Surowce
i
tworzywa
Surowce
i
tworzywa
SUROWCE MINERLANE
(Podział ze względu na zastosowanie)
Energetyczn
e:
Budowlane:
Chemiczne:
Metalurgiczn
e:
Zdobnicze:
Ropa naftowa
Gaz ziemny
Węgiel
Skały
wapienne
Skały
gipsowe
Piasek
Skały wapienne
Sól kamienna
Rudy metali
Rudy żelaza
Rudy miedzi
Rudy cynku
Rudy ołowiu
Metale
szlachetne
Kamienie
szlachetne
Ropa naftowa
Ciekła mieszanina
węglowodorów
(gazowych, ciekłych i
stałych) wzajemnie w
sobie rozpuszczonych.
Co to?
ROPA
NAFTOWA
do 50°C
GAZ
REFINERYJN
Y
50°C - 150°C
BENZYNA
150°C - 250°C
NAFTA
250°C - 400°C
OLEJE NAPĘDOWE I
SMARY
powyżej
400°C
MAZUT,
PARAFINA,
WAZELINA
-
ASFALT
Produkty
destylacji
frakcjonowanej
ropy naftowej
Gaz ziemny
Gazowa mieszanina
lekkich węglowodorów,
głównie metanu, z
domieszkami
siarkowodorów,
dwutlenku węgla, azotu i
wodoru.
Co to?
Pozycja
Państwo
Zasoby w
mld m
3
*
Świat
154 248
1
Rosja
47 544
2
Iran
22 988
3
Katar
14 392
4
Arabia
Saudyjska
6 198
5
Zjednoczone
Emiraty
Arabskie
6 002
6
USA
5 021
7
Algieria
4 520
8
Wenezuela
4 177
9
Nigeria
3 509
10
Irak
3 107
Zasoby gazu ziemnego na
świecie
Zakładając
utrzymanie się
światowego
zużycia gazu
ziemnego, czyli
2500 mld m
3
zasoby gazu
starczą na 60
kilka lat.
Czy wiesz, że…
Węgiel
Surowiec energetyczny:
węgiel brunatny,
kamienny. Rodzaje węgli
różnią się między sobą
zawartością czystego
pierwiastka węgla.
Co to?
Pirogenizacja
(sucha destylacja
węgla) – proces
rozkładu węgla,
polegający na
ogrzewaniu go w
temperaturze
około 1000 °C
Koks
Smoła
pogazowa
Woda
pogazowa
Gaz świetlny
Produkty
pirogenizacji węgla
kamiennego
Węgiel
kamienny
Odmiana węgla
zawierająca 87%
pierwiastka węgla.
Stosowana jest jako
paliwo, opał (jest
jednak szkodliwe
dla środowiska)
Węgiel
brunatny
Odmiana węgla,
zawiera około 70%
pierwiastka węgla.
Stosowany jest
również jako
paliwo, ale podczas
spalania wydziela
mniejsze ilości
ciepła niż węgiel
kamienny czy
antracyt
Skała wapienna
Jest to skała osadowa,
która powstała na dnie
oceanów i mórz. Z nich
zbudowana jest Wyżyna
Krakowsko-
Częstochowska.
Co to?
Wapień – CaCO
3
Wapno palone – CaO
Wapno gaszone –
Ca(OH)
2
Czy wiesz, że…?
Zastosowanie wapieni w
budownictwie:
Wapień
Skała powstała z
obumarłych
szczątków roślin i
zwierząt.
Piasek
Piasek - skała
osadowa, luźna,
złożona z
niezwiązanych
spoiwem ziaren
mineralnych.
Pokruszony kwarc
tworzy piasek.
Skała gipsowa
Składnikiem
wszystkich skał
gipsowych jest
siarczan (VI) wapnia.
Co to?
Gips – CaSO
4
Gips palony – (CaSO
4
)
2
.
H
2
O
Czy wiesz, że…?
CaSO
4
H
2
O
H
2
O
CaSO
4
H
2
O
H
2
O
110°C
CaSO
4
CaSO
4
H
2
O
H
2
O
H
2
O
H
2
O
Otrzymywanie gipsu
palonego:
Gips
Monokryształ
Gips
Gipsowa róża
pustyni.
