TECHNIKA HODOWLI 

LASU 

ĆWICZENIA

DR INŻ. JAN CEITEL

PROJEKTOWANIE 

SKŁADU GATUNKOWEGO 

W OBSZRACH 

ZAMIERANIA LASU

Praca projektowa

1. Zaprojektować skład gatunkowy uprawy wg przyjętego przez 

siebie szkodliwego oddziaływania (nadmiar związków azotu, 
nadmierne zakwaszenie gleb, depozyt metali ciężkich, 
zasolenie, itp.) dla przyjętej rejonizacji przyrodniczo-leśnej  i 
kilku typów siedliskowych lasu. 

2. Podać argumenty uwiarygodniające dobór.

PODSTAWY ZAGOSPODAROWANIA 

LASU

(THOMASIUS 1998)

1.

Kompleks siedliskowy - rodzaj, rozmiar 

i tempo zmian środowiska.

2.

Kompleks biocenotyczny - reakcja lasów 

na zmiany środowiska. 

3.

Kompleks polityki leśnej - zdefiniowanie 

celu gospodarki leśnej przy uwzględnieniu 

zmieniających się warunków środowiska.

WSZYSTKIE ZMIANY MUSZĄ BYĆ 

MONITOROWANE.

Stan 

wyjściowy

Drzewosta

ny  

w stanie 

rozpadu

Strategia 

hodowlana

Proekologic

zna

gospodarka

 leśna

Strategia 

przetrwan

ia

Strategia 

odnowieni

a

Założon

y 

cel

Lasy stabilne, zbliżane do naturalnych, o 

zróżnicowanej strukturze 

i trwałe

Lasy 

zgodne  

z 

siedliskie

m

Odnowienie 

gatunkami

 tymczasowymi

(niezgodne z 

siedliskiem,

przedplonowe)

Powierzchnie 

wylesione

Strategia 

przetrwani

a i 

przebudow

y

STRATEGIA HODOWLANA

STAN DRZEWOSTANÓW I STRATEGIE HODOWLANE W PRZEBUDOWIE LASÓW

 

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

I.

Zastrzeżenia natury ogólnej

 

1.

Nie ma gatunków drzew i krzewów absolutnie odpornych na szkodliwe 
oddziaływanie związków emitowanych przez przemysł.

2.

Względna odporność gatunków lub ekotypów na jeden czynnik nie 
świadczy o ich odporności na pozostałe skażenia (Łukasiewicz 1986). Nie 
ma jednak pod tym względem zgodności (Rhomeder, Schöborn 1965, 
Ilkun 1978.

3.

Gatunki dostosowane w sposób optymalny do siedliska posiadają na 
ogół największą odporność i tolerancję wobec różnego rodzaju zagrożeń 
wywoływanych przez czynniki abiotyczne, biotyczne i antropogeniczne.

4.

Drzewostany mieszane o składzie gatunkowym zbliżonym do 
naturalnego i zgodnym z siedliskiem  nie są oszczędzane przez 
„zamieranie lasów”, posiadają jednaj większa witalność i siłę oporu, np.. 
przeciwko szkodnikom wtórnym.

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

 

II. Czynniki

1.

Warunki siedliskowe

2.

Dotychczasowy sposób użytkowania gruntów (las, grunty 
porolne, nieużytki).

3.

Stopień destrukcji drzewostanu (całkowicie martwy – pow. 
otwarta, osłona martwych drzew, przerzedzony, równomierny, 
lukowaty).

4.

Zagrożenia związane z imisjami przemysłowymi 
(zanieczyszczenia środowiska) – swoistymi dla danego regionu.

5.

Odporność poszczególnych gatunków na zanieczyszczenia 
przemysłowe

REAKCJA GATUNKÓW DRZEW NA RÓŻNE CZYNNIKI

REAKCJA GATUNKÓW DRZEW NA RÓŻNE CZYNNIKI

REAKCJA GATUNKÓW DRZEW NA RÓŻNE CZYNNIKI

REAKCJA GATUNKÓW DRZEW NA RÓŻNE 

CZYNNIKI

REAKCJA GATUNKÓW DRZEW NA RÓŻNE CZYNNIKI

REAKCJA 

GATUNKÓW 

DRZEW NA 

RÓŻNE 

CZYNNIKI

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

III. Zasady doboru gatunków (Schütz):

1.

Rozproszenia ryzyka hodowlanego na wiele 
gatunków.

2.

Zmniejszenie ryzyka hodowlanego.

