BK

BK

Definicja

Definicja

:

:

•

 

 

średnia arytmetyczna wyników 

średnia arytmetyczna wyników 

kilku pomiarów 

kilku pomiarów 

(minimum 3)

(minimum 3)

•

 

 

przeprowadzonych podczas co 

przeprowadzonych podczas co 

najmniej dwóch

najmniej dwóch

,

,

 odrębnych 

 odrębnych 

wizyt wynosi

wizyt wynosi

 

 

•

 

 

>

>

140/90 mm Hg

140/90 mm Hg

Definicja

Definicja

:

:

•

 

 

średnia arytmetyczna wyników 

średnia arytmetyczna wyników 

kilku pomiarów 

kilku pomiarów 

(minimum 3)

(minimum 3)

•

 

 

przeprowadzonych podczas co 

przeprowadzonych podczas co 

najmniej dwóch

najmniej dwóch

,

,

 odrębnych 

 odrębnych 

wizyt wynosi

wizyt wynosi

 

 

•

 

 

>

>

140/90 mm Hg

140/90 mm Hg

BK

Standardy postępowania

Standardy postępowania

Zalecenia Polskiego Towarzystwa 

Zalecenia Polskiego Towarzystwa 

Nadciśnienia Tętniczego 2003 

Nadciśnienia Tętniczego 2003 

Standardy postępowania

Standardy postępowania

Zalecenia Polskiego Towarzystwa 

Zalecenia Polskiego Towarzystwa 

Nadciśnienia Tętniczego 2003 

Nadciśnienia Tętniczego 2003 

•opracowano  na podstawie Zaleceń European 
Society of Hypertension (ESH, Europejskiego 
Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego) i 
European Society of Cardiology (ESC, 
Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego) z 
2003r.
•uwzględniono niektóre zalecenia 7 Raportu 
Joint National Committee on Prevention, 
Detection, Evaluation, and Treatment of High 
Blood Pressure (JNC VII) z 2003 r. 
•zmodyfikowano wyżej wymienione 
rekomendacje dla dostosowania ich do sytuacji 
epidemiologicznej, systemu opieki zdrowotnej 
oraz możliwości lekarzy, pielęgniarek i 
pacjentów w Polsce

•opracowano  na podstawie Zaleceń European 
Society of Hypertension (ESH, Europejskiego 
Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego) i 
European Society of Cardiology (ESC, 
Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego) z 
2003r.

•uwzględniono niektóre zalecenia 7 Raportu 
Joint National Committee on Prevention, 
Detection, Evaluation, and Treatment of High 
Blood Pressure (JNC VII) z 2003 r. 

•zmodyfikowano wyżej wymienione 
rekomendacje dla dostosowania ich do sytuacji 
epidemiologicznej, systemu opieki zdrowotnej 
oraz możliwości lekarzy, pielęgniarek i 
pacjentów w Polsce

BK

Klasyfikacja

Klasyfikacja

Ciśnienie tętnicze (mm 

Ciśnienie tętnicze (mm 

Hg)

Hg)

Skurczowe

Skurczowe

Rozkurczow

Rozkurczow

e

e

Prawidłowe

Prawidłowe

<120  

<120  

 i 

 i 

<80

<80

Stan 

Stan 

przednadciśnieniowy 

przednadciśnieniowy 

prehypertension

prehypertension

120-139

120-139

lub 80-89

lub 80-89

Nadciśnienie stopnia 

Nadciśnienie stopnia 

1

1

140-159 

140-159 

lub 90-99

lub 90-99

Nadciśnienie stopnia 

Nadciśnienie stopnia 

2

2





160

160

lub 

lub 





100

100

Podział nadciśnienia tętniczego 

(JNC VII)

Podział nadciśnienia tętniczego 

(JNC VII)

BK

Podział nadciśnienia 

tętniczego

 

(ISH/ESC 2003)

Podział nadciśnienia 

tętniczego

 

(ISH/ESC 2003)

KATEGORIA

KATEGORIA

ciśnienie

ciśnienie

skurczowe

skurczowe

rozkurczow

rozkurczow

e

e

Ciśnienie 

Ciśnienie 

optymalne

optymalne

<120

<120

<80

<80

Ciśnienie 

Ciśnienie 

prawidłowe

prawidłowe

120-129

120-129

80-84

80-84

 

 

Ciśnienie  wysokie 

Ciśnienie  wysokie 

prawidłowe

prawidłowe

130-139

130-139

 

 

85-89

85-89

BK

Podział nadciśnienia 

tętniczego

 

(ISH/ESC 2003)

Podział nadciśnienia 

tętniczego

 

(ISH/ESC 2003)

NADCIŚNIENIE

NADCIŚNIENIE

ciśnienie

ciśnienie

skurczowe

skurczowe

rozkurczow

rozkurczow

e

e

Stopień 1

Stopień 1

    

    

140-159

140-159

90-99

90-99

Stopień 2 

Stopień 2 

160-179

160-179

100-109

100-109

Stopień 3

Stopień 3

>

>

180

180

>

>

110

110

Izolowane 

Izolowane 

skurczowe 

skurczowe 

>

>

140

140

<90

<90

BK

Porównanie klasyfikacji 

Porównanie klasyfikacji 

ciśnienia tętniczego

ciśnienia tętniczego

Porównanie klasyfikacji 

Porównanie klasyfikacji 

ciśnienia tętniczego

ciśnienia tętniczego

Skurczowe

Skurczowe

mmHg

mmHg

Rozkurczow

Rozkurczow

e

e

mmhg

mmhg

PTNT 2000 

PTNT 2000 

ISH/ESC 2003

ISH/ESC 2003

JNC 7 2003

JNC 7 2003

<120

<120

<80

<80

optymalne

optymalne

prawidłowe

prawidłowe

120-129

120-129

80-84

80-84

prawidłowe

prawidłowe

stan 

stan 

przed

przed

nadciśnienio

nadciśnienio

wy

wy

130-139

130-139

85-89

85-89

wysokie 

wysokie 

prawidłowe

prawidłowe

BK

Porównanie klasyfikacji 

Porównanie klasyfikacji 

ciśnienia tętniczego

ciśnienia tętniczego

Porównanie klasyfikacji 

Porównanie klasyfikacji 

ciśnienia tętniczego

ciśnienia tętniczego

Skurczowe

Skurczowe

mmHgs

mmHgs

Rozkurczow

Rozkurczow

e

e

mmhg

mmhg

PTNT 2000 

PTNT 2000 

ISH/ESC 2003

ISH/ESC 2003

JNC 7 2003

JNC 7 2003

140-159

140-159

90-99

90-99

Stopień 1

Stopień 1

Stopień 1

Stopień 1

160-179

160-179

100-109

100-109

Stopień 2

Stopień 2

Stopień 2

Stopień 2

≥

≥

180

180

≥

≥

110

110

Stopień 3

Stopień 3

≥

≥

140

140

<90

<90

Izolowane 

Izolowane 

nadciśn. 

nadciśn. 

skurczowe

skurczowe

Nie 

Nie 

uwzględniono

uwzględniono

BK

Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego w 

zależności od metody pomiaru (ESC/ISH)

Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego w 

zależności od metody pomiaru (ESC/ISH)

Ciśnienie tętnicze (mm Hg)

   Skurczowe      

Rozkurczowe

       

Pomiar w gabinecie

140  

90

 

       

24-godzinny (średnia)

125

80

Domowy (samokontrola)

135

85

 

Ciśnienie tętnicze (mm Hg)

   Skurczowe      

Rozkurczowe

       

Pomiar w gabinecie

140  

90

 

       

24-godzinny (średnia)

125

80

Domowy (samokontrola)

135

85

 

BK

Pomiar BP powinien się odbywać 

w cichym pomieszczeniu, pacjent 

w pozycji leżącej i/lub siedzącej 

powinien wcześniej przez 5-10-

minut odpoczywać; powinno się 

wykonać co najmniej dwukrotny 

pomiar w odstępach

 2 minut (wynik = średnia 

arytmetyczna). 

Pomiar BP powinien się odbywać 

w cichym pomieszczeniu, pacjent 

w pozycji leżącej i/lub siedzącej 

powinien wcześniej przez 5-10-

minut odpoczywać; powinno się 

wykonać co najmniej dwukrotny 

pomiar w odstępach

 2 minut (wynik = średnia 

arytmetyczna).

 

BK

Podczas pierwszej wizyty 

Podczas pierwszej wizyty 

pomiar powinno się 

pomiar powinno się 

wykonać na obu 

wykonać na obu 

ramionach, 

ramionach, 

a w trakcie następnych 

a w trakcie następnych 

wizyt 

wizyt 

na kończynie, na której 

na kończynie, na której 

stwierdzono wyższe 

stwierdzono wyższe 

ciśnienie. 

ciśnienie. 

Podczas pierwszej wizyty 

Podczas pierwszej wizyty 

pomiar powinno się 

pomiar powinno się 

wykonać na obu 

wykonać na obu 

ramionach, 

ramionach, 

a w trakcie następnych 

a w trakcie następnych 

wizyt 

wizyt 

na kończynie, na której 

na kończynie, na której 

stwierdzono wyższe 

stwierdzono wyższe 

ciśnienie. 

ciśnienie. 

