Problemy 

zdrowotne okresu 

wczesnoszkolnego. 

Karłowicz Justyna

Okres wczesnoszkolny

• Obejmuje wiek od 7 do 10 roku życia, 

charakteryzuje się dużą aktywnością 
fizyczną i potrzebą ekspansji ruchowej. 
Okres ten jest określany „złotym wiekiem 
motoryczności”. W miejsce 
nadpobudliwości i rozrzutności ruchowej 
pojawia się celowość i ekonomia ruchów. 

Higiena wieku szkolnego

• Zarówno szkoła jak i dom, zwłaszcza w pierwszych latach 

szkolnych, powinny zapewnić dziecku dużo czasu na gry i 
zabawy na wolnym powietrzu. Takie objawy i schorzenia jak 
zła postawa, anemia, bark apatytu- wiążą się u dziecka w 
dużej mierze z zahamowaniem naturalnej potrzeby ruchu. 
Pogarszają ten stan złe warunki szkolne: ciasnota, zaduch, 
brak pomieszczeń gimnastycznych.

• Dziecko w wieku szkolnym potrzebuje około 2000 do 2500 

kalorii, przeciętnie około70 kalorii na 1kg wagi, w tym 
produktów zawierających białka tyle, żeby na 1 kg wypadło 
2-2,5g białka, z czego połowa pod postacią białka 
zwierzęcego.

• Sen dziecka powinien trwać około 12 godzin już bez 

odpoczynku w środku dnia

Główne problemy zdrowotne 

• Wypadki, urazy i zatrucia są od wielu lat 

pierwszą przyczyną zgonów dzieci. Główną 
przyczyną urazów powodujących zgon są 
wypadki komunikacyjne, utonięcia. Urazy są 
też jedną z przyczyn leczenia szpitalnego.

• Problemy zdrowia psychicznego, których 

przyczyną są przemiany społeczno-
ekonomiczne, w tym ubóstwo, bezrobocie, 
wydłużenie czasu pracy rodziców, osłabienie 
poczucia bezpieczeństwa osobistego, nadmiar 
stresów.

CD.

• Próchnica zębów pojawia się już u 6-latków, 

wkrótce po wyrżnięciu się pierwszego zęba 
trzonowego. Intensywność próchnicy nasila się 
z wiekiem i występuje ona u 87% 12-latków.

Próchnicy można w pełni zapobiegać poprzez
-utrzymywanie higieny jamy ustnej
-racjonalne żywienie
-uzupełnienie związków fluoru
-zgłaszanie się na okresowe profilaktyczne 

badanie stomatologiczne.

Stabilizacja krzywizn 

kręgosłupa

• W okresie między 7 a 10 rokiem życia ma miejsce 

względna stabilizacja krzywizn kręgosłupa. Wraz ze 
stopniowym rozwojem mięśni grzbietu i wzrostem ich 
napięcia następuje znaczne pogłębienie lordozy 
lędźwiowej. Dlatego u większości dzieci w tym okresie 
obserwuje się lordotyczne typy postawy. Okres 
rozpoczęcia nauki w szkole, związany jest ze znaczną 
zmianą trybu życia dziecka, kilkugodzinne 
przebywanie w pozycji siedzącej, często w 
niewłaściwych warunkach, stwarza niebezpieczeństwo 
przyjmowania niewłaściwej postawy ciała. Stąd w tym 
okresie rozwoju szczególnie często pojawiają się wady 
postawy.

Zaburzenia układu ruchu

• Związane są z intensywnym wzrastaniem i 

kształtowaniem się postawy ciała (posturogenezą). 
Istnieją dwa okresy krytyczne, w których ryzyko 
rozwoju tych zaburzeń jest szczególnie duże. Pierwszy 
przypada na wiek 7-8 lat, początek nauki w szkole, gdy 
kończy się proces kształtowania się krzywizn 
kręgosłupa, a równocześnie zmienia się tryb życia 
dziecka, wiele czasu spędza w pozycji siedzącej. Drugi 
to okres skoku pokwitaniowego wysokości ciała, w 
którym intensywnemu wzrastaniu towarzyszą zmiany 
proporcji ciała, dysproporcja w rozwoju kośćca i mięśni 
oraz zmiany biomechaniki ciała. Zaburzenia te dotyczą 
ok. 10-15% dzieci. 

