Imię róży

Umberto Eco

Jeden  z  najsłynniejszych  naukowców  i
pisarzy  XX  wieku,  urodził  się  w
Alessandrii  w  w  1932  roku.  Po
uzyskaniu  tytułu  doktora  wykładał  na
uniwersytetach w Turynie i Mediolanie.
Obecnie  jest  profesorem  uniwersytetu
w  Bolonii.  W  pracy  badawczej  zajmuje
się  m.in.  semiotyką,  teorią  literatury,
estetyką  średniowieczną  i  środkami
przekazu.  Bogaty  dorobek  naukowy  to
zaledwie  część  obfitej  i  urozmaiconej
twórczości  Eco,  obejmującej  ponadto
felietony,  parodie  literackie,  komiksy,
sztuki dla dzieci, przede wszystkim zaś
kilka znakomitych powieści.

Umberto
Eco

Wierny swemu przeświadczeniu, że podział na kulturę
niską i wysoką nie ma żadnego uzasadnienia, a erudycję
można z powodzeniem połączyć z sensacyjną akcją, w roku
1980 wydał swoją pierwszą powieść, Imię róży, która
przyniosła mu wielką sławę i stała się jednym z
największych bestsellerów w historii literatury.
Przetłumaczona na trzydzieści języków, doczekała się
również adaptacji filmowej.
Autor dwukrotnie odwiedził Polskę: po raz pierwszy w
1968 roku, jako mało znany włoski uczony, i w roku 1996,
jako słynny pisarz, oblegany przez tłumy miłośników jego
twórczości, kiedy to został uhonorowany przez warszawską
Akademię Sztuk Pięknych tytułem doktora honoris causa.

Tytuł i jego znaczenie



Inspiracją do tytułu powieści była myśl Morliacesjusza
„po wszystkich rzeczach pozostają nam czyste nazwy.”



Tytuł roboczy dzieła brzmiał następująco: Opactwo
zbrodni, jednak Eco odrzucił go, ponieważ nie chciał,
aby czytelnik skupił się jedynie na wątku kryminalnym.



Inny pomysł na tytuł powieści to: Adso z Melku



Ostateczne pisarz wybrał Imię róży, ponieważ róża jest
figurą symboliczną. Czytelnik gubi się, nie może
wybrać interpretacji. Tytuł ma stworzyć zamęt w
głowie, a nie zaś uszeregować idee.

Proces twórczy



Powieść według Eco jest faktem kosmologicznym. Jeśli chce się zasiąść do
pisania  trzeba  sobie  zbudować  świat  wraz  z  jego  szczegółami.    Pierwszy
krok  tworzenia  powieści  polega  na  budowaniu  spisu  książek,  które  mogły
znaleźć  się  w  średniowiecznej  bibliotece,  listy  imion  mnichów,  fiszki
metrykalne.  Następny  etap  to  ustalanie  planu  opactwa.  Część  świata
przedstawionego  stanowiła  historia,  co  wymagało  od  autora  studiowania
średniowiecznych kronik.



„Pisarz nie powinien objaśniać swojego dzieła, po cóż bowiem pisał
powieść, która jest wszak maszyną do interpretacji.”(U. Eco)



Eco napisał powieść, ponieważ na to właśnie miał chęć.



Zaczął pisać w marcu 1978 roku. Powieść zrodziła się z różnych pomysłów.
Znalazł  zeszyt  z  listą  mnichów,  początkowo  chciał  osadzić  opactwo  w
czasach współczesnych, lecz jego wyobraźnia wędrowała do średniowiecza
i  to  właśnie  w  tych  czasach  osadzona  jest  powieść.  Autor  pragnął
opowiedzieć  o  średniowieczu  ustami  ówczesnego  kronikarza.  Czytywał
więc średniowiecznych kronikarzy, wracał do dawnych lektur.



Eco chciał mieć do dyspozycji miejsce zamknięte, świat koncentracyjny,
stąd opactwo benedyktyńskie prowadzące Zycie, którego rytm wyznaczają
godziny kanoniczne.

