Stanislaw Ignacy Witkiewicz

Stanisław Ignacy Witkiewicz – Nienasycenie

Poświęcone pamięci Tadeusza Micińskiego

Przedmowa

„Ja, wybierając los mój,

wybrałem szaleństwo.”

Tadeusz Miciński

W przedmowie Witkacy pisze, że powieść to nie jest dzieło sztuki, bowiem w niej bardziej liczy

się treść niż forma. Powieść ma być skonstruowana tak, aby to, o czym opowiada, było realne, nawet
mimo najbardziej fantazyjnych bohaterów i wydarzeń. Chodzi o to, aby czytelnik myślał, że inaczej
wydarzyć by się nie mogło. A forma ma tutaj drugie znaczenie.

Autor chce się też ustosunkować do sprawy stosunku życia pisarza do jego twórczości. Otóż w

naszym kraju źle się dzieje z krytyką literacką (tutaj najbardziej zbeształ Irzykowskiego), która zarzuca
mu, że Pożegnanie jesieni powstało na kanwie jego doświadczeń, co przecież buduje obraz
Witkacego-tyrana! (gdyby tak było, to Witkacy musiałby być w młodości zgwałcony przez hrabiego,
ciągle być na kokainie, zkokainować niedźwiedzia w Tatrach i inne niewiarygodne historie) A tak wcale
nie jest, autor a jego powieść to dwie różne rzeczy i krytyka musi to zrozumieć, bo czego się spodziewać
po literaturze, kiedy krytyka jest na tak marnym poziomie…

Część pierwsza: Przebudzenie

Przebudzenie

W pierwszym rozdziale poznajemy głównego bohatera – Genezypa Kapena, który ma 8 lat i

mieszka na wsi beskidzko tatrzańskiej – Ludzimierzu. Ojciec stosuje wobec niego surową dyscyplinę, w
wieku 4 lat poszedł z nim do ZOO, a Genezyp, chcąc uwolnić w nim małpy, rzucił się na strażnika. W
efekcie  ojciec  dokręcił  mu  śrubę,  a  Zypcio  zobojętniał  na  zło  świata.  Skumplował  się  z  kuzynem  –
Toldziem.  Spotykali  się  ze  sobą  i  robili  razem  grzeszne  rzeczy  (tak,  właśnie  o  TO  mi  chodzi),  ale
wreszcie  przyszedł  czas  obowiązku  szkolnego.  Genezyp  został  wysłany  do  szkoły,  gdzie  mu  się  nie
podobało,  na  stancji  też  miał  terror,  ale  przetrwał  aż  do  matury,  po  której  właśnie  wrócił  do  domu  na
wieś.

Właśnie obudził się z popołudniowej drzemki i myślał o księżnej Ticonderoga, która go

oczarowała swoimi wdziękami. Opisuje kolejno swój sen: spacerował po włoskim mieście z Toldziem i
spotkał jakiegoś nieznajomego, którego udusił. Boi się, że pójdzie siedzieć. Następnie myśli o Bogu –
nie wierzy w niego, Bóg jest dla niego czarodziejem, chociaż wiarę próbowała zaszczepić w nim matka.
On  jednak  chce  żyć  pełnią  życia,  czuje,  że  księżna  pomoże  mu  w  tym,  zapozna  go  z  tajnikami  życia.
Czuje,  że  przebudził  się  właśnie  ze  snu,  w  którym  tkwił  cały  czas.  Decyduje  się  studiować  literaturę
zachodnią,  o  czym  zawiadamia  ojca,  z  którym  właściwie  nie  ma  już  żadnych  relacji.  Ten  dostaje
lekkiego  ataku  apopleksji.  Genezyp  się  tym  nie  przejmuje,  rozważa  na  temat  świata  sztuczności,  do
którego nie chce należeć.

Wieczór u księżnej Ticonderoga.

Genezyp znajduje się u księżnej na ogólnym spotkaniu towarzyskim. Jest tam też 27-letni

powieściopisarz Sturfan Abnol, który wyraża swoją pogardę dla ówczesnej kultury. Mówi, że nie będzie
pisał dla rozrywki prostytutów i skurwysynów (czyli panów). Deklaruje pisanie powieści
metafizycznych. Odrzuca tradycje klasycznej Grecji. Podszedł do nich Tengier i zaproponował księżnej

małe co nieco. Ta odmówiła, mówiąc, że Tengier jest artystą (muzykiem), więc niech cierpi, bo to lepiej
dla  jego  muzyki.  Tengier  ogólnie  był  obrzydliwy.  Genezyp  też  się  czuł  trochę  zeszmacony,  co
przyprawiało go o rozkosz. W tym czasie Abnol wciąż jęczał, że nie będzie już więcej niczyim błaznem
– on pisze niewypowiedziane intencje, coś od zewnątrz go do tego zmusza, tym samym też się rozwija.
Tengier  wtedy  tłumaczy,  że  artyści  zawsze  byli  błaznami  wielkich  tego  świata.  Abnol  się  buntuje.
Tengier  wyjawia  swoją  fascynacje  homoseksualizmem.  Mówi,  że  jest  w  absolutnej  konieczności  w
dowolności.  Genezyp  nic  nie  wiedział  z  tego,  alkohol  go  zamroczył,  bo  pił  pierwszy  raz.  Księżna
wysyłała  mu  erotyczne  podteksty,  a  on  się  nie  opierał.  Genezyp  stwierdził,  że  jego  kochana  matka
(jedyna kochana przez niego osoba) też mogłaby być taką puszczalską. I że też jest grzeszna, bo robi to z
ojcem. A potem Zypcio się urżnął i rzygał. Wstał więc i poszedł do domu, gdzie okazało się nad ranem,
ż

e ojciec umiera. Przywołał do siebie syna i powiedział mu, że i on także był kilkanaście lat wcześniej

kochankiem księżnej. Genezyp był już świadomy prawdy i odechciało mu się literatury. Poszedł spać, a
ojciec  przed  śmiercią  też  jakby  się  przebudził  –  stwierdził,  że  zamiast  wykorzystywać  swoich
robotników (miał browar), to mógłby scosjalizować fabrykę.  W tym czasie Genezypowi przypomniało
mu się, że po pijaku umówił się z księżną, ale zdecydował się jednak iść do Tengiera, aby ten wszystko
mu wyjaśnił.