BK

Nadciśnienie „białego fartucha”

Nadciśnienie „białego fartucha”

(„white coat”, „office” 

(„white coat”, „office” 

hypertension) 

hypertension) 

 

 

RR > 140/90 mm Hg 

RR > 140/90 mm Hg 

stwierdzane jedynie w trakcie 

stwierdzane jedynie w trakcie 

pomiaru w czasie wizyty w 

pomiaru w czasie wizyty w 

gabinecie lekarskim

gabinecie lekarskim

Nadciśnienie „białego fartucha”

Nadciśnienie „białego fartucha”

(„white coat”, „office” 

(„white coat”, „office” 

hypertension) 

hypertension) 

 

 

RR > 140/90 mm Hg 

RR > 140/90 mm Hg 

stwierdzane jedynie w trakcie 

stwierdzane jedynie w trakcie 

pomiaru w czasie wizyty w 

pomiaru w czasie wizyty w 

gabinecie lekarskim

gabinecie lekarskim

Efekt „białego fartucha” 

podwyższone wartości ciśnienia 

tętniczego stwierdzane w trakcie 

pomiaru w czasie wizyty w gabinecie 

lekarskim

Efekt „białego fartucha” 

podwyższone wartości ciśnienia 

tętniczego stwierdzane w trakcie 

pomiaru w czasie wizyty w gabinecie 

lekarskim

BK

Nadciśnienie „białego 

Nadciśnienie „białego 

fartucha” - epidemiologia

fartucha” - epidemiologia

Nadciśnienie „białego 

Nadciśnienie „białego 

fartucha” - epidemiologia

fartucha” - epidemiologia



 

 

stwierdzane u  10 - 60% osób

stwierdzane u  10 - 60% osób

 

 

(częstość 

(częstość 

występowania zależy od 

występowania zależy od 

kryterium rozpoznania 

kryterium rozpoznania 

nadciśnienia w pomiarze 

nadciśnienia w pomiarze 

całodobowym, 

całodobowym, 

stwierdzanych 

stwierdzanych 

wartości ciśnienia tętniczego) 

wartości ciśnienia tętniczego) 


 

 

częściej u kobiet

częściej u kobiet



 

 

częściej u osób w wieku podeszłym

częściej u osób w wieku podeszłym



 

 

rzadziej rozpoznawane na kolejnych 

rzadziej rozpoznawane na kolejnych 

wizytach

wizytach



 

 

stwierdzane u  10 - 60% osób

stwierdzane u  10 - 60% osób

 

 

(częstość 

(częstość 

występowania zależy od 

występowania zależy od 

kryterium rozpoznania 

kryterium rozpoznania 

nadciśnienia w pomiarze 

nadciśnienia w pomiarze 

całodobowym, 

całodobowym, 

stwierdzanych 

stwierdzanych 

wartości ciśnienia tętniczego) 

wartości ciśnienia tętniczego) 



 

 

częściej u kobiet

częściej u kobiet



 

 

częściej u osób w wieku podeszłym

częściej u osób w wieku podeszłym



 

 

rzadziej rozpoznawane na kolejnych 

rzadziej rozpoznawane na kolejnych 

wizytach

wizytach

BK

Wskazania do całodobowego 

Wskazania do całodobowego 

monitorowania ciśnienia 

monitorowania ciśnienia 

tętniczego (Holter 

tętniczego (Holter 

ciśnieniowy)

ciśnieniowy)

Wskazania do całodobowego 

Wskazania do całodobowego 

monitorowania ciśnienia 

monitorowania ciśnienia 

tętniczego (Holter 

tętniczego (Holter 

ciśnieniowy)

ciśnieniowy)

 znaczne różnice ciśnienia w czasie 

kolejnych wizyt

 wysokie ciśnienie w gabinecie przy 

braku  innych czynników ryzyka

 różnice pomiędzy pomiarami w 

gabinecie i  

domowymi 

(podejrzenie nadciśnienia 

białego 

fartucha)

 podejrzenie oporności na leczenie



 

znaczne różnice ciśnienia w czasie 

kolejnych wizyt



 

wysokie ciśnienie w gabinecie przy 

braku  innych czynników ryzyka



 

różnice pomiędzy pomiarami w 

gabinecie i  

domowymi 

(podejrzenie nadciśnienia 

białego 

fartucha)



 

podejrzenie oporności na leczenie

BK

Wskazania do całodobowego 

Wskazania do całodobowego 

monitorowania ciśnienia 

monitorowania ciśnienia 

tętniczego (Holter 

tętniczego (Holter 

ciśnieniowy)

ciśnieniowy)

Wskazania do całodobowego 

Wskazania do całodobowego 

monitorowania ciśnienia 

monitorowania ciśnienia 

tętniczego (Holter 

tętniczego (Holter 

ciśnieniowy)

ciśnieniowy)



 

 

ocena objawów sugerujących 

ocena objawów sugerujących 

hipotonię

hipotonię



 

 

ocena nocnego spadku ciśnienia lub 

ocena nocnego spadku ciśnienia lub 

podejrzewany wzrost ciśnienia w 

podejrzewany wzrost ciśnienia w 

nocy

nocy



 

 

określenie wskazań do leczenia 

określenie wskazań do leczenia 

przeciwnadciśnieniowego

przeciwnadciśnieniowego

 

 



 

 

dysfunkcja układu autonomicznego

dysfunkcja układu autonomicznego



 

 

ocena objawów sugerujących 

ocena objawów sugerujących 

hipotonię

hipotonię



 

 

ocena nocnego spadku ciśnienia lub 

ocena nocnego spadku ciśnienia lub 

podejrzewany wzrost ciśnienia w 

podejrzewany wzrost ciśnienia w 

nocy

nocy



 

 

określenie wskazań do leczenia 

określenie wskazań do leczenia 

przeciwnadciśnieniowego

przeciwnadciśnieniowego

 

 



 

 

dysfunkcja układu autonomicznego

dysfunkcja układu autonomicznego

BK

Ambulatoryjny całodobowy pomiar 

Ambulatoryjny całodobowy pomiar 

ciśnienie tętniczego- 

ciśnienie tętniczego- 

zalecenia ESH-RR 2003 i ESH/ESC 

zalecenia ESH-RR 2003 i ESH/ESC 

2003

2003

Wg ESH-RR 

Wg ESH-RR 

2003

2003

Optymal

Optymal

ne

ne

Prawidłow

Prawidłow

e

e

Nieprawidłow

Nieprawidłow

e

e

Średnia z 

Średnia z 

okresu dnia

okresu dnia

<130/8

<130/8

0

0

<135/85

<135/85

>140/90

>140/90

Średnia z 

Średnia z 

okresu nocy

okresu nocy

<115/6

<115/6

5

5

<120/70

<120/70

>125/75

>125/75

Wg ESH/ESC 2003

Wg ESH/ESC 2003

Nadciśnienie

Nadciśnienie

Średnia z okresu 

Średnia z okresu 

doby

doby

>=125/80

>=125/80

BK

Dla populacji

Dla populacji

Konsekwencje niedostatecznej 

Konsekwencje niedostatecznej 

kontroli nadciśnienia 

kontroli nadciśnienia 

tętniczego 

tętniczego 

Konsekwencje niedostatecznej 

Konsekwencje niedostatecznej 

kontroli nadciśnienia 

kontroli nadciśnienia 

tętniczego 

tętniczego 

 

 

Dla 

Dla 

poszczególnych

poszczególnych

 

 

chorych

chorych

ich rodzin

ich rodzin

pogarszenie jakości życia 

pogarszenie jakości życia 

i sytuacji ekonomicznej 

i sytuacji ekonomicznej 

chorego i jego rodziny

chorego i jego rodziny

zwiększenie kosztów 

zwiększenie kosztów 

leczenia

leczenia

 

 

wzrost odsetka 

wzrost odsetka 

inwalidztwa

inwalidztwa

wzrost przedwczesnej

wzrost przedwczesnej

 

 

umieralności

umieralności

BK

Wpływ ciśnienia tętniczego na ryzyko 

Wpływ ciśnienia tętniczego na ryzyko 

zgonu związanego z chorobą 

zgonu związanego z chorobą 

wieńcową 

wieńcową 

(Prospective Study Collaboration)

(Prospective Study Collaboration)

Wpływ ciśnienia tętniczego na ryzyko 

Wpływ ciśnienia tętniczego na ryzyko 

zgonu związanego z chorobą 

zgonu związanego z chorobą 

wieńcową 

wieńcową 

(Prospective Study Collaboration)

(Prospective Study Collaboration)

120

120

120

120

160

160

160

160

256

256

256

256

64

64

64

64

16

16

16

16

4

4

4

4

1

1

1

1

Skurczowe ciśnienie tętnicze

Skurczowe ciśnienie tętnicze

Skurczowe ciśnienie tętnicze

Skurczowe ciśnienie tętnicze

 

 

mmHg

mmHg

 

 

mmHg

mmHg

Wiek:

Wiek:

Wiek:

Wiek:

80-89 lat

80-89 lat

80-89 lat

80-89 lat

70-79 lat

70-79 lat

70-79 lat

70-79 lat

60-69 lat

60-69 lat

60-69 lat

60-69 lat

50-59 lat

50-59 lat

50-59 lat

50-59 lat

40-49 lat

40-49 lat

40-49 lat

40-49 lat

70

70

70

70

90

90

90

90

256

256

256

256

64

64

64

64

16

16

16

16

4

4

4

4

1

1

1

1

Rozkurczowe ciśnienie tętnicze

Rozkurczowe ciśnienie tętnicze

Rozkurczowe ciśnienie tętnicze

Rozkurczowe ciśnienie tętnicze

mmHg

mmHg

mmHg

mmHg

Wiek:

Wiek:

Wiek:

Wiek:

80-89 lat

80-89 lat

80-89 lat

80-89 lat

70-79 lat

70-79 lat

70-79 lat

70-79 lat

60-69 lat

60-69 lat

60-69 lat

60-69 lat

50-59 lat

50-59 lat

50-59 lat

50-59 lat

40-49 lat

40-49 lat

40-49 lat

40-49 lat

110

110

110

110

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Z

g

o

n

y

 w

ie

ń

co

w

e

Lancet 2002; 360: 1903

Lancet 2002; 360: 1903

Lancet 2002; 360: 1903

Lancet 2002; 360: 1903

BK

zależność ryzyka powikłań 

zależność ryzyka powikłań 

narządowych od podwyższonego 

narządowych od podwyższonego 

ciśnienia tętniczego ma charakter 

ciśnienia tętniczego ma charakter 

ciągły,

ciągły,

 

 

począwszy już od jego niskich 

począwszy już od jego niskich 

wartości, uznawanych przez 

wartości, uznawanych przez 

klinicystów za prawidłowe 

klinicystów za prawidłowe 

(od 115/75) 

(od 115/75) 

zależność ryzyka powikłań 

zależność ryzyka powikłań 

narządowych od podwyższonego 

narządowych od podwyższonego 

ciśnienia tętniczego ma charakter 

ciśnienia tętniczego ma charakter 

ciągły,

ciągły,

 

