Slajd 1

Literatura:

Baczko B.,

Natura ludzka i nieobecność absolutu,

„Archiwum Historii

Filozofii Myśli Społecznej”, 17(1971)

Chwedeńczuk B.,

Ogień Hume’a,

„Bez Dogmatu”, 22, 1995

Jedynak S.,

Hume

, Warszawa 1974

Kołakowski L.,

Filozofia pozytywistyczna – od Hume’a do Koła

Wiedeńskiego, Warszawa 2003

Rutkowski M.,

Rola rozumu w decyzjach moralnych. Etyka Davida

Hume’a,

Wrocław 2001

Augustyn W.,

Descartes’a ustalenie podstaw wiedzy, Warszawa 1969

Morawiec E.,

Przedmiot a metoda w filozofii Kartezjusza,

Warszawa

1970

Mazanka P.,

Źródła sekularyzacji i sekularyzmu w kulturze

europejskiej

, Warszawa 2003

Dawid Hume (1711 –

1776)

Urodził się w

Edynburgu w

niezamożnej rodzinie.

Miał zostać

prawnikiem, ale jak

sam pisał jego dusza

odczuwała niechęć do

wszystkiego poza

literaturą i filozofią.

Traktat o naturze ludzkiej

(1738r.)

Było to jego pierwsze dzieło

filozoficzne, wydane w

trzech tomach, które po

wydaniu, jak zauważa sam

Hume –

wyszło martwo

narodzone spod prasy i

nie wywołało nawet

szmeru pomiędzy

fanatykami.

Eseje moralne i polityczne

(1741)



Dopiero ten eseje zostały

zauważone przez środowisko

intelektualistów angielskich.



Hume zachęcony

sukcesem wprowadza

poprawki do

Traktatu,

licząc

że zostanie lepiej przyjęte.



Stara się też o katedrę

etyki i filozofii na

uniwersytecie w Edynburgu.

Jego kandydaturę

odrzucono, już wówczas był

bowiem znany jako sceptyk i

ateista.



Eseje filozoficzne dotyczące rozumu

ludzkiego

(1748) - To zmieniona I część

Traktatu



Badania dotyczące zasad moralności

(1751) – To zmieniona II część

Traktatu.



Badania dotyczące zasad moralności

(1751) – To zmieniona III część

Traktatu.



Rozważania polityczne

(1752) –

dopiero w tym roku jednak, dzięki tym

rozważaniom uzyskał szeroki rozgłos.

Posada bibliotekarza

(1752)



Biblioteka adwokatów w

Edynburgu. To tutaj Hume

zainteresował się historią

Anglii, co zaowocowało

dziełem:



Historia Wielkiej Brytanii.



Historia Anglii za Tudorów.



Historia Anglii od najazdu

Juliusza Cezara do objęcia

władzy przez Henryka VII.

Dialogi o religii naturalnej

(1779)



Dialogi o religii naturalnej

Hume napisał w roku 1752,

jeszcze przed wizytą w

Paryżu, gdzie zapoznał się z

encyklopedystami i zawarł

krótką przyjaźń z Janem

Jakubem Rousseau, która

skończyła się nienawiścią

wzajemną obu filozofów.

AUTOBIOGRAFIA

Hume był autorem również autobiografii,

którą wydał pośmiertnie jego przyjaciel

Adam Smith

. Hume opisuje w niej siebie

jako człowieka o:

„

Łagodnym usposobieniu, opanowanego,

szczerego, towarzyskiego i wesołego,

zdolnego do przywiązania się, mało zaś

przystępnego nienawiści, wielkiego

umiarkowania we wszystkich swych

uczuciach. Nawet zamiłowanie moje do sławy

literackiej, moja główna namiętność, nie stało

się dla mnie nigdy źródłem goryczy, mimo

częstych zawodów, których doznawałem”

Dlaczego „natura”?

Dawid Hume był przekonany o tym, że wszystkie

nauki mają jakiś związek z naturą ludzką.