Wizyta u Tengiera

Kiedy  Genezyp  szedł  do  Tengiera,  myślał  nad  metafizyką  w  przestrzeni  gwiazd.  Wreszcie  doszedł  do
domu artysty. Genezyp  wyjawił muzykowi, że jest  prawiczkiem,  ale wie wszystko. Tengier chciał mu
siebie obrzydzić i pocałował go w usta. Zypcio uczuł wstręt, ale dla poznania może cierpieć. Prosi go o
rozwiązanie  wszystkich  zagadek.  Mówi,  że  muzyka  Tengiera  jest  wszechwiedząca,  więc  i  on  musi
wiedzieć  wszystko.  Tengier  nazywa  moment  objawienia  początkiem  bzika.  Stwierdza,  że  sztuka  musi
się wiązać z religią i metafizyką, bo wszystkie one są koniecznością istot myślących. Zypcio mówi, że
lubi  literaturę,  bo  jest  w  niej  dużo  życia.  Ale  on  chce  wiedzieć,  jak  żyć  pełnią  życia.  Chce  odkryć
prawdę, a nie sztuczności. Nie chce przybierać maski i prosi o pomoc artystę.  W informacji natomiast
dowiadujemy  się  o  Tengierze,  że  i  on  miał  takie  metafizyczne  nienasycenie,  ale  przekładał  je  na
muzykę, dźwięki. Tyle że nie pozwolono mu zrobić kariery, więc pisał muzykę pośmiertną. Ona służyła
mu  do  podrywania  dziewczyn,  które  perwersyjnie  za  to  mu  się  oddawały.  Ale  każda  uciekała,  bo
Tengier  miał  garb,  suchą  nogę  i  śmierdział  grzybem  podczas  podniecenia.  Jedna  się  tylko  tego  nie
przelękła  –  bogata  dziwka  z  sąsiedniego  Murzasichle.  Potem  następuje  opis  ówczesnej  sytuacji
społecznej, gdzie Rosja była zagrożona przez Chiny.
Tengier pomyślał, że zdobędzie Zypcia, dzięki niemu przejmie browar po starym Kapenie i wreszcie się
nasyci. Mówi, że sztuka jest prawdą bytu. Zwłaszcza muzyka. A malarstwo i rzeźba jest statyczna, więc
martwa. Zaczyna  grać metafizycznie nieprzyzwoicie swój własny utwór – Rozwolnienie bogów. Zypcio
jest pod ogromnym wrażeniem. Tengier urywa muzykę i wyjaśnia, że wielkość jest w perwersji, a celem
jego muzyki jest to, aby babom się mokro robiło. Mówi, że dzisiaj straci dziewictwo z księżną i lepiej z
nią starą niż z jakąś po  bajzlach.  Zauważa, że nie  ma  miłości,  ma się jej wyrzec, bo zostanie artystą i
będzie  nieszczęśliwy  Cytuje  Micińskiego.  Genezyp  broni  literatury  –  jest  to  forma  wyrażająca
Tajemnicę  Bytu.  Forma  deformująca.  Mówi,  że  artyści  już  nie  są  potrzebni,  tylko  sztuka.  Tengier
ostrzega  go  przed  obłędem.  Jest  zadowolony  z  takiej  sytuacji,  bo  może  wykorzystać  młodego
materialnie i może na nim wypróbować wszystkie swoje idee. Wchodzi Maryna (jego żona). Zypcio ma
ochotę rzygnąć na myśl o ich stosunku płciowym – musi być obrzydliwy. Chce już wracać do domu, bo
na  2  ustawił  się  z  księżną.  Tengier  wie,  że  musi  go  od  siebie  uzależnić,  więc  proponuje  spotkanie  u

pustelnika Bazylego. Mówi młodemu, że nie może mieć za dużo energii podczas pierwszego razu, bo się
skompromituje,  czym  ostatecznie  przekonuje  Zypcia.  Idą  przez  las  do  pustelnika,  spotykają  wilki.
Tengier  strzela  na  oślep,  żadnego  nie  trafia.  W  tym  momencie  Zypcio  uświadamia  sobie,  że  mógłby
zginąć,  nie  wiedząc  nie  tylko  kim  chce  być,  ale  także  kim  jest  w  ogóle.  Dochodzą  do  Bazylego.  Jest
jedenasta.

Wizyta w pustelni kniazia Bazylego

U  Bazylego  spotykają  jeszcze  Żyda,  Afanasola  Benza.  Jest  on  matematykiem,  logistykiem,  którego  w
poglądy  nikt  nie  wierzy.  Obaj  są  Rosjanami,  ale  ze  względu  na  przesuwający  się  stale  mur  Chiński
(ekspansja  Chin  i  walki  z  Rosją),  wolą  zostać  w  Polsce.  Bazyli,  Benz  i  Tengier  są  takimi  samymi
malkontentami. Prowadzą dialog  o religii i wynikającego z niej dobra. Tylko Bazyli wierzy, pozostała
dwójka  jest  niewierząca.  Genezyp  się  nudzi,  przysłuchując  się  temu.  Rozmowa  toczy  się  o
neokatolicyzmie  i  w  pewnym  momencie  już  nawet  Bazyli  wątpi.  Żyd  wierzy  tylko  w  swoje  cyferki,
znaczki  (jest  logikiem).  Genezyp  otwierał  się  naprawdę.  Zerwał  się  i  uciekł.  Dopiero  wtedy  pozostała
trójka  zorientowała  się,  że  młody  ma  coś,  czego  im  już  dawno  zabrakło  –  on  wciąż  szuka,  pędzi  ku
czemuś, a oni jak jeden mąż nie potrafią przekroczyć granic swojego „ja”.

Rozdławdziewiczenie

Zypcio i Tengier wyszli z chaty i szli przez las. Tengier wyobraził sobie siebie myjącego się –