 

począwszy już od jego niskich 

począwszy już od jego niskich 

wartości, uznawanych przez 

wartości, uznawanych przez 

klinicystów za prawidłowe 

klinicystów za prawidłowe 

(od 115/75) 

(od 115/75) 

BK

Ostre p

Ostre p

owikłania 

owikłania 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego

skutki bezpośrednie

skutki bezpośrednie

Ostre p

Ostre p

owikłania 

owikłania 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego

skutki bezpośrednie

skutki bezpośrednie



encefalopatia

encefalopatia



obrzęk płuc

obrzęk płuc



ostra niewydolność 

ostra niewydolność 

nerek

nerek



retinopatia

retinopatia



encefalopatia

encefalopatia



obrzęk płuc

obrzęk płuc



ostra niewydolność 

ostra niewydolność 

nerek

nerek



retinopatia

retinopatia

BK

Przewlekłe powikania

Przewlekłe powikania

 

 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego

odległe skutki

odległe skutki

Przewlekłe powikania

Przewlekłe powikania

 

 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego

odległe skutki

odległe skutki



 

 

choroba wieńcowa

choroba wieńcowa



 

 

zawał serca

zawał serca

 

 



 

 

niewydolność serca

niewydolność serca



 

 

udar mózgu

udar mózgu

 

 



 

 

chromanie 

chromanie 

przestankowe

przestankowe


 

 

migotanie 

migotanie 

przedsionków 

przedsionków 


 

 

niewydolność nerek

niewydolność nerek



 

 

choroba wieńcowa

choroba wieńcowa



 

 

zawał serca

zawał serca

 

 



 

 

niewydolność serca

niewydolność serca



 

 

udar mózgu

udar mózgu

 

 



 

 

chromanie 

chromanie 

przestankowe

przestankowe



 

 

migotanie 

migotanie 

przedsionków 

przedsionków 



 

 

niewydolność nerek

niewydolność nerek

BK

Czynniki środowiskowe 

Czynniki środowiskowe 

zwiększające ryzyko rozwoju 

zwiększające ryzyko rozwoju 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego

Czynniki środowiskowe 

Czynniki środowiskowe 

zwiększające ryzyko rozwoju 

zwiększające ryzyko rozwoju 

nadciśnienia tętniczego

nadciśnienia tętniczego



 

 

Duże spożycie chlorku sodu

Duże spożycie chlorku sodu



 

 

Nadużywanie alkoholu

Nadużywanie alkoholu



 

 

Otyłość

Otyłość



 

 

Niewielka aktywność 

Niewielka aktywność 

fizyczna

fizyczna


 

 

Stres

Stres



Małe spożycie wapnia i 

Małe spożycie wapnia i 

potasu 

potasu 



 

 

Duże spożycie chlorku sodu

Duże spożycie chlorku sodu



 

 

Nadużywanie alkoholu

Nadużywanie alkoholu



 

 

Otyłość

Otyłość



 

 

Niewielka aktywność 

Niewielka aktywność 

fizyczna

fizyczna



 

 

Stres

Stres



Małe spożycie wapnia i 

Małe spożycie wapnia i 

potasu 

potasu 

BK

przemysłowy proces 

przemysłowy proces 

produkcji żywności 

produkcji żywności 

50%

50%

przygotowanie posiłków

przygotowanie posiłków

 

 

w kuchni

w kuchni

 

 

40-45%

40-45%

 

 

indywidualne dosalanie

indywidualne dosalanie

5-

5-

15%

15%

 

 

przemysłowy proces 

przemysłowy proces 

produkcji żywności 

produkcji żywności 

50%

50%

przygotowanie posiłków

przygotowanie posiłków

 

 

w kuchni

w kuchni

 

 

40-45%

40-45%

 

 

indywidualne dosalanie

indywidualne dosalanie

5-

5-

15%

15%

 

 

Źródła chlorku sodu we w 

Źródła chlorku sodu we w 

diecie

diecie

Źródła chlorku sodu we w 

Źródła chlorku sodu we w 

diecie

diecie

BK

Badania podstawowe u 

Badania podstawowe u 

 

 

chorego z nadciśnieniem 

chorego z nadciśnieniem 

tętniczym

tętniczym

Badania podstawowe u 

Badania podstawowe u 

 

 

chorego z nadciśnieniem 

chorego z nadciśnieniem 

tętniczym

tętniczym

 glukoza
 lipidogram
 triglicerydy
 kwas moczowy
 kreatynina
 potas, sód
 hemoglobina, hematokryt
 badanie ogólne moczu
 EKG



 

glukoza



 

lipidogram



 

triglicerydy



 

kwas moczowy



 

kreatynina



 

potas, sód



 

hemoglobina, hematokryt



 

badanie ogólne moczu



 

EKG

BK

Badania dodatkowe u 

Badania dodatkowe u 

 

 

chorego z nadciśnieniem 

chorego z nadciśnieniem 

tętniczym

tętniczym

Badania dodatkowe u 

Badania dodatkowe u 

 

 

chorego z nadciśnieniem 

chorego z nadciśnieniem 

tętniczym

tętniczym

RTG klatki piersiowej
 echokardiogram
 USG tętnic
 CRP
 mikroalbuminuria
 dobowe wydalanie białka
 badanie dna oka (ciężkie 

nadciśnienie)
Ca

2+

, CRP,OGTT



RTG klatki piersiowej



 echokardiogram



 

USG tętnic



 

CRP



 

mikroalbuminuria



 dobowe wydalanie białka



 

badanie dna oka (ciężkie 

nadciśnienie)



Ca

2+

, CRP,OGTT

BK

Ocena całkowitego ryzyka 

Ocena całkowitego ryzyka 

(decyzja o sposobie leczenia)

(decyzja o sposobie leczenia)

Ocena całkowitego ryzyka 

Ocena całkowitego ryzyka 

(decyzja o sposobie leczenia)

(decyzja o sposobie leczenia)

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka

Powikłania 

Powikłania 

narządowe

narządowe

Choroby

Choroby

 

 

towarzyszące

towarzyszące

•

Wiek 

Wiek 

M>55 r.ż.

M>55 r.ż.

K>65 r.ż.

K>65 r.ż.

•

Zaburzenia lipidowe

Zaburzenia lipidowe

•

Palenie tytoniu

Palenie tytoniu

•

Wywiad rodzinny

Wywiad rodzinny

•

Otyłość brzuszna

Otyłość brzuszna

•

IFG, IGTT

IFG, IGTT

•

Wysokie ciśnienie tętna

Wysokie ciśnienie tętna

•

Przerost LVH

Przerost LVH

•

Pogrubienie ściany 

Pogrubienie ściany 

tętnicy szyjnej lub 

tętnicy szyjnej lub 

blaszka 

blaszka 

miażdżycowa

miażdżycowa
•

Prędkość fali tętna 

Prędkość fali tętna 

>12 m/s na odcinku 

>12 m/s na odcinku 

szyjno-udowym

szyjno-udowym
•

Nieznaczne ↑CREA

Nieznaczne ↑CREA

 

 

•

Mikroalbuminuria

Mikroalbuminuria

•

Niska filtracja 

Niska filtracja 

kłębuszkowa lub 

kłębuszkowa lub 

klirens kreatyniny

klirens kreatyniny

•

Cukrzyca

Cukrzyca

•

Udar mózgu

Udar mózgu

•

IHD

IHD

•

Choroba 

Choroba 

nerek

nerek

•

Choroba 

Choroba 

naczyń 

naczyń 

obwodowych

obwodowych

•

Zaawansowa

Zaawansowa

na 

na 

retinopatia 

retinopatia 

BK

Objawy uszkodzenia narządów w 

Objawy uszkodzenia narządów w 

przebiegu nadciśnienia 

przebiegu nadciśnienia 

tętniczego

tętniczego

Objawy uszkodzenia narządów w 

Objawy uszkodzenia narządów w 

przebiegu nadciśnienia 

przebiegu nadciśnienia 

tętniczego

tętniczego



 

 

przerost lewej komory mięśnia serca

przerost lewej komory mięśnia serca

 

 

•

EKG: Sokołow-Lyon >35 mm;

EKG: Sokołow-Lyon >35 mm;

Echo: LVMI M 

Echo: LVMI M 

>

>

 125; K 

 125; K 

>

>

 110 g/m

 110 g/m

2

2



zmiany w  dużych tętnicach (USG)

zmiany w  dużych tętnicach (USG)

•

IMT w tętnicy szyjnej 

IMT w tętnicy szyjnej 

>

>

 0,9 mm

 0,9 mm

•

Obecność blaszki miażdżycowej

Obecność blaszki miażdżycowej



 

 

przerost lewej komory mięśnia serca

przerost lewej komory mięśnia serca

 

 

•

EKG: Sokołow-Lyon >35 mm;

EKG: Sokołow-Lyon >35 mm;

Echo: LVMI M 

Echo: LVMI M 

>

>

 125; K 

 125; K 

>

>

 110 g/m

 110 g/m

2

2



zmiany w  dużych tętnicach (USG)

zmiany w  dużych tętnicach (USG)

•

IMT w tętnicy szyjnej 

IMT w tętnicy szyjnej 

>

>

 0,9 mm

 0,9 mm

•

Obecność blaszki miażdżycowej

Obecność blaszki miażdżycowej

BK

Objawy uszkodzenia narządów w 

Objawy uszkodzenia narządów w 

przebiegu nadciśnienia 

przebiegu nadciśnienia 

tętniczego

tętniczego

Objawy uszkodzenia narządów w 

Objawy uszkodzenia narządów w 

przebiegu nadciśnienia 

przebiegu nadciśnienia 

tętniczego

tętniczego



Łagodna niewydolność nerek

Łagodna niewydolność nerek



Kreatynina: M = 1,3-1,5 (115-133);

Kreatynina: M = 1,3-1,5 (115-133);

 

 

K = 1,2-1,4 mg/dl (107-124 

K = 1,2-1,4 mg/dl (107-124 

mmol/l)

mmol/l)



Mikroalbuminuria

Mikroalbuminuria

30-300 mg/24h

30-300 mg/24h



Wskaźnik albumina/kreatynina: 