Opis

Listopad  1327  roku.  Do  znamienitego  opactwa  benedyktynów  w
północnych  Włoszech  przybywa  uczony  franciszkanin,  Wilhelm  z
Baskerville,  któremu  towarzyszy  uczeń  i  sekretarz,  nowicjusz
Adso  z  Melku.  W  klasztorze  panuje  ponury  nastrój.  Opat  zwraca
się  do  Wilhelma  z  prośbą  o  pomoc  w  rozwikłaniu  zagadki
tajemniczej  śmierci  jednego  z  mnichów.  Sprawa  jest  nagląca,
gdyż  za  kilka  dni  w  opactwie  ma  się  odbyć  ważna  debata
teologiczna, w której wezmą udział dostojnicy kościelni, z wielkim
inkwizytorem  Bernardem  Gui  na  czele.  Tymczasem  dochodzi  do
kolejnych  morderstw.  Przenikliwy  Anglik  orientuje  się,  że
wyjaśnienia  mrocznego  sekretu  należy  szukać  w  klasztornej
bibliotece.  Bogaty  księgozbiór,  w  którym  nie  brak  dzieł
uważanych  za  niebezpieczne,  mieści  się  w  salach  tworzących
labirynt.  Intruz  może  tam  łatwo  zabłądzić,  a  nawet  -  jak  krążą
słuchy - postradać zmysły.

Manuskrypt Adsa podzielony jest na 7
dni, te zaś z kolei na godziny kanoniczne.



-jutrznia  od 2.30 do 3 w nocy



-lauda 5-6rano



-pryma7.30



-tercja9 rano



-seksta południe



-nona2-3 po południu



-nieszpór 4.30 do zmierzchu



-kompleta6 wieczór

Prolog



Rozpoczyna się słowami: „Na początku było Słowo, a
Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo.” Obowiązkiem
każdego mnicha jest powtarzać jednostajnie i z pokorą
ów niezmienny fakt.



Adso wypowiada się w 1 osobie l. poj. Jest to zapowiedź
wydarzeń,  jakie  miały  miejsce  w  opactwie  pod  koniec
1327  roku.  Opisuje  tło  historyczne.  Następnie
przedstawia postać Wilhelma. Zwraca się bezpośrednio
do  czytelnika  słowami:  Kim  był  i  czego  dokonał,  może
lepiej  zdołasz  mój  dobry  czytelniku,  wywnioskować  z
tego, co czynił w ciągu dni spędzonych w opactwie. Nie
obiecałem,  że  przedstawię  ci  skończony  obraz,  mogę
jedynie

przedstawić

spis

faktów

cudownych

strasznych.

Ostatnia karta

Opactwo płonęło trzy dni i trzy noce, mnisi
opuszczają klasztor. Zostaje wybrany nowy
cesarz

antypapież.

Adso

informuje

czytelnika, że Wilhelm zmarł podczas zarazy w
Europie.  On  zaś  po  kilku  latach  odwiedza
ruiny  opactwa,  zbiera  pozostałości  kart  i
relikwii.  Powieść  kończy  słowami:  Zimno  robi
się  w  skryptorium,  boli  mnie  kciuk.  Porzucam
to  pisanie  nie  wiem  dla  kogo,  nie  wiem  już  o
czym, dawna róża pozostała tylko z nazwy,
same nazwy nam jedynie zostały.

Imię róży - motywy



Motyw kobiety

Jedyną kobiecą postacią, pojawiającą się w powieści jest młoda,

uboga  dziewczyna.  Wiadomo,  że  sprowadzaniem  kobiet  do
opactwa  zajmuje  się  Salwator  służący  Remigiuszowi.
Przypuszczalnie  większość  kobiet  oddaje  się  klucznikowi  w
zamian za jedzenie. Kobieta uosabia boskie piękno, tajemnicę
i wielką pokusę.



Motyw zbrodni

Po przybyciu do opactwa Wilhelm otrzymuje zadanie

rozwiązania tajemnicy śmierci młodego Adelmusa. Pierwszy
zgon

tym

wypadku

skutek

samobójstwa)

niespodziewanie pociąga za sobą kolejne zbrodnie.

Franciszkanin szybko zauważa, że kluczem do rozwiązania

zagadki jest biblioteka. Tą, która wzbudzała pośród mnichów
żądzę  wiedzy,  była  „Poetyka”  Arystotelesa,  traktująca  o
funkcji  śmiechu.  O  śmierć  współbraci  przypadkowo  zostaje
oskarżony  klucznik  Remigiusz.  Prawdziwy  morderca  ginie
podczas wielkiego pożaru biblioteki.

Imię róży - motywy



Motyw biedy

Ubóstwo Chrystusa to temat dysputy, jaka odbywa się w opactwie

pomiędzy przedstawicielami papiestwa i braćmi mniejszymi.



Motyw śmiechu

Krytyka śmiechu i zabawy to obsesja brata Jorge. Starzec na

każdym kroku napomina mnichów, by zachowali powagę i
odrzucali śmiech jako narzędzie szatana.