Logika

- zajmuje się zasadami i działaniem ludzkiej

zdolności rozumowania.

Etyka

- rozważa naturę ludzkich uczuć i upodobań.

Polityka

- rozwiązuje problem reguł ludzkiego życia w

społeczeństwie

Matematyka, filozofia i religia

- mają o tyle

związek z naturą człowieka, gdyż to człowiek jest

źródłem rozpoznania ich twierdzeń jako

prawdziwych.

Natura ludzka – jak mówi D. Hume –

jest „stolicą, czy ośrodkiem” nauk.

PUNKT WYJCIA BADAŃ

Nie tylko zdaniem Hume, ale i innych filozofów

XVIII wieku natura winna być punktem wyjścia

wszelkich badań, celem rozpoznania

możliwości poznawczych człowieka. Chodziło

wiec o rozpoznanie granic możliwości

poznawczych natury ludzkiej.

A takie podejście wiązało się z

krytycznym nastawieniem filozofii.

KARTEZJAŃSKIE INSPIRACJE

Ta cecha, umieszczania badań

nad naturą ludzką, rozumem i

innymi władzami poznawczymi,

na pierwszym miejscu, została

przez empirystów brytyjskich

odziedziczona po Kartezjuszu.

W jednym i drugim przypadku

chodziło o uzyskanie wiedzy

prawdziwej, o realizację

poczucia potrzeby

oczyszczenia umysłu z

przesądów, z prawd

przyjmowanych z góry.

ZWROT KU PODMIOTOWI

Kartezjusz jest uważany za twórcę

nowożytnego zwrotu ku podmiotowi.

Kartezjusz czyni punktem wyjścia

wszelkich rozważań – myślenie, sam

wątpiący i pytający podmiot – w którym

znajduje niezawodne reguły myślenia i

idee wrodzone.

Zinterpretowany rozum Kartezjusz jest

niezawodny w zdobywaniu prawdy, jeśli

tylko działa zgodnie z własnymi

regułami.

JOHN’A LOCKE’A

INSPIRACJE

W Anglii, już John Locke

poznanie wartościowe

świata i człowieka

rozpoczynał od zbadania

natury ludzkiego umysłu.

Stąd tytuł jego dzieła

„Rozważania dotyczące

rozumu ludzkiego”.

Pytanie o granice

poznania



Zadaniem badania rozumu ludzkiego u Johna Locke’a

jest uświadomienie sobie granic poznani

rozumowego, których żadną miarą nie można

przekroczyć. Przekroczywszy je człowiek popada w

przesądy, zabobony.



Gruntowne studium umysłu miało poznanie ludzkie

ustawić na właściwej drodze. Studium umysłu miało

za zadanie wyzwolić poznanie z bezpłodnych

spekulacji, odstręczyć od zajmowania się sprawami,

które nie były i nie będą dostępne poznaniu, a przez

to miały skłonić do tego, by pogodziwszy się z

koniecznością samoograniczenia, z większym

pożytkiem umysł zajął się kwestiami pozostającymi w

jego kompetencji

HUME JAKO FILOZOF

MORALNOŚCI

Hume nie pytał tylko o:



źródła i prawdziwość wiedzy jak Kartezjusz



granice wiedzy jak John Locke

Hume pytał o zasady i motywy

postępowania człowieka.

Badania nad naturą ludzką miały za zadanie

odpowiedzieć na pytanie o:



racjonalność wiedzy człowieka,



racjonalność jego działania.

PRZEKONANIA W ŻYCIU

CZŁOWIEKA

Zdaniem Hume’a ludzkie

postępowanie często związane jest z

przekonaniami, które nie są

rozumowo uzasadnione. Wyróżnia on:



Przekonania konieczne

by człowiek

mógł żyć



Przekonania niekonieczne

, a

nawet szkodliwe dla człowieka, które

są konsekwencją tych pierwszych.

WIEDZA PEWNA

Wiedza pewna dotyczy tylko:



zdań analitycznych



zdań syntetycznych.