Wskaźnik albumina/kreatynina: 

M 

M 

>

>

 22 (2,5); K 

 22 (2,5); K 

>

>

 31 mg/g (3,5 

 31 mg/g (3,5 

mg/mmol) 

mg/mmol) 



Łagodna niewydolność nerek

Łagodna niewydolność nerek



Kreatynina: M = 1,3-1,5 (115-133);

Kreatynina: M = 1,3-1,5 (115-133);

 

 

K = 1,2-1,4 mg/dl (107-124 

K = 1,2-1,4 mg/dl (107-124 

mmol/l)

mmol/l)



Mikroalbuminuria

Mikroalbuminuria

30-300 mg/24h

30-300 mg/24h



Wskaźnik albumina/kreatynina: 

Wskaźnik albumina/kreatynina: 

M 

M 

>

>

 22 (2,5); K 

 22 (2,5); K 

>

>

 31 mg/g (3,5 

 31 mg/g (3,5 

mg/mmol) 

mg/mmol) 

BK

Choroby współistniejące z 

Choroby współistniejące z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

Choroby współistniejące z 

Choroby współistniejące z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym



 

 

Cukrzyca

Cukrzyca



Nefropatia

Nefropatia



Białkomocz > 300 mg/24h

Białkomocz > 300 mg/24h



Kreatynina M > 1,5 mg/dl (133 

Kreatynina M > 1,5 mg/dl (133 

mmol/l); K > 1,4 mg/dl (124 mmol/l)

mmol/l); K > 1,4 mg/dl (124 mmol/l)



Choroby tętnic obwodowych

Choroby tętnic obwodowych



Zaawansowana retinopatia 

Zaawansowana retinopatia 

(wybroczyny/wysięki; obrzęk tarczy n. I)

(wybroczyny/wysięki; obrzęk tarczy n. I)



 

 

Cukrzyca

Cukrzyca



Nefropatia

Nefropatia



Białkomocz > 300 mg/24h

Białkomocz > 300 mg/24h



Kreatynina M > 1,5 mg/dl (133 

Kreatynina M > 1,5 mg/dl (133 

mmol/l); K > 1,4 mg/dl (124 mmol/l)

mmol/l); K > 1,4 mg/dl (124 mmol/l)



Choroby tętnic obwodowych

Choroby tętnic obwodowych



Zaawansowana retinopatia 

Zaawansowana retinopatia 

(wybroczyny/wysięki; obrzęk tarczy n. I)

(wybroczyny/wysięki; obrzęk tarczy n. I)

BK

Choroby współistniejące z 

Choroby współistniejące z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

Choroby współistniejące z 

Choroby współistniejące z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

uwzględniane w stratyfikacji ryzyka chorych z 

nadciśnieniem tętniczym

nadciśnieniem tętniczym



Udar

Udar



Przemijające niedokrwienie mózgu 

Przemijające niedokrwienie mózgu 

(TIA)

(TIA)



 

 

Choroba wieńcowa

Choroba wieńcowa



 

 

Zawał

Zawał



 

 

Niewydolność serca

Niewydolność serca



 

 

Przebyty zabieg rewaskularyzacji 

Przebyty zabieg rewaskularyzacji 

naczyń wieńcowych

naczyń wieńcowych



Udar

Udar



Przemijające niedokrwienie mózgu 

Przemijające niedokrwienie mózgu 

(TIA)

(TIA)



 

 

Choroba wieńcowa

Choroba wieńcowa



 

 

Zawał

Zawał



 

 

Niewydolność serca

Niewydolność serca



 

 

Przebyty zabieg rewaskularyzacji 

Przebyty zabieg rewaskularyzacji 

naczyń wieńcowych

naczyń wieńcowych

BK

Oszacowanie poziomu 

Oszacowanie poziomu 

globalnego ryzyka jest 

globalnego ryzyka jest 

podstawową wytyczną 

podstawową wytyczną 

wdrażania i intensywności 

wdrażania i intensywności 

postępowania 

postępowania 

terapeutycznego.

terapeutycznego.

Oszacowanie poziomu 

Oszacowanie poziomu 

globalnego ryzyka jest 

globalnego ryzyka jest 

podstawową wytyczną 

podstawową wytyczną 

wdrażania i intensywności 

wdrażania i intensywności 

postępowania 

postępowania 

terapeutycznego.

terapeutycznego.

BK

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

RR SBP lub DBP 

RR SBP lub DBP 

[mmHg]

[mmHg]

prawidłowe

prawidłowe

120-129 i 80-84

120-129 i 80-84

wysokie 

wysokie 

prawidłowe

prawidłowe

130-139 i 85/89

130-139 i 85/89

czynniki 

czynniki 

ryzyka/choroby

ryzyka/choroby

brak

brak

przeciętne

przeciętne

przeciętne

przeciętne

1-2 czynniki

1-2 czynniki

nieznacznie 

nieznacznie 

zwiększone

zwiększone

nieznacznie 

nieznacznie 

zwiększone

zwiększone

>3 czynników lub 

>3 czynników lub 

cukrzyca lub 

cukrzyca lub 

zmiany 

zmiany 

narządowe

narządowe

umiarkowanie 

umiarkowanie 

zwiększone

zwiększone

umiarkowanie 

umiarkowanie 

zwiększone

zwiększone

choroby 

choroby 

współistniejące

współistniejące

znacznie 

znacznie 

zwiększone

zwiększone

bardzo znacznie 

bardzo znacznie 

zwiększone

zwiększone

BK

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

RR SBP lub DBP 

RR SBP lub DBP 

[mmHg]

[mmHg]

Stopień1

Stopień1

140-159

140-159

90-99

90-99

Stopień2

Stopień2

160-179

160-179

100-109

100-109

Stopień3

Stopień3

≥

≥

180 

180 

≥

≥

110

110

czynniki 

czynniki 

ryzyka/choroby

ryzyka/choroby

brak

brak

nieznacznie 

nieznacznie 

zwiększone

zwiększone

umiarkowani

umiarkowani

e 

e 

zwiększone

zwiększone

znacznie 

znacznie 

zwiększon

zwiększon

e

e

1-2 czynniki

1-2 czynniki

umiarkowan

umiarkowan

ie 

ie 

zwiększone

zwiększone

umiarkowani

umiarkowani

e 

e 

zwiększone

zwiększone

bardzo 

bardzo 

znacznie 

znacznie 

zwiększon

zwiększon

e

e

>3 czynników 

>3 czynników 

lub cukrzyca lub 

lub cukrzyca lub 

zmiany 

zmiany 

narządowe

narządowe

znacznie 

znacznie 

zwiększone

zwiększone

znacznie 

znacznie 

zwiększone

zwiększone

bardzo 

bardzo 

znacznie 

znacznie 

zwiększon

zwiększon

e

e

choroby 

choroby 

współistniejące

współistniejące

bardzo 

bardzo 

znacznie 

znacznie 

zwiększone

zwiększone

bardzo 

bardzo 

znacznie 

znacznie 

zwiększone

zwiększone

bardzo 

bardzo 

znacznie 

znacznie 

zwiększon

zwiększon

e

e

BK

 

 

Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego

 

 

Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników ryzyka/chorób 

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników ryzyka/chorób 

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników ryzyka/chorób 

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników ryzyka/chorób 

Ciśnienie wysokie prawidłowe 

Ciśnienie wysokie prawidłowe 

(130-139/85-89 mm Hg)

(130-139/85-89 mm Hg)

Ciśnienie wysokie prawidłowe 

Ciśnienie wysokie prawidłowe 

(130-139/85-89 mm Hg)

(130-139/85-89 mm Hg)

Ocena współistniejących czynników 

Ocena współistniejących czynników 

ryzyka, cukrzyca, 

ryzyka, cukrzyca, 

następstw nadciśnienia tętniczego

następstw nadciśnienia tętniczego

Ocena współistniejących czynników 

Ocena współistniejących czynników 

ryzyka, cukrzyca, 

ryzyka, cukrzyca, 

następstw nadciśnienia tętniczego

następstw nadciśnienia tętniczego

Bardzo wysokie

Bardzo wysokie

Bardzo wysokie

Bardzo wysokie

Wysokie

Wysokie

Wysokie

Wysokie

Przeciętne

Przeciętne

Przeciętne

Przeciętne

Małe

Małe

Małe

Małe

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Kontrola

Kontrola

Kontrola

Kontrola

-

-

-

-

Określenie łącznego ryzyka

Określenie łącznego ryzyka

Określenie łącznego ryzyka

Określenie łącznego ryzyka

BK

 

 

Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego

Nadciśnienie stopnia 1-2 (140-179/90-109 mm Hg)

Nadciśnienie stopnia 1-2 (140-179/90-109 mm Hg)

Ocena współistniejących czynników ryzyka, cukrzyca, 

Ocena współistniejących czynników ryzyka, cukrzyca, 

następstw nadciśnienia tętniczego

następstw nadciśnienia tętniczego

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników 

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników 

ryzyka/chorób 

ryzyka/chorób 

Określenie łącznego ryzyka

Określenie łącznego ryzyka

Bardzo wysokie

Bardzo wysokie

Wysokie

Wysokie

Przeciętne

Przeciętne

Małe

Małe

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Kontrola 

Kontrola 

>

>

3 mies

3 mies

 

 

Kontrola 

Kontrola 

3-12 mies

3-12 mies

>

>

140/90 

140/90 

<140/90 

<140/90 

       

       

>

>

140-

140-

159/90-99 

159/90-99 

      <140/90

      <140/90

Leczyć

Leczyć

obserwacja      rozważyć terapię

obserwacja      rozważyć terapię

      obserwacja

      obserwacja

 

 

Pomiar ciśnienia tętniczego

Pomiar ciśnienia tętniczego

Nadciśnienie stopnia 1-2 (140-179/90-109 mm Hg)

Nadciśnienie stopnia 1-2 (140-179/90-109 mm Hg)