widział  swoje  obrzydliwe  ciało  i  zapragnął  powiąż  Genezypa  nim  „jeszcze  uwiedzie  je  stara  kurwa,
Irina – podwójna rozkosz”. Więc z zemsty, że księżna go nie chciała, zaczął namawiać Zypcia do aktu
homoseksualizmu.  Nawet  sobie  łyknął  jakiś  afrodyzjak  w  tablecie,  który  dostał  od  księżnej.  Tengier
zdradził się, że nie jest pewny, czy to, czego doznaje teraz jest prawdą, czy tylko omamieniem. Zypcio
się wkurzył  – jak  może  nie wiedzieć na pewno?!Woli umrzeć,  niż nie być pewnym.  Wyciąga spluwę,
obrzydliwiec  próbuje  go  powstrzymać.  Potem  tłumaczy  się,  mówiąc,  że  prawda  „to  tylko  wygodna
trampolina  do  skoku  w  wygodne  łóżeczko”.  Tak  zakręcił  rozmową,  że  przyrównał  prawdę  do  seksu  i
zapytał się o to swojego „bubka”.    Wszyscy wiedzieli, że był on prawiczkiem, ale Genezyp rżnął idiotę
w tym zakresie, dlatego też zgodził się na seks z obrzydliwym Tengierem. Po wszystkim stwierdził, że
nie ma ciągotek homo, ale to był ważny eksperyment. Tengier też nie był zbyt zadowolony, bo to było w
nocy  i  w  lesie.  Gdyby  było  jasno,  mógłby  widzieć  kontrast  pomiędzy  swoim  obrzydliwym  ciałem  a
idealną  masą  19-latka.  Obaj  byli  „wstrętnie  zadowoleni”.  Zypcio  już  nie  bał  się  księżnej,  nie  bał  się
niczego. Wyzbył się całej metafizyki (nie miał już ochoty się nią zajmować). Ale chciałby stworzyć coś,
co  uczyni  zeń  zapamiętanym.  Zastanawiał  się,  jak  to  będzie  przy  końcu  świata  –  oto  dobry  temat  na
powieść.  Ale  nie  można  pisać  programowo,  tylko  trzeba  zrozumieć  psychologię  ludzi  końca  świata.
Conrad  pisał  programowo.  Genezyp  poszedł  do  księżnej.  Po  drodze  rozwalił  sobie  łapę  –  pierwsza
ofiara miłości. Księżna miała kolor ciemnoczerwony, jak krwawe światło z sypialni, gdzie młody miał
się „rozdławdziewiczyć”.

W informacji dowiadujemy się o postępującym zalewie chińskiego komunizmu, o izolacji

krajów przed tymi wpływami, a także o postępującej indoktrynacji, gdzie nie liczy się już prawdziwa
sztuka, ale jakieś nowowymyślone pseudoartystyczne rozrywki.

Genezyp trafił do domu księżnej. Akurat przyszedł jej młodszy syn – Maciej z wieściami o

zalewie chińszczyzny. Zaczął rozprawiać ze swoim ojcem o polityce. Chłopak mówił, że on nie chce
umierać za żadną ideę – życie samo w sobie jest celem. W ogóle nastąpiło przewartościowanie

społeczeństwa.  Ojciec  był  na  drugim  biegunie  poglądów.  Tymczasem  Genezyp  przysłuchując  się
rozmowie, był przerażony swoją niewiedzą. Księżna zaś patrzyła na niego z pożądaniem, jako że miała
lat  38  czuła  się  staro  i  sądziła,  że  Zypcio  jest  jej  ostatnim  kochankiem  –  zażyła  nawet  cudowną
tableteczkę,  bo  orgazm  ostatnio  nawet  już  nie  taki.  Maciej  z  ojcem  dalej  rozprawiali,  aż  syn  zwrócił
uwagę na Genezypa.  Nazwał  go młodym  mężczyznom, przez  co Zypcio się nań wkurzył.  W sumie to
ogromna  była  różnica  między  nimi  mentalna.  Maciek  nazwał  młodego  kochankiem  matki  –  ona  ma
samych  oficjalnych  kochanków,  dzięki  czemu  rodzina  się  nie  okłamuje  i  jest  idealna.  Genezypowi
odechciało  się  nagle  wszystkiego.  Sam  właściwie  nie  wiedział,  czego  chce.  Wzięła  go  księżna  i
zaprowadziła do sypialni. Rozebrała się, a potem jego, bo chłopak nie był w stanie. Denerwował się, bał,
rozmyślał – ale nie umiał. Nie dał rady z księżną, za co go wywaliła ze złością. Poszedł do łazienki, a
tam  zaczął  nagle  myśleć  o  niej  z  podnieceniem.  Dopiero  teraz  widział  przed  oczami  swojego
umierającego  ojca,  matkę  też.  Nagle  się  napiął  i  wrócił  z  powrotem  do  księżnej.  Ta  w  tym  czasie
zrozumiała, że kocha tego młodziana. Mimo jego klęski, nie ma mu tego za złe. Była to jej pierwsza, a
zarazem ostatnia miłość. Kiedy Genezyp wrócił do sypialni, już wszystko stało jak należy i zatopili się
w sobie. Po wszystkim do sypialni wleciał Maciej z ojcem i rozprawiali na tematy polityki – w ogóle oni
to taki typ burżuazji,  która tylko  udaje bratanie się z pospólstwem. Genezyp nie  chciał tego słuchać –
woli  już  w  tej  sytuacji  literaturę.  Wstał  i  wybiegł  nago  do  łazienki.  Już  nie  wrócił  do  kochanki.  A  ta
zaczęła płakać nad porażką, nad swoją starością.

Powrót, czyli śmierć i życie

Zypek biegł szybko do  domu,  mijał  zabudowanie browaru  (symbol  potęgi ojca).  Gdy  dotarł do  domu,
usłyszał,  że  ojciec  „odwalił  kitę”  (umarł)  o  szóstej  –  czyli  wtedy,  kiedy  jemu  księżna  pokazywała
wnętrze swoich ud. Poczuł się okropnie z tym, ale zaraz spotkał zapłakaną matkę i wtedy poczuł jakieś
wyzwolenie,  ulgę,  potęgę  –  teraz  on  jest  panem  domu.  Za  chwilę  spotkał  siostrę,  która  jako  jedyna
kochała  ojca.  Poszli  wszyscy  do  ciała  i  nagle  każde  z  nich  było  wdzięczne  starzykowi  –  Zypcio,  bo
znów  doznał  obudzenia,  matka  –  bo  się  uwolniła  od  niego,  siostra  (Lilian)  –  bo  dzięki  tej  śmierci
zobaczyła w bracie innego człowieka. No i każdy z nich dziedziczył po tatusiu.

W informacji dowiadujemy się, że po pospolitym pogrzebie otwarto testament Kapena. Okazało

się,  że  fabrykę  przekształcił  w  robotniczą  kooperatywę  i  zapisał  ją  PPS.  Rodzinie  zapisał  regularną
pensję, która starczała na to, aby nie umrzeć z  głodu. Wszyscy znienawidzili ojca, zwłaszcza  Liana. A
Zypek wręcz przeciwnie.

