Zanieczyszczen
Zanieczyszczen
ia
ia
środowiska
środowiska
Zanieczyszczen
Zanieczyszczen
ia
ia
środowiska
środowiska
Zanieczyszczenie
Zanieczyszczenie
jest pojawieniem się w
środowisku przyrodniczym
substancji
lub mieszaniny
substancji (stałych, płynnych
lub gazowych) oraz różnych
odmian
energii
w ilościach
ilościach
przekraczających dopuszczalny
przekraczających dopuszczalny
poziom.
poziom.
Klasyfikacja
zanieczyszczeń wg
typów środowisk:
powietrza
powietrza
wody
wody
gleby
gleby
Zanieczyszczenia
powietrza:
I. Naturalne:
I. Naturalne:
Wybuchy wulkanów
Wybuchy wulkanów
Pożary lasów i stepów
Pożary lasów i stepów
Wysięki ropy naftowej
Wysięki ropy naftowej
Rozkład materii
Rozkład materii
organicznej
organicznej
Emisja z bagien
Emisja z bagien
II.
II.
Sztuczne
Sztuczne
(antropogeniczne)
(antropogeniczne)
Produkcja energii
Produkcja energii
Przemysł
Przemysł
(hutniczy, metalowy,
(hutniczy, metalowy,
chemiczny.
chemiczny.
materiałów
materiałów
budowlanych)
budowlanych)
Transport
Transport
Rodzaje zanieczyszczeń
powietrza
:
1.
1.
Pyły
Pyły
(elementy
złożone
z
(elementy
złożone
z
popiołów,
sadzy,
dymu,
w
popiołów,
sadzy,
dymu,
w
których występują pierwiastki
których występują pierwiastki
toksyczne: rtęć, kadm, ołów,
toksyczne: rtęć, kadm, ołów,
chrom nikiel, cynk, arsen, selen)
chrom nikiel, cynk, arsen, selen)
a)
a)
zawieszone
zawieszone
– o średnicy 0,1
– o średnicy 0,1
– 10
– 10
µ
µ
m
m
b)
b)
opadowe
opadowe
– o średnicy > 10
– o średnicy > 10
µ
µ
m
m
2.
2.
Aerozole
atmosferyczne
Aerozole
atmosferyczne
–
–
niezwykle drobne ciała stałe i
niezwykle drobne ciała stałe i
ciekłe,
przenikające
do
ciekłe,
przenikające
do
organizmu przez skórę, układ
organizmu przez skórę, układ
oddechowy i pokarmowy, będące
oddechowy i pokarmowy, będące
zagrożeniem dla fauny i flory, w
zagrożeniem dla fauny i flory, w
tym i dla ludzi. Mogą działać:
tym i dla ludzi. Mogą działać:
zwłókniająco (choroba
zwłókniająco (choroba
krzemowa)
krzemowa)
alergizująco
alergizująco
drażniąco
drażniąco
toksycznie
toksycznie
promieniotwórczo
promieniotwórczo
3.
3.
Gazy
Gazy
tlenki siarki SO
tlenki siarki SO
x
x
tlenki azotu NO
tlenki azotu NO
x
x
tlenki węgla CO
tlenki węgla CO
x
x
ozon O
ozon O
3
3
metan CH
metan CH
4
4
siarkowodór H
siarkowodór H
2
2
S
S
węglowodory
węglowodory
aromatyczne
aromatyczne
W chwili obecnej jednym z
W chwili obecnej jednym z
najpoważniejszych
problemów
najpoważniejszych
problemów
ochrony środowiska jest emisja do
ochrony środowiska jest emisja do
atmosfery
atmosfery
tlenków
siarki
i
tlenków
siarki
i
azotu
azotu
. Wszystkie paliwa zarówno
. Wszystkie paliwa zarówno
stałe jak i płynne zawierają siarkę
stałe jak i płynne zawierają siarkę
lub jej związki.
lub jej związki.
Przy aktualnym stanie techniki
Przy aktualnym stanie techniki
praktycznie
cała
ilość
tych
praktycznie
cała
ilość
tych
związków jest emitowana do
związków jest emitowana do
atmosfery
atmosfery
.
.
Kwaśne deszcze
Kwaśne deszcze
Kwaśne deszcze
Kwaśne deszcze
-
-
to opady
to opady
atmosferyczne
zawierające
w
atmosferyczne
zawierające
w
kroplach wody zaabsorbowane gazy -
kroplach wody zaabsorbowane gazy -
dwutlenek siarki (SO
dwutlenek siarki (SO
2
2
), tlenki azotu
), tlenki azotu
NO
NO
X
X
i inne bezwodniki kwasowe oraz
i inne bezwodniki kwasowe oraz
produkty ich reakcji w atmosferze -
produkty ich reakcji w atmosferze -
słabe roztwory kwasu siarkowego
słabe roztwory kwasu siarkowego
(IV), znacznie groźniejszego kwasu
(IV), znacznie groźniejszego kwasu
siarkowego (VI), kwasu azotowego
siarkowego (VI), kwasu azotowego
(V).
(V).
Kwaśne deszcze
Kwaśne deszcze
powstają
powstają
głównie na obszarach, gdzie
głównie na obszarach, gdzie
atmosfera
jest
narażona
na
atmosfera
jest
narażona
na
długotrwałą emisję
długotrwałą emisję
SO
SO
2
2
i
i
NO
NO
x
x
, ze
, ze
źródeł
źródeł
:
:
-
naturalnych np. czynn
naturalnych np. czynn
e
e
wulkan
wulkan
y
y
,
,
-
sztucznych
sztucznych
-
-
spaliny powstające
spaliny powstające
w wyniku spalania zasiarczonych
w wyniku spalania zasiarczonych
paliw
paliw
(
(
węg
węg
ie
ie
l brunatn
l brunatn
y
y
i
i
kamienn
kamienn
y) oraz spaliny
y) oraz spaliny
pochodzące ze środków
pochodzące ze środków
transportu.
transportu.
Kwaśne
deszcze
Kwaśne
deszcze
to
to
wszystkie rodzaje kwaśnych
wszystkie rodzaje kwaśnych
opadów
opadów
(pH < 5,6)
(pH < 5,6)
, tzn.
, tzn.
deszcz, mżawka, mgła,
deszcz, mżawka, mgła,
śnieg
śnieg
.
.
Taki sposób transportowania
Taki sposób transportowania
na ziemię kwasów nazywany
na ziemię kwasów nazywany
jest
jest
mokrą depozycją
mokrą depozycją
.
.
Sucha
depozycja
Sucha
depozycja
to
to
zanieczyszczenia
zanieczyszczenia
transportowane bezpośrednio
transportowane bezpośrednio
na powierzchnię ziemi jako
na powierzchnię ziemi jako
gazy
lub
pyły
bez
gazy
lub
pyły
bez
absorbowania
przez
nie
absorbowania
przez
nie
wilgoci.
wilgoci.
Sucha depozycja
Sucha depozycja
zanieczyszczeń występuje
zanieczyszczeń występuje
zazwyczaj w pobliżu ich
zazwyczaj w pobliżu ich
źródeł
źródeł
.
.
