Epidemiologia, etiologia,
historia naturalna raka
stercza
Janusz Dembowski
Epidemiologia, etiologia,
historia naturalna raka
stercza
Janusz Dembowski
Epidemiologia
Częstość występowania:
W całym świecie - czwarte miejsce
Kraje rozwinięte - drugie miejsce
Epidemiologia
National Cancer Institute
1975 - 1985 wzrost o 2,3 % na rok
1985 - 1989
6 %
1989 - 1992
18,4 %
1992 - 1995 zmniejszenie 14 % na
rok
Epidemiologia
Afro-Amerykanie - częściej niż u białych
1986 - 1993: 124/100 tys. do 250/ 100 tys.
wzrost o 102 %
1995: 170/100 tys.
Biali (USA)
1986: 86/100 tys.
1992: 179/100 tys.
1995: 110/100 tys.
Epidemiologia
Azjaci, Latyno-Amerykanie w USA mniejsza
częstość
Kraje zachodniej Europy: większa zachorowalność
Kraje rozwijające się: mała zachorowalność
Kraje skandynawskie: wysoka zachorowalność i
śmiertelność
Europa Południowa: niska zachorowalność i
śmiertelność
Japonia, Chiny: najniższe wskaźniki
zachorowalności i śmiertelności
Etiologia
Czynniki genetyczne (Afrykanie)
Czynniki środowiskowe
(Japończycy, Chińczycy w USA)
Wiek
75% CaP powyżej 65 roku życia
50 - 59 lat zachorowalność
zwiększa się i nie ma tendencji
zniżkowej
Stopień zaawansowania
Częstość występowania
miejscowozaawansowanego CaP
zwiększa się, 40 - 70 % obecnie
(18,7 % na rok)
Częstość występowania
przerzutowego CaP zmniejsza się
(9,8 % na rok)
Śmiertelność
USA
1987 - 1991 wzrost o 3,1 % na rok
1991 - 1995 spadek o 1,9% na rok
1999 37 400 zgonów
2000 31 900 zgonów
Europa Zachodnia
Brak spadku śmiertelności
Zmniejszenie
śmiertelności
Oświata zdrowotna
Badania przesiewowe
Związane z erą PSA
Radykalne leczenie
Etiologia
Rodzinny rak stercza - 10 %
Sporadyczny rak stercza - w
etiologii rola czynników
genetycznych i środowiskowych
Rola androgenów w CaP
Wysokie stężenie androgenów u młodych Afro-
Amerykanów - czynnik ryzyka?
Zmniejszenie stężenia testosteronu w andropauzie i
starości - czynnik ryzyka lub inicjujący?
Stosunek stężeń androgenów i estrogenów -
czynnik ryzyka lub inicjujący?
Wyniki badań nie dają definitywnej odpowiedzi
Zależność objawowego raka stercza od androgenów
w doświadczeniu i próbach klinicznych została
udowodniona
.
Etiologia
Czynniki genetyczne
mutacje genowe HPC 1, HPC X
polimorfizm genowy VDR, SRD 5A2
polimorfizm receptora androgenowego AR
ubytek ekspresji GSTP1
utrata heterozygotyczności (LOH)
chromosomu 8
IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1)
Inne zmiany genetyczne
Telomeraza - udział w karcinogenezie (wzrost
aktywności)
Transferaza S-glutationu GSTPi - brak w raku
stercza (upośledzona inaktywacja wolnych
rodników)
Utrata heterozygotyczności chr. 10q - związek
z zaawansowaną chorobą (50% utraty funkcji
genu supresorowego PTEN/MMAC)
PTEN - regulator P13 kinazy, aktywacja onkogenu
Akt - proliferacja, zahamowanie apoptozy
Inne zmiany genetyczne
p-27: gen supresorowy chr. 12p
chromosom 8q, amplifikacja lub
nadekspresja onkogenu MYC - progresja
CaP
PSCA - zwiększona ekspresja w CaP -
progresja
AR - chromosom X, amplifikacja,
polimorfizm receptora -
hormonooporność
Inne zmiany genetyczne
Bcl-2 - onkogen, większa proliferacja,
mała apoptoza
p-53 - gen supresorowy, mutacje związane
z progresją CaP
VEGF - czynnik angiogenezy i progresji,
metaloproteinaza: promotor angiogenezy
i progresji
E-cadheryna: zmniejszona ekspresja w
CaP, nisko zróżnicowane nowotwory
Etiologia
Dieta
migracje ludności przemawiają za
wpływem diety
dieta czynnikiem ochronnym,
zmniejszającym lub zwiększającym
zachorowalność, nie jest uznawana
za czynnik inicjujący zachorowanie
Etiologia
Tłuszcze
Badania doświadczalne - dieta beztłuszczowa
zmniejsza wzrost androgenozależnych guzów,
dieta bogatotłuszczowa zwiększa wzrost
guzów LN CaP
Dieta uboga w tłuszcze:
niższe stężenie testosteronu
mniejsza ilość wolnych rodników
mniejsza ilość karcinogennych metabolitów
Etiologia
Badania epidemiologiczne - dieta
bogatotłuszczowa, duża ilość
białka zwierzęcego jest
czynnikiem ryzyka CaP (mała ilość
produktów roślinnych?).
Brak ostatecznego potwierdzenia.
Eiologia
Wapń - duże spożycie, zwiększone
ryzyko zachorowania na CaP.
Wpływ na metabolizm wit. D? -
proliferacja.
Likopen - karotenoid pomidorów,
antyoksydant, zmniejsza ryzyko
karcinogenezy. O 36% mniejsze ryzyko
CaP przy diecie bogatej w likopen.
Etiologia
Selen - suplementacja zmniejsza
ryzyko zachorowania
Witamina E - antyoksydant,
zmniejsza śmiertelność na CaP
Zielona herbata - czynnik
profilaktyczny
Soja - fitoestrogeny, działanie
antykarcynogenne
Etiologia
Aktywność seksualna - wyniki badań
niejednoznaczne
Palenie papierosów - czynnik
sprzyjający CaP
Alkohol - bez wyraźnego znaczenia
(zmniejsza zachorowalność?, niski
testosteron)
Otyłość - brak jednoznacznych danych,
raczej sprzyja CaP
Historia naturalna CaP
Formy raka stercza
rak utajony - 30 % powyżej 50 r.ż.,
60 - 70% powyżej 70 r.ż.
Jednakowa częstość występowania w
świecie i grupach etnicznych.
rak ukryty - 5 %
rak klinicznie objawowy - różna
częstość występowania w świecie i
grupach etnicznych.
Historia naturalna CaP
Lokalizacja
85 % - obwodowa część stercza
70 % - w obu płatach stercza
85 % - wieloogniskowo
Budowa strefowa stercza
Historia naturalna CaP
Rozprzestrzenianie się CaP
przeztorebkowe
naciekanie perineuralne
przejście na pęcherzyki nasienne
przerzuty: węzły chłonne, kości,
płuca, pęcherz moczowy, wątroba,
nadnercza.
Historia naturalna CaP
Wielkość guza
0,5 cm
3
- bardzo rzadko przechodzi
poza torebkę
4 cm
3
- bardzo rzadko przerzuty do
węzłów chłonnych i pęcherzyków
nasiennych.
Objętość nowotworu ma związek ze
stopniem złośliwości