“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

1 

 

Autorzy:  

mgr Tadeusz Kazienko  

mgr Tomasz Jeziorowski  

mgr Zbigniew Stolorz 

mgr Janusz Górny 

 

Recenzenci: 

 

mgr in

Ŝ

. Marek Olsza 

mgr in

Ŝ

. Igor Lange  

 

Opracowanie redakcyjne: 

mgr Teresa Górny  

  

 

Korekta merytoryczna: 

mgr in

Ŝ

. Janina Dretkiewicz-Wi

ę

ch 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

2 

 

Spis tre

ś

ci

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wprowadzenie 

3 

I. 

Zało

Ŝ

enia programowo-organizacyjne kształcenia  

w zawodzie  

6 

 

1.  Opis pracy w zawodzie 

6 

 

2.  Zalecenia dotycz

ą

ce organizacji procesu dydaktyczno-

wychowawczego 

8 

II. 

Plan nauczania 

16 

III.  Moduły kształcenia w zawodzie 

17 

 

1.  

Techniczne podstawy zawodu 

17 

 

 

Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa i higieny 

pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej i ochrony 

ś

rodowiska 

21 

 

 

Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 techniczn

ą

 

25 

 

 

Stosowanie materiałów konstrukcyjnych i narz

ę

dziowych   29 

 

 

Rozpoznawanie elementów maszyn i mechanizmów 

33 

 

 

Analizowanie układów elektrycznych i automatyki 
przemysłowej 

37 

 

 

Stosowanie podstawowych technik wytwarzania cz

ęś

ci 

maszyn 

  42 

 

2.  

Eksploatacja maszyn i urz

ą

dze

ń

 w procesie obróbki 

plastycznej 

47 

 

 

Dobieranie maszyn i urz

ą

dze

ń

 przemysłowych oraz 

transportowych  

49 

 

 

U

Ŝ

ytkowanie i obsługiwanie maszyn i urz

ą

dze

ń

  

53 

 

3.  

Technologia wytwarzania wyrobów metodami 
obróbki plastycznej  

58 

 

 

Posługiwanie si

ę

 podstawowymi poj

ę

ciami z zakresu 

obróbki plastycznej  

61 

 

 

Wykonywanie  operacji obróbki cieplnej  
i cieplno- chemicznej 

64 

 

 

Przygotowanie i nagrzewanie wsadu do obróbki 
plastycznej 

68 

 

 

Wykonywanie wyrobów w procesie walcowania  
i ci

ą

gnienia  

72 

 

 

Wykonywanie wyrobów w procesie kucia 

75 

 

 

Wykonywanie wyrobów w procesie tłoczenia 

80 

 

4. 

Proces walcowania stali 

83 

 

 

Walcowanie pr

ę

tów, kształtowników i rur 

85 

 

 

Walcowanie blach grubych i cienkich 

90 

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

3 

 

 

Symbol jednostki 

modułowej 

Zestawienie modułów i jednostek modułowych 

Orientacyjna 

liczba godzin 

na realizacj

ę

 

 

Moduł 813[02].O1 
Techniczne podstawy zawodu 

540 

813[02].O1.01 

Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa  

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej  

i ochrony 

ś

rodowiska 

36 

813[02].O1.02 

Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 techniczn

ą

 

72 

813[02].O1.03 

Stosowanie materiałów konstrukcyjnych  
i narz

ę

dziowych  

90 

813[02].O1.04 

Rozpoznawanie elementów maszyn  
i mechanizmów 

90 

813[02].O1.05 

Analizowanie układów elektrycznych i automatyki 
przemysłowej 

72 

813[02].O1.06 

Stosowanie podstawowych  technik wytwarzania 
cz

ęś

ci maszyn 

180 

 

Moduł 813[02].Z1  
Eksploatacja maszyn i urz

ą

dze

ń

 w procesie  

wytwarzania szkła 

324 

813[02].Z1.01 

Dobieranie maszyn i urz

ą

dze

ń

 przemysłowych 

oraz transportowych 

104 

813[02].Z1.02  U

Ŝ

ytkowanie i obsługiwanie maszyn i urz

ą

dze

ń

  

220 

 

Moduł 813[02].Z2  
Procesy technologiczne wytwarzania szkła 

 

813[02].Z2.01 

Sporz

ą

dzanie zestawów szklarskich  

 

813[02].Z2.02 

Topienie szkła 

 

813[02].Z2.03  Formowanie wyrobów 

 

813[02].Z2.04  Wykonywanie obróbki wyrobów 

 

813[02].Z2.05  Zdobienie wyrobów 

 

813[02].Z2.06  Przetwarzanie szkła 

 

 

Moduł 813[02].S1 
Proces wytwarzania szkła gospodarczego i 
artystycznego  

 

813[02].S1.01 

Wytwarzanie r

ę

czne szkła gospodarczego 

 

813[02].S1.02 

Wytwarzanie maszynowe szkła gospodarczego 

 

813[02].S1.03 

Wytwarzanie szkła inkrustowanego 

 

813[02].S1.04 

Wytwarzanie szkła powlekanego 

 

                                                                                             Razem 

1836 

 
 
 
 
 
Wprowadzenie 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

4 

 

 
Celem  kształcenia  w  szkole  zawodowej  jest  przygotowanie 

aktywnego, mobilnego i skutecznie działaj

ą

cego pracownika gospodarki. 

Efektywne  funkcjonowanie  na  rynku  pracy  wymaga  przygotowania 
ogólnego,  opanowania  podstawowych  umiej

ę

tno

ś

ci  zawodowych  oraz 

kształcenia ustawicznego. 

Absolwent  współczesnej  szkoły  powinien  charakteryzowa

ć

  si

ę

 

otwarto

ś

ci

ą

, 

wyobra

ź

ni

ą

, 

zdolno

ś

ci

ą

 

do 

ci

ą

głego 

kształcenia  

i  doskonalenia  oraz  umiej

ę

tno

ś

ci

ą

  oceny  własnych  mo

Ŝ

liwo

ś

ci. 

Wprowadzenie  do  systemu  szkolnego  programów  modułowych  ułatwi 
osi

ą

gni

ę

cie  tych  celów.  Kształcenie  modułowe,  w  którym  cele  i  materiał 

nauczania s

ą

 powi

ą

zane z realizacj

ą

 zada

ń

 zawodowych, umo

Ŝ

liwia: 

−

  przygotowanie  ucznia  do  wykonywania  zawodu,  głównie  poprzez 

realizacj

ę

  zada

ń

  zbli

Ŝ

onych  do  tych,  które  s

ą

  wykonywane  na 

stanowisku pracy, 

−

  korelacj

ę

 i integracj

ę

 tre

ś

ci kształcenia z ró

Ŝ

nych dyscyplin wiedzy, 

−

  opanowanie umiej

ę

tno

ś

ci z okre

ś

lonego obszaru zawodowego. 

Kształcenie modułowe charakteryzuje si

ę

 tym, 

Ŝ

e: 

−

  proces uczenia si

ę

 dominuje nad procesem nauczania, 

−

  ucze

ń

 mo

Ŝ

e podejmowa

ć

 decyzje dotycz

ą

ce kształcenia zawodowego 

w zale

Ŝ

no

ś

ci od własnych potrzeb i mo

Ŝ

liwo

ś

ci, 

−

  rozwi

ą

zania 

programowo 

– 

organizacyjne 

daj

ą

 

mo

Ŝ

liwo

ść

 

kształtowania umiej

ę

tno

ś

ci zawodowych ró

Ŝ

nymi drogami, 

−

  umiej

ę

tno

ś

ci  opanowane  w  ramach  poszczególnych  modułów  daj

ą

 

mo

Ŝ

liwo

ść

 wykonywania okre

ś

lonego zakresu pracy, 

−

  wykorzystuje si

ę

 w nim w szerokim zakresie zasad

ę

 transferu wiedzy 

i umiej

ę

tno

ś

ci, 

−

  programy  nauczania  s

ą

  elastyczne,  poszczególne  jednostki  mo

Ŝ

na 

wymienia

ć

, modyfikowa

ć

, uzupełnia

ć

 oraz dostosowywa

ć

 do poziomu 

wymaganych  umiej

ę

tno

ś

ci,  potrzeb  gospodarki  oraz  lokalnego  rynku 

pracy. 
Realizacja  modułowego  programu  nauczania  zapewnia  opanowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci  okre

ś

lonych  w  podstawie  programowej  kształcenia  

w zawodzie oraz przygotowuje do kształcenia ustawicznego. 

Modułowy  program  składa  si

ę

  z  zestawu  modułów  kształcenia  

w 

zawodzie 

i 

odpowiadaj

ą

cych 

im 

jednostek 

modułowych, 

wyodr

ę

bnionych  na  podstawie  okre

ś

lonych  kryteriów,  umo

Ŝ

liwiaj

ą

cych 

zdobywanie  wiadomo

ś

ci  oraz  kształtowanie  umiej

ę

tno

ś

ci  i  postaw 

wła

ś

ciwych dla zawodu. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

5 

 

Jednostka 

modułowa 

stanowi 

element 

modułu 

kształcenia  

w zawodzie obejmuj

ą

cy logiczny i mo

Ŝ

liwy do wykonania wycinek pracy, 

o  wyra

ź

nie  okre

ś

lonym  pocz

ą

tku  i  zako

ń

czeniu,  który  nie  podlega 

dalszym  podziałom,  a  jego  rezultatem  jest  produkt,  usługa  lub  istotna 
decyzja. 

W strukturze modułowego programu nauczania wyró

Ŝ

nia si

ę

: 

−

  zało

Ŝ

enia programowo-organizacyjne kształcenia w zawodzie, 

−

  plan nauczania, 

−

  programy modułów i jednostek modułowych. 

Moduł  kształcenia  w  zawodzie  zawiera:  cele  kształcenia,  wykaz 

jednostek  modułowych,  schemat  układu  jednostek  modułowych  oraz 
literatur

ę

. 

Jednostka modułowa zawiera: szczegółowe cele kształcenia, materiał 

nauczania, 

ć

wiczenia, 

ś

rodki  dydaktyczne,  wskazania  metodyczne  

do realizacji programu jednostki, propozycje metod sprawdzania i oceny 
osi

ą

gni

ęć

 edukacyjnych ucznia. 

