MECHANIZMY IMMUNOLOGICZNE ZWALCZAJĄCE ZAKAŻENIA

MECHANIZMY IMMUNOLOGICZNE

ZWALCZAJĄCE ZAKAŻENIA

Odporność wrodzona

( zwana również naturalną lub nieswoistą ) tradycyjnie

określana jako oporność – resistentio

Odporność nabyta

– swoista immunitas

   RODZAJE ODPORNOŚCI NABYTEJ - SWOISTEJ

Czynna

naturalna po przebytym zakażeniu

sztuczna po podaniu szczepionki

Bierna

naturalna – matczyne p/ciała u noworodków

sztuczna – po podaniu surowicy odpornościowej

lub immunoglobuliny
Okres trwania każdego z typów odporności jest różny

DETERMINANTY ODPORNOŚCI SWOISTEJ

I NIESWOISTEJ

Odporność nieswoista Odporność

swoista

Determinanty
Niezmienna przy każdej kolejnej Po pierwszym

kontakcie ekspozycji na ten sam antygen

antygenem pozostaje pamięć immunologiczna

                           Czynniki humoralne
Białka ostrej fazy                              Przeciwciała
Interferony
Lizozym
Dopełniacz

Komórki

Fagocyty Limfocyty T
Komórki NK

ODPORNOŚĆ NIESWOISTA

Wpływ różnych czynników – wiek, płeć, aktywność

hormonów, stan odżywienia,
Wpływ różnych chorób – cukrzyca, hipotyreoza,

Miejscowe mechanizmy obronne

Bariery anatomiczne – ciągłość skóry i błon śluzowych,
Kwaśność soku żołądkowego, pasaż jelitowy, przepływ

moczu, przepływ wydzieliny dróg oddechowych

Układowe mechanizmy obronne -

Gorączka indukowana cytokinami IL 1, TNF alfa, IL 6
Produkcja interferonów w tkankach zwykle w

odpowiedzi na zakażenia wirusami,

Fagocytoza

Naturalne komórki bójcze – natural killer

Lizozym – białko mające właściwości enzymatyczne –
obecny w granulocytach, monocytach, makrofagach
płucnych i w większości płynach tkankowych
/ nie ma w płynie mózgo-rdzeniowym i moczu /.
Działa silnie na bakterie Gram dodatnie, słabo na Gram
ujemne / otoczka lipopolisacharydowa /

Laktoferyna i transferyny - białka konkurujące o
jony żelaza z bakteriami potrzebującymi je do życia.

Białko C-reaktywne CRP - ma zdolność do reakcji
z polisacharydem C pneumokoków – wzrost następuje
w odpowiedzi na zakażenie. CRP wiąże się ze ścianami
komórkowymi – działając jako nieswoista opsonina.

Dopełniacz

– układ dopełniacza > 20

białek enzymatycznych, strukturalnych, w

surowicy zdrowego w małym stężeniu i

formie nieaktywnej,

Końcowy produkt aktywacji dopełniacza

/po zakażeniu /- to kompleksy atakujące

błonę prowadząc do lizy komórki

gospodarza

/ np. krwinki zakażonej wirusem / lub

komórek bakteryjnych, pasożytów i

nowotworowych przez uszkodzenie błony

komórkowej.

Interferony – należą do cytokin i w przebiegu

chorób zakaźnych są najczęściej produktem

komórki zakażonej wirusem.
Komórki człowieka wytwarzają 3 typy

interferonów:
IFN alfa – leukocyty, IFN beta – fibroblasty,

IFN gamma – limfocyty T i NK.

Mechanizm działania p/wirusowego polega na

aktywacji syntezy czynników p/wirusowych :

rybonukleazy, syntetazy, kinazy białkowej.

Obecnie IFN są produkowane metodą

biotechnologiczną w celach terapeutycznych

w chorobach zakaźnych a przede wszystkim

w chorobach nowotworowych.

KOMÓRKOWE MECHANIZMY

OBRONNE

Fagocyty – neutrofile i fagocyty

jednojądrzaste monocyty / we krwi / oraz

makrofagi / w tkankach / szybko otaczają

mikroorganizmy, które wniknęły do krwi lub

płynów tkankowych. Wchłaniają cząsteczki

upostaciowane / fagocytoza/ lub materiałów

rozpuszczalnych / pinocytoza /, które są

następnie trawione wewnątrzkomórkowo.

