Ekonomia
Ekonomia
Wykład 14
Polityka pieniężna
Ekonomia
Ekonomia
Wykład 14
Polityka pieniężna
Definicja polityki pieniężnej
Polityka pieniężna
-
działalność banku
centralnego
prowadzona
w
imieniu
państwa,
a
polegająca
na
wyborze
pieniężnych celów makroekonomicznych
i
ich realizacji przez
regulowanie podaży
pieniądza
i
popytu na pieniądz
, za pomocą
wykorzystania wybranych instrumentów
ekonomicznych i administracyjnych.
Rodzaje polityki pieniężnej – ze
względu na różne kryteria:
Charakter oddziaływania na gospodarkę:
polityka restrykcyjna
– ograniczająca, preferuje
metody i środki administracyjne regulacji obiegu
pieniądza;
polityka
ekspansywna
–
wspomagająca
aktywność gospodarczą, liberalizująca istniejące
ograniczenia administracyjne;
polityka neutralna
– gdy pieniądz spełnia jedynie
rolę ewidencyjną, obrachunkową, pasywną,
pozostawiając rynkowi swobodę działania.
Rodzaje polityki pieniężnej – ze
względu na różne kryteria:
Koszt pieniądza w gospodarce:
polityka taniego pieniądza
– mająca
stymulować system gospodarki;
polityka drogiego pieniądza
– mająca za
zadanie
hamowanie
nadmiernego
ożywienia w gospodarczego.
Cele polityki pieniężnej
Jako
główny cel
polityki pieniężnej
przyjmuje się zapewnienie
stabilności cen
,
ponieważ bank centralny nie może
bezpośrednio kierować poziomem inflacji,
wyznacza
sobie
odpowiednie
cele
pośrednie
i
bieżące (operacyjne)
.
Cel finalny
Celem finalnym polityki pieniężnej banku
centralnego prawie zawsze jest
niska inflacja i
stabilizacja cen.
Czasami banki centralne
zobowiązane są do jednoczesnego osiągania
innych celów gospodarczych;
Niska inflacja oznacza zazwyczaj roczny wzrost
poziomu cen w granicach
0-4 %;
BCI – bezpośredni cel inflacyjny
Od początku lat dziewięćdziesiątych kraje przechodzą
od klasycznej strategii osiągania celu finalnego (cel
finalny osiągany za pomocą jednego z celów pośrednich
polityki pieniężnej np. stopę procentową lub agregat
pieniężny) do
bezpośredniej strategii inflacyjnej;
BCI
został sformułowany przez
RPP
w
1999
roku;
BC
realizując
BCI
oddziaływuje jednocześnie na wiele
czynników kształtujących poziom cen i wykorzystuje
wiele instrumentów polityki pieniężnej równocześnie;
BCI
uniemożliwia jednak włączenie się
BC
do polityki
antycyklicznej i walki z bezrobociem.
Pieniądz, baza monetarna,
podaż pieniądza, agregaty
pieniężne
Pieniądz
Przez pojęcie pieniądza zwykło się uważać
wszystko, co jest powszechnie akceptowane
jako środek regulowania zobowiązań.
Spełnia trzy podstawowe funkcje:
miernika wartości;
środka wymiany i środka płatniczego;
środka przechowywania (tezauryzacji) wartości
.
Cechy pieniądza
akceptowany
przenośny
podzielny
trwały
trudny do podrobienia
Pieniądz
Obecnie w krajach o gospodarce rynkowej pieniądz
występuje w następujących formach:
1.
gotówkowej:
bilety banku centralnego;
bilon metalowy;
2.
bezgotówkowej (pieniądz skryptularny):
depozyty na rachunkach w banku centralnym;
depozyty na rachunkach w innych bankach.
Popyt na pieniądz
Ilość pieniądza, na jaką istnieje zapotrzebowanie zgłaszane
przez podmioty w gospodarce
Motywy posiadania pieniądza:
motyw transakcyjny
motyw przezornościowy
motyw spekulacyjny
Popyt na pieniądz zależy od:
poziomu cen
realnego dochodu narodowego
stopy procentowej (odwrotnie zależny)
Podaż pieniądza
Ilość pieniądza wprowadzanego do obiegu
(M= mnożnik pieniężny x baza monetarna)
Podaż pieniądza zależy od:
bazy monetarnej
działań Banku Centralnego
stopy ubytku gotówki z systemu bankowego
stopy procentowej
Równowaga na rynku
pieniądza
realne
zasoby
pieniądza
stopa
procento
wa
polityka
ekspansywn
a
polityka
restrykcyjn
a
L
M
Baza monetarna M0 i podaż
pieniądza M1
Baza monetarna
lub inaczej
zasób pieniądza wielkiej
mocy
– to łączna ilość banknotów i bilonu znajdującego
się w obiegu pozabankowym i będących w posiadaniu
systemu bankowego.
