Styl  
potoczny

Pierwszy język człowieka

•

  pierwszy  w  kolejności  przyswajania 

wariant języka, 

•

uczymy  się  go  jako  dzieci  i  który  potem 

długo wystarcza nam do porozumiewania 
się w codziennych sytuacjach życiowych

•

 

język 

najprostszy, 

najbardziej 

konkretny, najbliższy.

•

  styl  potoczny  opiera  się  na 

zasadzie 

naturalności 

i 

przyswajalności 

do 

najbliższych 

człowiekowi 

doświadczeń. 

W wypowiedzi przełożył z polskiego 
na  nasze,  opowiedział  rzecz  swoimi 
słowami,  mówił  ludzkim  językiem 
wskazują  na  to  wyrazy:  nasze, 
swoje, ludzki.

Centrum systemu stylowego języka

•

  język  potoczny  spełnia  kryteria 

stylu 

językowego, 

wykazuje 

charakterystyczne  cechy  zarówno  na 
poziomie 

wartości, 

jak 

ich 

językowych eksponentów

•

styl  potoczny  polega  nie  tylko  na 

tym,  że  jest  on  przyswajany  jako 
pierwszy, że jest używany najczęściej, 
przez  największą  liczbę  osób,  w 
najróżniejszych  sytuacjach  życiowych, 
ale  przede  wszystkim  na  tym,  że 
zawiera on zasób podstawowych form 
i  sensów  i  że  utrwala  elementarne 
struktury myślenia świata

•

  styl  potoczny  pełni  rolę  bazy  dla 

pozostałych  stylów  językowych,  tzn. 
wszystkie  pozostałe  w  jakiś  sposób 
pochodzą  od  potocznego,  a  także  rolę 
tła,  na  którym  funkcjonują  style 
wyspecjalizowane  i  wobec  którego 
określają 

swoiste 

dla 

siebie 

właściwości. 

BEZ 

NIEGO 

NIE 

UDAJE 

SIĘ 

WYODRĘBNIC 

I 

OPISAĆ 

INNYCH 

STYLÓW JĘZYKOWYCH

Potoczność w ustnej i pisanej 

odmianie języka

•

potoczną  polszczyzną  prowadzone 

są  koleżeńskie  rozmowy:  bo  nawet 
nie  to,  wiesz,  ale  po  prostu,  żeby 
toto  przyszło  jakoś  bliżej  człowieka. 
Ale łazić tak?

•

  język  kolokwialny  to  jednak  tylko 

jeden, najwyrazistszy, ale bynajmniej 
nie 

jedynie 

możliwy 

i 

nie 

najważniejszy 

typ 

polszczyzny 

potocznej

•

  styl  ten  obejmuje  szeroką  gamę 

wypowiedzi ustnych z ich wewnętrznym 
zróżnicowaniem 

gatunkowym 

np. 

powitania, pożegnania

•

 

jak 

i 

pisanych, 

również 

zróżnicowanych  gatunkowo  np.  listy  i 
pamiętniki, dzienniki prywatne

•

  POTOCZNY  –  znaczy  tyle  co  „stale 

się  zdarzający,  często,  na  co  dzień, 
powszechnie używany” 

•

  jego  synonimy  to:  codzienny, 

pospolity i zwyczajny

•

styl  ten  nie  daje  się  zamknąć  w 

granicach  jednej  formy  przekazu, 
sfery uczuć oraz typu postawy.