M
M
okra depozycja
okra depozycja
może
może
występować
występować
w odległości
w odległości
ponad 1000 km od miejsca
ponad 1000 km od miejsca
jej powstania
jej powstania
Średnie roczne wartości
pH
opadów
w
Polsce
kształtują się od 4,26 na
Śnieżce
do
4,6
w
Suwałkach.
Najwyższy
poziom
zakwaszenia
opadów
występuje
w
rejonie
sudeckim,
gdzie
sporadycznie rejestrowano
opady o wartości pH <
3,0.
Wpływ kwaśnych deszcz
Wpływ kwaśnych deszcz
ów
ów
na
na
środowisko
środowisko
a)
a)
Ludzie
Ludzie
kaszel
kaszel
duszności
duszności
bóle w klatce piersiowej
bóle w klatce piersiowej
choroby dróg oddechowych
choroby dróg oddechowych
(bronchit, astma)
(bronchit, astma)
b) Rośliny
chlorozy i nekrozy liści
chlorozy i nekrozy liści
przedwczesne opadanie liści
przedwczesne opadanie liści
obumieranie części roślin
obumieranie części roślin
zmniejszenie odporności na suszę i
zmniejszenie odporności na suszę i
szkodniki
szkodniki
ułatwienie pobierania metali ciężkich
ułatwienie pobierania metali ciężkich
przez rośliny (zatrucie)
przez rośliny (zatrucie)
zmniejszon
zmniejszon
a
a
możliwość pobierania
możliwość pobierania
wapnia, magnezu i potasu (niezbędnych
wapnia, magnezu i potasu (niezbędnych
składników odżywczych),
składników odżywczych),
zwiększenie stężenia azotu
zwiększenie stężenia azotu
mineralnego w tkankach
mineralnego w tkankach
Najbardziej
wrażliwe
na
Najbardziej
wrażliwe
na
kwaśne deszcze są: porosty i lasy
kwaśne deszcze są: porosty i lasy
szpilkowe
szpilkowe
.
Po raz pierwszy zjawisko
Po raz pierwszy zjawisko
degradacji lasów zauważono w
degradacji lasów zauważono w
Bawarii
pod
koniec
lat
70
Bawarii
pod
koniec
lat
70
ubiegłego wieku
ubiegłego wieku
.
.
N
N
a początku lat 80
a początku lat 80
.
.
ok. 25%
ok. 25%
wszystkich lasów europejskich
wszystkich lasów europejskich
zostało
uznanych
za
zostało
uznanych
za
umiarkowanie
lub
poważnie
umiarkowanie
lub
poważnie
uszkodzone.
uszkodzone.
W Polsce uszkodzonych jest
W Polsce uszkodzonych jest
83,7%
drzewostanów.
83,7%
drzewostanów.
c)
Jeziora i rzeki
Jeziora i rzeki
Kwaśne deszcze, dostają się do
Kwaśne deszcze, dostają się do
jezior, rzek i
jezior, rzek i
innych
innych
zbiorników
zbiorników
wodnych
wodnych
,
powodując
ich
,
powodując
ich
zakwaszenie
zakwaszenie
.
.
Następuje
zmniejszanie
się
Następuje
zmniejszanie
się
liczby gatunków zwierząt i roślin.
liczby gatunków zwierząt i roślin.
Jako pierwsze giną raki, ślimaki i
Jako pierwsze giną raki, ślimaki i
małże.
małże.
Przy
większym
zakwaszeniu
Przy
większym
zakwaszeniu
zanikają ryby łososiowate, płocie i
zanikają ryby łososiowate, płocie i
wiele gatunków owadów. Przy pH<
wiele gatunków owadów. Przy pH<
4,5 zanika okoń i szczupak a w
4,5 zanika okoń i szczupak a w
wodzie zostają odporne gatunki
wodzie zostają odporne gatunki
owadów i nieliczne gatunki roślin.
owadów i nieliczne gatunki roślin.
c) Budowle
c) Budowle
Wiele
Wiele
zabytków historycznych
zabytków historycznych
i
i
pomników jest zrobionych z kamienia
pomników jest zrobionych z kamienia
zawierającego wapno
zawierającego wapno
(
(
piaskowiec, wapień
piaskowiec, wapień
lub marmu
lub marmu
r)
r)
. Wapno neutralizuje kwaśny
. Wapno neutralizuje kwaśny
deszcz, ale w końcu zostaje zużyte. Wtedy
deszcz, ale w końcu zostaje zużyte. Wtedy
kamień traci naturalną odporność a budynek
kamień traci naturalną odporność a budynek
lub pomnik zaczyna ulegać zniszczeniu.
lub pomnik zaczyna ulegać zniszczeniu.
Posągom kamiennym odpadają nosy, ściany
Posągom kamiennym odpadają nosy, ściany
domów pękają i grożą zawaleniem.
domów pękają i grożą zawaleniem.
Współczesne budynki, wykonane z
Współczesne budynki, wykonane z
innych materiałów (np. z żelbetu)
innych materiałów (np. z żelbetu)
,
,
również
również
są niszczone przez kwaśne deszcze, choć w
są niszczone przez kwaśne deszcze, choć w
wolniejszym tempie. Beton zaczyna się
wolniejszym tempie. Beton zaczyna się
kruszyć a stalowe pręty zbrojenia rdzewieją
kruszyć a stalowe pręty zbrojenia rdzewieją.
.
Zapobieganie występowaniu
kwaśnych
deszczów:
budowani
budowani
e
e
instalacji
instalacji
wyłapujących tlenki siarki i azotu
wyłapujących tlenki siarki i azotu
ze spalin emitowanych do
ze spalin emitowanych do
atmosfery
atmosfery
,
,
ograniczani
ograniczani
e
e
spalania paliw
spalania paliw
zawierających siarkę i jej związki,
zawierających siarkę i jej związki,
głównie węgla brunatnego i
głównie węgla brunatnego i
kamiennego
kamiennego.
Przeciwdziałanie
Przeciwdziałanie
występowaniu
występowaniu
kwaśnych
kwaśnych
deszcz
deszcz
ów
ów
powinno mieć
powinno mieć
międzynarodowy charakter,
międzynarodowy charakter,
ponieważ opady kwaśnego
ponieważ opady kwaśnego
deszczu trafiają na obszary
deszczu trafiają na obszary
znacznie oddalone od źródeł
znacznie oddalone od źródeł
zanieczyszczeń atmosfery.
zanieczyszczeń atmosfery.
Smog
Smog
Do szczególnie groźnych
Do szczególnie groźnych
zanieczyszczeń powietrza
zanieczyszczeń powietrza
zalicza się
zalicza się
smog
smog
–
–
mieszanina dymu i mgły.
mieszanina dymu i mgły.
Podczas inwersji temperatury
Podczas inwersji temperatury
znajdująca się w powietrzu para
znajdująca się w powietrzu para
wodna osiąga temperaturę niższą
wodna osiąga temperaturę niższą
od punktu kondensacji i pojawia
od punktu kondensacji i pojawia
się mgła, która na skutek
się mgła, która na skutek
rozpuszczania szkodliwych gazów,
rozpuszczania szkodliwych gazów,
zawiera wszystkie substancje
zawiera wszystkie substancje
zanieczyszczające atmosferę.
zanieczyszczające atmosferę.