Mnożnik kreacji pieniądza
– obrazuje wielkość zmiany
zasobu pieniądza wywołanej zmianą bazy monetarnej o
jednostkę.
Podaż pieniądza M1
=
mnożnik kreacji pieniądza
x
baza
monetarna
Agregaty pieniężne
M
1
M
2
M
3
L
M1
= całość zasobów pieniężnych
posiadanych
przez
ludność,
rachunków płatnych na żądanie w
bankach
komercyjnych,
czeków
podróżniczych;
M2
=
M1
oraz
rachunki
oszczędnościowe i małe rachunki
terminowe
oraz
certyfikaty
depozytowe, jak również rachunki
rynku pieniężnego i inne aktywa o
wysokiej płynności;
M3
= M2 plus duże salda rachunków
terminowych i inne względnie mniej
ważne składniki;
L
= M3 oraz inne płynne aktywa nie objęte pozostałymi
agregatami, takie jak waluta bankowa, dokumenty handlowe i
obligacje skarbowe.
System bankowy i
instytucje polityki
pieniężnej
System bankowy
W gospodarkach rynkowych wyróżnia się dwa główne
modele systemów bankowych:
anglo-amerykański
– kluczowa rola rynku kapitałowego i
giełdy papierów wartościowych, wysoki stopień
specjalizacji banków, duże znaczenie finansowania
wewnętrznego firm, krótkookresowe stosunki firm z
instytucjami finansowymi;
kontynentalny
– uniwersalność banków w stosunkach z
indywidualnymi klientami jak i w sferze inwestycyjnej,
duże znaczenie finansowania zewnętrznego, udział
banków w kapitale firm, długookresowy charakter
stosunków firm z instytucjami finansowymi.
Instytucje polityki pieniężnej –
Bank centralny
Głównym realizatorem polityki pieniężnej
jest na ogół
bank centralny
. Wpływ rządu na
BC
, a zatem stopień oddziaływań na
realizację polityki pieniężnej, jest różny w
różnych krajach.
BC spełnia trzy podstawowe funkcje:
1.
Emituje pieniądz gotówkowy;
2.
Jest bankiem banków;
3.
Jest bankiem państwa
.
Instytucje polityki pieniężnej
–
Rada Polityki Pieniężnej
RPP
ustala corocznie
założenia polityki pieniężnej
i
przedkłada je do wiadomości
Sejmowi
, równocześnie z
przedłożeniem przez
Radę Ministrów
projektu
ustawy
budżetowej
;
RPP
składa także
Sejmowi
sprawozdanie
z wykonania
założeń polityki pieniężnej w ciągu
5
miesięcy od
zakończenia roku budżetowego;
W skład
RPP
wchodzi
10
członków
, w tym:
przewodniczący
, który jest
prezesem NBP
, po
3 osoby
powoływane na
6 lat
przez
Prezydenta, Sejm i Senat RP
;
Uchwały
RPP
realizowane są przez
Zarząd NBP
.
Instytucje polityki pieniężnej –
Rada Polityki Pieniężnej
Do podstawowych zadań
RPP
należą:
Ustalanie wysokości stóp procentowych NBP;
Ustalanie zasad i stopy rezerwy obowiązkowej banków
komercyjnych;
Określanie górnych granic zobowiązań wynikających z
zaciągania
przez
NBP
pożyczek
i
kredytów
w
zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych;
Zatwierdzanie planu finansowego NBP oraz sprawozdania z
jego działalności;
Przyjmowanie rocznych sprawozdań finansowych NBP;
Ustalanie zasad operacji otwartego rynku
.
Instrumenty polityki
pieniężnej – definicja i
klasyfikacja
Instrumenty polityki
pieniężnej
Instrumenty polityki pieniężnej
– to
narzędzia (środki), za pomocą których
władze monetarne dokonują zmian w
podaży pieniądza.
Podział instrumentów polityki pieniężnej ze
względu na pozycję przyjmowaną przez
bank centralny w stosunku do banków
komercyjnych
Środki oddziaływania
administracyjnego
Środki oddziaływania
rynkowego
• Pułapy kredytowe (limity,
plafony);
• Rezerwa obowiązkowa;
• Inne:
ograniczenia obrotu z
zagranicą
przez
banki
komercyjne i kontrola dewizowa,
obligatoryjny zakup przez banki
papierów
wartościowych,
przepisy
regulujące
stopę
procentową,
ograniczenia
obszaru
i
zakresu
działania
instytucji finansowych, itd.