Dydaktyczna 

mapa 

programu 

nauczania, 

zamieszczona  

w  zało

Ŝ

eniach  programowo-organizacyjnych,  przedstawia  schemat 

powi

ą

za

ń

  mi

ę

dzy  modułami  i  jednostkami  modułowymi  oraz  okre

ś

la 

kolejno

ść

  ich  realizacji.  Ma  ona  ułatwi

ć

  dyrekcji  szkół  i  nauczycielom 

organizowanie procesu kształcenia. 

W  programie  został  przyj

ę

ty  system  kodowania  modułów  i  jednostek 

modułowych składaj

ą

cy si

ę

 z nast

ę

puj

ą

cych elementów: 

–

  symbol  cyfrowy  zawodu  według  klasyfikacji  zawodów  szkolnictwa  

zawodowego, 

–

  symbol literowy oznaczaj

ą

cy kategori

ę

 modułów: 

O – dla modułów ogólnozawodowych, 
Z – dla modułów zawodowych, 
S – dla modułów specjalizacyjnych. 

–

  cyfr

ę

 arabsk

ą

 oznaczaj

ą

c

ą

 kolejny moduł lub jednostk

ę

 modułow

ą

. 

 

Przykładowy zapis kodowania modułu:  
812[01].O1 
812[01]  –  symbol  cyfrowy  zawodu:  operator  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  do 

obróbki plastycznej, 

O1 – pierwszy moduł ogólnozawodowy. 
 
Przykładowy zapis kodowania jednostki modułowej:  
812[01].Z1.02 
812[01]  –  symbol  cyfrowy  zawodu:  operator  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  do 

obróbki plastycznej,  

Z1 – pierwszy  moduł  zawodowy:  Eksploatacja  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  

w procesie obróbki plastycznej. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

6 

 

02 – druga 

jednostka 

modułowa 

w 

module 

Z1: 

U

Ŝ

ytkowanie 

i obsługiwanie maszyn i urz

ą

dze

ń

. 

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

7 

 

I.  Zało

Ŝ

enia  programowo-organizacyjne  kształcenia 

w zawodzie  

 

1. Opis pracy w zawodzie 

 

Typowe stanowiska pracy 
Absolwent  szkoły  kształc

ą

cej  w  zawodzie  operator  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

 

do obróbki plastycznej mo

Ŝ

e podejmowa

ć

 prac

ę

 w: 

−

  hutach 

Ŝ

elaza  i  stali  posiadaj

ą

cych  wydziały  obróbki  cieplnej  

i plastycznej, takie jak: walcownie gor

ą

ce i zimne, ku

ź

nie, prasownie, 

−

  hutach  metali  nie

Ŝ

elaznych  posiadaj

ą

cych  wydziały  obróbki  cieplnej  

i plastycznej, takie jak: walcownie gor

ą

ce i zimne, ci

ą

garnie, 

−

  zakładach 

mechanicznych 

posiadaj

ą

cych 

wydziały 

obróbki 

plastycznej,  takie  jak:  walcownie,  ku

ź

nie,  ci

ą

garnie,  prasownie, 

tłocznie lub oddziały i stanowiska obróbki cieplnej. 

  
Zadania zawodowe 
Absolwent  szkoły  kształc

ą

cej  w  zawodzie  operator  maszyn  i urz

ą

dze

ń

 

do  obróbki  plastycznej  powinien  by

ć

  przygotowany  do  wykonywania 

nast

ę

puj

ą

cych zada

ń

 zawodowych: 

−

  u

Ŝ

ytkowania  urz

ą

dze

ń

  podstawowych  i  pomocniczych  do  obróbki 

plastycznej, cieplnej, wyka

ń

czaj

ą

cej, 

−

  prowadzenia  obserwacji  i  oceny  stanu  technicznego  u

Ŝ

ytkowanych 

urz

ą

dze

ń

 podstawowych i pomocniczych, 

−

  dokonywania przegl

ą

du, konserwacji, drobnych napraw oraz regulacji 

urz

ą

dze

ń

 do obróbki plastycznej i cieplnej, 

−

  wykonywania  czynno

ś

ci  zwi

ą

zanych  z  weryfikacj

ą

,  u

Ŝ

ytkowaniem 

i konserwacj

ą

 przyrz

ą

dów pomiarowych oraz narz

ę

dzi roboczych, 

−

  prowadzenia  procesu  nagrzewania  wsadu  przeznaczonego  do 

obróbki  plastycznej  na  gor

ą

co  i  obróbki  cieplnej  według  instrukcji 

technologicznej, 

−

  prowadzenia  procesu  obróbki  plastycznej  stali  i  metali  nie

Ŝ

elaznych 

w pojedynczych  urz

ą

dzeniach  i  zespołach  zgodnie  z  instrukcjami 

technologicznymi, 

−

  uczestniczenia  w  prowadzaniu  kontroli  wst

ę

pnej,  mi

ę

dzyoperacyjnej 

i ostatecznej  wyrobów  obrabianych  plastycznie  i  cieplnie  zgodnie 
z procedurami zapewnienia jako

ś

ci. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

8 

 

Umiej

ę

tno

ś

ci zawodowe 

W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umie

ć

: 

−

  czyta

ć

 i szkicowa

ć

 rysunki konstrukcyjne i technologiczne, 

−

  czyta

ć

 

schematy 

układów 

mechanicznych, 

hydraulicznych, 

pneumatycznych, 

elektrycznych 

i 

automatyki 

przemysłowej 

wyst

ę

puj

ą

ce w Dokumentacjach Techniczno-Ruchowych (DTR), 

−

  ocenia

ć

 stan techniczny u

Ŝ

ytkowanego urz

ą

dzenia, 

−

  wykonywa

ć

  proste  naprawy,  regulacj

ę

  i  konserwacj

ę

  maszyn 

i urz

ą

dze

ń

 wykorzystywanych w procesach technologicznych, 

−

  uruchamia

ć

,  wykonywa

ć

  i  kontrolowa

ć

  przebieg  pracy  oraz  wył

ą

cza

ć

 

u

Ŝ

ytkowane urz

ą

dzenie, 

−

  ocenia

ć

  i  weryfikowa

ć

  narz

ę

dzia,  osprz

ę

t  i  przyrz

ą

dy  stosowane 

w procesach obróbki cieplnej i plastycznej, 

−

  kontrolowa

ć

 działanie i sprawdza

ć

 prac

ę

 aparatury pomiarowej, 

−

  rozpoznawa

ć

 gatunki materiałów wsadowych i wyrobów gotowych ze 

stali,  metali  nie

Ŝ

elaznych  i  ich  stopów  oraz  ich  jako

ść

,  celem 

spełnienia wymaga

ń

 procedur zapewnienia jako

ś

ci, 

−

  przygotowywa

ć

  wsad  do  procesów  obróbki  cieplnej  i  plastycznej, 

prowadzi

ć

 

procesy 

technologiczne 

zgodnie 

z 

instrukcjami 

technologicznymi,  przepisami  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  oraz 

procedurami zapewnienia jako

ś

ci, 

−

  posługiwa

ć

 

si

ę

 

urz

ą

dzeniami 

pomiarowymi 

w 

procesie 

technologicznym, 

−

  wykonywa

ć

  kontrol

ę

  przebiegu  procesu  technologicznego  zgodnie 

z procedurami zapewnienia jako

ś

ci, 

−

  pobiera

ć

  próby  do  bada

ń

  składu  chemicznego,  wła

ś

ciwo

ś

ci 

wytrzymało

ś

ciowych 

i 

technologicznych, 

struktury, 

zgodnie 

z warunkami zamówienia, 

−

  korzysta

ć

  z  urz

ą

dze

ń

  komputerowych  stosowanych  w  procesach 

wytwarzania, kontroli i sterowania oraz analizy jako

ś

ci, 

−

  przestrzega

ć

  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska, 

−

  organizowa

ć

 stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii, 

−

  komunikowa

ć

 si

ę

 z uczestnikami procesu pracy, 

−

  stosowa

ć

  przepisy  Kodeksu  Pracy  dotycz

ą

ce  praw  i  obowi

ą

zków 

pracownika i pracodawcy, 

−

  stosowa

ć

  przepisy  prawa  w  zakresie    wykonywanych  zada

ń

 

zawodowych, 

−

  korzysta

ć

 z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji, 

−

 

udziela

ć

 pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy.

 

 

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

9 

 

2. Zalecenia  dotycz

ą

ce  organizacji  procesu  dydaktyczno  – 

wychowawczego 

Podstawowym  celem  kształcenia  w  zawodzie  operator  maszyn  

i urz

ą

dze

ń

 do obróbki plastycznej jest przygotowanie absolwenta szkoły 

zawodowej do wykonywania prac zwi

ą

zanych z wytwarzaniem wyrobów 

w procesach obróbki plastycznej.  

Proces  kształcenia  według  modułowego  programu  nauczania  dla 

zawodu  operator  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  do  obróbki  plastycznej  mo

Ŝ

e  by

ć

 

realizowany  w  trzyletniej  zasadniczej  szkole  zawodowej  dla  młodzie

Ŝ

y  

i dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej).  

Program 

nauczania 

obejmuje 

kształcenie 

ogólnozawodowe, 

zawodowe  i  specjalizacyjne.  Kształcenie  ogólnozawodowe  zapewnia 
preorientacj

ę

  w  zawodzie.  Kształcenie  zawodowe  ma  przygotowa

ć

 

absolwenta  szkoły  do  realizacji  zada

ń

  na  typowych  dla  zawodu 

stanowiskach  pracy  i  stanowi  podbudow

ę

  do  uzyskania  specjalizacji 

zawodowej.  Kształcenie  specjalizacyjne  ma  na  celu  dostosowanie 
kwalifikacji absolwenta do potrzeb lokalnego i regionalnego rynku pracy. 

Ogólne  i  szczegółowe  cele  kształcenia  wynikaj

ą

  z  podstawy 

programowej kształcenia w zawodzie.

