Odmiana imion i nazwisk
obcych
Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich
i obcych jest następujące: jeśli tylko jest możliwe
przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany, należy je
odmieniać.
Odmiana imion i nazwisk
obcych
Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich
i obcych jest następujące: jeśli tylko jest możliwe
przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany, należy je
odmieniać.
1) płci właściciela,
2) jego narodowości,
3) zakończenia nazwiska (zakończenie
fonetycznej formy nazwiska lub zakończenie
tematu).
Wybór odpowiedniego wzorca odmiany
zależy głównie od:
Odmieniają się
wszystkie imiona żeńskie
zakończone na samogłoskę
-a,
np. Cynthia (Cynthii, Cynthię), Linda (Lindzie,
Lindę), Martha (Marcie, Marthę),Ornella (Ornell
i, Ornellę), Virginia (Virginii, Virginię).
Pozostałe imiona żeńskie nie odmieniają się,
np. Alice, Catherine, Deborah, Hannah, Sally,
Jacqueline, Margaret, Michelle, Sarah, Scarlett
, Shirley.
Odmiana imion żeńskich
Odmieniają się
imiona męskie zakończone w wymowie:
— na spółgłoskę
, np. Francis (Francisa, z Francisem, o
Francisie), John (Johna, z Johnem, o
Johnie), Jacques (Jacques’a, z Jakiem, o
Jacques’u), Helmut (Helmuta, z Helmutem, o
Helmucie), Joseph (Josepha, z Josephem, o
Josephie a. Josefie), Yves (Yves’a, z Yves’em, o Ywie a. Yvie);
— na
-a,
np. Sasza (Saszy, Saszę), Wołodia (Wołodii, Wołodię);
— na
-o,
np. Benito (Benita, o Benicie), Claudio (Claudia, o
Claudiu), Paavo(Paava, o Paawie a. Paavie);
— na
-y,
np. Henry (Henry’ego, o
Henrym), Zachary (Zachary’ego, o Zacharym);
— na
-i
, np. Giovanni (Giovanniego, o
Giovannim), Luigi (Luigiego, o Luigim).
Odmiana imion męskich
zakończone na
-e oraz akcentowane na
ostatniej sylabie,
np.
Imre (Imrego, o Imrem );
André (Andrégo, o Andrém )
René (Renégo, o Reném );
Louis (Louisa, o Louisie )
Jednak imię François nie jest odmieniane.
Pozostałe imiona męskie nie odmieniają się,
np. Andrew [Endrju], Hugh [Hju],Matthew [M
etju], Radu [Radu].
Odmiana imion męskich
Słowiańskie nazwiska zakończone na
–o
odmieniamy jak nazwiska zakończone na
–a
lub rzeczowniki pospolite o podobnym
zakończeniu:
Makarenko-Makarenki
Matejko-Matejki, Matejce, Matejkę, Matejką
Słowiańskie nazwiska
Nazwiska o odmianie przymiotnikowej:
- nazwiska wschodniosłowiańskie
zakończone w M.
na -skij, -ckij, -skoj, -ckoj
–
w odmianie jak nazwiska zakończone na -ski,
-cki, np. Ruckoj, Ruckiego;
- nazwiska pochodzenia słowiańskiego:
Chomsky – Chomskiego;
Nazwiska rzeczownikowe zakończone na
-o
– różne typy odmiany, w zależności od
poprzedzającej spółgłoski:
- po głoskach miękkich: Puzio, Boccaccio –
odmieniają się jak rzeczowniki męskoosobowe
miękkotematowe, np. jak dziadunio;
- niesłowiańskie nazwiska, w których –o
poprzedzone jest spółgłoską twardą: Canaletto,
Belmondo – odmieniają się jak rzeczowniki
męskoosobowe twardotematowe, np. jak
student.
Nazwiska obce zakończone na
-o
Nazwiska angielskie i francuskie na
-o, -oi,
-au, -ou
, również wtedy, gdy po tych
samogłoskach następują niewymawiane
-s,
-x
, są
nieodmienne
, np. Hugo, Cocteau,
Despiau, Pompidou, Laclos, Delacroix.
Wyjątkiem jest tylko spolszczona forma
nazwiska Rousseau: Russo, Russa, z
Russem, o Russie.