• Operacje otwartego rynku;
• Operacje kredytowo-
depozytowe.
Podział instrumentów polityki
pieniężnej ze względu na typ
instrumentów
Instrumenty kontroli
ilościowej
Instrumenty kontroli
jakościowej
• Stopy procentowe stosowane
przez
bank
centralny
(np.
redyskontowa);
• System rezerw obowiązkowych;
• Operacje otwartego rynku;
• Pułapy kredytowe.
• Maksymalne terminy
płatności kredytów;
• Dodatkowe gwarancje co do
rodzaju i wysokości kredytu;
• Określanie celów na jakie
mogą być udzielone kredyty;
• Ustalenie procentowe
stosunku poszczególnych
pożyczek do kapitału banku,
itd.
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwa obowiązkowa
jest to określona
część aktywów (kredyty) lub pasywów
(depozyty) banku komercyjnego, którą
bank jest zobowiązany utrzymywać na
rachunku w banku centralnym lub w
postaci
innych,
ściśle
określonych
aktywów, jak gotówka w kasie czy pewne
rodzaje papierów wartościowych
(3,5%)
Rezerwa obowiązkowa
Ma na celu zapewnienie wypłacalności banków komercyjnych –
element ten nie jest już obecnie najistotniejszy;
Ważniejsze jest jej znaczenie dla kształtowania ilości pieniądza w
obiegu:
Przykład:
stopa rezerw obowiązkowych wynosi
10%
wkład początkowy
100 PLN
=> kreacja wkładów o wartości
1000 PLN
100 + 90 + 81 + 72,9 +
65,6 + 59,05+… =
9
,
0
1
100
=
1000
Wpłata
do
banku
Rezerwa do
BC
10
PLN,
udzielony
kredyt
90
PLN
Wpłata
do
banku
Wpłata
do
banku
Wpłata
do
banku
Rezerwa do
BC
9
PLN,
udzielony
kredyt
81
PLN
Rezerwa do
BC
8,1
PLN,
udzielony
kredyt
72,9
PLN
Rezerwa do BC
7,3
PLN,
udzielony
kredyt
65,6
PLN
FUNKCJE REZERWY OBOWIĄZKOWEJ
OCHRONA
DEPONENTÓW
REGULACJA
PODAŻY PIENIĄDZA
REGULACJA STÓP
PROCENTOWYCH
Zapewnienie
bezpieczeństwa
gromadzonych
przez banki
środków w razie
niespodziewanego
wzrostu wypłat
spowodowanego
np. złą sytuacją w
systemie
bankowym lub
plotką o
bankructwie
jednego z banków.
Związana z
mechanizmem
kreacji pieniądza
bezgotówkowego,
która to przy braku
jakichkolwiek
ograniczeń mogłaby
przybierać
nieskończone
wielkości. Jest to
skuteczny
instrument
długookresowej
kontroli płynności w
systemie bankowym.
Banki na koniec
okresu
rozliczeniowego
uzupełniają stan
środków
zgromadzonych
jako rezerwy.
Stosowanie takiego
systemu rezerwy
uśrednionej
powoduje, że
wahania stóp
procentowych
występują tylko na
koniec okresu
rozliczeniowego.
Wskaźnik rezerw obowiązkowych nie jest
instrumentem
szybkiego
działania,
nie
modyfikuje płynności finansowej z dnia na
dzień;
Powinien być stosowany do kształtowania
długookresowej
płynności
systemu
bankowego;
Jest stosunkowo mało elastyczny;
Powinien być stosowany jako uzupełniające
narzędzie polityki pieniężnej.
Operacje otwartego
rynku
Operacje otwartego
rynku
Operacje otwartego rynku (OOR) są to
transakcje
o
charakterze
rynkowym
dokonywane przez bank centralny z
bankami komercyjnymi z wykorzystaniem
papierów wartościowych.
Cele operacji otwartego rynku
Wpływanie na
płynność systemu
bankowego oraz
jego zdolność do
kreacji pieniądza
Pośrednie lub
bezpośrednie
wpływanie na
poziom stóp
procentowych
Zwiększanie
efektywności działania
rynku pieniężnego, w
tym głównie wtórnego
rynku skarbowych
papierów wartościowych
Papiery wartościowe
Emitent
Rząd (Ministerstwo
Finansów lub
Ministerstwo Skarbu)
Bank centralny
Przykład
Bony, obligacje
skarbowe
Bony pieniężne,
certyfikaty dłużne
(EBC)
Instrumenty będące przedmiotem transakcji na otwartym rynku
to:
Zakup przez BC od
banków kom.
papierów wart.
pod warunkiem ich
odsprzedaży w
określonym
terminie i po
określonej cenie
Sprzedaż przez BC
bankom kom.
papierów wart.
pod warunkiem ich
odkupu w
określonym
terminie i po
określonej cenie
ang.