•

 język obiegowy, powszechny

Składniki potocznego 

obrazu świata

•

 

wyrazy 

najczęściej 

używane, 

powszechne 

w 

najróżniejszych 

tekstach języka

•

 

wyrazy 

odnoszące 

się 

do 

zainteresowań 

 

przeciętnego 

człowieka;  wyrazy  bez  których  nie 
możemy  obyć  się  w  określonych 
sytuacjach życiowych 

•

 do słownika potocznego należą także 

podstawowe 

wyrazy 

gramatyczne 

(zaimki,  przyimki,  spójniki)  służące 
wyrażaniu 

relacji 

osobowych, 

przestrzennych, 

czasowych 

i logicznych

Pierwsze zróżnicowanie: 

rejestry neutralny i 

emocjonalny

•

  neutralny  –  podstawowy  w  samym 

stylu potocznym, a zarazem bazowego 
dla całego języka etnicznego

•

  emocjonalny  –  stosowany  głównie  w 

sytuacji  nieoficjalnego,  koleżeńskiego 
dialogu, 

określany 

mianem 

„kolokwialnego”

•

  oba  rejestry  wiążą  się  ze  strefą 

codzienności,  odnoszą  się  wprost 
do  człowieka  i  jego  otoczenia  w 
warunkach  bytowania.  Cechuje  je 
antropocentryzm i konkretność 

Drugie zróżnicowanie: 

rejestry swobodny i 

staranny

•

 

rejestr  swobodny    obfituje  w  obrazowe 

frazeologizmy,  należą  tu  też  mechanizmy 
tematyzacji  polegające  na  projekcji  członu 
tematycznego  i  markowaniu  jego  miejsca  w 
zdaniu zaimkiem

•

  rejestr  staranny  (  odpowiedź  „pełnym 

zdaniem”)  jest  to  forma  w  kontaktach 
partnerów 

nierównorzędnych: 

uczeń 

– 

nauczyciel, młodszy - starszy

Wartość stylu 

potocznego

•

  styl  potoczny  jest  konkretny, 

skupia 

uwagę 

na 

rzeczach 

dostępnych  obserwacji  zmysłowej, 
cechuje  go  fizykalizm  i  biologizm  w 
widzeniu człowieka i jego zachowań

•

 

jest 

mianowicie 

królestwem 

kolektywności i typizacji

Antropocentryzm

•

  stylowi  potocznemu  przysługuje 

walor 

naturalności, 

pierwszego 

języka człowieka

•

  na  odniesieniu  do  ciała  człowieka 

opiera się  orientacja przestrzenna: 
przód  –tył,  prawy  –  lewy,  przy  czym 
na 

te 

wymiary 

nałożone  jest 

potoczne wartościowanie dobry -zły

Konkretność

•

  są  to  nazwy  ludzi  roślin,  zwierząt, 

najbliższych  przedmiotów,  realiów  życia,  a 
także  czasowniki  nazywające  podstawowe 
czynności fizyczne

•

 konkretność stylu daje podstawę tej jego 

właściwości,  którą  zwykło  się  określać 
mianem obrazowości 
 

 

Trzy główne opozycje 

potoczności

•

  potoczność  a  poetyckość  to  opozycja 

uniwersalna, 

oparta 

na 

znanej 

wszystkim  językom  u  kulturom  różnicy 
między np. życiem i sztuką.

•

  potoczność  a  naukowość  ma  zasięg 

ograniczony historycznie i kulturowo

•

 potoczność, a oficjalność wywodzi się 

z 

okresu 

powstawania 

stylu 

urzędowego

Spór o potoczność w 

języku i kulturze

•

  dwie  różne  koncepcje  potoczności 

(„warszawska” i „opolska”)

W  koncepcji  „warszawskiej”    mamy 
do 

czynienia 

z 

 

leksykalno-

stylistycznym, 

sytuacyjnym, 

pragmatycznym, 

a 

nie 

semantycznym 

rozumieniem 

potoczności

•

  w  koncepcji  „opolskiej”  przyznaje 

się 

potoczności 

status 

pełnowartościowego  ,  a  nawet 
podstawowego i głównego wariantu 
języka  narodowego.  Idzie  to  w 
parze  –  zgodnie  z  antropologiczną 
koncepcją  stylu  –  z  akceptacją  tzw. 
Zdrowego  rozsądku  jako  jednej  z 
wartości podstawowych