Tak powstały
Tak powstały
smog
smog
jest
jest
nieprzepuszczalny dla światła, co
nieprzepuszczalny dla światła, co
może przedłużać czas inwersji.
może przedłużać czas inwersji.
Wyróżnia się 2 typy
smogu:
1.
1.
Londyński
Londyński –
kwaśny,
kwaśny,
zawiera wszystkie dymy,
zawiera wszystkie dymy,
sadze, tlenki siarki, tlenki
sadze, tlenki siarki, tlenki
węgla, i działa na organizm
węgla, i działa na organizm
człowieka parząco.
człowieka parząco.
Jest powodem chorób
Jest powodem chorób
serca, płuc a nawet
serca, płuc a nawet
masowych zachorowań i
masowych zachorowań i
nagłych zgonów.
nagłych zgonów.
2.
2.
Los Angeles
Los Angeles
– fotochemiczny, który
– fotochemiczny, który
tworzą spaliny samochodowe z
tworzą spaliny samochodowe z
zawartymi w nich węglowodorami
zawartymi w nich węglowodorami
aromatycznymi, tlenki azotu i czad.
aromatycznymi, tlenki azotu i czad.
Pod wpływem promieniowania
Pod wpływem promieniowania
słonecznego składniki te reagują ze sobą
słonecznego składniki te reagują ze sobą
tworząc substancje toksyczne: azotan
tworząc substancje toksyczne: azotan
nadtlenku acetylu (PAN), azotan
nadtlenku acetylu (PAN), azotan
nadtlenku propionylu oraz silnie
nadtlenku propionylu oraz silnie
utleniające związki z dużym udziałem
utleniające związki z dużym udziałem
ozonu.
ozonu.
Smog ten działa na drogi oddechowe,
Smog ten działa na drogi oddechowe,
podrażnia płuca, powoduje pieczenie
podrażnia płuca, powoduje pieczenie
oczu, wzmaga podatność na infekcję
oczu, wzmaga podatność na infekcję
dróg oddechowych.
dróg oddechowych.
smog
Londyński
smog Los Angeles
Dla
każdego
zanieczyszczenia zostały
ustalone dopuszczalne stężenia w
powietrzu, które nie powinny być
przekraczane.
W
przeciwnym
wypadku
zanieczyszczenie
powietrza może być szkodliwe i
niebezpieczne dla naszego zdrowia
a nawet życia.
Stężenia dopuszczalne i alarmowe dla
krajów
Unii Europejskiej zostały
ustalone w
dyrektywie 96/62/EC
z
dnia 27 września 1996 r.
Szczegółowe przepisy zawierają trzy
dalsze dyrektywy:
1. 1999/30/EC z dnia 22 kwietnia 1999
r.
2. 2000/69/EC z dnia 16 listopada
2000r.
3. 2002/3/EC z dnia 12 lutego 2002 r.
Przepisy te obowiązują także w Polsce
na mocy rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r.
Dla dwutlenku azotu (NO
2
), dwutlenku
siarki (SO
2
), ołowiu (Pb) i pyłu zawieszonego
o średnicy do 10 µm (PM10), stężenia
dopuszczalne zostały ustalone jako średnie
roczne stężenia.
Oznacza to, że w niektórych dniach
stężenie może być nawet znacznie wyższe niż
wartość dopuszczalna, zaś w innych dniach
niższe, ale przy ocenie jakości powietrza brana
jest pod uwagę średnia roczna wartość.
Dla ozonu (O
3
) i tlenku węgla (CO),
dopuszczalne wartości
są
określone
jako średnie stężenia 8-godzinne. Gazy te są
bardzo toksyczne dla ludzi nawet w małych
dawkach i w krótkich okresach oddziaływania.
Stężenia dopuszczalne dla NO
2
, SO
2
, Pb i PM10
(średnie roczne stężenia) w krajach Unii Europejskiej
Stężenia dopuszczalne dla O
3
i CO (średnie
stężenia 8-godzinne) w krajach Unii Europejskiej
Dla NO
2
, SO
2
i O
3
, oprócz stężeń
dopuszczalnych, określono także wartości
alarmowe. Są
to średnie 1-godzinne
stężenia.
Jeśli te wartości zostają przekroczone to
władze lokalne mają obowiązek poinformować
o tym opinię publiczną, a ponadto podjąć
środki zaradcze, które zmniejszyłyby stężenie
zanieczyszczeń w powietrzu, np. ograniczyć
ruch
samochodowy
w
mieście, nakazać
czasowe ograniczenie produkcji przemysłowej
itp.
Wartości alarmowe dla NO
2
, SO
2
i O
3
(średnie
stężenia 1-godzinne) w krajach Unii Europejskiej
Ozon, tritlen (O
Ozon, tritlen (O
3
3
) - jedna z odmian
) - jedna z odmian
alotropowych tlenu
alotropowych tlenu
, składająca się z trzech
, składająca się z trzech
atomów tego pierwiastka
atomów tego pierwiastka
.
.
Ozon jest niebieskim gazem, cięższym od
Ozon jest niebieskim gazem, cięższym od
powietrza. W stanie wolnym występuje w
powietrza. W stanie wolnym występuje w
atmosferze, powstaje w wyniku rozpadu
atmosferze, powstaje w wyniku rozpadu
cząsteczek O
cząsteczek O
2
2
pod wpływem światła.
pod wpływem światła.
W
W
warstwie
warstwie
atmosfe
atmosfe
ry
ry
ziemskiej
ziemskiej
-
-
stratosferze
stratosferze
na wysokości od 10 do 50 km
na wysokości od 10 do 50 km
występuje warstwa o podwyższonej
występuje warstwa o podwyższonej
koncentracji ozonu (O
koncentracji ozonu (O
3
3
) -
) -
ozonosfera.
ozonosfera.
Maksymalne stężenie ozonu utrzymuje
Maksymalne stężenie ozonu utrzymuje
się na wysokości ok. 23 km.
się na wysokości ok. 23 km.
Wraz ze wzrostem szerokości
Wraz ze wzrostem szerokości
geograficznej poziom zalegania
geograficznej poziom zalegania
ozonosfery
ozonosfery
obniża się lecz zwiększa się w niej ogólna
obniża się lecz zwiększa się w niej ogólna
zawartość tego gazu.
zawartość tego gazu.
W szerokościach umiarkowanych i
W szerokościach umiarkowanych i
polarnych występują wyraźne wahania
polarnych występują wyraźne wahania
sezonowe zawartości tego gazu w granicach
sezonowe zawartości tego gazu w granicach
25-30%.
25-30%.
Maksymalne koncentracja ozonu nad
Maksymalne koncentracja ozonu nad
Polską występuje na wysokości ok. 20-22 km.
Polską występuje na wysokości ok. 20-22 km.
Ozon jest
Ozon jest
bardzo
bardzo
ważny dla życia na
ważny dla życia na
Ziemi, ma bowiem zdolność pochłaniania
Ziemi, ma bowiem zdolność pochłaniania
promieniowania UV Słońca.
promieniowania UV Słońca.
Promieniowanie słoneczne w zakresie
Promieniowanie słoneczne w zakresie
UV cechuje duża energia, zdolna do
UV cechuje duża energia, zdolna do
niszczenia organizmów żywych.
niszczenia organizmów żywych.
Osłabienie tego promieniowania przez
Osłabienie tego promieniowania przez
ozon jest warunkiem życia na Ziemi.
ozon jest warunkiem życia na Ziemi.