Sól
kamienna
Sól kamienna (halit)
- skała osadowa,
składa się głównie z
ziaren minerału o
nazwie halit
(będącego prawie
czystym chlorkiem
sodu - 99,1% NaCl).
Sól
kamienna
HALIT
Rudy metali
Metale stanowią 10 % masy
pierwiastków występujących
w przyrodzie. Niektóre z
nich w stanie wolnym –
metale szlachetne, a inne
w stanie związanym.
Naturalne związki
chemiczne metali
nazywamy rudami.
Co to?
Wspólne cechy wszystkich
metali:
metaliczny
połysk
kowalność
przewodnictw
o cieplne
przewodnictwo
elektryczne
Korozja metali –
niszczenie metali
i ich stopów prze
czynniki
występujące w
otaczającym
środowisku.
Rudy żelaza
Czyste żelazo jest
lśniącym,
srebrzystym i
miękkim metalem,
który ulega łatwo
korozji. Od wieków
jest stosowane w
formie stopów.
Rudy miedzi
Miedź metaliczna
po wytopie i
oczyszczeniu jest
czerwono-
brązowym,
miękkim metalem
o bardzo dobrym
przewodnictwie
cieplnym i
elektrycznym. Nie
ulega na powietrzu
korozji, ale reaguje
z dwutlenkiem
węgla.
Rudy cynku
Cynk metaliczny
jest srebrno
białym, kruchym
metalem w
powietrzu ulega
pasywacji.
Rudy ołowiu
Ołów jest
substancją
toksyczną.
Występuje licznie
w skorupie
ziemskiej. Znalazł
szerokie
zastosowanie w
przemyśle.
Metale szlachetne
Metale szlachetne bardzo słabo
reagują z innymi pierwiastkami, przez
co prawie nie ulegają korozji, nie
roztwarzają się też w większości
kwasów, nie reagują z wodą, ani z
gorącą parą wodną; są odporne na
działanie stężonego kwasu solnego i
innych kwasów beztlenowych.
Co to?
Do metali szlachetnych
zaliczamy: platynowce
(platynę, irys, osm, ruten,
rod, pallad) oraz dwa
metale z grupy
miedziowców: złoto i
srebro (miedź ze względu
na wyższą reaktywność,
zaliczamy o metali
półszlachetnych).
Większość
metali można
rozpuścić
wodą
królewską.
Czy wiesz, że…
Złoto
Złoto – Au
Barwa –
złocistożółta
Łupliwość – brak
Przełom – ciągliwy
Połysk – silny
metaliczny
Złoto
Złoto jest odporne
na działanie
czynników
atmosferycznych i
prawie wszystkich
kwasów.
Rozpuszcza się w
wodzie
królewskiej .
Srebro
Srebro – Ag
Barwa –
srebrzystobiała
Łupliwość – brak
Przełom – ciągliwy
Połysk – silny
metaliczny
Srebro
Srebro ma
największą
przewodność
elektryczną i
termiczną. W
przyrodzie
występuje w stanie
wolnym, a także w
minerałach.
Platyna
Platyna – Pt
Barwa –
srebrzystobiała
Łupliwość – brak
Przełom – ciągliwy
Połysk – metaliczny
Platyna
Zaliczany do metali
szlachetnych nie
reaguje z wodą,
powietrzem,
większością kwasów
i zasad. Reaguje
tylko z wodą
królewską,
fluorowodorem.
Kamienie szlachetne
Kamienie szlachetne, kamienie
jubilerskie – szczególnie piękne i rzadko
spotykane, czyste, jednorodne i
przezroczyste odmiany niektórych
minerałów i skał. Kamienie te odznaczają
się silnym połyskiem, efektownym
zabarwieniem (lub są zupełnie
bezbarwne), dużą trwałością i
twardością.
Co to?
Do kamieni
szlachetnych
zaliczamy:
-Diament
-Szmaragd
-Rubin
-Szafir
-Topaz
Diament
Diament to minerał
z gromady
pierwiastków
rodzimych. Jest
najstarszą znaną
substancją w
przyrodzie.
Szmaragd
Szmaragd jest to
minerał należący do
grupy krzemianów.
Kolor zielony
powoduje domieszka
chromu. Kamień
szlachetny.