Ocena współistniejących czynników ryzyka, cukrzyca, 

Ocena współistniejących czynników ryzyka, cukrzyca, 

następstw nadciśnienia tętniczego

następstw nadciśnienia tętniczego

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników 

Postępowanie niefarmakologiczne/leczenie innych czynników 

ryzyka/chorób 

ryzyka/chorób 

Określenie łącznego ryzyka

Określenie łącznego ryzyka

Bardzo wysokie

Bardzo wysokie

Wysokie

Wysokie

Przeciętne

Przeciętne

Małe

Małe

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Leczyć

Kontrola 

Kontrola 

>

>

3 mies

3 mies

 

 

Kontrola 

Kontrola 

3-12 mies

3-12 mies

>

>

140/90 

140/90 

<140/90 

<140/90 

       

       

>

>

140-

140-

159/90-99 

159/90-99 

      <140/90

      <140/90

Leczyć

Leczyć

obserwacja      rozważyć terapię

obserwacja      rozważyć terapię

      obserwacja

      obserwacja

BK

Postępowanie wobec całkowitego ryzyka 

Postępowanie wobec całkowitego ryzyka 

CHUK

CHUK

Postępowanie wobec całkowitego ryzyka 

Postępowanie wobec całkowitego ryzyka 

CHUK

CHUK

Ryzyko wg 

Ryzyko wg 

SCORE

SCORE

prawidłowe

prawidłowe

<130-85

<130-85

wysokie 

wysokie 

prawidłowe

prawidłowe

130-139 i 85-89

130-139 i 85-89

<1%

<1%

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

1-4%

1-4%

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

5-9%

5-9%

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

+ rozważyć 

+ rozważyć 

farmakoterapię

farmakoterapię

>9%

>9%

Modyfikacja stylu 

Modyfikacja stylu 

życia

życia

+rozważyć 

+rozważyć 

farmakoterapię

farmakoterapię

BK

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

Ocena łącznego ryzyka (ESC 

2003)

2003)

Ryzyko wg 

Ryzyko wg 

SCORE

SCORE

Stopień1

Stopień1

140-159

140-159

90-99

90-99

Stopień2

Stopień2

160-179

160-179

100-109

100-109

Stopień3

Stopień3

≥

≥

180 

180 

≥

≥

110

110

<1%

<1%

Modyfikacja 

Modyfikacja 

stylu życia

stylu życia

Farmakoter

Farmakoter

apia, 

apia, 

jeżeli 

jeżeli 

się utrzymuje

się utrzymuje

farmakotera

farmakotera

pia

pia

1-4%

1-4%

+ rozważyć 

+ rozważyć 

farmakotera

farmakotera

pię 

pię 

Farmakoter

Farmakoter

apia,

apia,

jeżeli się 

jeżeli się 

utrzymuje

utrzymuje

farmakotera

farmakotera

pia

pia

5-9%

5-9%

farmakotera

farmakotera

pia

pia

farmakotera

farmakotera

pia

pia

farmakotera

farmakotera

pia

pia

>9%

>9%

farmakotera

farmakotera

pia

pia

farmakotera

farmakotera

pia

pia

farmakotera

farmakotera

pia

pia

BK

Modyfikacja stylu życia w 

Modyfikacja stylu życia w 

leczeniu nadciśnienia

leczeniu nadciśnienia

Modyfikacja stylu życia w 

Modyfikacja stylu życia w 

leczeniu nadciśnienia

leczeniu nadciśnienia

Modyfikacja

Modyfikacja

 

 

Zalecenia

Zalecenia

Redukcja masy ciała

Redukcja masy ciała

Utrzymanie prawidłowej masy ciała

Utrzymanie prawidłowej masy ciała

(BMI 18,5-24,9 kg/m2)

(BMI 18,5-24,9 kg/m2)

Dieta DASH

Dieta DASH

Bogata w owoce, warzywa i produkty o 

Bogata w owoce, warzywa i produkty o 

zmniejszonej ilości cholesterolu i 

zmniejszonej ilości cholesterolu i 

nasyconych kwasów tłuszczowych

nasyconych kwasów tłuszczowych

Zmniejszenie podaży 

Zmniejszenie podaży 

sodu w diecie

sodu w diecie

Ograniczenie spożycia sodu do <65 

Ograniczenie spożycia sodu do <65 

mmol/dobę (3.8g chlorku sodu)

mmol/dobę (3.8g chlorku sodu)

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna

Regularne wysiłki aerobowe (co najmniej 

Regularne wysiłki aerobowe (co najmniej 

30 min dziennie przez większość dni w 

30 min dziennie przez większość dni w 

tygodniu)

tygodniu)

Umiarkowane 

Umiarkowane 

spożycie alkoholu

spożycie alkoholu

Ograniczenie spożycia do maks. 30 g 

Ograniczenie spożycia do maks. 30 g 

etanolu u mężczyzn lub 20 g u kobiet 

etanolu u mężczyzn lub 20 g u kobiet 

BK

diuretyki

diuretyki

diuretyki

diuretyki

α

α

-blokery

-blokery

β

β

-blokery

-blokery

β

β

-blokery

-blokery

blokery kanałów

blokery kanałów

wapniowych

wapniowych

blokery kanałów

blokery kanałów

wapniowych

wapniowych

ARA

ARA

ARA

ARA

Inhibitory ACE

Inhibitory ACE

Inhibitory ACE

Inhibitory ACE

BK

•

 

 

normalizacja masy ciała 

normalizacja masy ciała 

•

 

 

ograniczenie spożycia soli 

ograniczenie spożycia soli 

•

 

 

dieta DASH (Dietary Approaches to 

dieta DASH (Dietary Approaches to 

Stop 

Stop 

Hypertension)

Hypertension)

•

 

 

ograniczenie spożycia alkoholu

ograniczenie spożycia alkoholu

 

 

•

 

 

zaprzestanie palenia tytoniu 

zaprzestanie palenia tytoniu 

•

 

 

podjęcie regularnej aktywności 

podjęcie regularnej aktywności 

fizycznej 

fizycznej 

•

 

 

normalizacja masy ciała 

normalizacja masy ciała 

•

 

 

ograniczenie spożycia soli 

ograniczenie spożycia soli 

•

 

 

dieta DASH (Dietary Approaches to 

dieta DASH (Dietary Approaches to 

Stop 

Stop 

Hypertension)

Hypertension)

•

 

 

ograniczenie spożycia alkoholu

ograniczenie spożycia alkoholu

 

 

•

 

 

zaprzestanie palenia tytoniu 

zaprzestanie palenia tytoniu 

•

 

 

podjęcie regularnej aktywności 

podjęcie regularnej aktywności 

fizycznej 

fizycznej 

BK

Dieta DASH

Dieta DASH

 

 

(Dietary Approaches to Stop 

(Dietary Approaches to Stop 

Hypertension)

Hypertension)

 

 

Dieta DASH

Dieta DASH

 

 

(Dietary Approaches to Stop 

(Dietary Approaches to Stop 

Hypertension)

Hypertension)

 

 

•

 

 

duże ilości owoców, warzyw 

duże ilości owoców, warzyw 

•

 

 

produkty o niskiej zawartości 

produkty o niskiej zawartości 

tłuszczów,

tłuszczów,

 

 

redukcja ciśnienia

redukcja ciśnienia

 

 

o około 8-14 

o około 8-14 

mm Hg. 

mm Hg. 

•

 

 

równoczesne obniżenie stężenia 

równoczesne obniżenie stężenia 

cholesterolu 

cholesterolu 

całkowitego, cholesterolu 

całkowitego, cholesterolu 

frakcji LDL i 

frakcji LDL i 

triglicerydów, a więc 

triglicerydów, a więc 

dodatkowe zmniejszenie 

dodatkowe zmniejszenie 

ryzyka sercowo-

ryzyka sercowo-

naczyniowego. 

naczyniowego. 

•

 

 

duże ilości owoców, warzyw 

duże ilości owoców, warzyw 

•

 

 

produkty o niskiej zawartości 

produkty o niskiej zawartości 

tłuszczów,

tłuszczów,

 

 

redukcja ciśnienia

redukcja ciśnienia

 

 

o około 8-14 

o około 8-14 

mm Hg. 

mm Hg. 

•

 

 

równoczesne obniżenie stężenia 

równoczesne obniżenie stężenia 

cholesterolu 

cholesterolu 

całkowitego, cholesterolu 

całkowitego, cholesterolu 

frakcji LDL i 

frakcji LDL i 

triglicerydów, a więc 

triglicerydów, a więc 

dodatkowe zmniejszenie 

dodatkowe zmniejszenie 

ryzyka sercowo-

ryzyka sercowo-

naczyniowego. 

naczyniowego. 

BK

• badanie randomizowane
• chorzy z nadciśnieniem tętniczym
• okres obserwacji 8 tygodni
• przestrzeganie diety ma duże znaczenie w 
leczeniu     

nadciśnienia tętniczego

• odpowiednio dobrana dieta, z dużą 
zawartością  owoców i warzyw można 
obniżyć skurczowe 

ciśnienie tętnicze o 

11 mmHg, rozkurczowe o  5,5 mmHg.

• badanie randomizowane

• chorzy z nadciśnieniem tętniczym

• 

okres obserwacji 8 tygodni

• przestrzeganie diety ma duże znaczenie w 
leczeniu     

nadciśnienia tętniczego

• odpowiednio dobrana dieta, z dużą 
zawartością  owoców i warzyw można 
obniżyć skurczowe 

ciśnienie tętnicze o 

11 mmHg, rozkurczowe o  5,5 mmHg.