Ponadto pochłaniając
Ponadto pochłaniając
promieniowanie UV, ozon jednocześnie
promieniowanie UV, ozon jednocześnie
zmienia warunki termiczne w atmosferze,
zmienia warunki termiczne w atmosferze,
wpływając pośrednio na cyrkulację
wpływając pośrednio na cyrkulację
powietrza w stratosferze, co w pewnym
powietrza w stratosferze, co w pewnym
stopniu decyduje także o warunkach
stopniu decyduje także o warunkach
klimatycznych na powierzchni Ziemi
klimatycznych na powierzchni Ziemi.
Na początku lat 80.
zaobserwowano nad
Antarktydą (w rejonie
bieguna północnego)
znaczny spadek zawartości
ozonu o ponad 40 % a
obszar, nad którym
stwierdzono zmniejszenie
stężenia tego gazu
nazwano
dziurą
dziurą
ozonową
ozonową
.
Dziura ozonowa nad Antarktydą
W ciągu ostatnich lat co
W ciągu ostatnich lat co
roku we wrześniu (początek
roku we wrześniu (początek
polarnej wiosny) stratosfera
polarnej wiosny) stratosfera
nad
całym
kontynentem
nad
całym
kontynentem
antarktycznym traci prawie
antarktycznym traci prawie
100% ozonu
100% ozonu
.
.
W
2000
roku
dziura
W
2000
roku
dziura
ozonowa
osiągnęła
swoje
ozonowa
osiągnęła
swoje
maksymalne rozmiary
maksymalne rozmiary
Gazy niszczące ozon
Wśród
gazów
wywierających niszczący
wpływ
na
warstwę
ozonową
największy
udział mają:
Freony,
Halony,
Tlenki azotu (N
2
O,
NO, NO
2
).
F
F
reony (CFC
reony (CFC)
- są chlorowcowymi
pochodnymi węglowodorów nasyconych. W
cząsteczce zawierają atomy chloru i
fluoru, niekiedy również bromu. Są
niepalne, nietoksyczne i niekorodujące.
Znalazły zastosowanie w produkcji
urządzeń chłodzących i klimatyzacyjnych
oraz w produkcji kosmetyków i
dezodorantów.
Najbardziej znanymi i najczęściej
używanymi freonami jest
dichlorodifluorometan (CCl
2
F
2
), zwany
freonem F-12 oraz dichlorotetrafluoroetan
(C
2
Cl
2
F
4
), zwany freonem F-114.
Obecnie oblicza się, że w atmosferze
znajduje się ponad 20 mln ton freonów.
Halony
Halony
- są pochodnymi
fluorowcowymi metanu i etanu.
Są nietoksycznymi gazami lub
cieczami. Nie ulegają spalaniu.
Stosowane są do produkcji
gaśnic halonowych.
Tlenki azotu
Tlenki azotu
- powstają w
ozonosferze
głównie w wyniku
spalania paliw przez silniki
samolotów i rakiet. W znacznych
ilościach tlenki azotu wydzielane
są do ozonosfery również w
wyniku wybuchów jądrowych.
Mechanizm powstawania dziury
ozonowej
W środkowej części stratosfery freony
W środkowej części stratosfery freony
absorbują promieniowanie słoneczne (CCL
absorbują promieniowanie słoneczne (CCL
2
2
F
F
2
2
światło o długości fali 220 nm,
światło o długości fali 220 nm,
C
C
2
2
Cl
Cl
2
2
F
F
4
4
o długości
o długości
240 nm
240 nm
)
)
.
.
Wskutek fotochemicznej dysocjacji
Wskutek fotochemicznej dysocjacji
pęka słabe wiązanie i uwalnia się wolny atom
pęka słabe wiązanie i uwalnia się wolny atom
chloru:
chloru:
CCl
CCl
2
2
F
F
2
2
+ hv(220 nm)
+ hv(220 nm)
CCl F
CCl F
2
2
+ Cl
+ Cl
Cl + O
Cl + O
3
3
ClO + O
ClO + O
2
2
ClO + O
ClO + O
Cl+ O
Cl+ O
2
2
O + O
O + O
3
3
O
O
2
2
+ O
+ O
2
2
Może być wspierany przez
dodatkowe cykle z udziałem
tlenków azotu:
Cl + O
Cl + O
3
3
ClO + O
ClO + O
2
2
ClO + NO
ClO + NO
Cl + NO
Cl + NO
2
2
NO
NO
2
2
+ O
+ O
NO + O
NO + O
2
2
O + O
O + O
3
3
O
O
2
2
+ O
+ O
2
2
Dużą rolę w rozkładzie
ozonu
odgrywają
halony:
BrO + ClO Br + Cl +
O
2
Br + O
3
BrO + O
2
Cl + O
3
ClO + O
2
O
3
+ O
3
O
2
+ O
2
+ O
2
Skutki występowania dziury
ozonowej
Poparzenia i nowotwory skóry
Poparzenia i nowotwory skóry
Redukcja wydajności fotosyntezy
Redukcja wydajności fotosyntezy
Zmniejszenie wzrostu roślin, zmiana
Zmniejszenie wzrostu roślin, zmiana
zabarwienia, anatomii i grubości liści
zabarwienia, anatomii i grubości liści
Zmiana składu barwników fitoplanktonu
Zmiana składu barwników fitoplanktonu
Uszkodzenie mechanizmów ruchowo –
Uszkodzenie mechanizmów ruchowo –
orientacyjnych planktonu
orientacyjnych planktonu
Zmniejszenie trwałości drewna i tworzyw
Zmniejszenie trwałości drewna i tworzyw
sztucznych używanych jako materiały
sztucznych używanych jako materiały
konstrukcyjne
konstrukcyjne
Efekt
cieplarniany
Efekt cieplarniany
Efekt cieplarniany
(szklarniowy)
(szklarniowy)
polega na tym, że promieniowanie Słońca
polega na tym, że promieniowanie Słońca
przenikające przez atmosferę ziemską jest
przenikające przez atmosferę ziemską jest
przez nią i przez powierzchnię Ziemi
przez nią i przez powierzchnię Ziemi
pochłaniane a częściowo odbijane.
pochłaniane a częściowo odbijane.
Powierzchnia Ziemi ogrzewa się i oddaje
Powierzchnia Ziemi ogrzewa się i oddaje
nadmiar ciepła w postaci promieni
nadmiar ciepła w postaci promieni
podczerwonych. Promienie podczerwone
podczerwonych. Promienie podczerwone
unoszą się do atmosfery. Pewna ilość tych
unoszą się do atmosfery. Pewna ilość tych
promieni ucieka w kosmos. Jednak większą
promieni ucieka w kosmos. Jednak większą
część ciepła pochłaniają gazy cieplarniane
część ciepła pochłaniają gazy cieplarniane
(CO
(CO
2
2
, CH
, CH
4
4
, N
, N
2
2
O, O
O, O
3
3
, freony)
, freony)
i ponownie
i ponownie
emitują w kierunku Ziemi ogrzewając jej
emitują w kierunku Ziemi ogrzewając jej
powierzchnię oraz dolną atmosferę.
powierzchnię oraz dolną atmosferę.