Rubin
Rubin - minerał z
gromady tlenków,
czerwona odmiana
korundu. Jest
minerałem rzadkim.
Szafir
Szafir – bardzo
twardy minerał z
gromady tlenków –
niebieska odmiana
korundu. Jest
minerałem rzadkim.
Topaz
Topaz – minerał z
gromady
krzemianów. Minerał
często spotykany,
rozpowszechniony w
wielu rejonach
świata. Kamień
szlachetny.
Krzemiany
Krzem jest twardym i
kruchy ciałem stałym o
budowie krystalicznej i
pięknej szaro- fioletowej
barwie. Jest mało aktywny
chemicznie.
Co to?
Dwutlenek krzemu
– tlenek krzemu
(IV) – SiO
4
– inaczej
krzemionka –
występuje w
postaci kilku
odmian
krystalicznych.
Kwarc
Kwarc – pochodzi z
rodziny krzemianów
i jest najczęściej
spotykaną odmianą
krzemianów.
Kwarc
dymny
Kamień
półszlachetny
Kwarc
mleczny
Kamień
półszlachetny
Kwarc
niebieski
Kamień
półszlachetny
Kwarc
różowy
Kamień
półszlachetny
Kwarc
zielony
Kamień
półszlachetny
Agat
Agat to minerał z
rodziny krzemianów,
wielobarwna,
wstęgowa odmiana
chalcedonu.
Ametyst
Ametyst - minerał,
fioletowa,
przezroczysta
odmiana
krystalicznej,
kwarcowej
krzemionki.
Chalcedon
Chalcedon to
minerał odmiana
skrytokrystalicznej,
kwarcowej
krzemionki (SiO
2
) o
włóknistej strukturze.
Cytryn
Cytryn (kwarc żółty) –
kamień ozdobny,
odmiana kwarcu.
Należy do minerałów
rzadkich.
Jaspis
Skała osadowa zbita,
drobnoziarnista,
zbudowana z
chalcedonu i kwarcu
– występują one w
zmiennych
proporcjach.
Karneol
Karneol (Karniol) -
nazwa czerwonej,
półprzezroczystej
odmiany
chalcedonu.
Pochodzi z rodziny
krzemianów.
Morion
Morion - nazwa
nieprzezroczystego
kwarcu dymnego
(zadymionego) o
zabarwieniu
ciemnoszarym do
czarnego.
Onyks
Onyks - cenna
odmiana agatu o
równoległym ułożeniu
warstw, na przemian
białej i czarnej.
Sokole oko
Kwarcowe sokole
oko lub kwarcowe
jastrzębie oko -
niebieskoszara ,
niebieskozielona lub
niebieskobrunatna,
nieprzezroczysta
odmiana kwarcu.
Tygrysie oko
Kwarcowe
tygrysie oko –
żółta, złocistożółta,
brunatnożółta,
nieprzezroczysta
odmiana kwarcu.
Gleba
Jest najbardziej zewnętrzną,
biologicznie czynną
warstwą skorupy ziemskiej.
Jest produktem wietrzenia
skał oraz rozpadających się
substancji organicznych.
Co to?
Wietrzenie to
wszelkie zmiany
zachodzące w
skałach pod
wpływem
różnych
czynników.
SKAŁ
Y
Wietrzenie
MINERAŁY ILASTE
FICZYCZNE
rozkruszanie skał
CHEMICZNE
rozkład chemiczny
BIOLOGICZNE
procesy
biochemiczne
Szkło
Szkłem nazywamy stopiony
czysty tlenek krzemu (IV).
Rozgrzewany do
czerwoności, a następnie
zanurzany w wodzie, nie
pęka.
Co to?
Surowce
potrzebne do
produkcji szkła
to: soda (Na
2
CO
3
),
wapień (CaCO
3
) i
krzemionka
(SiO
4
).
Struktura krystaliczna
Struktura szkła (ciała
bezpostaciowego)
Szkło
Po dodaniu do masy
szklanej odpowiednich
tlenków metali można
otrzymać szkło barwne:
-Szkło zielone zawiera
związki żelaza i chromu
-Szkło niebieskie
zawiera związki kobaltu
i miedzi
-Szkło fioletowe
zawiera związki
manganu
-Szkło żółte zawiera
związki kadmu i siarki
Wykonał:
Rafał
Nogala