Młody wciąż chodził do księżnej, wkraczał w świat erotyki. Tengier odsunął się od niego

zupełnie. Księżna zrozumiała, że musi z kochanka zrobić „człowieka” – kanalię, pasożyta społecznego.
Genezyp  chwilami  nienawidził  już  księżnej  ze  względu  na  wiek,  podobała  mu  się  Zuzia,  pokojówka.
Wreszcie  przyszedł  moment  wyjazdu  do  miasta.  Wkurzał  się  na  ojca,  że  zostawił  go  samego  z  tym
wszystkim, ale stary Kapen pozbawił go majątku z rozsądku – nie chciał, żeby synowi odebrano dobra
podczas  rewolucji.  Tak  wyraził  swoją  miłość  ojcowską.  Polecił  nawet  syna  Kocmołuchowiczowi  –
ważnemu kwatermistrzowi (Kapen stale o nim mówił, wierzył w niego). Generał sam nie wiedział czy
faszyzm, czy bolszewizm – które z nich lepsze. A może on sam jest wariatem? Marzył o bitwie, jakiej
ś

wiat nie znał jeszcze. Wysłał więc do Zypcia wezwanie do szkoły oficerskiej – miał się stawić za 3 dni.

Wezwanie odebrała pani Kapenowa, była bardzo dumna z syna. W ogóle była już szczęśliwa, bo 5 dni
po pogrzebie nawiązała romans z Michalskim – 43-letnim wdowcem i czuła, że teraz dopiero żyje pełnią
ż

ycia.

Demonizm

Genezyp wybierał się do księżnej na obiad, bo dostał od niej zaproszenie. Po drodze dostał nagle

jakiegoś  Weltszmercu.  Rozmyślał  nad  tym,  że  jedynie  mądre  rozumy  mogą  posiąść  tajemnicę  sensu
istnienia. A tak poza tym to nawet w sztuce wszyscy są automatami, maszynami. U księżnej zaś był też
Tengier  z  rodziną,  Benz  oraz  kuzyn  Toldzio,  który  to  robił  tam  z  siebie  gwiazdę.  Księżna  była
przepiękna,  ku  rozpaczy  Zypcia,  który  jakoś  starał  się  uwolnić  od  niej  mentalnie.  Ta  zaś  zaczęła
dyskutować  gorąco  z  Benzem  na  temat  właśnie  sensu  istnienia  -  że  teraz  ludzie  nie  mają  odwagi,  by
prawdziwie  żyć,  że  należy  wychować  dopiero  sobie  takich  chłopców  i  że  czują  to  tylko  kobiety.
Prowadziła  tak  rozmowę,  aby  prowokować  słowem  zebranych.  Przez  to  też  wzbudziła  pożądanie  u
innych.  Podniecała  ich  jej  odwaga  i  jasność  umysłu.  Tylko  Zypcio  się  wkurzał,  że  uważał  ją  za
najwspanialszą, a tu w niej taki demon siedzi. Tengier też nie wytrzymał, przyłączył się do dyskusji na
temat  obecnej  sytuacji  politycznej  i  tak  się  kłócili,  że  aż  "muzyk"  zaczął  grać  (a  właściwie  walić)  na
fortepianie.  To  było  takie  apogeum.  Potem  wszyscy  jakoś  się  rozeszli,  został  tylko  Zypcio  i  Toldzio.
Razem  z  księżną  poszli  do  jej  sypialni.  Księżna  pobawiła  się  z  pieskiem,  a  Zypcio  po  piesku  musiał
umyć  rączki.  Księżna  z  premedytacją  zamknęła  go  w  łazience,  w  której  było  okno  wychodzące  na
sypialnię. Potem kochała się z Toldziem, wiedząc, że młody podgląda. A on tymczasem zrozumiał, że ją
kocha,  a  nie  tylko  pożąda.  Dlatego  ten  widok  nim  wstrząsnął.  Wyszedł  drugimi  drzwiami  i  służbę
wypytał  o  Zuzię,  bo  chciał  ją  szybko  uwieść,  żeby  sobie  straty  odrobić,  ale  dziewczę  wyszło.  Nagle
Genezyp zrozumiał, że już nigdy nie przeżyje prawdziwej miłości, a księżna to demon.

Sprawy domowe i przeznaczenie

Po powrocie do domu Genezyp zastał śpiącą w swoim pokoju siostrę. Poczuł do niej chyba

pożądanie,  ale  zaraz  zrozumiał,  że  jest  to  jedyna  dobra  osoba  na  świecie.  Następnie  oświeciło  go,  że
pragnie  bliskości  matki,  zwierzenia  się  jej  ze  swoich  problemów.  Tę  zaś  zastał  śpiącą  nago  w
towarzystwie Józefa Michalskiego. Abba fatima, cały obraz matki poszedł się paść. Rozczarował się po
raz  drugi  tego  wieczora.  Matka  się  przebudziła  i  powiedziała,  że  ma  iść  do  swojego  pokoju,  bo  tam
czeka na niego wezwanie do woja. Genezyp uważał, że matka poszła do łóżka z Michalskim, bo musiała
jakoś odreagować lata mordęgi z ojcem. Należy jej się, niech więc się puszcza - ale z Michalskim? To
pewnie  tylko  "maszynka  do  samozadowolenia".  Zypcio  poszedł  do  pokoju,  gdzie  zastał  wezwanie
podpisane nazwiskiem samego Kocmołuchowicza!  Wiedział, że to sprawka ojca. To było coś, co było
mu potrzebne w tej chwili. Wiedział, że teraz musi zadbać o swoją rodzinę na poważnie. Matce podczas
rozmowy powiedział, że ma prawo do szczęścia, choćby z Michalskim. Wszyscy pojechali po południu
do  regionalnej  stolicy  K.  Jechał  z  nimi  też  Michalski  i  przypadkiem  też  Sturfan  Abnol,  który  dostał
posadę "naczelnika literackiego" w teatrzyku Kwintofrona Wieczorowicza. Od razu Abnol zabrał się do
Liliany, a dla Zypcia ta podróż miała być jedną z najlepszych chwil w jego życiu. Zaprzyjaźnił się nawet
z Michalskim.

Część druga: Obłęd

Szkółka

Nadszedł nowy czas dla wszystkich. Matka Zypcia szalała z Michalskim, który to też jej się

nawet oświadczył (jeszcze się namyśla). Liliana zaczęła grać w teatrzyku Kwintofrona, w ogóle zaczęła

być w związku z Abnolem. No a Zypcio dostał się do tej szkółki...

Informacja: Moskwa padła. W kraju nastąpił ogólny chaos, nic nie było zorganizowane.

Kocmołuchowicz organizował pobory wśród inteligencji, a największa część zajęć dotyczyła ćwiczeniu
parad i kompanii reprezentacyjnej. Nawet Tengier w tym czasie przestał myśleć o literaturze -
Katastrofa.