Efekt cieplarniany – porównanie szklarni i Ziemi
.
Bilans cieplny Ziemi czyli
Bilans cieplny Ziemi czyli
średnia temperatura wynosi
średnia temperatura wynosi
obecnie +15°C.
obecnie +15°C.
Brak atmosfery pozwoliłby na
Brak atmosfery pozwoliłby na
uchodzenie energii cieplnej z
uchodzenie energii cieplnej z
Ziemi, w wyniku czego średnia
Ziemi, w wyniku czego średnia
temperatura wynosiłaby -18 do
temperatura wynosiłaby -18 do
-20°C.
-20°C.
Wynika z tego, że atmosfera
Wynika z tego, że atmosfera
chroni Ziemię przed
chroni Ziemię przed
nadmiernym wychłodzeniem
nadmiernym wychłodzeniem
podnosząc średnią temperaturę
podnosząc średnią temperaturę
o 35°C
o 35°C
.
.
Efekt cieplarniany
Efekt cieplarniany
jest
jest
zjawiskiem naturalnym i z naszego punktu
zjawiskiem naturalnym i z naszego punktu
widzenia - bardzo korzystnym, gdyż bez niego
widzenia - bardzo korzystnym, gdyż bez niego
na
na
Ziemi nie mogłoby powstać i rozwinąć się życie.
Ziemi nie mogłoby powstać i rozwinąć się życie.
W historii naszej planety zmiany nasilenia
W historii naszej planety zmiany nasilenia
efektu cieplarnianego następowały wielokrotnie,
efektu cieplarnianego następowały wielokrotnie,
powodując globalne zmiany klimatu Ziemi.
powodując globalne zmiany klimatu Ziemi.
Źródła tych wahań bywały różne, często składało
Źródła tych wahań bywały różne, często składało
się na nie wiele czynników, a zainicjowany proces
się na nie wiele czynników, a zainicjowany proces
zmian stawał się samonapędzającą się machiną
zmian stawał się samonapędzającą się machiną
działającą na zasadzie sprzężenia zwrotnego.
działającą na zasadzie sprzężenia zwrotnego.
Zanim środowisko Ziemi osiągało powtórnie
Zanim środowisko Ziemi osiągało powtórnie
stan równowagi musiało upłynąć wiele lat, a
stan równowagi musiało upłynąć wiele lat, a
jeszcze więcej czasu potrzebowały organizmy
jeszcze więcej czasu potrzebowały organizmy
żywe, żeby się do nowych warunków
żywe, żeby się do nowych warunków
przystosować. Te, którym się to nie udało -
przystosować. Te, którym się to nie udało -
wymierały
wymierały
.
.
W powstawaniu efektu
cieplarnianego najważniejszą rolę
odgrywa
dwutlenek węgla
, którego
udział wynosi 50%.
Tak wysoki udział CO
2
w efekcie
cieplarnianym, mimo najmniejszej
efektywności pochłaniania
promieniowania podczerwonego jest
możliwy dzięki jego wysokiej
zawartości w atmosferze - ok. 0,03%
(zawartość objętościowa).
Nazwa
gazu
Udział
w
efekcie
cieplar
nianym
Efektywność
pochłaniania
promieniowani
a
podczerwoneg
o w
porównaniu do
CO
2
dwutlenek
węgla(CO
2
)
50%
1
metan
(CH
4
)
18%
30
freony
14%
10-20000
ozon (O
3
)
12%
2000
tlenki
azotu
(NO
x
)
6%
150
Problemem nie jest efekt
Problemem nie jest efekt
cieplarniany,
cieplarniany,
lecz zmiany jego nasilenia
lecz zmiany jego nasilenia
.
.
W
W
XX stuleciu wyraźnie zaznaczył się
XX stuleciu wyraźnie zaznaczył się
wzrostowy trend temperatury na świecie.
wzrostowy trend temperatury na świecie.
Przyczyną tego zjawiska
Przyczyną tego zjawiska
jest wzrost
jest wzrost
stężenia gazów cieplarnianych w
stężenia gazów cieplarnianych w
atmosferze wskutek rozwoju cywilizacji.
atmosferze wskutek rozwoju cywilizacji.
Rozwój przemysłu wymuszany przez
Rozwój przemysłu wymuszany przez
wymagania cywilizacyjne nieuchronnie
wymagania cywilizacyjne nieuchronnie
wiąże się ze spalaniem ogromnej ilości
wiąże się ze spalaniem ogromnej ilości
paliw. Paliwa te (węgiel kamienny, ropa
paliw. Paliwa te (węgiel kamienny, ropa
naftowa, gaz ziemny) jako główny produkt
naftowa, gaz ziemny) jako główny produkt
spalania dają CO
spalania dają CO
2
2
.
.
Jednak
Jednak
nie tylko spalanie paliw
nie tylko spalanie paliw
dostarcza nadmiernych ilości tego gazu.
dostarcza nadmiernych ilości tego gazu.
Rabunkowa i nieprzemyślana
Rabunkowa i nieprzemyślana
gospodarka człowieka prowadzi do
gospodarka człowieka prowadzi do
systematycznego wylesiania dużych
systematycznego wylesiania dużych
obszarów. Mniejsza powierzchnia lasów to
obszarów. Mniejsza powierzchnia lasów to
mniej
mniej
CO
CO
2
2
pochłoniętego w procesie
pochłoniętego w procesie
fotosyntezy.
fotosyntezy.
Do tego d
Do tego d
ochodzi
ochodzi
jeszcz
jeszcz
e efekt
e efekt
zwiększonej intensywności gnicia odpadów
zwiększonej intensywności gnicia odpadów
w rozszerzających się agrocenozach.
w rozszerzających się agrocenozach.
Oblicza się, że globalna emisja CO
Oblicza się, że globalna emisja CO
2
2
wynosi ok. 1011 t/rok.
wynosi ok. 1011 t/rok.
Korelację miedzy wzrostem stężenia
Korelację miedzy wzrostem stężenia
CO
CO
2
2
w powietrzu a wzrostem średniej temperatury
w powietrzu a wzrostem średniej temperatury
globalnej udowodniono doświadczalnie.
globalnej udowodniono doświadczalnie.
W lodach Antarktydy i Grenlandii
W lodach Antarktydy i Grenlandii
znaleziono bąble gazowe z powietrzem
znaleziono bąble gazowe z powietrzem
uwięzionym w lodzie przed wiekami, a nawet
uwięzionym w lodzie przed wiekami, a nawet
tysiącleciami. Wiek takiego powietrza można
tysiącleciami. Wiek takiego powietrza można
było stosunkowo łatwo obliczyć metodami
było stosunkowo łatwo obliczyć metodami
izotopowymi. Precyzyjne badania wykazały, że
izotopowymi. Precyzyjne badania wykazały, że
w powietrzu pochodzącym sprzed około 15
w powietrzu pochodzącym sprzed około 15
000 lat ilość dwutlenku węgla wynosiła około
000 lat ilość dwutlenku węgla wynosiła około
200 ppm (
200 ppm (
ppm to jednostka określając
ppm to jednostka określając
zawartość w częściach na milion; jej nazwa
zawartość w częściach na milion; jej nazwa
pochodzi od angielskich słów parts per million -
pochodzi od angielskich słów parts per million -
zatem 1 proc. = 10 000 ppm
zatem 1 proc. = 10 000 ppm
).