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

Podstawa planowania składu gatunkowego

Gospodarczy typ drzewostanu

 (GTD) – 

destrukcja drzewostanu na skutek 

czynników naturalnych.

Gatunki docelowe 

- destrukcja drzewostanu 

na skutek „zamierania lasu”.

Gatunki docelowe 

- destrukcja drzewostanu 

na skutek „zmian klimatycznych”.

ODNOWIENIE 

LASU

DOBÓR 

GATUNKÓW DO 

ODNOWIEŃ 

I ZALESIEŃ

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

ODNOWIENIE 

LASU

DOBÓR 

GATUNKÓW DO 

ODNOWIEŃ 

I ZALESIEŃ

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I 

ZALESIEŃ

Zasady 
hodowli lasu 
(2003)

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

Zasady 
hodowli lasu 
(2003)

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

Zasady hodowli 
lasu (2003)

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

Zasady hodowli 
lasu (2003)

ODNOWIENIE LASU

DOBÓR GATUNKÓW DO ODNOWIEŃ I ZALESIEŃ

Zasady hodowli 
lasu (2003)

REWITALIZACJA GLEB

WYNIKI STOSOWANIA DOLOMITU W GÓRACH BIALSKICH 

(ORLIK)

(

Ceitel, Zientarski 2002)

Picea abies L.  

0

20

40

60

80

100

120

1993 

0

1993 

1

1994 

2

1995 

3

1996 

4

1997 

5

1998 

6

1999 

7

2000 

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

Fagus sylvatica L.

0

10

20

30

40

50

60

70

80

1993  

0

1993  

1

1994  

2

1995 

3

1996  

4

1997  

5

1998  

6

1999  

7

2000   

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

REWITALIZACJA GLEB

 

WYNIKI STOSOWANIA DOLOMITU W GÓRACH BIALSKICH 

(ORLIK)

(

Ceitel, Zientarski 2002)

Larix decidua Mill.

0

50

100

150

200

1993  

0

1993  

1

1994  

2

1995  

3

1996  

4

1997  

5

1998  

6

1999  

7

2000  

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

Acer pseudoplatanus L.

0

10

20

30

40

50

1993  

0

1993  

1

1994  

2

1995  

3

1996   

4

1997  

5

1998   

6

1999   

7

2000    

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

REWITALIZACJA GLEB

 

WYNIKI STOSOWANIA DOLOMITU W GÓRACH BIALSKICH 

(ORLIK)

(

CEITEL, ZIENTARSKI 2002)

Pinus cembra L.

0

20

40

60

80

1993  

0

1993  

1

1994  

2

1995  

3

1996  

4

1997  

5

1998  

6

1999  

7

2000   

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

Sorbus aukuparia L.

0

20

40

60

80

100

1993  

0

1993  

1

1994  

2

1995  

3

1996  

4

1997  

5

1998  

6

1999  

7

2000   

8

0

20

40

60

80

100

kontrola  - wysokość

dolomit - wysokość

kontrola - udatność

dolomit - udatność

%

H (cm)

REWITALIZACJA GLEB

 WYNIKI DOŚWIACZENIA WE WŁOCŁAWKU

(Barzdajn W., Ceitel J., Zientarski J., Sienkiewicz A., Cichocka I., Szymańska M. 

1987 - 2008)

BADANE GATUNKI:

• sosna zwyczajna (Pinus sylvestris L. ),
• sosna czarna (Pinus nigra austriaca Arn.),
• modrzew europejski (Larix decidua Mill.),
• brzoza brodawkowata (Betula pendula Roth.), 
• dąb szypułkowy (Quercus robur L.), 
• dąb czerwony (Quercus rubra Du Roi), 
• olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) 
• czeremcha amerykańska (Padus serotina Ehrh.). 

REWITALIZACJA GLEB

 

WYNIKI DOŚWIACZENIA WE WŁOCŁAWKU

(

Barzdajn W., Ceitel J., Zientarski J., Sienkiewicz A., Cichocka I., Szymańska 

M. 

1987 - 2008)

WARIANTY NAWOŻENIA KOMPENSACYJNEGO:

• powierzchnia kontrolna - bez nawożenia i wapnowania 

(O),

• nawożenie dolomitem (Ca) -  1500 kg /ha.  