Nazwiska obce zakończone na
-o,
-oi, -au, -ou
DELACROIX
Nazwiska rzeczownikowe zakończone na
-a –
odmieniają się jak rzeczowniki
żeńskie:
- po głoskach miękkich (ś, ź, ć, ʒ’, ń, j): Kania, Goya – jak
niania;
- po głoskach historycznie miękkich (c, ʒ, č, š, ž, l): Bończa
– jak tarcza;
- po głoskach -k, -g, -ch: Religa, Huizinga, Gonzaga – jak
matka;
- po spółgłoskach twardych (p, b, t, d, f, v, s, z, m, n, r, ł):
Wojtyła, Janda, Neruda, O’Hara – jak bona.
Zola, Zoli, Zolę, Zolą;
O’Hara, O’Harze, O’Harę, O’Harą;
Gambetta, Gambetcie, Gambettę, Gambettą.
Nazwiska zakończone na
-a
– odmieniają się jak rzeczowniki
męskoosobowe:
- zakończone na głoskę miękką (ś, ź, ć, ʒ’, ń, j): Bugaj,
Tołstoj, Hemingway, Montaigne – jak: dobrodziej;
- zakończone na głoskę historycznie miękką (c, ʒ, č, š,
ž, l): Drawicz, Savage, Lodge – jak: piekarz;
- zakończone na -k, -g, -ch: Pawlak, Tusk, Remarque,
Locke – jak rolnik;
- zakończone na spółgłoskę twardą (p, b, t, d, f, v, s, z,
m, n, r, ł): Bielan, Szczygieł, Lafayette, Racine – jak
student
Różnica dotyczy miejscownika lp: -u / -e, np. Bugaju,
Drawiczu, Tusku – Bielanie
Nazwiska rzeczownikowe
zakończone na
ϕ
Nazwiska angielskie i francuskie zakończone w piśmie:
a) na
spółgłoskę wymawianą
, np.: Auber, Aubera, z
Auberem, o Auberze; Bush, Busha, z Bushem, o Bushu;
b) na
spółgłoskę niewymawianą,
np. Anouilh, Anouilha, z
Anouilhem, o Anouilhu; Mitterrand, Mitterranda, z
Mitterrandem, o Mitterrandzie; wyjątkiem są niewymawiane
spółgłoski -s, -x
c) na -y po samogłosce, np. Disney, Disneya, z Disneyem, o
Disneyu.
otrzymują końcówki polskie bez apostrofu
UWAGA: Nazwiska angielskie zakończone na -ow oraz
-owe nie odmieniają się w miejscowniku, np.
Arrow, Arrowa, z Arrowem, o Arrow;
Longfellow, Longfellowa, z Longfellowem, o Longfellow;
Marlow, Marlowa, z Marlowem, o Marlow;
Nazwiska zakończone w piśmie
na spółgłoski
lub
-y
po samogłosce
Disney
Nazwiska angielskie i francuskie kończące się w wymowie na
–y
lub
-i
po
spółgłosce
(pisane przez -y, -ie) odmieniają się w liczbie
pojedynczej jak
przymiotniki.
Nazwiska na -y w dopełniaczu, celowniku i bierniku piszemy
z apostrofem, gdyż głoska ta w tych przypadkach nie jest wymawiana;
nazwiska zakończone na -i, -ie — bez apostrofu, np.
Lully, Lully’ego, Lully’emu, z Lullym, o Lullym;
Murphy, Murphy’ego, Murphy’emu, z Murphym, o Murphym;
O’Kelly, O’Kelly’ego, O’Kelly’emu, z O’Kellym, o O’Kellym;
Valéry, Valéry’ego, Valéry’emu, z Valérym, o Valérym;
Christie, Christiego, Christiemu, z Christiem, o Christiem;
Muskie, Muskiego, Muskiemu, z Muskiem, o Muskiem.
W liczbie mnogiej nazwiska zakończone na -y, -i, -ie występują zwykle
z imionami, nazwami, tytułami — toteż nie są odmieniane, np. bracia
Kennedy(ale też wyjątkowo: o Kennedych), o państwu Murphy.
Nazwiska kończące się w wymowie na
-y
lub
-i
po spółgłosce
Nazwiska angielskie i francuskie kończące się w wymowie
na e (zapisywane w postaci liter:
-é, -ée, -ai, -eu
, po których mogą
następować niewymawiane litery spółgłoskowe -s lub -x) odmieniamy w
liczbie pojedynczej jak
przymiotniki,
przy czym odcinamy początkowe
samogłoski z końcówek przymiotnikowych -ego, -emu, -im (-ym), np.
