Chemiczne zanieczyszczenia wód

Andrzej Kunt

Wykład XV

 

 



Łączne zasoby wody na ziemi wynoszą ok. 1,5 mld km

3

 (w 95% 

zlokalizowanej w oceanach), z tego zasoby wody słodkiej nie przekraczają 
3%.



Człowiek potrzebuje w ciągu doby 1,5-3 l wody do konsumpcji. Oprócz 
tego woda zużywana jest w licznych procesach produkcyjnych i 
komunalnych. Roczny pobór wody na mieszkańca USA i Kanady wynosi 
1800 m

3

, w Polsce 292 m

3

 (1999 r.). Polska należy do krajów o znacznym 

deficycie wody, który szacowany jest na 2 km

3

 rocznie. Obserwuje się 

stepowienie całych obszarów kraju (np. Wielkopolska).



Samooczyszczanie wód polega na mikrobiologicznym rozkładzie związków 
organicznych do ditlenku węgla, wody, azotanów i innych prostych 
związków nieorganicznych. Proces samooczyszczenia zachodzi w 
obecności tlenu. Jego zasoby odnawiane są przez rozpuszczenie tlenu 
atmosferycznego w wodzie lub fotosyntezę. Rozpuszczenie tlenu w wodzie 
zachodzi bardzo wydajnie w szybkim strumieniu rzeki (np. na terenach 
górskich). Tlen uwalniają również rośliny, wodne w procesie fotosyntezy, 
zachodzącym pod wpływem promieni słonecznych. 

 

 



Najważniejszymi zanieczyszczeniami wód są: detergenty, chlorowcowe 
pochodne węglowodorów alifatycznych i aromatycznych, fenole, cyjanki, 
aminy, metale ciężkie, azotany, fosforany, zasolenie, zaś w wodach 
morskich – ropa naftowa i oleje opałowe.



P o l i c h l o r o w e  b i f e n y l e, stosowane jako składniki farb 
drukarskich, plastyfikatory tworzyw sztucznych, materiały izolujące w 
transformatorach, smary, przedostają się do wód ze ściekami 
przemysłowymi. Należą do najtrwalszych związków w środowisku.



Insektycydy   polichlorowe są najstarszą grupą organicznych związków 
owadobójczych, stopniowo wycofywaną z użycia. Przedostają się do wód 
wraz ze ściekami z terenów rolniczych. Chlorofenole (zwłaszcza 
pentachlorofenol) są silnie toksycznymi substancjami stosowanymi m.in. 
do impregnacji drewna.



Powszechne użycie f t a l a n ó w (zwłaszcza ftalanu dibutylu oraz ftalanu 
di-2-etyloheksylu) jako plastyfikatorów PCW sprawiło, że substancje te 
występują powszechnie w śladowych ilościach w wodzie i glebie. 
Odznaczają się małą toksycznością ostrą dla ssaków, lecz wpływają 
ujemnie na reprodukcję małych skorupiaków wodnych i ryb.

 

 



Ze ściekami przemysłowymi przedostają się do wód toksyczne cyjanki 
(przemysł chemiczny), fenole (przemysł chemiczny, przeróbka ropy 
naftowej, ścieki z koksowni, gazowni, produkcja barwników, tworzyw 
sztucznych, pestycydów) oraz rakotwórcze wielopierścieniowe 
węglowodory aromatyczne (energetyka, petrochemia, ścieki komunalne) 
i aminy aromatyczne (przemysł farbiarski i farmaceutyczny).



Ścieki pochodzące z zakładów przemysłu spożywczego (mleczarskiego, 
mięsnego), tekstylnego, drzewnego, celulozowego i płyt pilśniowych są 
bogate w substancje organiczne, zwłaszcza węglowodany, które ulegają 
gniciu pozbawiają wody tlenu, co w konsekwencji może doprowadzić do 
całkowitego zaniku tycia w rzekach i jeziorach.



Ze względu na dużą trwałość w środowisku i dużą toksyczność istotną 
rolę w skażeniu wód odgrywają połączenia metali, zwłaszcza rtęci, 
ołowiu, kadmu, chromu, niklu, cynku, miedzi i arsenu. Przedostają się 
one do wód zazwyczaj ze ściekami przemysłowymi oraz jako 
zanieczyszczenia powietrza powstające w wyniku spalania węgla i ropy 
naftowej.



Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 czerwca 1970 r. (DzU nr 
17, poz. 144) w zależności od przeznaczenia wód zostały ustalone 3 
klasy czystości śródlądowych wód powierzchniowych. 

 

 



Do klasy I zalicza się wody przeznaczone do: zaopatrywania ludności w 
wodę pitną, zaopatrywania przemysłu spożywczego, hodowli ryb 
łososiowatych. 



Do klasy II zalicza się wody przeznaczone do: hodowli pozostałych 
gatunków ryb, hodowli zwierząt gospodarskich, urządzania 
zorganizowanych kąpielisk, uprawiania sportów wodnych. 



Do klasy III zalicza się wody przeznaczone do: zaopatrywania 
pozostałych gałęzi przemysłu, nawadniania terenów rolniczych i upraw 
ogrodniczych. Zaliczenie do odpowiedniej klasy czystości opiera się na 
zawartości zanieczyszczeń w wodzie.



W 2001 r. badaniami objęto 6175 km rzek w naszym kraju. Biorąc pod 
uwagę kryteria fizykochemiczne, 8,6% długości rzek zaliczono do I klasy 
czystości, 32,2% do II klasy, 39,5% do III klasy, zaś 19,7% wód 
zanieczyszczonych jest powyżej wszelkich wymogów (wody 
pozaklasowe). Jeszcze gorzej przedstawia się stan czystości wód 
rzecznych ocenianych na podstawie kryteriów biologicznych. 
Praktycznie nie ma wód zaliczanych do I klasy, 4,4% zaliczono do II 
klasy, 43,2% do III klasy, zaś aż 52,4% należy do wód pozaklasowych.

 

 



Spośród 111 jezior, w których kontrolowano stan skażenia w 2001 r., 
4,5% zostało zaliczonych do I klasy czystości, 47,8% zaliczono do II 
klasy, 33,3% do III klasy, zaś 14,4% do wód pozaklasowych.



Stan sanitarny wody z 76,4% studni publicznych miejskich oraz 70,6% 
wiejskich został w 2001 r. uznany za nieodpowiadający wymogom 
sanitarnym.



Na 884 miasta w kraju 818 obsługiwanych było przez oczyszczalnie 
ścieków, w tym 794 przez oczyszczalnie mechaniczno-biologiczne. W 
skali całego kraju 10,1% ścieków komunalnych i przemysłowych 
odprowadzono do wód powierzchniowych bez żadnego oczyszczania, a 
29,7% było jedynie oczyszczonych mechanicznie.

 

 

Dziękuję za uwagę