 

Tre

ś

ci  programowe  zawarte  s

ą

  w  czterech  modułach:  jednym 

ogólnozawodowym, 

dwóch 

zawodowych 

oraz 

w 

jednym 

specjalizacyjnym.

 

Moduły  s

ą

  podzielone  na  jednostki  modułowe.  Ka

Ŝ

da  jednostka 

modułowa  zawiera  tre

ś

ci stanowi

ą

ce  pewn

ą

  logiczn

ą

  cało

ść

.  Realizacja 

celów  kształcenia  jednostek  modułowych  umo

Ŝ

liwi  opanowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci  pozwalaj

ą

cych  na  wykonywanie  okre

ś

lonego  zakresu 

pracy. 

Nabywaniu 

umiej

ę

tno

ś

ci 

zawodowych 

powinno 

sprzyja

ć

 

wykonywanie 

ć

wicze

ń

 

zaproponowanych 

 

w 

poszczególnych 

jednostkach modułowych. 

Program  modułu  812[01].O1  –  Techniczne  podstawy  zawodu  składa 

si

ę

  z  sze

ś

ciu  jednostek  modułowych  i  obejmuje  ogólnozawodowe  tre

ś

ci 

kształcenia  z  zakresu  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej  i  ochrony 

ś

rodowiska,  dokumentacji  technicznej, 

materiałoznawstwa, 

elementów 

maszyn, 

układów 

elektrycznych  

i automatyki przemysłowej oraz mechanicznych technik wytwarzania. 

Program  modułu  812[01].Z1  –  Eksploatacja  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  

w  procesie  obróbki  plastycznej  składa  si

ę

  z  dwóch  jednostek 

modułowych  i  obejmuje  zawodowe  tre

ś

ci  kształcenia  dotycz

ą

ce 

maszynoznawstwa oraz u

Ŝ

ytkowania i obsługiwania maszyn i urz

ą

dze

ń

.  

Program  modułu  812[01].Z2  –  Technologia  wytwarzania  wyrobów 

metodami  obróbki  plastycznej  składa  si

ę

  z  sze

ś

ciu  jednostek 

modułowych i obejmuje zawodowe tre

ś

ci z zakresu prowadzenia obróbki 

cieplnej i cieplno-chemicznej, walcowania, ci

ą

gnienia, kucia i tłoczenia.   

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

10 

 

Program  modułu  812[01].S1  –  Proces  walcowania  stali  składa  si

ę

  

z  dwóch  jednostek  modułowych  i  obejmuje  specjalizacyjne  tre

ś

ci  

z  zakresu  walcowania  pr

ę

tów,  kształtowników,  rur  oraz  blach  grubych  

i cienkich. 

Kształcenie  specjalizacyjne  powinno  by

ć

  dostosowane  do  potrzeb 

rynku  pracy.  Szkoła  mo

Ŝ

e  realizowa

ć

  zamieszczony  w  programie 

nauczania  moduł specjalizacyjny  lub  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od  potrzeb  lokalnego  

i  regionalnego  rynku  pracy  oraz  własnych  mo

Ŝ

liwo

ś

ci  mo

Ŝ

e  opracowa

ć

 

program innej specjalizacji. 

Wykaz  modułów  i  wyst

ę

puj

ą

cych  w  nich  jednostek  modułowych 

zamieszczono w tabeli.

 

 
Wykaz modułów i jednostek modułowych 
 

Symbol jednostki 

modułowej 

Zestawienie modułów i jednostek modułowych 

Orientacyjna 

liczba godzin 

na realizacj

ę

 

 

Moduł 812[01].O1 
Techniczne podstawy zawodu 

540 

812[01].O1.01 

Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa  

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej  

i ochrony 

ś

rodowiska 

36 

812[01].O1.02 

Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 techniczn

ą

 

72 

812[01].O1.03 

Stosowanie materiałów konstrukcyjnych  
i narz

ę

dziowych  

90 

812[01].O1.04 

Rozpoznawanie elementów maszyn  
i mechanizmów 

90 

812[01].O1.05 

Analizowanie układów elektrycznych i automatyki 
przemysłowej 

72 

812[01].O1.06 

Stosowanie podstawowych  technik wytwarzania 
cz

ęś

ci maszyn 

180 

 

Moduł 812[01].Z1  
Eksploatacja maszyn i urz

ą

dze

ń

 w procesie  

obróbki plastycznej 

324 

812[01].Z1.01 

Dobieranie maszyn i urz

ą

dze

ń

 przemysłowych 

oraz transportowych 

104 

812[01].Z1.02  U

Ŝ

ytkowanie i obsługiwanie maszyn i urz

ą

dze

ń

  

220 

 

Moduł 812[01].Z2  
Technologia wytwarzania wyrobów metodami 
obróbki plastycznej 

540 

812[01].Z2.01 

Posługiwanie si

ę

 podstawowymi poj

ę

ciami 

z zakresu obróbki plastycznej  

18 

812[01].Z2.02 

Wykonywanie  operacji obróbki cieplnej i cieplno- 
chemicznej 

72 

812[01].Z2.03 

Przygotowanie i nagrzewanie wsadu do obróbki 
plastycznej 

92 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

11 

 

812[01].Z2.04 

Wykonywanie wyrobów w procesie walcowania  
i ci

ą

gnienia 

174 

812[01].Z2.05  Wykonywanie wyrobów w procesie kucia 

114 

812[01].Z2.06  Wykonywanie wyrobów w procesie tłoczenia 

70 

 

Moduł 813[01].S1 
Proces walcowania stali  

432 

812[01].S1.01 

Walcowanie pr

ę

tów, kształtowników i rur 

272 

812[01].S1.02 

Walcowanie blach grubych i cienkich 

160 

                                                                                              Razem 

1836 

 

Zwi

ą

zki  oraz  zale

Ŝ

no

ś

ci  pomi

ę

dzy  modułami  i  jednostkami 

modułowymi  w  programie  nauczania  przedstawia  dydaktyczna  mapa 
programu. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

12 

 

Dydaktyczna mapa programu nauczania

 

 

 

 

 
 
 
 
 

812[01].O1 

812[01].O1.01 

812[01].O1.02 

812[01].O1.03 

812[01].O1.04 

812[01].O1.05 

812[01].O1.06 

812[01].Z1.01 

812[01].Z1.02 

812[01].Z2.01 

812[01].Z2.02 

812[01].Z1 

812[01].Z2 

812[01].Z2.03 

812[01].Z2.04 

812[01].Z2.05 

812[01].Z2.06 

812[01].S1 

812[01].S1.01 

812[01].S1.02 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

13 

 

Dydaktyczna  mapa  modułowego  programu  nauczania  stanowi 

schemat  powi

ą

za

ń

  mi

ę

dzy  modułami  oraz  jednostkami  modułowymi  

i  okre

ś

la  kolejno

ść

  ich  realizacji.  Szkoła  powinna  z  niej  korzysta

ć

  przy 

planowaniu  zaj

ęć

  dydaktycznych.  Ewentualna  zmiana  kolejno

ś

ci 

realizacji  programu  modułów  lub  jednostek  modułowych  powinna  by

ć

 

poprzedzona  szczegółow

ą

  analiz

ą

  dydaktycznej  mapy  programu 

nauczania oraz tre

ś

ci jednostek modułowych, przy zachowaniu korelacji 

tre

ś

ci kształcenia.

 

Orientacyjna  liczba  godzin  na  realizacj

ę

,  podana  w  tabeli  wykazu 

modułów i jednostek modułowych, mo

Ŝ

e ulega

ć

 zmianie w zale

Ŝ

no

ś

ci od 

stosowanych 

przez 

nauczyciela 

metod 

nauczania 

i 

ś

rodków 

dydaktycznych.

 

Nauczyciel  realizuj

ą

cy  modułowy  program  nauczania  powinien 

posiada

ć

 

przygotowanie 

w 

zakresie 

metodologii 

kształcenia 

modułowego, aktywizuj

ą

cych metod nauczania, pomiaru dydaktycznego 

oraz projektowania i opracowywania pakietów edukacyjnych.

 

W zintegrowanym procesie kształcenia modułowego nie ma podziału 

na  zaj

ę

cia  teoretyczne  i  praktyczne.  Programy  nauczania  jednostek 

modułowych  w  poszczególnych  modułach  powinny  by

ć

  realizowane  

w  ró

Ŝ

nych  formach  organizacyjnych,  dostosowanych  do  tre

ś

ci  i  metod 

kształcenia.  Stosowane  metody  i  formy  organizacyjne  pracy  uczniów 
powinny zapewni

ć

 osi

ą

gni

ę

cie zało

Ŝ

onych w programie nauczania celów 

kształcenia.  Wymaga  to  takiej  organizacji  kształcenia,  w  której  proces 
uczenia  si

ę

  b

ę

dzie  dominowa

ć

  nad  procesem  nauczania,  dlatego  te

Ŝ

 

nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  szczególn

ą

  uwag

ę

  na  dobrze  zorganizowan

ą

, 

samodzieln

ą

, kierowan

ą

 przez nauczyciela prac

ę

, uczniów.

 

Zaleca  si

ę

,  aby  kształcenie  modułowe  było  realizowane  metodami 

aktywizuj

ą

cymi,  a  w  szczególno

ś

ci:  metod

ą

  dyskusji  dydaktycznej, 

przewodniego  tekstu,  metodami  praktycznymi,  takimi  jak: 

ć

wiczenia 

praktyczne,  metoda  projektów,  a  tak

Ŝ

e  metodami  eksponuj

ą

cymi  np. 

pokazu  z  obja

ś

nieniem.  Dominuj

ą

c

ą

  metod

ą

  nauczania  powinny  by

ć

 

ć

wiczenia praktyczne.

 

Podczas  realizacji  programu  nauczania  nale

Ŝ

y  poło

Ŝ

y

ć

  nacisk  na 

samokształcenie  uczniów  oraz  na  wykorzystywanie  innych  ni

Ŝ

 

podr

ę

cznikowe, 

ź

ródeł  informacji,  takich  jak:  normy,  instrukcje, 

poradniki,  katalogi,  czasopisma  techniczne,  Internet  i  pozatekstowe 

ź

ródła  informacji.  W  realizacji  tre

ś

ci  programowych,  w  tym 

ć

wicze

ń

, 

nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dnia

ć

  współczesne  technologie,  materiały,  narz

ę

dzia  

i sprz

ę

t. 