).
Dzięki bąblom powietrza uwięzionym w lodach Antarktydy
udało się określić stężenie CO
2
w powietrzu pochodzącym
sprzed setek i tysięcy lat
Na początku XVII wieku zawartość
Na początku XVII wieku zawartość
CO
CO
2
2
wzrosła do 278 ppm, w połowie
wzrosła do 278 ppm, w połowie
XX stulecia osiągnęła 310 ppm, a
XX stulecia osiągnęła 310 ppm, a
obecnie przekracza 350 ppm.
obecnie przekracza 350 ppm.
Należy przy tym zaznaczyć, ze
Należy przy tym zaznaczyć, ze
punkty pomiarowe zakłada się w
punkty pomiarowe zakłada się w
terenach nieskażonych, odległych od
terenach nieskażonych, odległych od
rejonów wysoce uprzemysłowionych.
rejonów wysoce uprzemysłowionych.
Wysoki udział w powstawaniu efektu
Wysoki udział w powstawaniu efektu
cieplarnianego ma również
cieplarnianego ma również metan (CH
metan (CH
4
4
)
)
-
-
18%.
18%.
Gaz ten powstaje i jest emitowany do
Gaz ten powstaje i jest emitowany do
atmosfery w wyniku licznych reakcji
atmosfery w wyniku licznych reakcji
beztlenowego rozkładu szczątków roślin i
beztlenowego rozkładu szczątków roślin i
zwierząt oraz beztlenowego rozkładu
zwierząt oraz beztlenowego rozkładu
odchodów zwierzęcych.
odchodów zwierzęcych.
Metan jest głównym składnikiem gazu
Metan jest głównym składnikiem gazu
ziemnego, dlatego też jego znaczne ilości
ziemnego, dlatego też jego znaczne ilości
są uwalniane do atmosfery wraz z
są uwalniane do atmosfery wraz z
wydobywanym węglem kamiennym i ropą
wydobywanym węglem kamiennym i ropą
naftową.
naftową.
Freony
nie powstają
nie powstają
w sposób
w sposób
naturalny
naturalny
,
,
jedynie w wyniku reakcji
jedynie w wyniku reakcji
chemicznych przeprowadzonych przez
chemicznych przeprowadzonych przez
człowieka i stosowane są w
człowieka i stosowane są w
chłodnictwie oraz (obecnie coraz
chłodnictwie oraz (obecnie coraz
rzadziej) do produkcji aerozoli
rzadziej) do produkcji aerozoli
.
.
W porównaniu do
W porównaniu do
CO
CO
2
2
freony
freony
odznaczają się od 10 do 20000 razy
odznaczają się od 10 do 20000 razy
większą efektywnością w pochłanianiu
większą efektywnością w pochłanianiu
promieniowania podczerwonego.
promieniowania podczerwonego.
Udział
Udział ozonu
ozonu
w powstawaniu efektu
w powstawaniu efektu
cieplarnianego wynosi 12%.
cieplarnianego wynosi 12%.
Powstaje w sposób naturalny - z tlenu
Powstaje w sposób naturalny - z tlenu
pod wpływem wyładowań atmosferycznych
pod wpływem wyładowań atmosferycznych
lub promieniowania ultrafioletowego.
lub promieniowania ultrafioletowego.
Najmniejszą rolę w powstawaniu
Najmniejszą rolę w powstawaniu
efektu cieplarnianego odgrywają
efektu cieplarnianego odgrywają tlenki
tlenki
azotu
azotu
- 6%.
- 6%.
Do środowiska dostają się głównie
Do środowiska dostają się głównie
wraz ze spalinami samochodów oraz razem
wraz ze spalinami samochodów oraz razem
z azotowymi nawozami sztucznymi.
z azotowymi nawozami sztucznymi.
Najbardziej efektywnym tlenkiem jest N
Najbardziej efektywnym tlenkiem jest N
2
2
O
O
(150 razy efektywniejszy od
(150 razy efektywniejszy od
CO
CO
2
2
)
)
.
.
Skutki efektu cieplarnianego
Skutki efektu cieplarnianego
wzrost średniej temperatury powietrza
wzrost średniej temperatury powietrza
topnienie lodowców na biegunach
topnienie lodowców na biegunach
podniesieni
podniesieni
e
e
się poziomu
się poziomu
mórz i oceanów
mórz i oceanów
zalani
zalani
e
e
wielu obszarów położonych na
wielu obszarów położonych na
małej wysokości bezwzględnej (n.p.m.).
małej wysokości bezwzględnej (n.p.m.).
P
P
od
od
wodą może znaleźć się prawie cała
wodą może znaleźć się prawie cała
Holandia, Dania, znaczna część Belgii i
Holandia, Dania, znaczna część Belgii i
Bangladeszu
Bangladeszu
,
,
wiel
wiel
e
e
wysp na Oceanie
wysp na Oceanie
Indyjskim i Karaibach
Indyjskim i Karaibach
.
.
Na terenie Polski
Na terenie Polski
może zostać zalany obszar położony w
może zostać zalany obszar położony w
odległości nawet do 100 km od wybrzeża
odległości nawet do 100 km od wybrzeża
Morza Bałtyckiego
Morza Bałtyckiego
n
n
owe warunki klimatyczne wywołają liczne
owe warunki klimatyczne wywołają liczne
klęski żywiołowe. Zmienione układy ciśnień
klęski żywiołowe. Zmienione układy ciśnień
atmosferycznych spowodują powstanie
atmosferycznych spowodują powstanie
huraganów, cyklonów i tornad. Zwiększone
huraganów, cyklonów i tornad. Zwiększone
parowanie wód w morzach i oceanach
parowanie wód w morzach i oceanach
doprowadzi do występowania nawalnych
doprowadzi do występowania nawalnych
opadów, a skutkiem tego będą liczne
opadów, a skutkiem tego będą liczne
powodzie, a w górach lawiny. Jednocześnie na
powodzie, a w górach lawiny. Jednocześnie na
obszarach położonych w znacznych
obszarach położonych w znacznych
odległościach od wielkich zbiorników wodnych
odległościach od wielkich zbiorników wodnych
w wyniku szybkiego wysychania gleb
w wyniku szybkiego wysychania gleb
utrzymywać się będą susze
utrzymywać się będą susze
przesunięcie stref klimatycznych na Ziemi
przesunięcie stref klimatycznych na Ziemi
ku biegunom
ku biegunom
-
-
główne rejony upraw w strefie
główne rejony upraw w strefie
umiarkowanej przesuną się na
umiarkowanej przesuną się na
terytorium
terytorium
Środkowej Kanady i Syberii,
Środkowej Kanady i Syberii,
które
które
charakteryzują się glebami niesprzyjającymi
charakteryzują się glebami niesprzyjającymi
intensywnej produkcji rolnej
intensywnej produkcji rolnej
.