Zypcio poddany był w owej szkółce surowej dyscyplinie. Za złe pościelenie łóżka trafił do

izolatki. Miał czas na refleksje. Nagle świat okazał się zupełnie inny - właściwie dopiero teraz zaczął
poznawać świat. Już nie było miejsca na literaturę, bo ona nie nascycała do końca, nie odpowiadała na
pytania. Ludzie też okazali się inni niż zmarły ojciec i demoniczna księżna. W ogóle to zachciało mu się
kobiet, ale dało rady, bo jak dowiadujemy się z kolejnej informacji - szkółka trwała 6 miesięcy, a przez
pierwsze 3 młodzi oficerowie mogli opuszczać budynek tylko w niedziele i na noc musieli wracać!

Spotkanie i jego skutki

Młody Kapen został wezwany pewnego razu - to znak, że ktoś przyszedł go odwiedzić. Myślał,

e to matka z siostrą, a tu bach - księżna. Przyszła, bo się za nim stęskniła. Zaczęła go przepraszać za

tamtą akcję, a Zypcio poczuł do niej ogromną miłość w najczystszej postaci. Jednak jej powiedział "no
way", bo jej nienawidzi i już nie chce jej widywać. Z dziką rozkoszą walczyli ze sobą wzrokiem, aż
przerwał im oficer, który poinformował ich o końcu spotkania. Genezyp wrócił pod kocyk. Księżna zaś,
wracając, myślała, że chce z Zypciem jeszcze tylko jeden raz, bo to ostatni chłopak, którego nie uwiodła
i chyba dlatego tak ją podniecał.

Informacja: Tengier przyjął posadę kompozytora u Kwintofrona, którą to załatwił mu Abnol.

Razem  z  rodziną  również  przenieśli  się  do  miasta,  aby  zerwać  z  wizerunkiem  wieśniaka  i  żeby  dzieci
miały lepsze warunki.

Repetycja

Nadszedł wreszcie dzień, kiedy Genezyp mógł opuścić na jeden dzień szkołę. Zaplanował, że

uda się do domu, a potem do księżnej, bo musi się z nią ostatecznie rozprawić. Po drodze mijał kobiety,
z  którymi  dawno  nie  miał do czynienia.  Urzekły  go,  ale  jednocześnie poczuł pogardę dla  matki,  która
nie oparła się swoim żądzom z Michalskim. W domu zastał informację, że baby są u księżnej (jeszcze
lepiej),  dokąd  Zypcio  się  udał.  Szedł  tam  z  zamiarem  przywitania  się  z  nimi  jako  głowa  rodzinu,  a  tu
nagle  wszystko  zupełnie  odwrotnie  -  matka  potraktowała  go  jak  dziecko  i  zajęła  się  Michalskim,  a
Lilianą  zajął  się  Sturfan  Abnol.  No  i  już  wkurw.  Okazało  się,  że  matka  chce  go  zrobić  przyjacielem
księżnej.  Genezyp  wściekły  wdał  się  w  dyskusję,  podczas  której  wyszło  na  jaw,  że  Zypcio  wierzy  w
lietaraturę,  a  konkretnie  w  prozę,  bo  proza  stwarza  nową  rzeczywistość  (teorie  Abnola).  Nie  w  jakąś
czystą formę, ale właśnie w prozę. Księżna całkiem go wyśmiała, mówiła, że poeci są niczego warci, że
w  ogóle  wszystko  to  jest  jedno  wielkie  nieporozumienie.  Razem  z  matką  chciały  go  zrobić  szpiegiem
Syndykatu  Zbawienia  u  Kocmołuchowicza.  Okazało  się,  że  matka  też  się  z  tym  zgadza  -  Zypcio
pokłócił  się  z  matką,  wyjawił  jej,  że  był  kochankiem  księżnej  i  nie  chce  dalej  tego.  Wołał,  aby
oszczędzić  Liliany,  która  jeszcze  jest  nieskażona  prawdą  o  świecie  (nie  chce,  żeby  siostra  była
ś

wiadkiem tej akcji). Liliana na to, że ona o wszystkim wie, że wyjdzie za Abnola, bo już kończy lat 16.

Wszystkie trzy baby stanęły przeciwko młodego Kapena, przez co był z mety przegranym.

Informacja - Liliana rzeczywiście była najbardziej nieskazitelna ze wszystkich. W zasadzie nie

wiedziała, o co chodzi w tej kłótni - wypowiedziała się dlatego zimnym tonem. Mówiła to, co jej

zdaniem mówić powinna, ale nie miała sama zdania na ten temat.

Po wyjściu siostry i matki Genezyp został sam z księżną i nastąpiła druga część kłótni. Księżna

mówiła, że on im zarzuca bezideowość, że postępują wobec zasad egoistycznych - tymczasem on też nie
kieruje się rzadnym dobrem. A dla niej najważniejsza jest odea narodowa - w nią powinniśmy wierzyć!
Tym  samym  chciała  przekonać  Genezypa,  aby  wstąpił  w  szeregi  Syndykatu  Zbawienia  i  został
szpiegiem, pomógł Polsce obronić się przed Chińczykami. Jednak Zypcio w taką możliwość w ogóle nie
wierzy  (chociaż  wierzy  w  Kocmołuchowicza,  który  niby  powinien  mieć  za  cel  wiarę  w  przewagę  nad
Chinolami).  Przychodzi  Cylindrion  Piętalski  i  też  zaczyna  o  tym  nawijać,  aż  Zypcio  nie  wytrzymuje  i
daje mu po  mordzie.  Kiedy Cylindrion odchodzi, księżna  Irina i Zypek  kochają się, odczuwając dziką
namiętność w bólu istnienia.

Informacja: po wszystkim Cylindrion złożył doniesienie o pobiciu, a w dodatku i tak zaczął

szykować razem z Syndykatem zamach stanu.

Myśli wodza a teatrzyk Kwintofrona Wieczorowicza

Po tychże wydarzeniach Genezyp przeniósł się do matki, w dzień uczył się, a w nocy oddawał

się rozkoszom z księżną (oni wszyscy już teraz mieszkali w mieście). Tego dnia Sturfan wyciągnął go
do  teatru  Kwintofrona,  gdzie  miała  mieć  debiut  Liliana.  Ale  do  południa  szkole  odwiedził
Kocmołuchowicz.  Podczas  tego  spotkania  Zypcio  przyżył  istny  orgazm,  inni  musieli  zdrowo  wypić,
niektórzy  wciągali  kokainę  z  radości.  Potem  wszyscy  chłopcy  pili  na  umór,  a  później  mieli  dać  popis
swoich  umiejętności  –  Genezyp  po  pijaku  jechał  na  koniu  i  z  niego  spadł,  ale  zaraz  zobaczył
Kocmołuchowicza  i  już  go  nic  nie  bolało.  W  ogóle  Wódz  wywołał  chłopaka  i  kazał  stawić  mu  się  u
siebie za trzy miesiące. Zypcio dosłownie „srał w portki” przed Wodzem i długo potem jeszcze myślał o
tej wizycie.

