Dzienniki mowy
Smoczyńska M. (1998), Krakowskie dane językowe
dzieci w systemie CHILDES, w: M. Smoczyńska
(red.) Studia z psychologii rozwojowej i
psycholingwistyki, s. 283-293, Kraków, Universitas.
Kwarciak B. (1998), Od dzienników mowy do systemu
CHILDES, w: M. Smoczyńska (red.) Studia z
psychologii rozwojowej i psycholingwistyki, Kraków,
Universitas.
Początki:
Profesor Stefan Szuman
1952 – 1961r. Projekt badawczy „Rozwój języka i myślenia dzieci”.
Klasyczne dzienniki mowy to materiały:
1907r. Clary i Williama Sternów dla języka niemieckiego;
1937r. A. Grégoire’a dla języka francuskiego;
1939 – 1949r. W. Leopolda dla języka angielskiego i
niemieckiego;
1949r. A. N. Gvozdeva dla języka rosyjskiego;
L. Kaczmarka (1953), P. Smoczyńskiego (1955) i M. Zarębiny
(1965), a także zebrane 100 lat temu spostrzeżenia nad
językiem pięciorga dzieci J. Baudouina de Courtenay (niewielki
fragment opublikowano w 1974r.) dla języka polskiego.
Ograniczenia klasycznych
dzienników mowy:
zebrane przez badaczy korpusy tylko w
pewnym stopniu są obrazem języka in vivo,
ponieważ przede wszystkim odzwierciedlają
zainteresowania i punkt widzenia badacza;
niekiedy brakuje dbałości o szczegółowe
przedstawianie każdorazowo kontekstu
wypowiedzi;
relatywnie mała wielkość próby.
Dzienniki Szumanowskie:
powstały w oparciu o program badawczy,
który zakładał gromadzenie wszelkich,
niespotykanych wcześniej korpusów języka
dzieci;
bez założeń hipotezy badawczej (spisywanie
całej aktywności wypowiedzi dziecka);
zawierają szczegółowe informacje o
kontekście całościowej wypowiedzi.
Dzienniki Szumanowskie
zostały w pełni docenione,
gdy:
stworzono komputerowy system
gromadzenia próbek mowy dziecka
CHILDES;
powstały podstawy teorii dużych próbek
wypowiedzi (Armstrong, 1994);
zasada Diodora Kronosa
IV w. p.n.e., szkoła megarejska;
„Co się zdarza jest możliwe”.
Założenia metodologiczne
dzienników
Szumanowskich:
1.
Studia miały charakter longitudinalny:
•
od momentu wypowiedzenia pierwszego słowa do około
6 r.ż. dziecka;
•
spisano 12 dzienników (chłopcy i dziewczęta);
•
z zachowaniem opisu całego kontekstu wypowiedzi;
•
obejmują wszystkie najbardziej kluczowe etapy
ontogenezy mowy.
2.
Ze statystycznego punktu widzenia, starano
się by próbki były zbliżone do losowych i
reprezentatywnych:
•
losowość – wypowiedzi dzieci notowano w możliwie
różnorodnych sytuacjach;
•
reprezentatywność – zapewnia liczba zebranych
obserwacji oraz brak hipotez wstępnych.
Założenia metodologiczne
dzienników
Szumanowskich:
3.
Próbki języka badanych dzieci pobierano wraz z
opisem całego kontekstu.
4.
Osoby prowadzące dzienniki były fachowo
przygotowane do badań, bądź z racji
wykonywanego zawodu (psychologowie), bądź
przez fachowe szkolenie:
•
obserwacje prowadzono codziennie, w sposób ciągły, w
warunkach naturalnych;
•
obserwatorami były matki dzieci;
•
instrukcja dla zbierających materiał matek:
zostały pouczone, aby nie notować wypowiedzi dzieci, ale by pobierać
próbki sytuacji, w których dziecko komunikuje się z otoczeniem, tj. w
dowolnej sytuacji zbierać wszystko, co tylko da się zanotować;
zalecenie – aby starać się o ujęcie możliwie różnorodnych sytuacji dnia
codziennego.
Druga seria dzienników:
magnetyczna rejestracja mowy;
technika zbierania materiału;
zebrano bardzo ciekawy materiał, zwłaszcza, że
nagrania robiono często i w miarę regularnie;
ze względu na specyfikę artykulacji dziecka
oraz problemy z jakością nagrań w naturalnych
sytuacjach, transkrybowanie taśm okazało się
bardziej trudne i pracochłonne, niż wcześniej
sądzono;
potwierdza to praktyka badawcza, uznając
dzienniki Szumanowskie za dostarczające
bardziej wartościowych danych.
System CHILDES (Child
Language Data Exchange
System):
1981r. - powstał pomysł stworzenia
komputerowej bazy danych zawierającej
próbki języka dziecka (Dan Slobin, Willem
Levelt, Susan Ervin – Tripp i Brian
MacWhinney);
1984r. – MacWhinney i Catherine Snow
rozpoczęli prace w amerykańskim
uniwersytecie Carnegie Mellon w Pittsburgu.
System CHILDES – dwa
moduły:
1.
CHAT
(Codes for the Human Analysis
of Transcripts) – służy do kodowania
danych w odpowiednim formacie i
jednocześnie sprawdza poprawność
tego procesu;
2.
CLAN
(Computer Language Analysis) –
stanowi pakiet programów do
komputerowej obserwacji analizy
danych napisanych w formacie CHAT.
System CHILDES –
założenia badawcze:
korpusy wypowiedzi dzieci powinny być
dostępne wszystkim badaczom;
stworzenie dobrej atmosfery do wymiany tego
typu danych w psycholingwistyce;
zdaniem twórców każdy badacz mający dostęp
do systemu będzie go wzbogacał poprzez
dokonywane przez siebie analizy, co ma
doprowadzić do prawdziwego skoku
jakościowego w studiach nad ontogenezą mowy.