Do najczęstszych zaburzeń należą:

• Boczne skrzywienie kręgosłupa(skolioza)-zniekształcenie osi 

kręgosłupa, odchylenie w bok od jego osi długiej, często z rotacją 
kręgów. Zaburzenie występuje u ok. 2-4% dzieci. Wymaga 
długotrwałego leczenia.

• Młodzieńcza kifoza piersiowa- stopniowe pogłębianie kifozy 

kręgosłupa piersiowego i zaokrąglanie pleców. W leczeniu 
wykorzystuje się gimnastykę leczniczą. 

• Zniekształcenia statyczne kończyn dolnych w tym:
-koślawość kolan- odległość między kostkami przyśrodkowymi 

podudzi jest większa niż 5 cm Często towarzyszy płaskostopiu i 
otyłości

-stopy płasko-koślawe- zmniejszenie łuku podłużnego stopy 

widoczne bez obciążania z odchyleniem osi pięty na zewnątrz.

• Wady postawy- odchylenia w ułożeniu poszczególnych części 

ciała względem siebie oraz osi tułowia, widoczne w pozycji 
stojącej.

Zapobieganie wadom 

postawy

• Prawidłowe odżywianie ;
• Praca fizyczna i umysłowa, obowiązki i zabawa-

proporcjonalnie realizowane;

• Codzienne przebywanie na świeżym powietrzu;
• Odzież lekka, nie krępująca ruchów, 

dostosowana do temperatury powietrza ;

• Odpowiednie krzesła i biurka ;
• Obuwie –miękkie, elastyczne, z szerokimi 

noskami;

• Dużo gier i zabaw sportowych.

Najczęstsze zaburzenia w rozwoju 

fizycznym dzieci

• Niedobór wysokości ciała -oznacza, że wysokość 

ciała dziecka znajduje się poniżej 10 centyla.  
Niedobór ten może być spowodowany różnymi 
przyczynami:

-czynniki genetyczne- rodzice są niscy,
-zwolnione tempo wzrastania i dojrzewania- zespół 

Turnera, zespół Downa,

-zaburzeniami hormonalnymi- niedobór hormonu 

wzrostu w następstwie niedoczynności przysadki 
mózgowej,

-chorobami innych układów- chorobami układu 

kostnego, wrodzonymi chorobami metabolicznymi

CD.

• Otyłość- przewlekła choroba metaboliczna objawiająca 

się zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej w organizmie. 
Wyróżnia się:

-Otyłość prostą- spowodowaną dodatnim bilansem 

energetycznym, czyli zaburzeniem równowagi między 
energią dostarczoną z pożywieniem, a jej wydatkowaniem,

Przyczyny- czynniki środowiskowe, czynniki genetyczne.
-Otyłość wtórną –towarzyszącą różnym chorobom, w tym 

hormonalnym, genetycznie uwarunkowanym , 
uszkodzeniom OUN

*u otyłych dzieci może występować: obciążenie układu 

kostnego nadmierną masą ciała, zmiany na skórze oraz 
zaburzenia metaboliczne. 

Rola żywienia w rozwoju

• Nie dożywione dzieci cechuje opóźnienie rozwoju 

fizycznego, motorycznego i psychicznego. Mają one 
bardzo ograniczone zasoby podskórnej tkanki 
tłuszczowej, jak też tkanki mięśniowej, są zwykle 
niższe w stosunku do swoich rówieśników, wykazują 
opóźnione dojrzewanie kośćca. Dzieci niedożywione są 
apatyczne, łatwo się męczą psychicznie i fizycznie, 
wykazują niezdolność do koncentrowania uwagi i 
słabsze postępy w nauce. Prawidłowy sposób 
odżywiania w późniejszym okresie życia nie jest w 
stanie całkowicie wyrównać utraconych wcześniej 
możliwości optymalnego rozwoju psychicznego i 
fizycznego.