Te pierwsze nie mówią człowiekowi nic o

rzeczach. Drugie ograniczają się tylko

do danych faktycznych.



Źródłem postępowania człowieka nie

jest wiedza pewna, ale są nim

przekonania.

LUDZKIE PRZEKONANIA

Na podstawie

doświadczenia, ani na

podstawie rozumu zdaniem

Hume’a nie możemy nic

powiedzieć o przyszłości, a

człowiek wciąż, każdego

dnia podejmuje swoje

decyzje na podstawie

przypuszczeń, co do bliższej

lub dalszej przyszłości.

ZWIĄZKI PRZYCZYNOWO

SKUTKOWE

W „Badaniach dotyczących rozumu ludzkiego”, w rozdziale III „O

kojarzeniu się idei” Hume przeanalizował związki przyczynowo –

skutkowe. Hume zastanawiał się, jaki jest związek między

przyczyną i skutkiem, a „istotą naszego przekonania o faktach”.

Chcąc poznać dokładnie istotę przekonania

człowieka o faktach badał, w jaki sposób

poznajemy przyczyny i skutki. Postawił tezę w

„formie zdania ogólnego, nie dopuszczającego

wyjątku, że w żadnym przypadku nie osiągamy

znajomości skutku na podstawie rozumowania a

priori , lecz wynika on z doświadczenia,

wtedy,

kiedy spostrzegamy, że jakieś przedmioty

stale się ze sobą łączą”.

Przykłady HUME’A

„

Przypuśćmy, że człowiek o najbystrzejszym nawet

rozumie wrodzonym i jak największych zdolnościach

znajduje się wobec jakiegoś przedmiotu: jeżeli

przedmiot ten jest mu zupełnie nieznany, człowiek

ów nie potrafi na podstawie najstaranniejszego

zbadania jego własności zmysłowych wykryć ani

żadnej z jego przyczyn, ani żadnego ze skutków.

Chociażby zdolności intelektualne Adama były od

samego początku bez zarzutu, nie zdołałby on

przecież z płynności i przejrzystości wody

wywnioskować, że może go zadławić, ani też z

jasności i ciepła ognia, że może go spalić.”

WNIOSKI HUME’A

Na podstawie swoich badań Hume stwierdził,

że mówiąc o przyczynie i skutku wiążemy nie

powiązane logicznie idee. Mówimy np., że

zjawisko A "sprawia" zjawisko B i

stwierdzamy, że A jest przyczyną, a B

skutkiem. Hume zmusza nas do stwierdzenia,

że obserwujemy tylko zjawisko A i zjawisko B,

nie sposób natomiast zaobserwować owego

"sprawia".

Za każdym wiec razem działając

kierujemy się przekonaniem, ze zjawisko

A sprawi zjawisko B.

Przekonania racjonalne i

irracjonalne

Hume nie podaje kryterium

rozróżnienia przekonań racjonalnych

od nieracjonalnych.

Twierdzi, że najlepiej wciąż poddawać

swoje przekonania weryfikacji

doświadczenia.

Twierdzi też, że wiele z irracjonalnych

przekonań jest skutkiem wychowania.

Dowód z projektu

(teologiczny)

Jako jeden z pierwszych

sformułował go Cyceron:

„

Bo kiedy spoglądamy na

niebo i przypatrujemy się

ciałom niebieskim, cóż

może być dla nas bardziej

jasne i oczywiste, niż to,

ze istnieje jakaś potęga o

najwyższym rozumie,

która tym wszystkim

rządzi?”

William Paley (1743-

1805)



Podaje przykład z

kamieniem i

zegarkiem.



Wszechświat jest

projektem zarówno

celowym, jak i

uporządkowanym.

HUME’A KRYTYKA DOWODU Z

PROJEKTU

Wobec tego dowodu Hume wysunął dwa

zarzuty:

„

Jeżeli na podstawie skutku wnosimy o

przyczynie musimy zachować właściwej

między nimi proporcji…”

„

Nie możemy doświadczalnie stwierdzić,

ze wszechświat jest skutkiem doskonałej

przyczyny.”