 

Prowadzenie zaj

ęć

 metodami aktywizuj

ą

cymi i praktycznymi wymaga 

przygotowania  materiałów,  takich  jak:  teksty  przewodnie,  instrukcje  do 
wykonywania 

ć

wicze

ń

,  instrukcje  stanowiskowe  oraz  instrukcje 

bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy.

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

14 

 

Wskazane 

jest 

wykorzystywanie 

filmów 

dydaktycznych  

i  komputerowych  programów  symulacyjnych,  organizowanie  zaj

ęć

 

dydaktycznych  w  zakładach  pracy,  w  celu  poznania  organizacji 
stanowisk  pracy,  warunków  magazynowania  materiałów,  sprz

ę

tu  czy 

zabezpiecze

ń

 zapewniaj

ą

cych bezpiecze

ń

stwo i higien

ę

 pracy.

 

Nauczyciel  kieruj

ą

cy  procesem  kształtowania  umiej

ę

tno

ś

ci  uczniów 

powinien  udziela

ć

  im  pomocy  w  rozwi

ą

zywaniu  problemów  zwi

ą

zanych  

z    realizacj

ą

  zada

ń

  oraz  sterowa

ć

  ich  tempem  pracy.  Powinien  równie

Ŝ

 

rozwija

ć

  zainteresowanie  zawodem,  wskazywa

ć

  mo

Ŝ

liwo

ś

ci  dalszej 

edukacji,  kształtowa

ć

  po

Ŝą

dane  postawy  uczniów,  jak:  rzetelno

ść

  

i  odpowiedzialno

ść

  za  prac

ę

,  dbało

ść

  o  jej  jako

ść

,  o  porz

ą

dek  na 

stanowisku  pracy  i  racjonalne  wykorzystanie  maszyn,  urz

ą

dze

ń

  

i materiałów.

 

Istotnym  elementem  organizacji  procesu  dydaktycznego  jest  system 

sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych  ucznia.  Wskazane  jest 

prowadzenie bada

ń

 diagnostycznych, kształtuj

ą

cych i sumuj

ą

cych.

 

Badania  diagnostyczne  maj

ą

  na  celu  dokonanie  oceny  zakresu  oraz 

poziomu  wiadomo

ś

ci  i  umiej

ę

tno

ś

ci  uczniów  w  pocz

ą

tkowej  fazie 

kształcenia.

 

Badania kształtuj

ą

ce, prowadzone w trakcie realizacji programu, maj

ą

 

dostarcza

ć

 bie

Ŝą

cych informacji o efektywno

ś

ci nauczania – uczenia si

ę

. 

Informacje  uzyskane  w  wyniku  bada

ń

  pozwalaj

ą

  na  dokonanie 

niezb

ę

dnych korekt w procesie nauczania.

 

Badania  sumuj

ą

ce  nale

Ŝ

y  prowadzi

ć

  po  zako

ń

czeniu  realizacji 

programu jednostki modułowej.

 

Ocenianie  powinno  u

ś

wiadamia

ć

  uczniowi  poziom  jego  osi

ą

gni

ęć

  

w  stosunku  do  wymaga

ń

  edukacyjnych,  wdra

Ŝ

a

ć

  do  systematycznej 

pracy,  samokontroli  i  samooceny.  Nale

Ŝ

y  je  realizowa

ć

  za  pomoc

ą

 

sprawdzianów ustnych, pisemnych i praktycznych, obserwacji czynno

ś

ci 

ucznia oraz pomiaru dydaktycznego.

 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych  wymaga  od 

nauczyciela  okre

ś

lenia  kryteriów  i  norm  oceny,  opracowania  testów 

osi

ą

gni

ęć

 szkolnych, arkuszy obserwacji i arkuszy oceny post

ę

pów.

 

Szkoła,  podejmuj

ą

ca  kształcenie  w  zawodzie  według  modułowego 

programu  nauczania,  powinna  posiada

ć

  odpowiednie  warunki  lokalowe 

oraz wyposa

Ŝ

enie techniczne i dydaktyczne.

 

Ś

rodki dydaktyczne, niezb

ę

dne do organizacji i prowadzenia procesu 

kształcenia  według  programu  modułowego,  to:  pomoce  dydaktyczne, 
materiały  dydaktyczne,  techniczne 

ś

rodki  kształcenia,  dydaktyczne 

ś

rodki pracy.  

Kształtowanie  umiej

ę

tno

ś

ci  praktycznych  powinno  odbywa

ć

  na 

odpowiednio 

wyposa

Ŝ

onych 

stanowiskach 

dydaktycznych  

w pracowniach, warsztatach oraz rzeczywistych stanowiskach pracy. Na 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

15 

 

stanowiskach  dydaktycznych  nale

Ŝ

y  stworzy

ć

  odpowiednie  warunki 

umo

Ŝ

liwiaj

ą

ce  przyswajanie  wiedzy  zwi

ą

zanej  z  wykonywaniem 

ć

wicze

ń

. 

Stanowisko  dydaktyczne  powinna  stanowi

ć

  wydzielona  cz

ęść

 

pracowni,  warsztatów,  hali,  w  których  korzystaj

ą

c  ze  zgromadzonych 

materiałów, narz

ę

dzi i sprz

ę

tu ucze

ń

 wykona okre

ś

lone zadania.

 

Szkoła,  realizuj

ą

ca  kształcenie  w  zawodzie  operator  maszyn  

i  urz

ą

dze

ń

  do  obróbki  plastycznej  powinna  posiada

ć

  nast

ę

puj

ą

ce 

pomieszczenia dydaktyczne:

 

−

  pracowni

ę

  podstaw  budowy  i  eksploatacji  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  do 

obróbki plastycznej, 

−

  pracowni

ę

  techniki wytwarzania materiałów, 

−

  pracowni

ę

 elektrotechniki i elektroniki, 

−

  pracowni

ę

 komputerow

ą

, 

−

  warsztaty.

 

Pracownie  powinny  składa

ć

  si

ę

  z  sali  dydaktycznej  i  zaplecza 

magazynowo  -  socjalnego.  W  sali  dydaktycznej  nale

Ŝ

y  zapewni

ć

 

stanowisko  pracy  dla  nauczyciela  i  odpowiedni

ą

  liczb

ę

  stanowisk  dla 

uczniów. 

Wszystkie 

pomieszczenia 

dydaktyczne 

powinny 

by

ć

 

wyposa

Ŝ

one w: 

−

 

ś

rodki  techniczne,  takie  jak:  telewizor,  magnetowid,  rzutnik  pisma, 

rzutnik  przezroczy,  zestaw  komputerowy,  drukarka,  kserokopiarka, 
rzutnik multimedialny, 

−

  materiały  dydaktyczne,  takie  jak:  filmy,  przezrocza,  foliogramy, 

fazogramy, programy komputerowe, plansze, 

−

  tekstowe 

ź

ródła  informacji,  takie  jak:  czasopisma  zawodowe, 

instrukcje do 

ć

wicze

ń

, katalogi, prospekty. 

Pracownie,  w  których  b

ę

d

ą

  prowadzone 

ć

wiczenia  praktyczne, 

powinny  spełnia

ć

  wymagania  wynikaj

ą

ce  z  przepisów  bezpiecze

ń

stwa 

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej i ochrony od pora

Ŝ

e

ń

 pr

ą

dem 

elektrycznym.

 

Je

Ŝ

eli  szkoła  nie  mo

Ŝ

e  zapewni

ć

  realizacji  programów  niektórych 

jednostek  modułowych  w  oparciu  o  własn

ą

  baz

ę

,  powinna  powierzy

ć

 

kształcenie 

placówkom 

dysponuj

ą

cym 

dobr

ą

 

baz

ą

 

techniczn

ą

  

i dydaktyczn

ą

, jak Centra Kształcenia Praktycznego, Centra Kształcenia 

Ustawicznego. 

Wskazane jest, aby zaj

ę

cia dydaktyczne odbywały si

ę

  w grupie do 15 

osób,  z  podziałem  na  zespoły  2-4  osobowe  wykonuj

ą

ce 

ć

wiczenia  na 

wydzielonych  stanowiskach,  a  przy  obsłudze  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  

indywidualnie. 

W trosce  o  jako

ść

 kształcenia konieczne  s

ą

  systematyczne  działania 

szkoły polegaj

ą

ce na: 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

16 

 

−

  organizowaniu  zaplecza  technicznego  umo

Ŝ

liwiaj

ą

cego  wykonanie 

obudowy dydaktycznej programu, 

−

  współpracy  z  wy

Ŝ

szymi  uczelniami,  przedsi

ę

biorstwami  hutniczymi  

w  celu  aktualizacji  tre

ś

ci  kształcenia  zawodowego  o  nowe, 

odpowiadaj

ą

ce wymaganiom technologii, techniki oraz rynku pracy,  

−

  doskonaleniu nauczycieli.  

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

17 

 

II. Plan nauczania 

 
PLAN NAUCZANIA 
Zasadnicza szkoła zawodowa 
Zawód: operator maszyn i urz

ą

dze

ń

 obróbki plastycznej  812[01] 

Podbudowa programowa: gimnazjum 
 

Dla młodzie

Ŝ

y 

Dla dorosłych 

Liczba godzin 

tygodniowo 

w trzyletnim 

okresie 

nauczania 

Liczba godzin 

tygodniowo 

w trzyletnim 

okresie 

nauczania 

Liczba godzin 

w trzyletnim 

okresie 

nauczania 

Semestr I-VI 

Lp. 