BK

•

Leki moczopędne

Leki moczopędne

•

Leki β-adrenolityczne

Leki β-adrenolityczne

•

Blokery kanałów wapniowych

Blokery kanałów wapniowych

•

Inhibitory konwertazy 

Inhibitory konwertazy 

angiotensyny 

angiotensyny 

(ACE)

(ACE)

•

Antagoniści receptora 

Antagoniści receptora 

angiotensyny II

angiotensyny II

•

Leki moczopędne

Leki moczopędne

•

Leki β-adrenolityczne

Leki β-adrenolityczne

•

Blokery kanałów wapniowych

Blokery kanałów wapniowych

•

Inhibitory konwertazy 

Inhibitory konwertazy 

angiotensyny 

angiotensyny 

(ACE)

(ACE)

•

Antagoniści receptora 

Antagoniści receptora 

angiotensyny II

angiotensyny II

BK

Zalecane leki

Zalecane leki

Szczególne 

Szczególne 

wskazanie

wskazanie

d

iu

re

ty

k

i

d

iu

re

ty

k

i

β

β

-b

lo

k

e

ry

-b

lo

k

e

ry

A

C

E

I

A

C

E

I

A

R

B

A

R

B

C

C

B

C

C

B

A

ld

o

; A

N

T

A

ld

o

; A

N

T

Badania 

Badania 

kliniczne

kliniczne

Niewydolność

Niewydolność

serca

serca

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

ACC/AHA Post-MI 

ACC/AHA Post-MI 

Guideline,

Guideline,

BHAT,SAVE,Capricorn, 

BHAT,SAVE,Capricorn, 

EPHESUS

EPHESUS

Stan po 

Stan po 

zawale

zawale

+

+

+

+

+

+

ACC/AHA Heart Filure 

ACC/AHA Heart Filure 

Guide-

Guide-

line,MERT-HF, 

line,MERT-HF, 

COPERNICUS,

COPERNICUS,

CIBIS,SOLVD, AIRE,

CIBIS,SOLVD, AIRE,

TRACE, ValHEFT, 

TRACE, ValHEFT, 

RALES

RALES

Wysokie 

Wysokie 

ryzyko 

ryzyko 

ch. 

ch. 

wieńcowej

wieńcowej

+

+

+

+

+

+

+

+

ALLHAT, HOPE,ANBP2, 

ALLHAT, HOPE,ANBP2, 

LIFE, CONVINCE

LIFE, CONVINCE

BK

Zalecane leki

Zalecane leki

Szczególne 

Szczególne 

wskazanie

wskazanie

d

iu

re

ty

k

i

d

iu

re

ty

k

i

β

β

-b

lo

k

e

ry

-b

lo

k

e

ry

A

C

E

I

A

C

E

I

A

R

B

A

R

B

C

C

B

C

C

B

A

ld

o

; A

N

T

A

ld

o

; A

N

T

Badania 

Badania 

kliniczne

kliniczne

Cukrzyca

Cukrzyca

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

NKF-ADA 

NKF-ADA 

Guideline, 

Guideline, 

UKPDS,

UKPDS,

ALLHAT

ALLHAT

Przewlekła 

Przewlekła 

choroba 

choroba 

nerek

nerek

+

+

+

+

NKF Guideline, 

NKF Guideline, 

Captopril trial,

Captopril trial,

RENAAL, IDNT, 

RENAAL, IDNT, 

REIN, AASK

REIN, AASK

Wtórna 

Wtórna 

profilaktyka 

profilaktyka 

udaru mózgu

udaru mózgu

+

+

+

+

PROGRESS

PROGRESS

BK

Badanie Skuteczności Leczenia 

Badanie Skuteczności Leczenia 

Hipotensyjnego i Hipolipemizującego 

Hipotensyjnego i Hipolipemizującego 

w Zapobieganiu Powikłaniom 

w Zapobieganiu Powikłaniom 

Sercowym 

Sercowym 

(ALLHAT) 

(ALLHAT) 

The Antihypertensive and Lipid-

The Antihypertensive and Lipid-

Lowering Treatment to Prevent Heart 

Lowering Treatment to Prevent Heart 

Attack Trial

Attack Trial

Badanie Skuteczności Leczenia 

Badanie Skuteczności Leczenia 

Hipotensyjnego i Hipolipemizującego 

Hipotensyjnego i Hipolipemizującego 

w Zapobieganiu Powikłaniom 

w Zapobieganiu Powikłaniom 

Sercowym 

Sercowym 

(ALLHAT) 

(ALLHAT) 

The Antihypertensive and Lipid-

The Antihypertensive and Lipid-

Lowering Treatment to Prevent Heart 

Lowering Treatment to Prevent Heart 

Attack Trial

Attack Trial

Tiazydowe leki moczopędne powinny być 

Tiazydowe leki moczopędne powinny być 

brane pod uwagę 

brane pod uwagę 

w pierwszej kolejności

w pierwszej kolejności

 

 

leczenia nadciśnienia tętniczego ponieważ 

leczenia nadciśnienia tętniczego ponieważ 

są: 

są: 

•

 

 

najbardziej skuteczne pod względem 

najbardziej skuteczne pod względem 

zmniejszania ciśnienia tętniczego

zmniejszania ciśnienia tętniczego

•

 

 

najbardziej skuteczne zmniejszania częstości 

najbardziej skuteczne zmniejszania częstości 

powikłań klinicznych

powikłań klinicznych

•

 

 

najlepiej tolerowane przez pacjentów

najlepiej tolerowane przez pacjentów

•

 

 

tanie.

tanie.

Tiazydowe leki moczopędne powinny być 

Tiazydowe leki moczopędne powinny być 

brane pod uwagę 

brane pod uwagę 

w pierwszej kolejności

w pierwszej kolejności

 

 

leczenia nadciśnienia tętniczego ponieważ 

leczenia nadciśnienia tętniczego ponieważ 

są: 

są: 

•

 

 

najbardziej skuteczne pod względem 

najbardziej skuteczne pod względem 

zmniejszania ciśnienia tętniczego

zmniejszania ciśnienia tętniczego

•

 

 

najbardziej skuteczne zmniejszania częstości 

najbardziej skuteczne zmniejszania częstości 

powikłań klinicznych

powikłań klinicznych

•

 

 

najlepiej tolerowane przez pacjentów

najlepiej tolerowane przez pacjentów

•

 

 

tanie.

tanie.

BK

Chlortalidon

Chlortalidon

Amlod

Amlod

y

y

pin

pin

a

a

Li

Li

zy

zy

nopr

nopr

y

y

l

l

Zawał serca

Zawał serca

RR 

RR 

(%CV)

(%CV)

0,98  

0,98  

(0,90-1,07)

(0,90-1,07)

0,99 

0,99 

(0,91-1,08)

(0,91-1,08)

Niewydolno

Niewydolno

ść serca

ść serca

RR 

RR 

(%CV)

(%CV)

1,38 

1,38 

(1,25-1,52)*

(1,25-1,52)*

1,19 

1,19 

(1,07-1,31)*

(1,07-1,31)*

Udar 

Udar 

mózgu

mózgu

RR 

RR 

(%CV)

(%CV)

0,93 

0,93 

(0,81-1,06)

(0,81-1,06)

1,15 

1,15 

(1,02-1,30)*

(1,02-1,30)*

Cukrzyca

Cukrzyca

de 

de 

novo

novo

11.6%

11.6%

9.8%*

9.8%*

8.1%*

8.1%*

C

C

holester

holester

ol

ol

mg/dL

mg/dL

197

197

,

,

2 

2 

+

+

42

42

,

,

1

1

195.6 

195.6 

+

+

 41

 41

,

,

0*

0*

195

195

,

,

0 

0 

+

+

 40

 40

,

,

6*

6*

P

P

otas

otas

mmol

mmol

/

/

L

L

4

4

,

,

1 

1 

+

+

 0

 0

,

,

7

7

4

4

,

,

4 

4 

+

+

0

0

,

,

7*

7*

4

4

,

,

5 

5 

+

+

 0

 0

,

,

7*

7*

GFR

GFR

mL/mi

mL/mi

n

n

70

70

,

,

0 

0 

+

+

 19

 19

,

,

7

7

75

75

,

,

1 

1 

+

+

 20

 20

,

,

7*

7*

70

70

,

,

7 

7 

+

+

 20

 20

,

,

1*

1*

* p<0,05 do chlortalidonu

Porównanie skuteczności 

Porównanie skuteczności 

poszczególnych leków

poszczególnych leków

ALLHAT

ALLHAT

BK

Badanie HOPE 

Badanie HOPE 

(

(

The Outcomes Prevention Evaluation

The Outcomes Prevention Evaluation

 

 

)

)

Badanie HOPE 

Badanie HOPE 

(

(

The Outcomes Prevention Evaluation

The Outcomes Prevention Evaluation

 

 

)

)

•Randomizowane, z podwójnie ślepą próbą

•Udokumentowana choroba naczyniowa

•9297 chorych (3577chorych z cukrzycą) 
losowo przydzielona do grupy 

ramiprilu lub 

ramiprilu lub 

placebo

placebo

•Okres obserwacji 5 lat

Zredukowanie o 25 %, zawałów, udarów 
mózgu, zgonów z przyczyn naczyniowo-
sercowych
Redukcja o 16% rozwoju jawnej nefropatii

•Randomizowane, z podwójnie ślepą próbą

•Udokumentowana choroba naczyniowa

•9297 chorych (3577chorych z cukrzycą) 
losowo przydzielona do grupy 

ramiprilu lub 

ramiprilu lub 

placebo

placebo

•Okres obserwacji 5 lat

Zredukowanie o 25 %, zawałów, udarów 
mózgu, zgonów z przyczyn naczyniowo-
sercowych
Redukcja o 16% rozwoju jawnej nefropatii

BK

PROGRESS

PROGRESS

PROGRESS

PROGRESS

6105 chorych, 80% po udarze mózgu, 20% TIA 

6105 chorych, 80% po udarze mózgu, 20% TIA 

perindopril 4mg

perindopril 4mg

6105 chorych, 80% po udarze mózgu, 20% TIA 

6105 chorych, 80% po udarze mózgu, 20% TIA 

perindopril 4mg

perindopril 4mg

Zmniejszenie ryzyka:

Zmniejszenie ryzyka:



Udaru niedokwiennego o 24%

Udaru niedokwiennego o 24%



Udaru krwotocznego o 50%

Udaru krwotocznego o 50%



Udaru wśród osób 

Udaru wśród osób 

z prawidłowym ciśnieniem o 27%

z prawidłowym ciśnieniem o 27%

z nadciśnieniem o 32%

z nadciśnieniem o 32%



Zawału serca o 38%

Zawału serca o 38%



Demencji  12%

Demencji  12%



Poważnego upośledzenia czynności poznawczych 

Poważnego upośledzenia czynności poznawczych 

o 19%

o 19%



Inwalidztwa  o 18%

Inwalidztwa  o 18%

Zmniejszenie ryzyka:

Zmniejszenie ryzyka:



Udaru niedokwiennego o 24%

Udaru niedokwiennego o 24%



Udaru krwotocznego o 50%

Udaru krwotocznego o 50%



Udaru wśród osób 

Udaru wśród osób 

z prawidłowym ciśnieniem o 27%

z prawidłowym ciśnieniem o 27%

z nadciśnieniem o 32%

z nadciśnieniem o 32%



Zawału serca o 38%

Zawału serca o 38%



Demencji  12%

Demencji  12%



Poważnego upośledzenia czynności poznawczych 

Poważnego upośledzenia czynności poznawczych 

o 19%

o 19%



Inwalidztwa  o 18%

Inwalidztwa  o 18%

BK

EUROPA

EUROPA

EUROPA

EUROPA

Redukcja o 20% łącznego ryzyka: 

Redukcja o 20% łącznego ryzyka: 

•

zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych

zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych

•

zawałów serca niezakończonych zgonem

zawałów serca niezakończonych zgonem

•

przypadków zatrzymania krążenia ze skuteczną 

przypadków zatrzymania krążenia ze skuteczną 

reanimacją

reanimacją

Redukcja o 24% ryzyka zawału serca

Redukcja o 24% ryzyka zawału serca

Redukcja o 39% ryzyka hospitalizacji z powodu 

Redukcja o 39% ryzyka hospitalizacji z powodu 

niewydolności serca.

niewydolności serca.