Repo
ang.
Reverse Repo
Odpowiednik
krótkoterminowyc
h kredytów
(lombardowych)
udzielanych przez
BC bankom kom.
Odpowiednik
krótkoterminowyc
h
oprocentowanych
lokat
przyjmowanych
przez BC od
banków kom.
Czasowe
zwiększenie
płynnych rezerw
banków kom.
Czasowe
zmniejszenie
płynnych rezerw
banków kom.
Zakup papierów
wartościowych przez
BC od banków kom.
Sprzedaż papierów
wartościowych przez
BC bankom kom. (w
tym emisja papierów
wartościowych przez
BC)
ang.
Outright
purchase
ang.
Outright sale
Służą zazwyczaj jako instrument
sygnalizujący rynkowi kierunek
zmian polityki pieniężnej
Trwała zmiana struktury portfela
aktywów banków komercyjnych i
banku centralnego
KLASYCZNY PODZIAŁ OPERACJI OTWARTEGO RYNKU
WARUNKOWE
BEZWARUNKOWE
Krótkoterminowe
– termin ich zapadalności wynosi od 1 do 14
dni;
Długoterminowe
– stosując je BC wpływa na stopy
procentowe transakcji o dłuższym terminie płatności.
Według klasyfikacji opartej na oddziaływaniu na płynność
systemu bankowego, operacje otwartego rynku dzielimy na:
Operacje warunkowe dzielimy na:
1. Operacje absorbujące
(zmniejszające płynność):
• Reverse repo
– warunkowa
sprzedaż;
• Outright sale
–
bezwarunkowa sprzedaż;
• Emisja papierów
wartościowych.
2. Operacje zasilające
(zwiększające płynność):
• Repo
– warunkowy zakup;
• Outright purchase
–
bezwarunkowy zakup.
Transakcje depozytowo-
kredytowe
Struktura transakcji depozytowo-
kredytowych
TRANSAKCJE DEPOZYTOWO-KREDYTOWE
TRANSAKCJE
KREDYTOWE
(kredyty refinansowe)
TRANSAKCJE
DEPOZYTOWE
2,75%
Kredyt
lombardowy
5,75%
Kredyt
redyskonto
wy
4,5%
Transakcje kredytowe
Obejmują wykorzystywane przez banki centralne
kredyty refinansowe;
Banki centralne występują jako „kredytodawca ostatniej
instancji”;
PODSTAWOWYM ZADANIEM KREDYTÓW REFINANSOWYCH
JEST ZAPEWNIENIE PŁYNNOŚCI BANKOM KOMERCYJNYM
W SYTUACJI NIESPODZIEWANEGO JEJ ZACHWIANIA
Jest to instrument krótkoterminowy i o wyjątkowym
charakterze, dlatego BC w celu jego utrzymania mogą
nakładać dwojakiego rodzaju ograniczenia.
Ograniczenia kredytu
refinansowego
Ograniczenia kredytu refinansowego
Kontyngenty (limity)
ilościowe
– maksymalna
łączna kwota kredytu,
jaki bank komercyjny
może zaciągnąć w banku
centralnym w ciągu roku
Oprocentowanie kredytów
–
ustalane znacznie
powyżej poziomu
rynkowych stóp
procentowych, zachęca
banki komercyjne do
wykorzystywania tańszych
źródeł płynności
Kredyt redyskontowy
Związany z obiegiem weksla w gospodarce;
BC przyjmując od banku komercyjnego przedstawione
do wykupu weksle handlowe udziela mu niejako
kredyty pod zastaw tych weksli;
Bank komercyjny odzyskuje środki zainwestowane w
weksel
w
chwili
jego
wykupu
od
klienta
przedstawiającego go do dyskonta;
Do momentu wykupu weksla przez płatnika BC nie
odzyska środków - będzie więc finansował
działalność banku komercyjnego
.