Moduły kształcenia  

w zawodzie 

Klasy I – III 

Forma 

stacjonarna 

Forma  

zaoczna 

1.    Techniczne podstawy 

zawodu 

15 

12 

205 

2.    Eksploatacja maszyn 

i urz

ą

dze

ń

 w procesie  

obróbki plastycznej 

9 

7 

126 

3.    Technologia wytwarzania 

wyrobów metodami obróbki 
plastycznej 

15 

12 

205 

4.    Proces walcowania stali 

12 

8 

166 

                                    Razem 

51 

39 

702 

 

 
 
 
 
 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

18 

 

III. Moduły kształcenia w zawodzie 

 

Moduł 812[01].O1 
Techniczne podstawy zawodu  

 

1. Cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

:

 

−

  stosowa

ć

  przepisy  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska, 

−

  dobiera

ć

 

ś

rodki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy, 

−

  przestrzega

ć

 

przepisów 

Kodeksu 

pracy 

dotycz

ą

cych 

praw  

i obowi

ą

zków pracownika i pracodawcy, 

−

  udziela

ć

  pierwszej  pomocy  osobom  poszkodowanym  w  wypadkach 

przy pracy, 

−

  posługiwa

ć

  si

ę

  dokumentacj

ą

  konstrukcyjn

ą

  i  technologiczn

ą

  oraz 

normami technicznymi, 

−

  wykonywa

ć

 szkice cz

ęś

ci maszyn i mechanizmów, 

−

  okre

ś

la

ć

  na  podstawie  dokumentacji  technicznej  elementy  składowe 

maszyny lub urz

ą

dzenia, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  materiały  niemetalowe  wykorzystywane  w  procesach 

technologicznych obróbki plastycznej, 

−

  okre

ś

la

ć

  wła

ś

ciwo

ś

ci  metali  i  ich  stopów  oraz  wskazywa

ć

  na 

znaczenie  ich  oceny  w  procesach  kontroli  materiałów  wsadowych  
i wyrobów gotowych, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

   gatunki,  wła

ś

ciwo

ś

ci  i  zastosowanie  stopów  Fe-C  oraz 

charakteryzowa

ć

 sposoby ich otrzymywania, 

−

  okre

ś

la

ć

  wpływ  w

ę

gla,  domieszek  i  zanieczyszcze

ń

  na  wła

ś

ciwo

ś

ci 

stali, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  gatunki,  wła

ś

ciwo

ś

ci  i  zastosowanie  metali  nie

Ŝ

elaznych  

i ich stopów, 

−

  okre

ś

la

ć

 warunki równowagi ciała sztywnego, 

−

  wyja

ś

nia

ć

  poj

ę

cia:  pr

ę

dko

ść

  obwodowa,  pr

ę

dko

ść

  obrotowa,  praca 

mechaniczna, moc, energia i sprawno

ść

, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  typowe  rodzaje  obci

ąŜ

e

ń

  i  napr

ęŜ

e

ń

  wyst

ę

puj

ą

ce  

w elementach maszyn, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  rodzaje  poł

ą

cze

ń

,  osie,  wały,  ło

Ŝ

yska,  sprz

ę

gła,  hamulce  

i mechanizmy oraz okre

ś

la

ć

 ich zastosowanie w budowie maszyn, 

−

  dokonywa

ć

 pomiarów podstawowych wielko

ś

ci elektrycznych, 

−

  rozpoznawa

ć

 

podstawowe 

elementy 

układów 

elektrycznych  

i elektronicznych, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

 instalacje mieszkaniowe i przemysłowe,  

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

19 

 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

 elementy układów automatyki przemysłowej, 

−

  czyta

ć

 schematy układów elektrycznych, elektronicznych i automatyki 

przemysłowej, 

−

  wykonywa

ć

 pomiary warsztatowe, 

−

  wykonywa

ć

  podstawowe  operacje  obróbki  r

ę

cznej  i  mechanicznej 

skrawaniem, 

−

  lutowa

ć

,  klei

ć

  i  wykonywa

ć

  pod  nadzorem  podstawowe  operacje 

spawania elektrycznego i gazowego, 

−

  okre

ś

la

ć

 cechy charakterystyczne technologii odlewniczej, 

−

  dobiera

ć

  narz

ę

dzia,  przyrz

ą

dy  i  materiały  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od 

wykonywanej pracy, 

−

  stosowa

ć

 

programy 

komputerowe 

do 

sterowania 

procesami 

technologicznymi, 

−

  stosowa

ć

  przepisy  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej i ochrony 

ś

rodowiska. 

 

2. Wykaz jednostek modułowych 
 

Symbol 

jednostki 

modułowej 

Zestawienie modułów i jednostek modułowych 

Orientacyjna 

liczba godzin 

na realizacj

ę

 

812[01].O1.01  Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa  

i higieny pracy, ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej  

i ochrony 

ś

rodowiska 

36 

812[01].O1.02  Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 techniczn

ą

 

72 

812[01].O1.03  Stosowanie materiałów konstrukcyjnych  

i narz

ę

dziowych  

90 

812[01].O1.04  Rozpoznawanie elementów maszyn  

i mechanizmów 

90 

812[01].O1.05  Analizowanie układów elektrycznych i automatyki 

przemysłowej 

72 

812[01].O1.06  Stosowanie podstawowych technik wytwarzania 

cz

ęś

ci maszyn 

        180 

                                                                                              Razem 

540 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

20 

 

3. Schemat układu jednostek modułowych 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
4. Literatura 

Bernaciak  A.:  Ochrona 

ś

rodowiska  w  praktyce.  Wydawnictwo  SORUS, 

Warszawa 2004

 

Bolkowski S.: Elektrotechnika. WSiP, Warszawa 2004 
Bo

Ŝ

enko L.: Maszynoznawstwo dla szkoły zasadniczej. WsiP, Warszawa 

2004 
Chocholski  A.:  Elektrotechnika  z  automatyk

ą

. 

Ć

wiczenia.  WSiP, 

Warszawa 2004 
Chwaleba  A.,  Moeschkeb  B.,  Płosza

ń

ski  G.:  Elektronika.  WSiP, 

Warszawa 2004  
Dobrza

ń

ski 

L.: 

Metaloznawstwo 

i 

obróbka 

cieplna. 

WSiP,  

Warszawa 2004 
Dretkiewicz-Wi

ę

ch J.: Materiałoznawstwo. OBRPNiSz, Warszawa 1993 

Dretkiewicz-Wi

ę

ch  J.:  Technologia  mechaniczna.  Techniki  wytwarzania. 

WSiP, Warszawa 2000 
Górecki A.: Technologia ogólna – podstawy technologii mechanicznych. 
WSiP, Warszawa 2004 

812[01].O1 

Techniczne podstawy zawodu 

812[01].O1.01 

Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy, 

ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej i ochrony 

ś

rodowiska 

812[02].O1.02 

Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 

techniczn

ą

 

812[01].O1.03 

Stosowanie materiałów 

konstrukcyjnych i narz

ę

dziowych  

 

812[02].O1.04 

Rozpoznawanie elementów maszyn 

 

i mechanizmów 

812[01].O1.05 

Analizowanie układów elektrycznych  

i automatyki przemysłowej 

812[01].O1.06 

Stosowanie podstawowych  technik wytwarzania  

cz

ęś

ci maszyn 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

21 

 

Hansen A.: Bezpiecze

ń

stwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998 

Hillar 

J., 

Jarmoszuk 

S.: 

Ś

lusarstwo 

i 

spawalnictwo. 

WSiP,  

Warszawa 2004 
Janicki J.: Mechanika Techniczna. WSiP, Warszawa 1990 
Kijewski  J.,  Miller  A.,  Pawlicki  K.,  Szolc  T.:  Maszynoznawstwo.  WSiP, 
Warszawa 2004 
Kostro  J.:  Elementy,  urz

ą

dzenia  i  układy  automatyki.  WSiP,  Warszawa 

2004 
Kotlarski  W.,  Grad  J.:  Aparaty  i  urz

ą

dzenia  elektryczne.  WSiP,  

Warszawa 2004 
Lewandowski T.: Rysunek techniczny dla mechaników. WSiP, Warszawa 
2004 
Lewandowski  T.:  Zbiór  zada

ń

  z  rysunku  technicznego  dla  mechaników. 

WSiP, Warszawa 2004 
Mac  S.,  Leonowski  J.:  Bezpiecze

ń

stwo  i  higiena  pracy  dla  szkół 

zasadniczych. WSiP, Warszawa 2004 
Mac S.: Obróbka metali z materiałoznawstwem. WSiP, Warszawa 2004 
Maksymowicz  A.:  Rysunek  zawodowy  dla  szkół  zasadniczych.  WSiP, 
Warszawa 2004 
Nowicki J.: Podstawy elektrotechniki i elektroniki dla zasadniczych szkół 
nieelektrycznych. WSiP, Warszawa 2004 
R

ą

czkowski B.: Bhp w praktyce. ODDK, Gda

ń

sk 2002

 

St

ę

pczak  K.:  Ochrona  i  kształtowanie 

ś

rodowiska.  WSiP,  Warszawa 

2001 
Waszkiewicz E. i S.: Rysunek zawodowy. WSiP, Warszawa 1999 
Zawora J.: Podstawy technologii maszyn. WSiP, Warszawa 2001

 

 
Wykaz  literatury  nale

Ŝ

y  aktualizowa

ć

  w  miar

ę

  ukazywania  si

ę

  nowych 

pozycji wydawniczych.