.
poważne zakłócenia w
poważne zakłócenia w
funkcjonowaniu
funkcjonowaniu
ekosystemów
ekosystemów
leśnych w naszej strefie
leśnych w naszej strefie
klimatycznej, gdyż lasy iglaste,
klimatycznej, gdyż lasy iglaste,
typowe
typowe
dla Polski, mogą nie
dla Polski, mogą nie
wytrzymać większych temperatur
wytrzymać większych temperatur
w
w
skutek zmian stref
skutek zmian stref
klimatycznych może także powstać
klimatycznych może także powstać
więcej
więcej
pustyń i stepów na terenach
pustyń i stepów na terenach
dotychczas porośniętych zielenią
dotychczas porośniętych zielenią
nastąpi odtajanie wiecznej
nastąpi odtajanie wiecznej
zmarzliny na
zmarzliny na
wielu obszarach, co spowoduje powstanie
wielu obszarach, co spowoduje powstanie
zabagnień i dodatkową,naturalną
zabagnień i dodatkową,naturalną
produkcję gazów cieplarnianych CH
produkcję gazów cieplarnianych CH
4
4
i CO
i CO
2
2
nastąpią
nastąpią
zmian
zmian
y
y
systemu prądów
systemu prądów
morskich
morskich
g
g
atunki roślin i zwierząt, które nie
atunki roślin i zwierząt, które nie
dostosują się do zmienionych warunków,
dostosują się do zmienionych warunków,
po prostu znikną z powierzchni Ziemi.
po prostu znikną z powierzchni Ziemi.
Wiele chorób związanych z gorącym
Wiele chorób związanych z gorącym
klimatem (np. malaria) dotknie ludzi i
klimatem (np. malaria) dotknie ludzi i
zwierzęta, które są całkowicie na nie
zwierzęta, które są całkowicie na nie
nieodporne
nieodporne
Ograniczenie emisji
zanieczyszczeń
Stosowanie procesów
Stosowanie procesów
technologicznych, surowców i
technologicznych, surowców i
urządzeń, które wyeliminują lub
urządzeń, które wyeliminują lub
zmniejszą ilość emitowanych
zmniejszą ilość emitowanych
zanieczyszczeń
zanieczyszczeń
Stosowanie urządzeń ochronnych,
Stosowanie urządzeń ochronnych,
zmniejszających ilości emitowanych
zmniejszających ilości emitowanych
gazów i pyłów
gazów i pyłów
Właściwa lokalizacja zakładów
Właściwa lokalizacja zakładów
przemysłowych, odpowiednia
przemysłowych, odpowiednia
przeprowadzanie tras samochodowych i
przeprowadzanie tras samochodowych i
organizacja ruchu
organizacja ruchu
Z
Z
anieczyszczenie wód
anieczyszczenie wód
-
-
niekorzystne zmiany właściwości
niekorzystne zmiany właściwości
fizycznych, chemicznych i
fizycznych, chemicznych i
bakteriologicznych wody
bakteriologicznych wody
spowodowane wprowadzaniem w
spowodowane wprowadzaniem w
nadmiarze substancji nieorganicznych
nadmiarze substancji nieorganicznych
(stałych, płynnych, gazowych),
(stałych, płynnych, gazowych),
organicznych, radioaktywnych
organicznych, radioaktywnych
lub
lub
ciepła, które ograniczają lub
ciepła, które ograniczają lub
uniemożliwiają wykorzystywanie wody
uniemożliwiają wykorzystywanie wody
do picia i celów gospodarczych.
do picia i celów gospodarczych.
Rodzaje zanieczyszczeń można
podzielić na dwie grupy:
1.
1.
N
N
aturalne
aturalne
(autochtoniczne)
(autochtoniczne)
a.
a.
rozkład materii
rozkład materii
organicznej
organicznej
b.
b.
wypłukiwanie substancji
wypłukiwanie substancji
ze skał i gleb
ze skał i gleb
2.
2.
S
S
ztuczne
ztuczne
(allochtoniczne) -
(allochtoniczne) -
antropogeniczne
antropogeniczne
a)
a)
ś
ś
ciek
ciek
i komunalne (fekalia, środki
i komunalne (fekalia, środki
piorące, myjące i czyszczące)
piorące, myjące i czyszczące)
b)
b)
ścieki przemysłowe
ścieki przemysłowe
c)
c)
ścieki
ścieki
rolnicz
rolnicz
e
e
d)
d)
odcieki ze składowisk śmieci, odpadów
odcieki ze składowisk śmieci, odpadów
e)
e)
emisje gazów i pyłów do atmosfery
emisje gazów i pyłów do atmosfery
f)
f)
nawozy mineralne, wapnowanie gleb
nawozy mineralne, wapnowanie gleb
g)
g)
środki ochrony roślin
środki ochrony roślin
Zanieczyszczenia dostają się do wód
Zanieczyszczenia dostają się do wód
powierzchniowych
powierzchniowych
różnymi drogami.
różnymi drogami.
Trzy najważniejsze źródła
Trzy najważniejsze źródła
zanieczyszczeń to:
zanieczyszczeń to:
1. Ź
1. Ź
ródła punktowe
ródła punktowe
ścieki odprowadzane wylotami
ścieki odprowadzane wylotami
kanalizacyjnymi z terenów miast i wsi
kanalizacyjnymi z terenów miast i wsi
ścieki odprowadzane ze
ścieki odprowadzane ze
skanalizowanych zakładów przemysłowych
skanalizowanych zakładów przemysłowych
oraz innych obiektów
oraz innych obiektów
wody z systemów melioracyjnych
wody z systemów melioracyjnych
odprowadzane w określonych miejscach do
odprowadzane w określonych miejscach do
rzek lub zbiorników wodnych
rzek lub zbiorników wodnych
emisje gazów z przemysłu, energetyki i
emisje gazów z przemysłu, energetyki i
transportu
transportu
2.
Źródła powierzchniowe
lub
obszarowe -
wszelkie spływy
wszelkie spływy
powierzchniowe (spłukiwane
powierzchniowe (spłukiwane
wodami opadowymi) z terenów:
wodami opadowymi) z terenów:
rolnych
rolnych
leśnych
leśnych
nieużytków
nieużytków
obszarów
obszarów
zurbanizowanych
zurbanizowanych
nieskanalizowanych
nieskanalizowanych
3.
Ź
Ź
ród
ród
ła
ła
liniow
liniow
e
e
lub
lub
pasmow
pasmow
e
e
zanieczyszczenia
zanieczyszczenia
pochodzenia
pochodzenia
komunikacyjnego,
komunikacyjnego,
wytwarzane przez środki
wytwarzane przez środki
transportu i spłukiwane z
transportu i spłukiwane z
powierzchni dróg lub
powierzchni dróg lub
torfowisk oraz pochodzące
torfowisk oraz pochodzące
z rurociągów, gazociągów,
z rurociągów, gazociągów,
kanałów ściekowych,
kanałów ściekowych,
osadowych
osadowych
.
.
Do najważniejszych zanieczyszczeń
występujących w ściekach należą:
1.
1.
Substancje powierzchniowo czynne
Substancje powierzchniowo czynne
2.
2.
Wielopierścieniowe węglowodory
Wielopierścieniowe węglowodory
aromatyczne
aromatyczne
3.
3.
Pestycydy
Pestycydy
4.
4.
Fenole
Fenole
5.
5.
Polichlorowane bifenyle (PCB)
Polichlorowane bifenyle (PCB)
6.
6.
Inne substancje organiczne
Inne substancje organiczne
7.
7.
Fosforany i azotany
Fosforany i azotany
8.
8.
Metale ciężkie
Metale ciężkie
9.