Redukcja o 20% łącznego ryzyka: 

Redukcja o 20% łącznego ryzyka: 

•

zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych

zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych

•

zawałów serca niezakończonych zgonem

zawałów serca niezakończonych zgonem

•

przypadków zatrzymania krążenia ze skuteczną 

przypadków zatrzymania krążenia ze skuteczną 

reanimacją

reanimacją

Redukcja o 24% ryzyka zawału serca

Redukcja o 24% ryzyka zawału serca

Redukcja o 39% ryzyka hospitalizacji z powodu 

Redukcja o 39% ryzyka hospitalizacji z powodu 

niewydolności serca.

niewydolności serca.

•

Wszyscy pacjenci z udokumentowaną chorobą 

Wszyscy pacjenci z udokumentowaną chorobą 

wieńcową

wieńcową
•

Profil kliniczny zbliżony do profilu populacji 

Profil kliniczny zbliżony do profilu populacji 

chorych 

chorych 

leczonych w warunkach 

leczonych w warunkach 

codziennej praktyki

codziennej praktyki
•

Ocena korzyści ze stosowania Prestarium w 

Ocena korzyści ze stosowania Prestarium w 

dawce 8 mg u 

dawce 8 mg u 

pacjentów bez niewydolności 

pacjentów bez niewydolności 

serca

serca
•

Czas obserwacji 4 lata.

Czas obserwacji 4 lata.

•

Wszyscy pacjenci z udokumentowaną chorobą 

Wszyscy pacjenci z udokumentowaną chorobą 

wieńcową

wieńcową
•

Profil kliniczny zbliżony do profilu populacji 

Profil kliniczny zbliżony do profilu populacji 

chorych 

chorych 

leczonych w warunkach 

leczonych w warunkach 

codziennej praktyki

codziennej praktyki
•

Ocena korzyści ze stosowania Prestarium w 

Ocena korzyści ze stosowania Prestarium w 

dawce 8 mg u 

dawce 8 mg u 

pacjentów bez niewydolności 

pacjentów bez niewydolności 

serca

serca
•

Czas obserwacji 4 lata.

Czas obserwacji 4 lata.

BK

NNT 50

NNT 50

Stosowanie perindoprilu przez cztery lata 

Stosowanie perindoprilu przez cztery lata 

zapobiegało u 1 osoby na każde leczone przez 4 

zapobiegało u 1 osoby na każde leczone przez 4 

lata ostremu incydentowi (zgon, zawał)

lata ostremu incydentowi (zgon, zawał)

Uzasadnione jest przewlekłe stosowanie 

Uzasadnione jest przewlekłe stosowanie 

IKA (perindopril u każdego pacjenta z 

IKA (perindopril u każdego pacjenta z 

chorobą niedokrwienną serca

chorobą niedokrwienną serca

BK

stosowanie kwasu acetylosalicylowego 

w dawce 75-150 mg/d

 jest wskazane

• u chorych z łagodną niewydolnością 
nerek,

• u osób powyżej 50 roku życia ze 
współistniejącym  znacznie i bardzo 
znacznie podwyższonym  ryzykiem 

 pod warunkiem obniżenia wartości 
ciśnienia 

poniżej 140/90 mm Hg. 

stosowanie kwasu acetylosalicylowego 

w dawce 75-150 mg/d

 

jest wskazane

• u chorych z łagodną niewydolnością 
nerek,

• u osób powyżej 50 roku życia ze 
współistniejącym  znacznie i bardzo 
znacznie podwyższonym  ryzykiem 

 

pod warunkiem obniżenia wartości 

ciśnienia 

poniżej 140/90 mm Hg. 

Hypertension Optimal Treatment Study (HOT)

Hypertension Optimal Treatment Study (HOT)

Hypertension Optimal Treatment Study (HOT)

Hypertension Optimal Treatment Study (HOT)

BK

Kryteria ocena skuteczności 

terapii hipotensyjnej

Kryteria ocena skuteczności 

terapii hipotensyjnej

Ostateczne

 Zgony ze wszystkich powodów
 Zgony spowodowane chorobami układu 
krążenia
 Choroba wieńcowa
 Zawał serca
 Udar mózgu
 Niewydolność serca
 Niewydolność nerek
 Konieczność hopitalizacji

Ostateczne

 Zgony ze wszystkich powodów



 Zgony spowodowane chorobami układu 

krążenia



 Choroba wieńcowa



 Zawał serca



 Udar mózgu



 Niewydolność serca



 Niewydolność nerek



 Konieczność hopitalizacji

BK

Kryteria ocena skuteczności 

Kryteria ocena skuteczności 

terapii hipotensyjnej

terapii hipotensyjnej

Kryteria ocena skuteczności 

Kryteria ocena skuteczności 

terapii hipotensyjnej

terapii hipotensyjnej

 Wartość ciśnienia tętniczego
 Przerost mięśnia lewej komory
 Wykładniki miażdżycy (USG, 
rtg)
 Białkomocz
 Stężenie kreatyniny
 Czynność śródbłonka
 Jakość życia



 

Wartość ciśnienia tętniczego



 Przerost mięśnia lewej komory



 Wykładniki miażdżycy (USG, 

rtg)



 Białkomocz



 Stężenie kreatyniny



 Czynność śródbłonka



 Jakość życia

BK

0

0

Udar mózgu

Udar mózgu

Choroba wieńcowa

Choroba wieńcowa

Wpływ obniżenia rozkurczowego 

Wpływ obniżenia rozkurczowego 

ciśnienia tętniczego o 5-6 mm Hg na 

ciśnienia tętniczego o 5-6 mm Hg na 

występowanie powikłań sercowo-

występowanie powikłań sercowo-

naczyniowych

naczyniowych

Wpływ obniżenia rozkurczowego 

Wpływ obniżenia rozkurczowego 

ciśnienia tętniczego o 5-6 mm Hg na 

ciśnienia tętniczego o 5-6 mm Hg na 

występowanie powikłań sercowo-

występowanie powikłań sercowo-

naczyniowych

naczyniowych

-10

-10

-20

-20

-30

-30

-40

-40

% zmniejszenia 

ryzyka

% zmniejszenia 

ryzyka

42 000 chorych

42 000 chorych

 

 

średni czas 

średni czas 

obserwacji

obserwacji

 10 lat

 10 lat

 (

 (

MacMahon i 

MacMahon i 

wsp. Lancet 1990; 335: 765

wsp. Lancet 1990; 335: 765

37 000 chorych 

37 000 chorych 

średni czas 

średni czas 

terapii 5 lat (

terapii 5 lat (

Collins R i wsp.  

Collins R i wsp.  

Lancet 1990; 335: 827)

Lancet 1990; 335: 827)

42 000 chorych

42 000 chorych

 

 

średni czas 

średni czas 

obserwacji

obserwacji

 10 lat

 10 lat

 (

 (

MacMahon i 

MacMahon i 

wsp. Lancet 1990; 335: 765

wsp. Lancet 1990; 335: 765

37 000 chorych 

37 000 chorych 

średni czas 

średni czas 

terapii 5 lat (

terapii 5 lat (

Collins R i wsp.  

Collins R i wsp.  

Lancet 1990; 335: 827)

Lancet 1990; 335: 827)

BK

Ryzyko względne

Lepszy pierwszy         Lepszy drugi 

Ryzyko względne

Lepszy pierwszy         Lepszy drugi 

BPLTTC  Lancet 2003; 362: 1257-35

BPLTTC  Lancet 2003; 362: 1257-35

0,5

                      1,0

                                            2,0

0,5

                      1,0

                                            2,0

Udar
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Choroba wieńcowa
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Niewydolność serca
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Powikłania sercowo-naczyniowe
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Zgony krążeniowe
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Zgony ogółem
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca

Udar
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Choroba wieńcowa
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Niewydolność serca
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Powikłania sercowo-naczyniowe
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca
Zgony krążeniowe
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca

Zgony ogółem
iACE vs D/βB
Ca vs D/βB
iACE vs Ca

Porównanie skuteczności terapii hipotensyjnej opartej 

na różnych grupach leków

Porównanie skuteczności terapii hipotensyjnej opartej 

na różnych grupach leków

BK

wskazania

wskazania

Diuretyki tiazydowe

Diuretyki tiazydowe

niewydolność serca, podeszły wiek, 

niewydolność serca, podeszły wiek, 

izolowane skurczowe nadciśnienie,

izolowane skurczowe nadciśnienie,

 

 

rasa czarna

rasa czarna

Diuretyki pętlowe

Diuretyki pętlowe

niewydolność nerek,

niewydolność nerek,

niewydolność serca

niewydolność serca

Diuretyki 

Diuretyki 

antagoniści 

antagoniści 

aldosteronu

aldosteronu

niewydolność serca, przebyty zawał

niewydolność serca, przebyty zawał

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

BK

wskazania

wskazania

β-adrenolityki

Dławica piersiowa, przebyty zawał 

Dławica piersiowa, przebyty zawał 

serca, niewydolność serca, 

serca, niewydolność serca, 

tachyarytmie

tachyarytmie

Antagoniści wapnia 

Antagoniści wapnia 

(dihydropirydynowe

(dihydropirydynowe

)

)

Izolowane nadciśnienie skurczowe, 

Izolowane nadciśnienie skurczowe, 

dławica piersiowa, miażdżyca t. t. 

dławica piersiowa, miażdżyca t. t. 

szyjnych

szyjnych

Antagoniści wapnia 

Antagoniści wapnia 

(papawerynowe)

(papawerynowe)

dławica piersiowa, miażdżyca t. t. 

dławica piersiowa, miażdżyca t. t. 