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

22 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.01 
Przestrzeganie  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny 

pracy, 

ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej 

i 

ochrony 

ś

rodowiska 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  zinterpretowa

ć

  podstawowe  przepisy  prawa,  prawa  i  obowi

ą

zki 

pracownika  oraz  pracodawcy  dotycz

ą

ce  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny 

pracy, 

−

  okre

ś

li

ć

  podstawowe  obowi

ą

zki  pracodawcy  w  zakresie  zapewnienia 

bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, 

−

  przewidzie

ć

  konsekwencje  naruszenia  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  

i higieny pracy podczas wykonywania zada

ń

 zawodowych, 

−

  okre

ś

li

ć

 wymagania bhp dotycz

ą

ce pomieszcze

ń

 pracy i pomieszcze

ń

 

higieniczno-sanitarnych, 

−

  dobra

ć

 

ś

rodki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy, 

−

  zapobiec zagro

Ŝ

eniom zdrowia i 

Ŝ

ycia, 

−

  zorganizowa

ć

 stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpiecze

ń

stwa  

i higieny pracy oraz ergonomii, 

−

  okre

ś

li

ć

  prace  zabronione  młodocianym  w  zakładach  obróbki 

plastycznej, 

−

  okre

ś

li

ć

  dopuszczalne  normy  dotycz

ą

ce  o

ś

wietlenia,  hałasu,  drga

ń

 

oraz  pracy  w  polu  elektromagnetycznym  na  typowych  stanowiskach 
operatorskich, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 

i 

zastosowa

ć

 

zasady 

ochrony 

przeciwpo

Ŝ

arowej  

i prowadzenia akcji ga

ś

niczej, 

−

  powiadomi

ć

  wła

ś

ciwe  słu

Ŝ

by  o  zaistniałym  po

Ŝ

arze  i  wypadku  

przy pracy, 

−

  udzieli

ć

 pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy, 

−

  okre

ś

li

ć

  główne 

ź

ródła  zanieczyszcze

ń

  emitowanych  przez  huty 

Ŝ

elaza i metali nie

Ŝ

elaznych oraz wskazywa

ć

 ich wpływ na człowieka  

i 

ś

rodowisko,

 

−

  oceni

ć

  stan  zagro

Ŝ

enia 

ś

rodowiska  spowodowany  emisj

ą

  gazów, 

pyłów  i  innych  odpadów  hutniczych  na  podstawie  obowi

ą

zuj

ą

cych 

norm dopuszczalnych zanieczyszcze

ń

.

 

 

2. Materiał nauczania 

Prawna ochrona pracy.

 

Czynniki  szkodliwe  dla  zdrowia,  uci

ąŜ

liwe  i  niebezpieczne  wyst

ę

puj

ą

ce  

w procesie pracy.

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

23 

 

Wymagania  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  dotycz

ą

ce  pomieszcze

ń

  pracy  

i pomieszcze

ń

 higieniczno-sanitarnych. 

 

Ś

rodki  ochrony  od  pora

Ŝ

e

ń

  pr

ą

dem  elektrycznym  i  ochrony 

indywidualnej.

 

Wymagania bezpiecze

ń

stwa dotycz

ą

ce procesów obróbki plastycznej. 

Ergonomia w kształtowaniu warunków pracy.

 

Zanieczyszczenie 

ś

rodowiska.  

Post

ę

powanie z odpadami poprzemysłowymi.  

Gospodarka wodno-

ś

ciekowa.  

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Analizowanie regulaminu pracy i wybranych przepisów kodeksu pracy. 

•

  Analizowanie  organizacji  produkcji  ró

Ŝ

nych  wyrobów  obróbki 

plastycznej  pod  k

ą

tem  zagro

Ŝ

e

ń

  wypadkowych,  chorób  zawodowych 

oraz doboru 

ś

rodków ochrony indywidualnej. 

•

  Okre

ś

lanie norm d

ź

wigania i prac zabronionych młodocianym. 

•

  Opracowanie procedury post

ę

powania w razie wypadku. 

•

  Udzielanie pierwszej pomocy przy typowych urazach mechanicznych, 

cieplnych i przy pora

Ŝ

eniu pr

ą

dem elektrycznym.

 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Kodeks Pracy.

 

Polskie  Normy  dotycz

ą

ce  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  oraz 

ergonomii.

 

Wydawnictwa  z  zakresu  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  oraz 

eksploatacji obiektów technicznych.

 

Ustawy  i  rozporz

ą

dzenia  dotycz

ą

ce  bezpiecze

ń

stwa,  higieny  pracy, 

ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej oraz ochrony 

ś

rodowiska. 

Instrukcje stanowiskowe.

 

Zestawy do udzielania pierwszej pomocy.

 

Urz

ą

dzenia i sprz

ę

t ochrony przeciwpo

Ŝ

arowej. 

Zestaw odzie

Ŝ

y roboczej, ochronnej. 

Filmy  dydaktyczne  dotycz

ą

ce:  zagro

Ŝ

e

ń

  po

Ŝ

arowych,  zachowania 

pracowników  w  przypadku  wyst

ą

pienia  po

Ŝ

aru  i  w  sytuacjach  awarii 

technologicznych,  bezpiecznej  pracy  przy  urz

ą

dzeniach  elektrycznych, 

ochrony 

ś

rodowiska. 

Ilustracje i fotografie obrazuj

ą

ce zagro

Ŝ

enia na stanowisku pracy. 

Wydawnictwa z zakresu ochrony 

ś

rodowiska. 

Formularze  dotycz

ą

ce  prowadzenia  spraw  zwi

ą

zanych  z  ochron

ą

 

ś

rodowiska.

 

Instrukcje oraz teksty przewodnie do 

ć

wicze

ń

.

 

 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

24 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Realizacja  programu  jednostki  modułowej  ma  przygotowa

ć

  uczniów 

do  przestrzegania  zasad  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  podczas 

wykonywania  zada

ń

  zawodowych  oraz  udzielania  pierwszej  pomocy 

osobom  poszkodowanym  w  wypadkach  przy  pracy.  Tre

ść

  jednostki 

modułowej  obejmuje  tak

Ŝ

e  zagadnienia  dotycz

ą

ce  ochrony 

ś

rodowiska 

w przedsi

ę

biorstwie obróbki plastycznej.

 

Podczas  procesu  nauczania  -  uczenia  si

ę

  nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  uwag

ę

  na 

obowi

ą

zki pracownika i pracodawcy w zakresie bezpiecze

ń

stwa i higieny 

pracy, znaczenie ochrony zdrowia w pracy zawodowej oraz u

ś

wiadomi

ć

 

uczniom  skutki  nieprzestrzegania  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny 

pracy,  ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej  i  ochrony 

ś

rodowiska.  Bardzo  wa

Ŝ

ne 

jest  kształtowanie  prawidłowych  postaw  i  nawyków  oraz  u

ś

wiadomienie 

uczniom, 

Ŝ

e ochrona 

Ŝ

ycia i zdrowia  człowieka w 

ś

rodowisku pracy jest 

celem  nadrz

ę

dnym.  Niezb

ę

dne  jest,  aby  ucze

ń

  opanował  umiej

ę

tno

ść

 

udzielania  pierwszej  pomocy  osobom  poszkodowanym  w  wypadku  na 
stanowisku  pracy  oraz  okre

ś

lania  wymaga

ń

  dotycz

ą

cych  ochrony 

ś

rodowiska podczas produkcji wyrobów w procesie obróbki plastycznej.  

Do  osi

ą

gni

ę

cia  zało

Ŝ

onych  celów  kształcenia  polecane  jest 

zastosowanie  metod:  inscenizacji,  przypadków,  przewodniego  tekstu, 
dyskusji  dydaktycznej  i 

ć

wicze

ń

  praktycznych.  Podczas 

ć

wicze

ń

  nale

Ŝ

y 

kształtowa

ć

  umiej

ę

tno

ś

ci  eliminowania  zagro

Ŝ

e

ń

  wyst

ę

puj

ą

cych  na 

typowym stanowisku operatorskim, rozpoznawania i stosowania sprz

ę

tu 

ga

ś

niczego,  a  tak

Ŝ

e  wykonywania  czynno

ś

ci  zwi

ą

zanych  z  udzielaniem 

pomocy osobom poszkodowanym. 

 Zaleca  si

ę

 

wykorzystanie  filmów  dydaktycznych,  zwi

ą

zanych  

z tematyk

ą

 bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy oraz ochrony 

ś

rodowiska. 

Program  jednostki  modułowej  nale

Ŝ

y  realizowa

ć

  w  pracowni  techniki 

wytwarzania  materiałów,  w  grupie  do  15  uczniów,  z  podziałem  na 
zespoły 2-3 osobowe lub indywidualnie.  
 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

  

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  post

ę

pów  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

systematycznie  w  trakcie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  na 
podstawie kryteriów przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

. 

Do sprawdzania umiej

ę

tno

ś

ci uczniów proponuje si

ę

 zastosowa

ć

: 

−

  sprawdzian pisemny i ustny, 

−

  testy osi

ą

gni

ęć

 szkolnych (pisemny dwustopniowy). 

Zadania  w  te

ś

cie  mog

ą

  by

ć

  otwarte  (krótkiej  odpowiedzi,  z  luk

ą

)  lub 

zamkni

ę

te (wyboru wielokrotnego, na dobieranie, typu prawda- fałsz). 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

25 

 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  proponuje  si

ę

  sprawdza

ć

  przez  obserwacj

ę

 

czynno

ś

ci wykonywanych przez ucznia podczas realizacji 

ć

wicze

ń

. 

Podczas  obserwacji  szczególn

ą

  uwag

ę

  nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  uwag

ę

  na 

wykonywanie  pracy  zgodnie  z  zasadami  bhp,  udzielanie  pierwszej 
pomocy  osobom  poszkodowanym  oraz  dobieranie  i  stosowanie  sprz

ę

tu 

przeciwpo

Ŝ

arowego i 

ś

rodków ga

ś

niczych. 

Na  zako

ń

czenie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

 zastosowa

ć

 test pisemny z zadaniami otwartymi i zamkni

ę

tymi. 