Istota dyskonta i redyskonta
Klient oddaje weksel do
dyskonta
w banku
komercyjnym
Klient oddaje weksel do
dyskonta w banku
komercyjnym
Przyjmując weksel, bank
komercyjny udziela
swojemu klientowi
pożyczki
Przyjmując weksel, bank
komercyjny udziela
swojemu klientowi pożyczki
Termin do
wykupu
Przed
terminem do
wykupu
Kiedy nadejdzie termin
płatności weksla, bank
komercyjny odzyskuje
środki po wykupieniu
weksla przez płatnika
Jeżeli bank komercyjny
poszukuje dodatkowych
źródeł płynności, może oddać
ten weksel do
redyskonta
w
banku centralnym
Charakterystyka kredytu
redyskontowego
KREDYT REDYSKONTOWY
Bank centralny,
przyjmując
przedstawiane mu
do wykupu weksle,
udziela bankom
kredytu pod
zastaw tych weksli
Przyjmując weksel
od banku
komercyjnego,
bank centralny
potrąca od
nominalnej kwoty
weksla
redyskonto
Bank centralny
wpływa na jakość
dyskontowanych
przez banki
komercyjne i
przedstawianych
mu do redyskonta
weksli
Kredyt lombardowy
•
Udzielany jest bankom komercyjnym pod zastaw
papierów wartościowych;
•
Przeznaczony do krótkotrwałego uzupełniania
płynności przez banki komercyjne w sytuacji
niespodziewanego jej zachwiania;
•
Przyjmowane w zastaw papiery wartościowe
stanowią zabezpieczenie zwrotu kredytu;
•
Wartość kredytu nie przekracza 80% wartości
papierów.
Charakterystyka kredytu
lombardowego
KREDYT LOMBARDOWY
Udzielany jest
bankom
komercyjnym pod
zastaw papierów
wartościowych
Bank centralny
może regulować
wolumen
udzielanego
kredytu na kilka
sposobów
Najważniejszym
narzędziem banku
centralnego
pozostaje
oprocentowanie
kredytów
Transakcje kredytowe banku
centralnego są stopniowo
wypierane przez operacje
otwartego rynku jako
instrument bardziej
elastyczny i wygodniejszy do
zastosowania
Charakterystyka transakcji
depozytowych
TRANSKACJI DEPOZYTOWE
Bank komercyjny
uzyskuje możliwość
ulokowania nadwyżki
wolnych środków w
sposób przynoszący
określone korzyści
finansowe przy
praktycznie zerowym
ryzyku
Oprocentowanie depozytów
przyjmowanych przez bank
centralny stanowi dolny
poziom wahań rynkowych
stóp procentowych
Pozostałe instrumenty
polityki pieniężnej
Limity kredytowe -
charakterystyka
Jest to instrument działający szybko, bez opóźnień
czasowych, poważnie ogranicza jednak konkurencję
między bankami i mechanizm kreacji pieniądza.
Określają
maksymalny
pułap
udzielanych
kredytów
Wyrażone
kwotowo,
procentowo jako
przyrost wielkości
kredytu
Dotyczą
wszystkich
kredytów lub ich
określonego
rodzaju
Charakterystyka regulacji stóp
procentowych
REGULACJA STÓP PROCENTOWYCH
Określanie przez
bank centralny
maksymalnego i/lub
minimalnego lub
stałego
oprocentowania
Może dotyczyć
wszystkich stóp
procentowych lub
poszczególnych
jej rodzajów
Niekorzystnie
wpływa na
działalność banków
komercyjnych i
oddziałuje na popyt
podmiotów
gospodarujących
Oddziaływanie banku centralnego
na banki komercyjne przez
perswazję
BC przekazuje sugestie co do pożądanego kierunku
polityki kredytowej;
Sugestie te nie są zazwyczaj formalnie obowiązujące,
chociaż
w
niektórych
przypadkach
BC
może
zastosować środki przymusu;
Potrzeba zachowania dobrego imienia i stosunków z
bankiem centralnym nakłania do stosowania się do
zaleceń BC;
Im mniej banków, tym większa skuteczność tego
instrument; im więcej banków tym skuteczność
mniejsza.
Podsumowanie polityki pieniężnej –
czyli, co powinien robić bank centralny
aby:
Zwiększyć podaż pieniądza (ekspansywna polityka):
Obniżyć stopę dyskontową w celu zwiększenia rozmiarów
pożyczek udzielanych bankom komercyjnym;
Zakupić wyemitowane przez rząd papiery wartościowe na
otwartym rynku;
Obniżyć poziom wskaźnika rezerw obowiązkowych.
Zmniejszyć podaż pieniądza (restrykcyjna):
Ograniczyć ogólną sumę pożyczek udzielanych bankom
komercyjnym przez podwyższenie stopy dyskontowej;
Sprzedawać wyemitowane przez rząd papiery wartościowe
posiadane przez bank centralny;
Podwyższać poziom wskaźnika rezerw obowiązkowych.