Zakładając, że jest projektodawca, to i on

musi być skutkiem przyczyny.

A czemu nie stać się antropomorfistą

doskonałym?

ZARZUT PIERWSZY



„

Jeżeli na podstawie skutku wnosimy o przyczynie

musimy zachować właściwej między nimi

proporcji. Nie wolno nam nigdy przypisywać

przyczynie jakichkolwiek własności prócz tych,

które akurat wystarczają do wywołania skutku”



Odwołanie do Boga w tłumaczeniu wszechświata

to nadużycie.

Potem inspirowany Humem Wolter napisze:

„świerszcz na widok pałacu cesarskiego

przyznaje, że gmach ten powstał za sprawą kogoś

potężniejszego od świerszczy, ale nie jest na tyle

szalony, aby się o tym kimś wypowiadać.”

ZARZUT DRUGI

„

Skoro w dotychczasowych obserwacjach dwa

rodzaje rzeczy występowały zawsze łącznie,

to przez przyzwyczajenie wnosić mogę o

istnieniu jednej z nich, ilekroć widzę, że

istnieje druga. To właśnie nazywamy

argumentem opartym na doświadczeniu …

ale czy powie mi ktoś z poważną miną, że

uporządkowany świat musi wynikać z jakiegoś

myślenia, bo tak mówi doświadczenie? …

żeby utrzymać to rozumowanie trzeba by było

doświadczać powstawania światów, bo z

pewnością nie wystarczy widzieć, jak dzięki

ludzkiemu myśleniu powstają miasta.”

ZARZUT TRZECI

Zdaniem Hume’a postulowanie

istnienia projektodawcy świata

prowadzi do nieskończonego regresu:

„Jeśli świat materialny opiera się na

podobnym mu świecie idealnym – to

ten idealny świat opierać się musi na

jakimś innym i tak dalej bez końca.”

CZWARTY ZARZUT

„

Czemu nie orzec, że bóstwa to istoty cielesne i że

mają oczy, nos, usta, uszy itd..?” Jeśli

projektodawcę wnosi się poprzez analogię do

człowieka, to zdaniem Hume’a można przyjąć, całą

zgraję bóstw, działających wspólnie dla utrzymania

ładu we wszechświecie. „W budowaniu domu lub

okrętu, we wznoszeniu miasta, w organizowaniu

państwa uczestniczy wielka liczba ludzi. Dlaczego

pewna ilość bóstw nie miałaby współdziałać ze

sobą w zaprojektowaniu i budowaniu świata?”

Mawiał „świerszcz na widok pałacu cesarskiego

przyznaje, że gmach ten powstał za sprawą kogoś

potężniejszego od świerszczy, ale nie jest na tyle

szalony, aby się o tym kimś wypowiadać.”

Powyższe zarzuty wobec dowodu na istnienie

Boga, Hume’a zapisał w dwóch swoich

dziełach:

W badaniach dotyczących rozumu

ludzkiego

i w

Dialogach o religii naturalnej.

W „Dialogach” Hume przedstawił całościowy

swój pogląd na temat religii i Boga,

posługując się:

KLEANTESEM

– reprezentuje postawę

filozoficzną

FILONEM

– reprezentuje postawę sceptyczną

DEMEĄ

– reprezentuje postawę ortodoksyjną

Czy Hume był ateistą?

Hume nigdy nie stwierdził kategorycznie,

że Boga nie ma. Stwierdził natomiast, że

im dłużej studiował dowody na istnienie

Boga, tym Bóg stawał się dla niego coraz

mniej prawdopodobną hipotezą. Dowody

te są bowiem na tak kruchych

fundamentach budowane.