Wady wzroku

• Krótkowzroczność- jest wadą refrakcji polegającą na tym, że 

wiązka promieni świetlnych zostaje zogniskowana przez układ 
optyczny oka nie na siatkówce, a przed nią. Oko krótkowzroczne 
może skupić na siatkówce tylko wiązki pochodzące z punktów 
leżących blisko oka.

• Nadwzroczność- polega na tym, że promienie świetlne przecinają 

się poza siatkówką. 

• Astygmatyzm- jest wadą, w której siła łamiąca układu optycznego 

jest różna w różnych obszarach oka i promienie krzyżują się w 
niejednakowych odległościach od siatkówki. W efekcie punkt świetlny 
widziany jest przez osobę z tą wadą jako linia.

• Zez- występuje z częstością ok. 4%. Jest nieprawidłowe ustawienie 

gałek ocznych w pozycji  spoczynkowej-oczy patrzą w różnych 
kierunkach. 

• Zaburzenia widzenia barw- występują w trzech postaciach, tj. 

zaburzenie widzenia i ślepota na barwę czerwoną, zieloną i niebieską. 

• Zaćma- choroba polegająca na częściowym lub całkowitym 

zmętnieniu soczewki.

W zapobieganiu wadom wzroku u dzieci w wieku szkolnym istotne 

znaczenie ma właściwe oświetlenie pomieszczeń, w których 
przebywają dzieci. 

Odporność

W przypadku odporności swoistej działającej 

selektywnie, skierowanej przeciwko 
określonym drobnoustrojom, wyróżnia się dwa 
mechanizmy odpowiedzi immunologicznej: 

-humoralną, która funkcjonuje w oparciu o 

przeciwciała produkowane przez limfocyty B, 
neutralizujące geny,

-komórkową, w której główną rolę odgrywają 

subpopulacjie limfocytów T, neutralizujące 
antygeny bezpośrednio. 

Odporność w okresie 

wczesnoszkolnym

• Wraz z wiekiem zmniejsza się w organizmie człowieka 

średnia liczba leukocytów w mm3. W wieku 7 lat wynosi 
8000. W okresie wczesnoszkolnym następuje dojrzewanie 
układu immunologicznego, którego efektem jest 
zwiększenie stężenia immunoglobulin.  Wpływ na 
kształtowanie się odporności humoralnej dziecka mają 
przede wszystkim antygeny środowiska zewnętrznego, 
spełniające rolę stymulatorów. Starsze dzieci stykają się z 
antygenami wielokrotnie i reagują na nie odpowiedzią typu 
wtórnego, wynikającą z obecności komórek pamięci 
immunologicznej. Ważną rolę w funkcjonowaniu humoralnej 
odporności czynnej odgrywają szczepienia ochronne i 
zakażenia. Dzieci, które częściej stykają się z antygenami 
chorobotwórczymi mają wyższe stężenia immunoglobulin. 

Sposoby zaspokajania potrzeb biologicznych 

dziecka w młodszym wieku szkolnym 

• Zaspokajanie potrzeby ruchu i pomoc w przystosowaniu 

motorycznym do szkoły przez umożliwianie uczestnictwa we 
właściwie prowadzonych lekcjach wychowania fizycznego, 
ćwiczeniach śródlekcyjnych itd.

• Zapewnienie zbilansowanego śniadania w domu oraz posiłku 

i napojów w szkole,

• Zapewnienie miejsca do pracy w domu- meble dostosowane 

do wysokości ciała, odpowiednie oświetlenie pokoju i miejsca 
pracy, pomoc w organizacji czasu wolnego i odrabiania lekcji, 
ograniczenie czasu korzystania z komputera i oglądania 
telewizji

• Edukacja do bezpieczeństwa, w tym: bezpieczne poruszanie 

się po drodze i ulicy, używanie kasków i sprzętu ochronnego 
w czasie uprawiania sportów, nauczenie pływania.