Tymczasem Wódz siedział w pociągu i myślał o tym, że wszystko ma w dupie swego konia

Siwka. Tylko interesuje go rodzina i ONA (kochanica). Uważał, że życie trzeba brać pełnymi garściami,
aż do upadku sił – nic innego się nie liczy. W ogóle myślał, że ta całą wojna z Chinami jest z góry
skazana na klęskę, ale nie mówił nikomu o tym. Bał się też tej klęski. Okazał się małym i
zakompleksionym uczestnikiem ogółu, a nie indywiduum. Gdyby o tym wiedział Genezyp, dla którego
Wódz był celem w życiu…

Po południu Genezyp pojechał do tego teatru. I podczas podróży czuł zupełne nasycenie życiem

– było mu błogo. Ale zaraz uczucie to minęło, bo wchodząc do teatru, zauważył, że aktorki to kurwy. I
ż

al mu się zrobiło, że Liliana jest jedną z nich. Zaczęło się przedstawienie, weszła na scenę Persy –

reżyserka i aktorka. Genezyp z miejsca się zakochał. Oczarowała go maksymalnie. Sztuka sama w sobie
była dnem – daleko było jej do Czystej Formy, której właściwie w teatrze już nie było. Kwintyfron w
ogóle robił swoje sztuki po kokainie, a całość to jeden wielki bezsens. Po pierwszym akcie Genezyp
poszedł do Liliany, aby zapytać ją o piękną Persy.

Informacja: Liliana już od dawna gadała Persy o Genezypie, bo chciała, żeby się spiknęli. Abnol

Pursy nie lubił.

Genezyp w przebieralni Liliany spotkał JĄ. Chciał się z nią umówić na dwunastą, ale ona

zaczęła go do siebie zniechęcać (dla jego dobra). On stwierdził tym bardziej, że pasują do siebie, bo
oboje są plugawi. Wspomniał też, że on będzie adiunktem kwatermistrza (czyli Kocmołuchowicza). Oj
gdyby wiedział, że właśnie ONA to ONA…

Informacja: rzeczywiście, to Persy była kochanką Kocmołuchowicza. Nie chciała zbytnio tego,

ale wszyscy ją namawiali, a potem jej się zaczęło to nawet podobać. Wiedziała, że jest tylko kochanką,

bo Wódz rodziny nie zostawi – kochał swoją żonę, choć Pursy podobno też.

Genezyp czekał na Persy, ale nie przyszła – Tengier powiedział, że ma migrenę. W

rzeczywistości  oddawała  się  w  tym  czasie  Kocmołuchowiczowi.  Potem  wszyscy  –  księżna,  Tengier,
Genezyp,  Abnol  z  Lilianą  i  matka  Zypcia  z  Michalskim  poszli  na  kolację.  Księżna  brała  kokainę,
zaczęła  się  kłócić  z  Tengierem,  że  jego  muzyka  jest  badziewna  w  tym  teatrze.  Potem  tańczyła  z
Genezypem, który w sumie już na nią nie miał ochoty, bo zakochał się w Persy, ale w tym tańcu jakoś
zachciało mu się mieć tę księżną (a to dlatego, że ona dodała mu kokainy do wina). Nie wiedział nawet,
ż

e w tym samym budynku czalała Persy z Kocmołuchowiczem po pysznej kolacji, za którą zapłaciła

dziewczyna (!). Młody i nieświadomy niczego Zypcio spędził zatem noc w objęciach księżnej.

Turtiury i pierwszy występ „gościa z dna”

Genezyp poszedł do Persy nazajutrz szóstej, bo nie umiał wytrzymać. I ona od razu wyłożyła mu

kawę na ławę – kocha go, ale nie ich miłość nie może być spełniona, bo spełnienie rodzi kłamstwa.
Więc on może na nią patrzeć, ale nie może jej dotykać. On szalał wtedy, bo ona specjalnie lubieżnie się
zachowywała. Pokazała mu pokój obok, ascetycznie urządzony, w którym miał niby spać jej wuj, kiedyś
się urżnął i nie miał siły iść do siebie.

Genezyp więc rano chodził do księżnej, wieczorem do teatru, a o dwunastej do Persy. Zrozumiał,

e sensem jego życia jest cierpienie, ale nie to z Schopppenhauera, bo takie byłoby zbyt banalne.

Księżna  stała  się  dla  niego  tylko  „kubłem  na  spermę”,  ale  dobrze,  że  była.  Raz  Persy  wyjechała  do
stolicy  (czytelnik  wie,  że  do  Kocmołuchowicza,  bo  ten  przed  podjęciem  ważnych  decyzji  chciał  się
wyluzować)  na  parę  dni,  a  po  jej  powrocie  Zypelek  nie  wytrzymał.  Poszedł  do  niej  i  powiedział,  że
dłużej nie wytrzyma, ale zgwałcić też jej nie może, bo ją kocha. Ona właściwie też go kochała (te hasła
o spełnieniu i kłamstwach to bzdura – wcale tak  nie myślała), ale  wiedziała, że w tym drugim pokoju
siedzi człowiek kwatermistrza, który jej pilnuje. Więc wstała i wyszła. Jak się okazało, był to znak, bo z
tego drugiego pokoju wypadł Michał Węborek, szpieg Kocmołuchowicza i powiedział Genezypowi, że
ma  nie  ruszać  Persy.  Swoją  drogą,  Genezyp  był  ładnym  chłopcem  i  Węborek  postanowił  to
wykorzystać. Coś mówił do Zypcia, ale z niego nagle wyszedł jakiś drab ze środka i doszedł do władzy
w jego umyśle, co sprawiało mu niezwykłą  rozkosz. Chwycił leżący obok pięknie wykonany  młotek i
wbił  mu  w  łeb.  W  tym  momencie  poczuł  się  Zypcio  przecudowanie,  nasycił  się  wreszcie!  Pojawił  się
„postpsychiczny Zypen”. Wyszedł pospiesznie z mieszkania Persy i postanowił iść do Liliany po alibi,
bo  tylko  jej  mógł  ufać.  Po  drodze  stwierdził,  że  zabił  bez  konkretnej  przyczyny,  ale  było  to  piękne
zwieńczenie tego dnia.