Podstaw

ą

  uzyskania  pozytywnej  oceny  ko

ń

cowej  powinno  by

ć

 

poprawne  wykonanie 

ć

wicze

ń

  oraz  rozwi

ą

zanie  testu  z  poziomu 

podstawowego. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

26 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.02 
Posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 techniczn

ą

 

 
1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  przygotowa

ć

  przybory  kre

ś

larskie  i  materiały  rysunkowe  do 

wykonywania szkiców, 

−

  wykona

ć

 szkice figur płaskich w rzutach prostok

ą

tnych, 

−

  wykona

ć

  szkice  brył  geometrycznych  w  rzutach  prostok

ą

tnych 

i aksonometrycznych, 

−

  wykona

ć

 szkice typowych cz

ęś

ci maszyn, 

−

  zwymiarowa

ć

 szkice cz

ęś

ci maszyn, 

−

  odczyta

ć

 rysunki z uwzgl

ę

dnieniem wymiarowania, 

−

  odczyta

ć

 uproszczenia rysunkowe, 

−

  odczyta

ć

  na  rysunkach  technicznych  oznaczenia  chropowato

ś

ci 

powierzchni,  sposób  obróbki,  powłoki  ochronne  oraz  tolerancj

ę

 

kształtu i poło

Ŝ

enia, pasowanie, 

−

  wykona

ć

 rysunki typowych elementów maszyn, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 

rysunki 

techniczne: 

wykonawcze, 

zło

Ŝ

eniowe, 

zestawieniowe, monta

Ŝ

owe, zabiegowe, operacyjne, 

−

  odczyta

ć

  schemat  kinematyczny  maszyny  lub  urz

ą

dzenia  do  obróbki 

plastycznej, 

−

  odczyta

ć

 schematy układów hydraulicznych i pneumatycznych, 

−

  odczyta

ć

 

Dokumentacj

ę

 

Techniczno-Ruchow

ą

, 

dokumentacj

ę

 

konstrukcyjn

ą

, technologiczn

ą

 i warsztatow

ą

, 

−

  okre

ś

li

ć

  na  podstawie  dokumentacji  technicznej  elementy  składowe 

maszyny lub urz

ą

dzenia, 

−

 

skorzysta

ć

 z norm rysunku technicznego.

 

 

2. Materiał nauczania 

Normalizacja w rysunku technicznym maszynowym. 
Materiały i przybory do rysowania. 
Zasady szkicowania figur płaskich, brył geometrycznych i cz

ęś

ci maszyn 

Rzutowanie prostok

ą

tne i aksonometryczne. 

Zasady wykonywania widoków i przekrojów. 
Zasady wymiarowania przedmiotów na rysunkach. 
Zasady  oznaczania  wymiarów  tolerowanych,  pasowa

ń

,  chropowato

ś

ci 

powierzchni,  tolerancji  kształtu  i  poło

Ŝ

enia,  sposobu  obróbki,  powłok 

ochronnych. 
Uproszczenia rysunkowe.  
Rysunki schematyczne mechaniczne i elektryczne. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

27 

 

Rysunki wykonawcze, monta

Ŝ

owe i zło

Ŝ

eniowe. 

Dokumentacja  Techniczno-Ruchowa,  dokumentacja  konstrukcyjna, 
technologiczna i warsztatowa.

 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Dobieranie materiałów i przyborów rysunkowych do okre

ś

lonych zada

ń

. 

•

  Szkicowanie  płaskich  figur  geometrycznych  z  uwzgl

ę

dnieniem 

poprawno

ś

ci kształtów, proporcji i wymiarów. 

•

  Szkicowanie 

cz

ęś

ci 

maszyn 

w 

rzutach 

prostok

ą

tnych  

i aksonometrycznych. 

•

  Odczytywanie  rysunków  cz

ęś

ci  maszyn  przedstawionych  w  rzutach 

prostok

ą

tnych i aksonometrycznych. 

•

  Wymiarowanie  szkiców  cz

ęś

ci  maszyn  z  oznaczeniem  tolerancji, 

pasowania, chropowato

ś

ci powierzchni i sposobu obróbki. 

•

  Odczytywanie uproszcze

ń

 rysunkowych. 

•

  Szkicowanie typowych cz

ęś

ci maszyn z przekrojami prostymi. 

•

  Oznaczanie i odczytywanie pasowa

ń

 na rysunkach. 

•

  Odczytywanie rysunków konstrukcyjnych. 

•

  Odczytywanie rysunków technologicznych. 

•

  Odczytywanie Dokumentacji Techniczno- Ruchowej (DTR). 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Komplet materiałów rysunkowych.

 

Komplet przyborów kre

ś

larskich.

 

Wzory pisma znormalizowanego. 
Wzory uproszcze

ń

 rysunkowych.

 

Rysunki: zło

Ŝ

eniowe, wykonawcze, monta

Ŝ

owe, schematyczne.

 

Modele cz

ęś

ci maszyn z przekrojami.

 

Model rzutni prostok

ą

tnej.

 

Bryły geometryczne.

 

Cz

ęś

ci maszyn. 

Foliogramy, fazogramy.

 

Dokumentacja  Techniczno  -  Ruchowa,  dokumentacja  konstrukcyjna, 
technologiczna i warsztatowa. 
Schematy kinematyczne maszyn i urz

ą

dze

ń

 do obróbki plastycznej. 

Polskie Normy dotycz

ą

ce rysunku technicznego.

 

 

 
 
 
 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

28 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Podstawowym  celem  realizacji  programu  jednostki  modułowej  jest 

kształtowanie  umiej

ę

tno

ś

ci  wykonywania  szkiców  cz

ęś

ci  maszyn  oraz 

czytanie dokumentacji technicznej. 

Podstawow

ą

  metod

ą

  nauczania  powinny  by

ć

 

ć

wiczenia  praktyczne, 

uzupełnione  pokazem  oraz  dyskusj

ą

  dydaktyczn

ą

  z  wykorzystaniem 

modeli  i  eksponatów  cz

ęś

ci  maszyn.  Przed  rozpocz

ę

ciem 

ć

wicze

ń

 

nale

Ŝ

y  zapozna

ć

  uczniów  z organizacj

ą

  miejsca  pracy  (wła

ś

ciwe 

o

ś

wietlenie,  rozmieszczenie  materiałów  i przyborów  rysunkowych)  oraz 

zwróci

ć

  uwag

ę

  na  postaw

ę

  ucznia  podczas  pracy.  W  trakcie 

ć

wicze

ń

 

nauczyciel powinien obserwowa

ć

 prac

ę

 uczniów i udziela

ć

 dodatkowych 

wyja

ś

nie

ń

  i  wskazówek.  Do  podsumowania 

ć

wicze

ń

  i  prezentacji 

wyników pracy mo

Ŝ

na wykorzysta

ć

 metod

ę

 dyskusji wielokrotnej.  

Uczniowie  powinni  samodzielnie  wykonywa

ć

  szkice  i  rysunki  cz

ęś

ci 

maszyn,  zgodnie  z  zasadami  rysunku  technicznego,  wymiarowa

ć

 

wykonane rysunki, oznacza

ć

 tolerancj

ę

 wymiaru, kształtu i chropowato

ść

 

powierzchni. Wskazane jest, aby nauczyciel przygotował i przeprowadził 
z uczniami  odpowiednio  du

Ŝą

  liczb

ę

 

ć

wicze

ń

  z  zakresu  szkicowania 

i wymiarowania cz

ęś

ci maszyn oraz czytania rysunków. 

Proponuje  si

ę

,  aby 

ć

wiczenia  z  zakresu  szkicowania  i  wymiarowania 

cz

ęś

ci  maszyn  uczniowie  wykonywali  indywidualnie,  za

ś

 

ć

wiczenia  

z zakresu czytania rysunków i schematów w zespołach 2–3 osobowych.  

Uczniom  nale

Ŝ

y  zapewni

ć

  mo

Ŝ

liwo

ść

  korzystania  z  ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł 

informacji  -  normy,  dokumentacje  techniczne.  Uzupełnieniem  procesu 
nauczania  powinny  by

ć

  zadania  domowe,  słu

Ŝą

ce  przede  wszystkim 

utrwaleniu nabytych umiej

ę

tno

ś

ci. 

Zaj

ę

cia nale

Ŝ

y realizowa

ć

 w pracowni podstaw budowy i  eksploatacji 

maszyn i urz

ą

dze

ń

 w grupie do 15 uczniów, podzielonych na zespoły 2-3 

osobowe. W przypadku 

ć

wicze

ń

 indywidualnych uczniowie powinni mie

ć

 

zapewnione osobne stanowiska pracy. 

 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  post

ę

pów  ucznia  powinno  odbywa

ć

  si

ę

  

systematycznie  w  trakcie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  na 
podstawie kryteriów podanych na pocz

ą

tku zaj

ęć

.  

Do  sprawdzania  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych  uczniów  proponuje  si

ę

 

zastosowa

ć

:  sprawdzian  ustny  i  pisemny,  testy  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych, 

obserwacj

ę

 czynno

ś

ci ucznia podczas wykonywania zada

ń

.  

Podczas  kontroli  i  oceny  przeprowadzanej  w  formie  ustnej  nale

Ŝ

y 

sprawdza

ć

  umiej

ę

tno

ś

ci  uczniów  w  zakresie  operowania  zdobyt

ą

 

wiedz

ą

,  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  merytoryczn

ą

  jako

ść

  wypowiedzi,  wła

ś

ciwe 

stosowanie poj

ęć

 technicznych, poprawno

ść

 wnioskowania. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

29 

 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  proponuje  si

ę

  sprawdza

ć

  przez  obserwacj

ę

 

czynno

ś

ci uczniów wykonywanych w trakcie 

ć

wicze

ń

. 

Podczas obserwacji nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na: 

−

  poprawno

ść

 rozmieszczenia widoków i przekrojów, 

−

  poprawno

ść

 wymiarowania, 

−

  zgodno

ść

 zastosowanych oznacze

ń

 i symboli z PN, 

−

  interpretacj

ę

 oznacze

ń

 zamieszczonych w dokumentacji technicznej. 

