Stwardnienie rozsiane - 

charakterystyka choroby 

i fizjoterapia

Stwardnienie rozsiane

• Jest chorobą przewlekłą charakteryzującą się 

wieloogniskowym uszkodzeniem układu 

nerwowego.

• Dochodzi do uszkodzenia oraz rozpadu osłonek 

mielinowych włókien nerwowych. 

• Na skutek zaniku osłonek dochodzi do zaburzeń 

przewodzenia, 

a nawet całkowitego przerwania przekazywania 

impulsów nerwowych. 

• Konsekwencją narastającego procesu destrukcji jest 

uszkodzenie aksonu i powstanie tzw. blizny 

glejowej. 

Stwardnienie rozsiane c.d

• Starsze, wcześniej powstałe ogniska mają dość 

zwartą konsystencję, są stwardniałe, zbliznowaciałe 

w odróżnieniu od "miękkich"  (z obecnością licznych 

komórek zapalnych)  świeżo powstałych zmian. Stąd 

nazwa schorzenia: "stwardnienie". 

• Uszkodzenie włókien nerwowych może wystąpić we 

wszystkich regionach układu nerwowego, co w 

konsekwencji prowadzi do wystąpienia 

różnorodnych tzw. „rozsianych” objawów.  Dlatego 

choroba nosi miano :” rozsianego".  

Charakterystyka SM

• Choroba ma podłoże immunologiczne. 

Charakteryzuje się :

– okresami remisji i nawrotów objawów,
– objawy są różne w zależności od postaci,
– występowaniem u ludzi młodych 20 – 45 r.ż,
– częściej chorują kobiety.

Przyczyny

• Dotychczas nie ustalono przyczyny, można jedynie 

przypuszczać, 

że istotną rolę odgrywają:

– zakażenia wirusowe,
– zatrucia,
– zaburzenia żywieniowe.

Objawy

• Zapalenie nerwu wzrokowego.
• Objawy uszkodzenia rdzenia kręgowego w postaci:

– zaburzeń ruchowych (osłabienie, ciężkość, a następnie 

sztywność kończyn);

– zaburzeń czuciowych (drętwienie, mrowienie, parestezje w 

obrębie kończyn);

– objaw Lhermitta (przechodzenie prądu przez plecy przy 

zgięciu głowy);

– zaburzenia w oddawaniu moczu;
– zaburzenia seksualne.

• Uszkodzenia pnia mózgu – stwierdza się:

– zaburzenia widzenia w postaci przymglenia i podwójnego 

widzenia;

– zaburzenia równowagi i koordynacji;
– zaburzenia ruchowe i czuciowe w obrębie twarzy;
– objawy opuszkowe, prowadzące do zaburzeń połykania;
– zawroty głowy i wymioty.

Objawy c.d

• Zaburzenia mózgowe (pojawiają się u osób z 

długotrwałym procesem chorobowym). Występuje:

– niedowład połowiczy;
– niedowidzenie połowicze;
– zaburzenia zachowania;
– napady padaczkowe;
– labilność emocjonalna;
– stany depresyjne lub maniakalne;
– zaburzenia funkcji poznawczych, pamięci.

Fizjoterapia

• Poprzez fizjoterapię można osiągnąć wyraźną 

poprawę możliwości ruchowych chorego, ucząc go 

koncentracji i pewnego rodzaju automatycznego 

przebiegu ruchu. 

• Ćwiczenia konsekwentnie i wielokrotnie powtarzane, 

dają dobre efekty fizjoterapii.

• Celem fizjoterapii jest:

– poprawa ogólnej ruchomości,
– poprawa równowagi – utrzymanie stabilności tułowia,
– poprawa koordynacji,
– zmniejszenie napięcia mięśniowego,
– unikanie zbyt silnych obciążeń,
– reedukacja chodu,
– poprawa postawy.

Metody fizjoterapii

• Ćwiczenia stopniowe:  

– od pełnego do coraz mniejszego zakresu ruchu,
– od szybkich do wolnych, 
– od symetrycznych do asymetrycznych,
– od małego obciążanie do większego (unikanie zbyt silnych),
– od krótkiego czasu trwania ćwiczeń do wydłużania.

• Wszystkie typy ćwiczeń w zależności od stanu 

pacjenta , od biernych do oporowych (unikanie zbyt 

silnych ). 

• Gdy pacjent jest leżący to profilaktyka przeciw 

przykurczowa, odleżynowa, zaburzenia oddychania. 

• Przy spastycznych zaburzeniach ruchu stosować 

metodę Bobach. 

Metody fizjoterapii c.d

• Ćwiczenia koordynacyjne np.PNF np. rytmiczna 

stabilizacja, zmiana kierunku ruchu na przeciwny.

• Stosowanie krioterapii unikanie ciepła.
• Stretching.
• Ćwiczenia w wodzie.
• Dostosować terapię do fazy choroby ostra/ 

przewlekła: 

– w ostrej ograniczamy się do ruchów biernych i zamiany 

pozycji, 

– w przewlekłej stosujemy metody. 

•  Ćwiczenia Frenkla w ataksji.