Fagocytoza składa się z 3 etapów:
- rozpoznawania i związania obcej substancji,

- wchłonięcia

- trawienia wewnątrzkomórkowego.

Komórki NK natural killer – funkcja

pewnej subpopulacji dużych limfocytów

szpiku – 10-15 % we krwi z obecnością

ziarnistości azurochłonnych. Mają zdolność

do nieswoistych reakcji cytotoksycznych

skierowanych p/komórkom nowotworowym i

komórkom zakażonym wirusami lub

bakteriami.

Eozynofile < 1% we krwi obwodowej –

odsetek wzrasta w zakażeniach pasożytami

- jako fagocyty są nieskuteczne – ale ich

ziarnistości zawierają enzymy i inne

substancje działające toksycznie na

pasożyty.

ODPORNOŚĆ SWOISTA

Organizm w ciągu życia rozwija odporność swoistą,

powstającą albo w wyniku odpowiedzi immunologicznej

na działanie na ustrój antygenu, albo w wyniku

przeniesienia do organizmu gotowych p/ciał od innego

osobnika.

Odpowiedź immunologiczna może być:

1. typu humoralnego - związana jest z wytwarzaniem

swoistych p/ciał

2. typu komórkowego – związana z pojawieniem się

swoiście uczulonych limfocytów,

- rozpoczyna się po zadziałaniu na organizm antygenu –

swoistej substancji, która ma zdolność do wywoływania

odpowiedzi immunologicznej i swoistego reagowania

z produktem odpowiedzi immunologicznej,

tzn. przeciwciałem lub uczulonym limfocytem.

Pod wpływem reakcji z antygenem w

organizmie rozwija się odpowiedź
immunologiczna



immunoglobuliny, swoiste p/ciała



uczulone limfocyty, posiadające p/ciała na
swojej powierzchni

Antygenem jest zwykle białko, wielocukrowiec,

glikoproteid.

Toksyny bakteryjne - naturalne antygeny są

białkami lub kompleksami wielocukrowo –

lipidowymi.

W wyniku reakcji z p/ciałami lub uczulonymi

limfocytami antygen zostaje zneutralizowany lub

zniszczony.

Zanim rozwinie się w pełni odpowiedź humoralna

(p/ciała) lub komórkowa ( uczulone limfocyty)

upływa okres od tygodnia do kilku miesięcy.

W tym czasie atakujący czynnik może

spowodować znaczne spustoszenie w organizmie.

Jeżeli organizm przetrwa okres powstawania

odporności – przy następnym zetknięciu się z tym

samym antygenem wykazuje w krótszym czasie

pełną odpowiedź

i niewrażliwość na jego działanie szkodliwe.

Odpowiedź humoralna -

przeciwciała

Zależy od p/ciał, które należą do gamma

globulin tzw. immunoglobuliny – są

wydzielane przez limfocyty B, które uległy

pobudzeniu przez antygen bezpośrednio,

albo za pośrednictwem makrofagów.

Uaktywnienie limfocytów B zwane

transformacją blastyczną, powoduje ich

rozmnażanie

i różnicowanie w komórki efektorowe –

komórki plazmatyczne, zdolne do syntezy i

wydzielania różnych klas immunoglobulin.

Odpowiedź komórkowa

Antygen po wniknięciu do organizmu zostaje sfagocytowany
przez makrofagi i następnie przedstawiony w węzłach
chłonnych limfocytom T, które ulegają transformacji
blastycznej, mnożą się i tworzą populację uczulonych na ten
antygen limfocytów.
Uczulone limfocyty T w zetknięciu z antygenem wytwarzają
mediatory pobudzające makrofagi do zwiększonej
aktywności żernej, niszcząc antygen lub izolują od reszty
organizmu.
W ten sposób powstaje ziarnina złożona z makrofagów wokół
niektórych drobnoustrojów / tbc, bruceloza, trąd, kiła itd./.

Ponadto uczulone limfocyty produkują substancje
cytotoksyczne tzw. limfokiny – niebędące p/ciałami ale
zwiększającymi wędrówkę makrofagów do miejsca reakcji.