Liliana też odczuła nieprawdopodobną ekstazę na wieść o morderstwie. Poczuła, jakby straciła

dziewictwo,  kiedy brat  wyjawił jej tę tajemnicę. Dla niej ten obłęd był  czymś fascynującym.  Obiecała
bratu dać alibi i kazała mu iść spać, bo sama musi się wyspać przed próbą. Genezyp więc poszedł znów
ulicami  miasta,  kiedy  podleciał  do  niego  Hindus  i  wręczył  mu  pudełeczko  z  narkotykami  i  liścik,  na
którym  po  angielsku  kobieca  ręka  pisała,  że  „ich”  rzeczą  jest  zużytkować  jego  obłęd  i  niech  on  chce
wiedzieć.  Genezyp  się  wystraszył,  że  ktokolwiek  wie  o  zbrodni.  W  tym  czasie  dał  się  słyszeć  huk
kulomiotów, więc chłopak pobiegł do swojej szkoły.

Bitwa i jej konsekwencje

Kiedy Genezyp dotarł do szkoły, już wszyscy tam byli i rozpoczęła się bitwa z Sydykatem

Zbawienia. Z Zypcia znów wyszedł drab i to dzięki niemu chłopak chciał walczyć, choć właściwie nikt
nie wiedział po co to wszystko, w imię czego? Na pewno nie w imię idei, bo te nie istniały, one w ogóle

są  bez  sensu.  Genezyp  chciał  posiąść  nową  religię  Marti  Binga,  którą  przyjmowano  najpierw  biorąc
pigułki  (on  takie  dostał  od  Hindusa).  On  najpierw  chciał  się  o  niej  czegoś  dowiedział.  W  tym  czasie
zginął major  Węborek (krewny tamtego denata), który był zastępcą dowódcy Zypcia. Zginął, bo dostał
w  czachę,  która  pękła.  W  tym  czasie  Komcołuchowicz  był  w  łóżku  z  Persy  i  od  czasu  do  czasu
zadzwonił,  aby  zapytać  co się dzieje  w bitwie –  dla niego była to rozgrzewka przed bitwą z Chinami.
Genezyp  dostał  kulką  w  nogę.  Ból  okropny,  postanowił  wziąć  więc  pigułki.  Wreszcie,  na  ostatniej
kondygnacji poznania, stracił świadomość.

Ostatnia przemiana

Genezyp obudził się w szkolnym szpitalu, gdzie opiekowała się nim pielęgniarka Eliza, którą to

poznał  na  pierwszym  balu  u  księżnej.  Okazało  się,  że  ona  też  jest  wtajemniczona  w  Murti  Binga.
Wiedziała  o  Persy,  że  jest  kochanką  Kocmołuchowicza.  Przyznała  się,  że  kocha  Genezypa  od  samego
początku, a on zrozumiał, że też ją kocha i tylko ona mogłaby zostać jego żoną. Poprosił o gazety, gdzie
wyczytał o zbrodni, której sam dokonał. Opowiedział o niej Elizie.

Potem przyszła księżna i przepraszała pośrednio chłopaka za podtruwanie go kokainą (on nie

wiedział o co chodzi). Zrzekła się pretensji do Zypcia. Okazało się, że też była wtajemniczona i już po
widzeniu, po pigułkach. Potem przyszła do chłopaka matka, Michalski, Lilian i Abnol. A kiedy poszli,
Eliza dała mu pigułki (zwykła kokaina), po której miał zrozumieć – miał mieć objawienie prawdy. I
rzeczywiście miał jakieś wizje, które to potem Eliza miała zinterpretować. (Na marginesie – to była
zwykła sekta!).

Noc poślubna

Młodzi zakochani prowadzili ze sobą różne pseudonaukowe dialogi, przy czym rozprawiali

oczywiście o sekciarskich bzdurach. Jeśli Genezyp  nie był do  czegoś przekonany, siup  mu tableteczki
do gardła Eliza zapodała i już on się ze wszystkim zgadzał. Przyszedł dzień ślubu. A ślub był potrójny:
cywilno-wojskowy,  katolicki  (dla  mamy)  i  murtibingowy.  Nazajutrz  młodzi  mieli  jechać  do  stolicy,
gdzie  na  Genezypa  czekała  praca  u  Kocmołuchowicza  (nota  bene:  Kocmołuchowicz  spotkał  się  z
Dżewanim – wysłannikiem Murti Binga, którego Kocmołuch nie tyle bał się, ale czuł przed nim respekt,
bo Dżewani znał jego tajemne rozkazy – najzwyczajniej w świecie je podsłuchiwał za pomocą jakiegoś
chińskiego wynalazku!).

Ale najpierw noc poślubna … młodzi poszli do hotelu i tam pierwszy raz się kochali ze sobą (bo

przed ślubem Eliza nie chciała). To był pierwszy raz młodej żony, więc dopiero poznawała co to znaczy
smak  miłości  fizycznej  i  była  tym  zachwycona!  Doszła  do  wniosku,  że  to  lepsze,  niż  wszystkie  nauki
Murti  Binga.  Była  w  takiej  ekstazie,  że  Genezyp  ją  za  to  w  jednej  chwili  znienawidził  i…  udusił.  Po
wszystkim  rano  wyjechał  do  Kocmołuchowicza,  który  wiedział  o  całym  wypadku,  ale  nie  dziwił  się
Zypciowi  wcale.  Nie  zadawał  też  żadnych  pytań.  Zapowiedział,  że  nazajutrz  wyjeżdżają  na  krwawy
front. Powiedział o wszystkim Persy, a ta przekonała go, żeby ona też mogła jechać z nimi.

Ostatni podryg

Rano pociąg z Kocmołuchowiczem odjeżdżał na front. Na bitwę, której plan istniał jedynie w

głowie generała. W ogóle to bitwa była z góry przegrana – Chińczyków było więcej. Kwatermistrz
zdawał sobie z tego sprawę, więc na śmierć szedł z Persy jako swoją oficjalną kochanką. Odjechali. W

ogóle  Kocmołuchowicz  nagle  stał  się  wariatem.  Oszalał,  ale  o  tym  wiedział  tylko  on.  Chciał  żyć,
panicznie bał się umrzeć.  Wygłosił po drodze jakieś przemówienie, ale Zypcio był już na nie zupełnie
obojętny.  Nadszedł  czas  bitwy.  Wszyscy  czekali  na  rozkaz  wodza,  kiedy  ten  …  odwołał  wszystko.
Stwierdził bowiem, że lepiej się poddać i uchronić ludzkość przed śmiercią (i przy okazji siebie!). Na to
przyjechał  wysłannik  wodza  chińskiego  i  zaprosił  Kocmołuchowicza  na  śniadanie.  Wódz  poszedł  z
Persy i Zypciem, dalej obojętnym na wszystko. Po drodze widzieli, jak Chińczycy ścinają głowy swoim
oficerom.