Ćwiczenia oddechowe

• W przypadku stwardnienia rozsianego wskazany jest 

każdy rodzaj ćwiczeń oddechowych. 

• Przykurcze i osłabienie dotykają również tułowia 

oraz mięśni klatki piersiowej i przepony. 

• Brak ruchu prowadzi do zmniejszenia się wydajności 

pracy płuc. 

• Regularnie wykonywane ćwiczenia oddechowe 

hamują postęp choroby w tym kierunku. Poza tym 

mają one charakter przygotowujący do 

przeprowadzania innych etapów fizjoterapii.

• Ćwiczenia oddechowe należy opracować w taki 

sposób, by pacjent mógł je wykonywać również 

samodzielnie.

Masaż ręczny, 

masaż z użyciem 

aparatów

• Poprawnie wykonywany masaż sprzyja odprężeniu 

oraz zmniejsza przykurcze i poprawia ukrwienie. 

• W żadnym wypadku nie może on jednak zastępować 

ćwiczeń aktywnych.

Zabiegi 

hydroterapeutyczne

• Ruch w wodzie lub pływanie są istotną częścią 

fizjoterapii. 

• Pacjent, podczas hydroterapii ma poczucie większej 

pewności i kontroli nad swoim ciałem, gdyż woda 

wyhamowuje nagłe i niekontrolowane ruchy. 

• Chory znajdujący się w wodzie, tracąc pozornie na 

wadze, może poruszać się z dużo większą łatwością 

niż zazwyczaj i potrzebuje mniej siły do zachowania 

równowagi ciała. 

• Wykonując ćwiczenia w wodzie, pacjent doświadcza 

lepszej skuteczności swego wysiłku. 

• Ruch w wodzie stanowi dobrą formę przygotowania 

do typowych trudniejszych ćwiczeń terapeutycznych.

Zabiegi 

hydroterapeutyczne c.d

• Temperatura wody powinna być dopasowana do 

indywidualnych potrzeb poszczególnego ćwiczącego. 

Większość chorych woli chłodniejsze kąpiele. Czują 

się w nich bardziej sprawni i rozluźnieni. W tym 

przypadku poleca się temperaturę 23-26 st.C. 

Niektórym pacjentom odpowiada cieplejsza woda, 

ale doświadczenie pokazało, że przy temperaturze 

wyższej niż 30 st. C ćwiczący szybko się męczy.

• Zależnie od możliwości ośrodka, w którym przebywa 

chory, 

w tygodniu wskazane jest przeprowadzanie 1-2 

ćwiczeń hydroterapeutycznych trwających 10-20 

minut.

• Przez cały czas należy zwracać uwagę na 

samopoczucie pacjenta, ponieważ osoby cierpiące na 

stwardnienie rozsiane ulegają często nagłemu 

zmęczeniu.

Ćwiczenia zmysłu dotyku

• Pacjent uczy się na nowo kontrolować zmysł dotyku 

poprzez zajmowanie się rozmaitymi materiałami. 

• Próbuje przy tym określić rodzaj tworzywa, strukturę 

powierzchni, temperaturę, wielkość kształt itp.

Muzykoterapia

• W SM poleca się muzykoterapię pasywną oraz 

stosowanie 

muzyki jako elementu towarzyszącego ćwiczeniom.

Techniki odprężania i 

relaksacji

• Techniki relaksacyjne są godne polecenia w 

przypadku SM. 

• Każdy okres, w którym choroba ma łagodniejszy 

przebieg powinien zostać wykorzystany do 

odpoczynku, odprężenia 

i zebrania sił.

• Techniki relaksacyjne wpływają też regenerująco na 

psychikę pacjenta, który dzięki temu może bardziej 

realistycznie podejść 

do swojej choroby, ocenić jej stan i aktualny 

przebieg.

Ćwiczenia 

hipoterapeutyczne

• Jazda na koniu jest dla chorego bardzo przyjemnym 

przeżyciem. Zmniejsza napięcia mięśni, pomaga w 

ćwiczeniu równowagi, umacnia wiarę w siebie i 

motywację do dalszej pracy. 

• Uczestnik zajęć siedzi na koniu bez używania sidła. 

W ten sposób ruch zwierzęcia przenoszony jest 

bezpośrednio na jeźdźca.

• Terapię mogą przeprowadzać wyłącznie fachowcy, a 

pacjent przez cały czas musi znajdować się pod 

kontrolą.

• Należy też podkreślić, że już sam kontakt z końmi 

wpływa na większość chorych odprężająco i 

uspokajająco.

Sport

• Dobre wyniki przynosi pływanie, tradycyjna 

gimnastyka, rozbudowane ćwiczenia gimnastyczne 

dla osób niepełnosprawnych bądź też wędrówka do 

określonego celu urozmaicona różnymi zadaniami, 

których wykonanie jest miarą poprawnego 

przeprowadzenia całego ćwiczenia.

• Zajęcia sportowe służą choremu do łatwiejszego 

pokonywania trudności wynikłych z choroby. 

• Osiągnięcie lepszej sprawności fizycznej jest równie 

ważne 

jak poprawa stanu psychicznego, polepszenie wiary 

w siebie 

i przeżycie samozadowolenia.

Dziękuję, za uwagę.