BÓG – BYĆ MOŻE, RELIGIA - NIE

Na hipotezę Boga Hume z pewnym

marginesem, zgadzał się, religii mówił

kategoryczne – NIE. To od niego

pochodzą poglądy potem tak brawurowo

głoszone we Francji:

Religie wspierają się na Objawieniu, co

do którego nie ma najmniejszych

podstaw by uznać je za prawdziwe.

Religia wciąż się rozwija i ma

wyznawców, gdyż ludzie w ograniczonym

swym pojmowaniu, w niej odnajdują

wytłumaczenie tego, czego nie pojmują.

Konsekwencje rozważań

Hume’a

Hume’ nie posunął się do

głoszenia ateizmu, ale

dał dla ateizmu

podstawy, które zostały

wykorzystane prze

przedstawicieli Koło

Wiedeńskie, którego

przedstawiciele zaczęli

gromadzić się w latach

20’ ubiegłego wieku

wokół Moritza Schlicka.

ATEIZM SEMIOTYCZNY

Ateizm semiotyczny, który wpisuje się w tradycję

filozoficznej argumentacji Hume’a rozwinęli

przedstawiciele Koła Wiedeńskiego. Przedstawiciele

Koła Wiedeńskiego utrzymywali, że zdania sensowne

dzielą się na dwie grupy:

Zdania analityczne

, w których orzeczenie zawarte jest

w podmiocie, na przykład „wszystkie panny są

kobietami”, - Twierdzenia matematyczne (2+2=4),

twierdzenia tautologiczne (Wszystkie koty są kotami) i

twierdzenia konieczne logicznie (Nieprawda, że p i nie

p).

Zdania syntetyczne

to zdania, w których orzeczenie nie

jest zawarte w podmiocie, na przykład „wszystkie

panny są szczęśliwe” lub „wszystkie żywe niedźwiedzie

mają futro”. Niemal zawsze wymagają one weryfikacji

za pomocą doświadczenia zmysłowego.

ZASADA WERYFIKACJI

Każdy, kto wypowiada jakieś zdanie musi

wiedzieć, pod jakim warunkiem nazwie je

prawdziwym i pod jakim warunkiem

nazwie je fałszywym. Jeżeli nie potrafi

wskazać tych warunków, wówczas nie

wie, co powiedział. Twierdzenia, którego

nie da się rozstrzygająco zweryfikować,

nie można zweryfikować w ogóle. Jest

ono po prostu pozbawione jakiegokolwiek

sensu.

ARGUMENTACJA

1. Jeżeli nie potrafimy empirycznie zweryfikować

istnienia Boga, stwierdzenie, że Bóg istnieje, jest

pozbawione sensu.

2. Nie potrafimy empirycznie zweryfikować istnienia

Boga

3. Zatem stwierdzenie, ze Bóg istnieje jest bez sensu.

Pozytywiści logiczni tacy jak Rudolf Carnap i Alfred

Ayer uważają jakiekolwiek wypowiedzi na temat

bogów za nonsens. Zdanie "Bóg istnieje" i "Bóg nie

istnieje" to dla pozytywistów logicznych wypowiedź

pozorna, podobna do stwierdzenia

'poniedziałek(dzień) jest zielony'. Słowo "Bóg" jest dla

nich tylko elementem języka pozbawionym znaczenia.

INSPIRACJA HUMEME



W Badaniach dotyczących rozumu ludzkiego

Hume pisał: „

Biorąc do ręki jakiś tom

traktujący np. o teologii albo szkolnej

metafizyce, zapytujemy: Czy zawiera jakieś

rozumowanie abstrakcyjne, dotyczące

wielkości lub liczby? Nie. Czy zawiera jakieś

oparte na doświadczeniu rozumowanie

dotyczące faktów lub istnienia? Nie. A więc w

ogień z nim, albowiem nie może zawierać nic

prócz sofisterii i złudzeń.”

DLACZEO HUME NIE GŁOSIŁ

ATEIZMU?

Hume był przekonany, że prawdy

szkodliwe dla społeczeństwa, jeżeli

takowe istnieją powinny ustępować,

przed dobrymi i zbawiennymi

błędami

Document Outline