Debré, Debrégo, Debrém;
Mérimée, Mériméego, Mériméem;
Montesquieu, Montesquieugo, Montesquieum.
a) Po niewymawianej literze spółgłoskowej -s lub -x stawiamy apostrof,
np.
Beaumarchais, Beaumarchais’go, o Beaumarchais’m;
Marais, Marais’go, o Marais’m;
Rabelais, Rabelais’go, o Rabelais’m.
W liczbie mnogiej nazwiska zakończone w wymowie na -e zwykle
występują z imionami, nazwami, tytułami — są więc nieodmienne,
np.państwu Debré.
Nazwiska kończące się w wymowie na
-e
Rabelais
Nazwiska angielskie i francuskie zakończone na -e nieme
(tzn. niewymawiane) otrzymują polskie końcówki po
apostrofie, np.
Donne, Donne’a, Donne’owi, z Donne’em;
Larousse, Larousse’a, Larousse’owi, z Larousse’em;
Malebranche, Malebranche’a, Malebranche’owi, z
Malebranche’em;
Montaigne, Montaigne’a, Montaigne’owi, z Montaigne’em;
Moore, Moore’a, Moore’owi, z Moore’em;
Wallace, Wallace’a, Wallace’owi, z Wallace’em.
Dotyczy to także nazwisk, w których po -e niemym
pojawia się spółgłoska, np.
Combes, Combes’a, Combes’owi, z Combes’em;
Descartes, Descartes’a, Descartes’owi, z Descartes’em.
Nazwiska zakończone na
-e nieme
Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej
temat nazwiska angielskiego lub francuskiego jest w języku polskim
inne niż w języku oryginalnym, wówczas zakończenie tego nazwiska
piszemy zgodnie z pisownią polską, a -e nieme i apostrof — jeśli
występują — pomijamy:
Grant [Grant], z Grantem, o Grancie;
Ingres [Ęgr], z Ingres’em, o Ingrze;
Joyce [Dżojs], z Joyce’em, o Joysie;
Proust [Prust], z Proustem, o Prouście;
Robespierre [Robespier], z Robespierre’em, o Robespierze;
Powyższe zalecenie odnosi się również do nazwisk typu Ustinov,Sainte-
Beuve, które przyjmują odmianę następującą: Ustinov – o
Ustinowie, Sainte-Beuve – o Sainte-Beuwie. Jednak dopuszcza się w
tym przypadku gramatycznym również wersję pisaną przez -vi-.
Nazwiska odmienne, które mają w zakończeniu tematu literę -x, także
przyjmują w deklinacji polskie końcówki, bez apostrofu, albo
utrzymują w zapisie tematyczne -x-, np. Hendrix – Hendriksa, z
Hendriksem, o Hendriksiealbo Hendrixa, z Hendrixem, o Hendrixie
- nazwiska zakończone na -eć, -eń, -ec, -el,
-ek, -er – problem -e- ruchomego: o
zachowaniu e decyduje odmiana
odpowiedniego rzeczownika pospolitego,
tradycja i stopień przyswojenia (w wypadku
nazwisk obcych):
Hegel – Hegla, Havel – Havla, Orwell –
Owella, Luter – Lutra, Luther- Luthera;
w nazwiskach jednosylabowych –e zostaje:
Mech – Mecha, Stec – Steca;
Nazwiska o odmianie rzeczownikowej:
Nazwiska nieodmienne
Niektóre nazwiska obce ze względu na ich fonetyczne zakończenie nie
dają się włączyć do żadnego wzoru polskiej fleksji – ani rzeczownikowej,
ani przymiotnikowej:
- nazwiska zakończone dźwiękiem, którego w polszczyźnie w ogóle nie
ma: Dubois, Bécu, Richelieu,
- nazwiska zakończone dźwiękiem, który w polszczyźnie nie występuje na
końcu wyrazów odmiennych: Papandreu, Nehru,
- nazwiska zakończone na akcentowane -o: Rousseau, Hugo,
Nazwiska, których można nie odmieniać
Można pozostawiać nieodmienne nazwiska o małej frekwencji zakończone
na:
-e: Eliade, Moltke,
-i: Pavarotti, Dali,
-o: Caravaggio, Sidło,
- niewymawianą spółgłoskę (w nazwiskach francuskich akcentowanych na
ostatnią sylabę): Monet, Gabin, Foucault.
Uwaga: nieodmienność nazwiska wymaga używania wraz z nim
odmienionego imienia, tytułu lub innego określenia.
Nieodmienne