Na śniadaniu okazało się, że Kocmołuchowicz i tak stanowi zagrożenie dla Chińczyków, więc

został  skazany  na  śmierć  też  przez  ścięcie.  Ale  to  dopiero  później,  teraz  niech  się  bawią.  Przywódca
Chińczyków  określił  też  ich  dalszą  politykę  –  pokażą  Polakom  jak  mają  się  rządzić.  Oni  ich
zmechanizują.  Wprowadzą  nową  rasę  –  biało-żółtą.  W  wyniku  tego  obowiązkowe  są  małżeństwa
mieszane,  tylko  artyści  mogą  sobie  wybrać  żonę.  Dlatego  Wang  (ten  chiński  wódz)  bierze  żonę
Kocmołuchowicza  (oni  myśleli,  że  Persy  jest  jego  żoną),  a  jego  syn  –  córkę  Polaka.  Potem
Kocmołuchowicz  pożegnał  się  z  Persy  na  osobności  (wiadomo  jak)  i  szedł  na  ścięcie.  Ostatnie  słowa
jakie  wypowiedział to cytat z  Micińskiego:  „Ja,  wybierając los mój, wybrałem szaleństwo”.  Do  końca
zachował  zimną  twarz,  niczym  maskę.  Jeszcze  tej  nocy  Persy  została  kochanką  Genezypa,  ale  on  nie
czerpał z tego żadnej przyjemności – był obojętny tak na nią, jak na wszystko inne.

Przyszła śnieżyca z Zachodu i zablokowała marsz Chińczyków na Zachód – odwlekli to do

wiosny. Ale ogólna mobilizacja była, skutkiem czego Zypciowi upiekło się zabójstwo, bo o to już nikt
nie  dbał.  Dla  artystów  były  ulgi,  więc  Sturfanowi  i  Tengierowi  powodziło  się  świetnie.  Sturfan  pisał
powieści,  gdzie  bohaterem  była  całą  grupa.  Okropne.  Krytykę  literacką  i  artystyczną  zniesiono
całkowicie.  Zypcia  ożenili  z  piękną  Chinką,  więc  zaniedbywał  Persy.  Ta  wreszcie  wyszła  za  jakiegoś
Chińczyka. Księżna zginęła w czasie antychińskich rozruchów, a Michalskim powodziło się świetnie.

16 XII 1927r.

POSŁOWIE

Mottem  umieszczonym  przed  przedmową  są  słowa  Tadeusza  Micińskiego:  „Ja,  wybierając  los  mój,
wybrałem szaleństwo”. Chciałoby się dodać: szaleństwo.  W Polsce pewnych rzeczy nie można mówić
serio, bo nikt ich nie chce słuchać.  W Nienasyceniu obłędem kończy się droga Genezypa  Kapena. Ale
cała  powieść  też  jest  szaleństwem,  i  jest  w  tym  sensie  grą  i  maską,  umożliwiającą  powiedzenie  w
błazeńskiej formie pewnych rzeczy serio wśród okoliczności niesprzyjających – po zamachu majowym
Piłsudskiego, w obliczu rodzącego się sanacyjnego obłędu wodzowskiego i mocarstwowowego.

W przedmowie autora programowi rodacy kurczą się do rozmiaru garstki krytyków literackich,

hamujących rozwój polskiej literatury przez to, iż mają fałszywe pojęcie jej społecznego obowiązku i
nie chcą widzieć groźnych zagadnień. Nie chodziło Witkacemu w pierwszym rzędzie ani o krytykę, ani
o literaturę, lecz o to, żeby chcieli dojrzeć te zagrożenia wszyscy. „Groźne zagrożenia” widoczne w
Nienasyceniu:

•

Historia – jako budzący lęk mechanizm.

•

Podszyta grozą myśl o przyszłości.

•

Cywilizacja jako stan sypiący coraz to dziwniejszymi niespodziankami.

•

Zagadka ruchów masowych.

W powieści pojawia się wizja kresu znieprawionej Europy. Kres ten sprowadzony został przez

wyzwanie idące ze Wschodu (chociaż w nierosyjskiej postaci). Tutaj Witkacy motyw upadku, starzenia
się i degeneracji kultury zaczerpnął z prac Rosjanina Nikołaja Danilewskiego i Oswalda Spenglera.
Spengler w powieści Zmierz Zachodu wprowadził wątek wodzowski, postaci nadludzkiej, kumulującej
oczekiwaną przez zagrożoną cywilizację wolę mocy i trwania. Wariantem tego typu postaci, choć
jednocześnie jej karykaturą, jest Kocmołuchowicz. Manifestacja katastrofizmu jako prądu myślowego

Nawała

chińska

mogła

być

symbolicznym

wyrazem

ruchu

mas

lub

metaforą

społeczeństwa-mrowiska, ku któremu wiodły drogi rozwojowe zmechanizowanej cywilizacji.
Czytelnik  odnajduje  w  powieści  bez  trudu  wszystkie  istotne  elementy  i  motywy  historiozofii
przyszłościowej  pierwszych  dziesięcioleci  XX  wieku,  nazywanych  w  uproszczeniu  katastrofizmem.
Eksponuje się bardzo wyraziście wątek osobowości cezarystycznej, czyli wodza. W tym sensie powieść
istotnie roztrząsała zagadnienia przypuszczalnej przyszłości kultury i Europy. Chociaż to stanowi tylko
tło. Na pierwszym planie uwagę przyciąga sam autor, ukryty za maską: dokuczliwy szyderca, pragnący
zderzyć  istotną  problematykę  czasu  z  rzeczywistością  znajomego  środowiska  ludzkiego  swoich
współczesnych, pewny, że wynik tego spotkania będzie katastrofą i demaskacją.

Nienasycenie jest kosmiczną, wielką drwiną z rodzimego filtra rzeczywistych nastrojów czasu,

czyli  tego  wszystkiego,  co  w  Europie  w  przeddzień  Wielkiego  Kryzysu  „wisiało  w  powietrzu”  i  było
zapowiedzią  realnych  zagrożeń.  Jednocześnie  jest  też  serio-smutnym,  nawet  tragicznym  w  swej
niewidocznej, bo najgłębszej warstwie pożegnaniem starej kultury.

Michał Misiorny