9.
Wody podgrzane
Wody podgrzane
Stopień zanieczyszczenia wód
określa się za pomocą tzw.
wskaźników zanieczyszczenia
,
które mówią o stężeniu danej
substancji w wodzie (mg x dm
-3
).
Wskaźniki te można podzielić na:
fizyczne
fizyczne
chemiczne
chemiczne
biologiczne
biologiczne
Wskaźniki fizyczne
Wskaźniki fizyczne
służą do
służą do
określenia właściwości
określenia właściwości
organoleptycznych wody.
organoleptycznych wody.
Temperatura
Temperatura
Zapach i smak
Zapach i smak
Mętność
Mętność
Barwa
Barwa
Wskaźniki chemiczne
Wskaźniki chemiczne
pozwalają na ocenę wody pod
pozwalają na ocenę wody pod
względem najważniejszych
względem najważniejszych
zanieczyszczeń chemicznych:
zanieczyszczeń chemicznych:
1.
1.
Odczyn (pH)
Odczyn (pH)
2.
2.
BZT
BZT
5
5
3.
3.
CHZT
CHZT
Mn
Mn
4.
4.
CHZT
CHZT
Cr
Cr
5.
5.
Twardość
Twardość
6.
6.
Zawartość związków azotu
Zawartość związków azotu
i fosforu
i fosforu
7.
7.
Zawartość chlorków i
Zawartość chlorków i
siarczanów
siarczanów
8.
8.
Zawartość pierwiastków
Zawartość pierwiastków
śladowych (Fe, Cu, Zn, Mn,
śladowych (Fe, Cu, Zn, Mn,
Co i in.)
Co i in.)
Wskaźniki
Wskaźniki
biologiczne
biologiczne
Miano coli
Miano coli
Badania fauny i
Badania fauny i
flory
flory
Wody morskie skażane są
Wody morskie skażane są
przede wszystkim przez
przede wszystkim przez
zanieczyszczenia pochodzące z
zanieczyszczenia pochodzące z
przemysłu na terenie
przemysłu na terenie
wybrzeża, z eksploatacji
wybrzeża, z eksploatacji
floty
floty
morskiej
morskiej
, a także przez
, a także przez
substancje i związki chemiczne
substancje i związki chemiczne
dopływające z wodami
dopływające z wodami
zanieczyszczonych rzek.
zanieczyszczonych rzek.
Poza tym m
Poza tym m
orza
orza
przyjmują:
przyjmują:
•
ściek
ściek
i
i
bytowo-gospodarcz
bytowo-gospodarcz
e
e
ze
ze
wszystkich miejscowości
wszystkich miejscowości
położonych na wybrzeżu,
położonych na wybrzeżu,
•
ściek
ściek
i
i
powstając
powstając
e
e
w wyniku
w wyniku
eksploatacji portów
eksploatacji portów
(zanieczyszczone głównie
(zanieczyszczone głównie
produktami ropopochodnymi)
produktami ropopochodnymi)
,
,
•
zanieczyszczenia wprowadzan
zanieczyszczenia wprowadzan
e
e
do środowiska w wyniku awarii i
do środowiska w wyniku awarii i
katastrof.
katastrof.
Poważnym i niedocenianym
Poważnym i niedocenianym
problemem są
problemem są niebezpieczne
niebezpieczne
odpad
odpad
y
y
zatapiane w wodach mórz
zatapiane w wodach mórz
i oceanów.
i oceanów.
Zwłaszcza amunicja chemiczna,
Zwłaszcza amunicja chemiczna,
zatopiona w morzach
zatopiona w morzach
w czasie II
w czasie II
wojny światowej
wojny światowej
, jest szczególnie
, jest szczególnie
dużym
dużym
niebezpieczeństwem dla
niebezpieczeństwem dla
środowiska naturalnego
środowiska naturalnego
jak
jak
również bezpośrednio dla ludzi.
również bezpośrednio dla ludzi.
Bardzo niebezpieczne dla
Bardzo niebezpieczne dla
organizmów morskich są
organizmów morskich są
zanieczyszczenia pochodzące z
zanieczyszczenia pochodzące z
transportu morskiego, usuwane
transportu morskiego, usuwane
bezpośrednio do wód. Są to ścieki
bezpośrednio do wód. Są to ścieki
zawierające materiały pędne i
zawierające materiały pędne i
produkty ropopochodne (smary,
produkty ropopochodne (smary,
oleje).
oleje).
Największe zagrożenie stanowią
Największe zagrożenie stanowią
jednak katastrofy tankowców, które
jednak katastrofy tankowców, które
nadal są bardzo częste i powodują
nadal są bardzo częste i powodują
ogromne, negatywne skutki
ogromne, negatywne skutki
ekologiczne dla środowiska
ekologiczne dla środowiska
morskiego i wybrzeży.
morskiego i wybrzeży.
Ropa naftowa, oleje ciężkie
Ropa naftowa, oleje ciężkie
i inne produkty
i inne produkty
petrochemiczne nie
petrochemiczne nie
rozpuszczają się w wodzie,
rozpuszczają się w wodzie,
utrzymują na jej powierzchni
utrzymują na jej powierzchni
lub osadzają się na wybrzeżu,
lub osadzają się na wybrzeżu,
zabijając bezpośrednio lub
zabijając bezpośrednio lub
pośrednio wiele organizmów.
pośrednio wiele organizmów.
Przywracanie równowagi
Przywracanie równowagi
środowiska po katastrofie trwa
środowiska po katastrofie trwa
wiele lat.
wiele lat.
Pokryty ropą ptak na plaży w Port Kaukaz nad Morzem
Czarnym. Rosyjski tankowiec z 4000 tonami paliwa na
pokładzie rozbił się podczas silnego sztormu w Cieśninie
Kerczeńskiej. Ropa zanieczyściła Morze Czarne, zginęło 30
tysięcy ptaków.
SPOSOBY OCHRONY WÓD
PRZED
ZANIECZYSZCZENIAMI
Najskuteczniejszym sposobem
ochrony czystości wód jest
niedopuszczenie do ich
zanieczyszczenia, a najlepszym
sposobem zachowania równowagi
wodnej jest oszczędne
gospodarowanie zasobami wód.
Ochrona zasobów wodnych
polega przede wszystkim na
rozwiązaniach technicznych:
stosowanie bezściekowych
stosowanie bezściekowych
technologii w produkcji
technologii w produkcji
przemysłowej
przemysłowej
zabezpieczanie hałd i
zabezpieczanie hałd i
wysypisk
wysypisk
zamykanie obiegów
zamykanie obiegów
wodnych w cyklach
wodnych w cyklach
produkcyjnych i odzysk
produkcyjnych i odzysk
wody
wody
ze ścieków
ze ścieków
utylizacja wód
utylizacja wód
kopalnianych oraz powtórne
kopalnianych oraz powtórne
wtłaczanie tych wód do
wtłaczanie tych wód do
górotworu
górotworu
zabezpieczanie hałd i
zabezpieczanie hałd i
wysypisk
wysypisk
napowietrzanie wód
napowietrzanie wód
stojących
stojących
oczyszczanie ścieków i
oczyszczanie ścieków i
unieszkodliwianie osadów
unieszkodliwianie osadów
ściekowych
ściekowych