Motyw literatury

Jeden z głównych motywów powieści związany jest z księgą i

literaturą „zakazaną”. Mnisi zamieszkujący opactwo poświęcają
swoje  życie  pracy  w  bibliotece.  Większość  dnia  spędzają  w
skryptorium,  przekładając  manuskrypty  z  obcych  języków,
mozolnie  przepisując  stare  woluminy  i  zdobiąc  je  wymyślnymi
ilustracjami.  Sama  biblioteka  to  niemalże  święte  miejsce.
Księga symbolizuje zakazaną wiedzę, tajemnicę i mądrość

Imię róży -

charakterystyka



wątek kryminalny



sprawdzone schematy powieści detektywistycznych



osadzenie akcji w czasach średniowiecza i szczegółowym
oddaniu ówczesnych realiów



studium historyczno-kulturowe



wątki mistyczne



motyw apokalipsy



teologiczny spór pomiędzy legacją papieską i minorytami na
temat ubóstwa Chrystusa.



kwestia śmiechu

(…) lękał się drugiej księgi Arystotelesa, gdyż być może naprawdę

nauczała ona zniekształcania oblicza wszelkiej prawdy, byśmy się nie
stawali ofiarami naszych własnych urojeń. Być może zadaniem tego,
kto miłuje ludzi, jest wzbudzenie śmiechu z prawdy, w z b u d z a n i e
ś m i e c h u p r a w d y, gdyż jedyną prawdą jest zdobyć wiedzę, jak
wyzwalać się z niezdrowej namiętności do prawdy (…).



W „Imieniu róży” Umberto Eco pogodził estetykę trzymającej
w  napięciu  powieści  detektywistycznej  z  ogromnym
bogactwem intertekstualnych odniesień i – przede wszystkim
–  ogromną  skarbnicą  wiedzy  na  temat  średniowiecza.  W  tle
kryminalistycznych  dociekań  Wilhelma  toczą  się  dysputy
filozoficzne  i  światopoglądowe,  jakie  wpłynęły  bardzo
znacząco  na  historię  religii  katolickiej  w  początkach  jej
istnienia. Najważniejszą z nich jest dyskusja na temat stanu
posiadania Kościoła, który w okresie średniowiecza znacznie
pomnożył  swój  majątek  kosztem  wyzysku  pracujących  na
jego dobrach chłopów, jak również skrzętnego korzystania z
ofiarności  jego  świeckich  członków.  W  benedyktyńskim
opactwie pada pytanie o to, czy Jezus rzeczywiście pogardzał
wszelkimi  dobrami  materialnymi,  skoro  Biblia  przekazuje
informacje  o  Jego  relatywnie  kosztownych  szatach  i
ekwipunku,  z  jakim  podróżował  nauczając  pierwszych
chrześcijan; stan posiadania Jezusa ma zaś tłumaczyć prawo
kościelnych  dostojników  do  posiadania  licznych  zbytków,
któremu zdecydowanie przeciwstawiała się forsowana w tym
czasie reguła zakonu franciszkanów.



Inną z dyskutowanych na kartach powieści kwestią
jest  również  prawo  ogółu  do  posiadania  takiej
samej  wiedzy,  jaką  dysponują  kościelni  myśliciele,
posiadający  nieograniczony  dostęp  do  całości
funkcjonującej

średniowieczu

literatury.

Ośrodkiem  tego  konfliktu  jest  właśnie  tajemnicza
księga  ukryta  w  labiryncie  zakonnej  biblioteki,
zawierająca  treści  niezgodne  z  przyjętą  wówczas
nauką Kościoła, a przez to pieczołowicie chroniona
przed dostaniem się w niepowołane ręce myślicieli,
którzy  mogliby  wykorzystać  ją  do  niepotrzebnych
dyskusji nad panującym światopoglądem.



Narrator ze sporą dosadnością opisuje również zakłamanie i
moralny

oportunizm

średniowiecznych

dostojników...

dostojników kościelnych, którzy nakazywali zwykłym ludziom
układanie  swego  życia  wedle  bardzo  rygorystycznych
nakazów  etycznych,  gdy  sami  bez  skrupułów  oddawali  się
rozpuście,  trwoniąc  wpłacane  przez  biedaków  daniny.
Narracja

powieści

odzwierciedla

też

typową

dla

średniowiecznego  „naukowca”  erudycję,  która  z  łatwością
operuje motywami znanymi zarówno z obu ksiąg Biblii, jak i
starożytnych  mitów  i  dzieł  filozoficznych.  Najbardziej
plastycznym  przykładem  takich  odwołań  mogą  być
inscenizacje  nabudowane  wokół  zgonów  kolejnych  braci
zakonnych,  przypominające  sceny  z  Apokalipsy,  czy
skomplikowana  budowa  biblioteki  przypominająca  swoim
kształtem  labirynt  Minotaura.  W  powieści  częstokroć  cytuje
się również w oryginale dzieła łacińskojęzycznych myślicieli.

Document Outline