• bezazotowe nawożenie organiczne trocinami (Tr) - 100 

m3/ha, 

• nawożenie fosforowo-potasowo-magnezowe (PK) - 

superfosfat potrójny granulowany (46 % P2O5) - 60 

kg/ha P2O5, sól potasowa (50 % K2O) - 90 kg/ha K2O, 

kainit magnezowy (14 % K2O, 5 % MgO) - 30 kg/ha MgO.

• połączenie wszystkich zabiegów, czyli bezazotowego 

nawożenia organicznego z wapnowaniem i nawożeniem 

mineralnym (TrPKCa).

REWITALIZACJA GLEB

 

WYNIKI DOŚWIACZENIA WE WŁOCŁAWKU

(Barzdajn W., Ceitel J., Zientarski J., Sienkiewicz A., Cichocka I., Szymańska M. 

2006)

REWITALIZACJA GLEB

 

WYNIKI DOŚWIACZENIA WE WŁOCŁAWKU

(Ceitel J., Sienkiewicz A.,. Zientarski J., 2001)

REWITALIZACJA GLEB

 WYNIKI DOŚWIACZENIA WE WŁOCŁAWKU

(Ceitel J., Sienkiewicz A.,. Zientarski J., 2001)

• Miarą przydatności poszczególnych gatunków do przebudowy 

drzewostanów w zasięgu imisji zakładów azotowych jest ich 

przeżywalność i wzrost. Obie te cechy muszą wy stąpić w stopniu 

zadowalającym.

• Z badanych w obu doświadczeniach gatunków wysoką udatnością i dobrym 

wzrostem charakteryzowała się brzoza brodawkowata oraz czeremcha 

amerykańska. Doświadczenie z terenu Włocławka dowodzi także, że sosna 

zwyczajna (nie badana w Puławach), jeśli tylko stężenie skażeń nie jest 

letalne, nie ustępuje sośnie czarnej.

• Wyniki przedstawionych doświadczeń wskazują na słuszność zasady 

rozproszenia i ograniczenia ryzyka hodowlanego przy doborze gatunków na 

tereny zagrożone imisjami zanieczyszczeń przemysłowych (Bernadzki 

1987). Jako zasadę należy także przyjąć ograniczenie udziału gatunków 

obcych dla danego terenu - introdukowanych i spoza zasięgu naturalnego 

(Barzdajn i in.1991).

• Usytuowanie zakładów azotowych na słabych glebach (założenie 

planowania przestrzennego) ogranicza znacznie możliwość  doboru 

gatunków. Przedstawione wyniki badań wskazują, że do próby regeneracji 

ekosystemu leśnego w obrębie oddziaływania imisji zakładów azotowych 

można stosować głównie sosnę zwyczaj na {Pinus sylvestri L), brzozę 

brodawkowata (Betula pendula Roth.) oraz jako domieszkę dęba 

bezszypułkowego (Quercus petraea Matt.)), co jest zgodne propozycjami 

Kowalkowskiego i in.(1999).

REWITALIZACJA GLEB

 WYNIKI DOŚWIACZENIA W PUŁAWACH

(KOWALKOWSKI, MIAZGA, STRYKOWSKI 1996)

Bez nawożenia

Nawożenie torfem

REWITALIZACJA GLEB

 WYNIKI DOŚWIACZENIA W PUŁAWACH

(KOWALKOWSKI, MIAZGA, STRYKOWSKI 1996)

Pod względem zdolności do przeżywania i adaptacji w warunkach presji 

azotogennej zakładów azotowych w Puławach podzielono badane 

gatunki drzew na cztery grupy:

Grupa I. Nie przeżywające: 

Pinus nigra.

Grupa II. Przeżywające krótki okres - 5-8 lat, bez zdolności do adaptacji:

Ailanthus glandulosa, Fagus silvatica, Thuja occidentalis. Morus alba, 

Carpinus betulus, Eleagnus angustifolia.

Grupa III. Przeżywające dłuższy okres - do 12 -15 lat, adaptujące się 

częściowo: 

Quercus petraea, Q. rubra, Sorbus aucuparia, Larix decidua, Alnus 

glutinosa, Tilia cordata, Robinia pseudoacacia, Acer platanoides, A. 

pseudoplatanus, Populus tremula. Rosa rugosa, Ribes alpinum, 

Sambucus nigra, S. racemosa, Frangula alnus, Rhamnus cathartica, 

Symphoricarpos albus, Euonymus europea.

Grupa IV. Długo przeżywające - ponad 20 lat i adaptujące się: 

Betula pendula, Acer negundo, Caragana arborescens i Padus serotina.