Szyjnych, tachyarytmie nadkomorowe

Szyjnych, tachyarytmie nadkomorowe

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

BK

wskazania

wskazania

ACE inhibitory

przebyty zawał serca, niewydolność 

przebyty zawał serca, niewydolność 

serca, białkomocz, nefropatia, cukrzyca 

serca, białkomocz, nefropatia, cukrzyca 

typu 1, uszkodzenie lewej komory

typu 1, uszkodzenie lewej komory

Blokery receptorów 

Blokery receptorów 

angiotensyny

angiotensyny

Cukrzyca typu 2 z nefropatią, przerost 

Cukrzyca typu 2 z nefropatią, przerost 

lewej komory, kaszel po ACE i

lewej komory, kaszel po ACE i

α

α

-blokery

-blokery

Przerost prostaty

Przerost prostaty

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

Przydatność poszczególnych grup 

Przydatność poszczególnych grup 

leków hipotensyjnych

leków hipotensyjnych

 (ESC 2003)

 (ESC 2003)

BK

Farmakoterapia chorego z 

nadciśnieniem tętniczym i 

stanami bronchospastycznymi

Farmakoterapia chorego z 

nadciśnieniem tętniczym i 

stanami bronchospastycznymi

Kardioselektywne -adrenolityki

Chorzy z astmą łagodną i 

umiarkowaną



długotrwałe stosowanie nie wpływa 

na podstawową 

wartość 

FEV

1

bez wpływu na objawy i zużycie 

środków 

rozszerzających oskrzela

Chorzy z POChP

 długotrwałe stosowanie nie wpływa na 

podstawową 

wartość 

FEV

1

 brak wpływu na objawy i zużycie 

środków 

rozszerzających oskrzela

Kardioselektywne -adrenolityki

Chorzy z astmą łagodną i 

umiarkowaną



długotrwałe stosowanie nie wpływa 

na podstawową 

wartość 

FEV

1



bez wpływu na objawy i zużycie 

środków 

rozszerzających oskrzela

Chorzy z POChP



 

długotrwałe stosowanie nie wpływa na 

podstawową 

wartość 

FEV

1



 brak wpływu na objawy i zużycie 

środków 

rozszerzających oskrzela

Cochrane Database System Review 2003

Cochrane Database System Review 2003

BK

Następstwa redukcji 

skurczowego ciśnienia 

tętniczego o 2 mm Hg

Następstwa redukcji 

skurczowego ciśnienia 

tętniczego o 2 mm Hg

 10% mniejsze ryzyko zgonu z 

powodu udaru

 7% mniejsze ryzyko zgonu z 
powodu 

choroby 

wieńcowej



 

10% mniejsze ryzyko zgonu z 

powodu udaru



 

7% mniejsze ryzyko zgonu z 

powodu 

choroby 

wieńcowej

Prospective Study Collaboration. Lancet 2002; 360: 1903

Prospective Study Collaboration. Lancet 2002; 360: 1903

BK

Redukcja ciśnienia tętniczego 

czy działanie „naczyniowe”?

Redukcja ciśnienia tętniczego 

czy działanie „naczyniowe”?

 

 HOPE 
 

47.6% chorych z nadciśnieniem tętniczym

 

ciśnienie w chwili rozpoczynania badania 

139+20/79+11 mm Hg
 

redukcja ciśnienia tętniczego o 3-2 mm Hg SBP 

(?)

 EUROPA
 

27% chorych z nadciśnieniem tętniczym 

(>160/95 mm Hg)
 

ciśnienie w chwili rozpoczynania badania 

137+15/82+9 mm Hg
 

redukcja ciśnienia tętniczego o 5/2 mm Hg

 

 

HOPE 

 

47.6% chorych z nadciśnieniem tętniczym

 

ciśnienie w chwili rozpoczynania badania 

139+20/79+11 mm Hg
 

redukcja ciśnienia tętniczego o 3-2 mm Hg SBP 

(?)



 

EUROPA

 

27% chorych z nadciśnieniem tętniczym 

(>160/95 mm Hg)
 

ciśnienie w chwili rozpoczynania badania 

137+15/82+9 mm Hg
 

redukcja ciśnienia tętniczego o 5/2 mm Hg

BK

Brak dowodów na to, że nowe 

leki hipotensyjne działają na 

układ krążenia poza efektem 

hipotensyjnym.

 Wobec tego, że udowodniono 

korzyści z obniżenia  ciśnienia 

tętniczego konieczna jest bardzo 

ścisła kontrola ciśnienia. Nie 

wiadomo jednak do jakiej 

wartości należy obniżać 

ciśnienie.

Najniższe jakie pacjent dobrze 

toleruje.

Brak dowodów na to, że nowe 

leki hipotensyjne działają na 

układ krążenia poza efektem 

hipotensyjnym.

 Wobec tego, że udowodniono 

korzyści z obniżenia  ciśnienia 

tętniczego konieczna jest bardzo 

ścisła kontrola ciśnienia. Nie 

wiadomo jednak do jakiej 

wartości należy obniżać 

ciśnienie.

Najniższe jakie pacjent dobrze 

toleruje.

BK

Farmakoterapia

Farmakoterapia

 nadciśnieni

 nadciśnieni

a

a

 

 

tętnicz

tętnicz

ego

ego

Farmakoterapia

Farmakoterapia

 nadciśnieni

 nadciśnieni

a

a

 

 

tętnicz

tętnicz

ego

ego

 Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego

 Ustalenie przyczyny nadciśnienia tętniczego

Ocena łacznego ryzyka powikłań

Postępowanie niefarmakologiczne

Monoterapia

Politerapia

Kontrola skuteczności i tolerancji

 Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego

 Ustalenie przyczyny nadciśnienia tętniczego

Ocena łacznego ryzyka powikłań

Postępowanie niefarmakologiczne

Monoterapia

Politerapia

Kontrola skuteczności i tolerancji

BK

Właściwe kojarzenie leków 

Właściwe kojarzenie leków 

hipotensyjnych

hipotensyjnych

Właściwe kojarzenie leków 

Właściwe kojarzenie leków 

hipotensyjnych

hipotensyjnych

 leki o różnych mechanizmach działania
 dołączać diuretyk
 wykorzystywać synergizm hipotensyjny 

diuretyk+iACE/ARB/β-adrenolityk

 łagodzić objawy niepożądane 

diuretyk+iACE/ARB
β-adrenolityk/werapamil + 
naczyniorozszerzające



 

leki o różnych mechanizmach działania



 

dołączać diuretyk



 

wykorzystywać synergizm hipotensyjny

 



diuretyk+iACE/ARB/β-adrenolityk



 łagodzić objawy niepożądane

 



diuretyk+iACE/ARB



β-adrenolityk/werapamil + 

naczyniorozszerzające

BK

•

Indywidualizacja terapii

•  Właściwy wybór leku pierwszego 
rzutu,  

(

u około połowy chorych z łagodnym lub 

umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym 

może  być skuteczny w  monoterapii

). 

•

Rozpoczynanie leczenia od małych 

dawek 

(

nadciśnienia łagodnego i 

umiarkowanego)

•

Indywidualizacja terapii

•  Właściwy wybór leku pierwszego 
rzutu,  

(

u około połowy chorych z łagodnym lub 

umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym 

może  być skuteczny w  monoterapii

). 

•

Rozpoczynanie leczenia od małych 

dawek 

(

nadciśnienia łagodnego i 

umiarkowanego)

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego

BK

•  Stosowanie preparatów 

długodziałających, 

(zapewnia równomierne obniżenie ciśnienia 

tętniczego w  ciągu całej doby, zapobiegając 
jednocześnie  niekorzystnemu zjawisku, jakim jest wzrost 
ciśnienia  tętniczego we wczesnych 

godzinach 

porannych kiedy 

dokonuje się najwięcej epizodów 

sercowo –naczyniowych)

.

 

• 

W nadciśnieniu ciężkim dopuszczalne 

jest 

rozpoczynanie leczenia od 

stosowania dawek większych lub od terapii 
skojarzonej (tzn.  dwóch leków w pełnych 
dawkach). 

• 

Stosowanie preparatów 

długodziałających

, 

(zapewnia równomierne obniżenie ciśnienia 

tętniczego w  ciągu całej doby, zapobiegając 
jednocześnie  niekorzystnemu zjawisku, jakim jest wzrost 
ciśnienia  tętniczego we wczesnych 

godzinach 

porannych kiedy 

dokonuje się najwięcej epizodów 

sercowo –naczyniowych)

.

 

• 

W nadciśnieniu ciężkim dopuszczalne 

jest 

rozpoczynanie leczenia od 

stosowania dawek większych lub od terapii 
skojarzonej (tzn.  dwóch leków w pełnych 
dawkach). 

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego

BK

HOT

 - czy należy obawiać się „efektu 

krzywej U”?

 

Z

g

o

n

y

 n

a

 c

h

o

ro

b

y

 u

kł

a

d

u

 k

rą

że

n

ia

/

1

0

0

0

 o

so

b

o

-l

a

t

Ciśnienie rozkurczowe

Ciśnienie skurczowe

min. = 86,5 mm Hg

min. = 138,8 mm Hg

Hansson L. i wsp., 1998