Związki między gospodarzem a

patogenem.

Interakcje gospodarz – patogen

Jeżeli zakażony człowiek ma sprawne

mechanizmy obronne, istnieje łańcuch przeszkód

dla drobnoustrojów, który utrudnia zakażenie.
Miejscem pierwszego kontaktu jest skóra lub

błony śluzowe – nieswoiste mechanizmy

odpowiedzi immunologicznej stanowią pierwszą

barierę do pokonania przez drobnoustrój.
Pierwszym etapem kontaktu jest przyleganie

adhezja, która umożliwia utworzenie ogniska

zakażenia

i kolonizację mikroorganizmów.
Po fazie przylegania następuje faza inwazji, która

rozpoczyna się penetracją drobnoustroju w głąb

tkanek lub komórek.

Znaczenie stałej mikroflory bakteryjnej

organizmu. Naturalna flora bakteryjna

kolonizująca powierzchnię nabłonków wywiera

nieswoisty, lecz korzystny dla gospodarza wpływ

obronny przez

- zajęcie niszy biologicznej – nie może być

wykorzystana przez inny patogen,
- konkurencję o składniki odżywcze
- wytwarzanie metabolitów hamujących rozwój

innych

patogenów.

Określenia i definicje charakteryzujące

związki gospodarza z patogenem

Określenia i definicje związane ze sposobami

i rodzajami zakażeń:

Zakażenie bezobjawowe (podkliniczne, utajone) -

przebiega bez widocznych objawów choroby

Zakażenie kontaktowe (przez styczność) – powstaje

w wyniku bezpośredniej lub pośredniej styczności

z zakażonym człowiekiem lub zwierzęciem

Zakażenie mieszane -jednoczesne zakażenie różnymi

drobnoustrojami. Zakażenie parenteralne

(pozajelitowe) - zakażenie z pominięciem układu

pokarmowego; termin stosowany zwłaszcza do

określenia zakażenia przez naruszenie ciągłości tkanek.

Zakażenie kropelkowe - powstaje wskutek wdychania

powietrza wraz z kropelkami zakażonej śliny lub śluzu.

Zakażenie pokarmowe - zakażenie przez przewód

pokarmowy drobnoustrojami chorobotwórczymi,

najczęściej znajdującymi się w żywności lub w wodzie.

Zakażenie poronne - o łagodnym, nietypowym i

najczęściej krótkim przebiegu.

Zakażenie powietrzne - powstaje wskutek wdychania

powietrza zawierającego drobne cząstki pyłu lub kropelki

śluzu wraz ze znajdującymi się tam drobnoustrojami

chorobotwórczymi.

Zakażenie pyłowe - zakażenie powietrzne pyłem

zawierającym drobnoustroje chorobotwórcze.

Zakażenie szpitalne - powstaje i rozwija się w

powiązaniu

z kontaktem ze środowiskiem szpitalnym, podczas pobytu

w szpitalu lub po jego opuszczeniu (nosocomial infection).

Określenia i definicje właściwości

czynnika zakaźnego w odniesieniu do

jego cech chorobotwórczych:

Patogenność - zdolność do wywołania choroby

Zaraźliwość - możliwość przeniesienia lub

przekazania patogenu z jego rezerwuaru lub

innego organizmu do nowego gospodarza

(transmissibility, comunicability)

Zakaźność - zdolność omijania lub przełamania

mechanizmów obronnych i wywoływania przez

patogen zakażenia u nowego gospodarza

Wirulencja (zjadliwość) - zdolność patogenu do

wniknięcia, namnożenia się i uszkodzenia

organizmu gospodarza.

Określenia i definicje stanu organizmu

gospodarza w odniesieniu do zakażeń:

Choroba zakaźna - zespół objawów

(subiektywnych

i obiektywnych) występujących wskutek

zakażenia, związany z uszkodzeniem tkanek lub

zmienioną czynnością fizjologiczną.

Odporność - niewrażliwość organizmu, gatunku

lub populacji na szerzenie się choroby zakaźnej.

Wrażliwość (na zakażenie) - stan organizmu

sprzyjający rozwojowi w nim określonych

drobnoustrojów.

Document Outline