Na  zako

ń

czenie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

 

zastosowanie 

testu 

pisemnego 

z 

zadaniami 

zamkni

ę

tymi 

wielokrotnego wyboru. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki  testu 

pisemnego oraz poziom wykonania 

ć

wicze

ń

. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

30 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.03 
Stosowanie 

materiałów 

konstrukcyjnych  

i narz

ę

dziowych  

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  scharakteryzowa

ć

 rodzaje i zastosowanie materiałów niemetalowych, 

−

  okre

ś

li

ć

 wła

ś

ciwo

ś

ci materiałów niemetalowych, 

−

  sklasyfikowa

ć

 materiały ogniotrwałe, 

−

  okre

ś

li

ć

 wła

ś

ciwo

ś

ci i zastosowanie materiałów ogniotrwałych, 

−

  scharakteryzowa

ć

 procesy otrzymywania stopów 

Ŝ

elaza z w

ę

glem, 

−

  scharakteryzowa

ć

 budow

ę

 krystaliczn

ą

 metali, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 przebieg krzepni

ę

cia czystego metalu, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

  składniki  strukturalne  stopu  Fe  –  C  na  podstawie  wykresu 

Ŝ

elazo-cementyt, 

−

  okre

ś

li

ć

 wła

ś

ciwo

ś

ci metali i ich stopów, 

−

  wykona

ć

  badanie  wła

ś

ciwo

ś

ci  mechanicznych  i  technologicznych 

metali i stopów, 

−

  sklasyfikowa

ć

 stopy 

Ŝ

elaza z w

ę

glem, 

−

  okre

ś

li

ć

  zastosowanie  poszczególnych  gatunków  stali, 

Ŝ

eliwa  

i staliwa,

 

−

  sklasyfikowa

ć

 stopy metali nie

Ŝ

elaznych, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

  gatunki,  wła

ś

ciwo

ś

ci  i  zastosowanie  metali  nie

Ŝ

elaznych 

i ich stopów, 

−

  rozpozna

ć

  na  podstawie  oznaczenia:  stal,  staliwo, 

Ŝ

eliwo,  metale 

nie

Ŝ

elazne i ich stopy, 

−

  skorzysta

ć

 z wykresu 

Ŝ

elazo-cementyt, PN, katalogów, poradników. 

 

2. Materiał nauczania 

Tworzywa sztuczne. 
Materiały kompozytowe. 
Materiały ceramiczne 
Materiały ogniotrwałe. 
Drewno. 
Materiały uszczelniaj

ą

ce. 

Metalurgia stali. 
Budowa metali i stopów. 
Krystalizacja metali. 
Wła

ś

ciwo

ś

ci  fizyczne,  chemiczne,  mechaniczne  i  technologiczne  metali  

i stopów. 
Badanie wła

ś

ciwo

ś

ci mechanicznych i technologicznych metali i stopów. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

31 

 

Stale  niestopowe  (w

ę

glowe):  wpływ  w

ę

gla  na  wła

ś

ciwo

ś

ci  stali, 

klasyfikacja stali, znakowanie. 
Stale  stopowe:  wpływ  pierwiastków  stopowych  na  wła

ś

ciwo

ś

ci  stali, 

klasyfikacja stali, znakowanie. 
Staliwo. 

ś

eliwo:  ogólna  charakterystyka 

Ŝ

eliw, 

Ŝ

eliwo  szare, 

Ŝ

eliwo  białe, 

znakowanie 

Ŝ

eliw. 

Metale nie

Ŝ

elazne i ich stopy. 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Rozpoznawanie próbek materiałów i okre

ś

lanie ich zastosowania. 

•

  Okre

ś

lanie rodzaju i zastosowania materiałów ogniotrwałych. 

•

  Dobieranie  materiałów  uszczelniaj

ą

cych  do  zadanych  warunków 

pracy urz

ą

dzenia. 

•

  Dobieranie tworzywa sztucznego do wykonania okre

ś

lonego wyrobu. 

•

  Pobieranie  próby  do  badania  składu  chemicznego,  wła

ś

ciwo

ś

ci 

wytrzymało

ś

ciowych i technologicznych oraz struktury. 

•

  Okre

ś

lanie  gatunku  stali  oraz  stopów  metali  nie

Ŝ

elaznych  na 

podstawie oznaczenia. 

•

  Okre

ś

lanie podstawowych cech materiałów oraz ich zastosowania na 

podstawie informacji z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł. 

•

  Przeprowadzanie statycznej próby rozci

ą

gania. 

•

  Ustalanie  na  podstawie  wyników  próby  rozci

ą

gania  wła

ś

ciwo

ś

ci 

plastycznych. 

•

  Badanie twardo

ś

ci ró

Ŝ

nych materiałów. 

•

  Wykonywanie próby udarno

ś

ci. 

•

  Okre

ś

lanie  rodzaju  i  zakresu  stosowania  wybranych  materiałów 

metalowych w obróbce plastycznej. 

•

  Okre

ś

lanie  rodzaju  i  zakresu  stosowania  wybranych  materiałów 

niemetalowych w obróbce plastycznej. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Próbki stopów 

Ŝ

elaza z w

ę

glem. 

Próbki stopów metali nie

Ŝ

elaznych. 

Zestaw 

gatunków 

drewna, 

tworzyw 

sztucznych, 

materiałów 

ogniotrwałych, szkła oraz materiałów uszczelniaj

ą

cych.

 

Próbki materiałów konstrukcyjnych. 
Twardo

ś

ciomierze. 

Uniwersalna maszyna wytrzymało

ś

ciowa. 

Próbki do bada

ń

 według PN. 

Foliogramy dotycz

ą

ce procesów otrzymywania surówki i stali. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

32 

 

Foliogramy dotycz

ą

ce budowy krystalicznej metali, procesu krystalizacji, 

znakowania stopów 

Ŝ

elaza oraz stopów metali nie

Ŝ

elaznych. 

Polskie Normy, katalogi. 
Wykres 

Ŝ

elazo-cementyt. 

Mikroskop metalograficzny. 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Tre

ść

  jednostki  modułowej  obejmuje  podstawow

ą

  wiedz

ę

  z  zakresu 

materiałów  konstrukcyjnych  i  narz

ę

dziowych.  Stanowi  ona  podbudow

ę

 

do  realizacji  programów  pozostałych  jednostek  modułowych  oraz 
modułów zawodowych. 

Podczas  procesu  nauczania-uczenia  si

ę

  nale

Ŝ

y  odwoływa

ć

  si

ę

  do 

wiadomo

ś

ci  i  umiej

ę

tno

ś

ci  zdobytych  przez  uczniów  na  zaj

ę

ciach  

z chemii i fizyki z zakresu budowy krystalicznej i krystalizacji metali oraz 
wła

ś

ciwo

ś

ci metali i stopów.  

Podczas  realizacji  programu  nale

Ŝ

y  ł

ą

czy

ć

  teori

ę

  z  praktyk

ą

  poprzez 

odpowiedni  dobór 

ć

wicze

ń

,  wykorzystywanie  wiadomo

ś

ci  i  umiej

ę

tno

ś

ci 

z 

innych 

obszarów 

tematycznych 

oraz 

rozwija

ć

 

umiej

ę

tno

ść

 

samokształcenia  i  korzystania  z  innych  ni

Ŝ

  podr

ę

cznikowe 

ź

ródeł 

informacji. 

Szczególnie  wa

Ŝ

ne  jest  opanowanie  przez  ucznia  umiej

ę

tno

ś

ci 

rozró

Ŝ

niania  stopów 

Ŝ

elaza  z  w

ę

glem,  metali  nie

Ŝ

elaznych  i  ich  stopów 

na podstawie oznaczenia oraz wykorzystywania materiałów metalowych 
i niemetalowych w procesach obróbki plastycznej i w budowie maszyn.  

W  procesie  nauczania  -  uczenia  si

ę

  proponuje  si

ę

  stosowa

ć

 

nast

ę

puj

ą

ce  metody:  dyskusji  dydaktycznej,  tekstu  przewodniego, 

pokazu  z  opisem  materiałów  oraz 

ć

wiczenia.  Przykładowe 

ć

wiczenia 

zamieszczone w programie stanowi

ą

 propozycj

ę

 do wykorzystania przez 

nauczyciela.  Zakres 

ć

wicze

ń

  mo

Ŝ

e  by

ć

  rozszerzony  w  zale

Ŝ

no

ś

ci  od 

potrzeb  edukacyjnych  i  mo

Ŝ

liwo

ś

ci  szkoły.  Nauczyciel  powinien 

przygotowa

ć

  materiały  potrzebne  do  wykonania  pokazów  i 

ć

wicze

ń

: 

przewodnie  teksty,  katalogi,  normy,  dokumentacj

ę

  techniczn

ą

  oraz 

zgromadzi

ć

 w pracowni niezb

ę

dne 

ś

rodki dydaktyczne. 

Podczas  poznawania  materiałów  konstrukcyjnych  i  narz

ę

dziowych 

nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na ich rodzaje, wła

ś

ciwo

ś

ci i zastosowanie. Ka

Ŝ

dy 

ucze

ń

  powinien  mie

ć

  mo

Ŝ

liwo

ść

  bezpo

ś

redniej  identyfikacji  materiałów. 

Podczas 

ć

wicze

ń

 uczniowie powinni posługiwa

ć

 si

ę

 katalogami, normami 

oraz  poradnikami.  Wskazane  jest  korzystanie  z  Internetu  w  celu 
pozyskiwania  informacji  na  temat  materiałów,  zamieszczonych  przez 
producentów  lub  firmy  zajmuj

ą

ce  si

ę

  ich  dystrybucj

ą

.  Proces 

dydaktyczny nale

Ŝ

y wspomaga

ć

 filmami i wycieczkami dydaktycznymi. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

33 

 

Zaj

ę

cia  powinny  by

ć

  realizowane  w  pracowni  techniki  wytwarzania 

materiałów  w  grupie  do  15  uczniów,  z podziałem  na  zespoły  3-4 
osobowe.

  

Przed przyst

ą

pieniem do wykonywania 

ć

wicze

ń

 praktycznych, nale

Ŝ

y 

zapozna

ć

  uczniów  z  zasadami  bezpiecze

ń

stwa  obowi

ą

zuj

ą

cymi  na 

danym stanowisku pracy. 

 
6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  edukacyjnych  ucznia  powinno 

odbywa

ć

  si

ę

  systematycznie  w  trakcie  realizacji  programu  jednostki 

modułowej na podstawie kryteriów przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

.  

Osi

ą

gni

ę

cia  uczniów  nale

Ŝ

y  ocenia

ć

  na  podstawie  ustnych 

sprawdzianów, testów osi

ą

gni

ęć

 szkolnych oraz obserwacji pracy ucznia 

podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

Podczas kontroli dokonywanej w formie ustnej, nale

Ŝ

y zwraca

ć

 uwag

ę

 

na  operowanie  zdobyt

ą

  wiedz

ą

,  merytoryczn

ą

  jako

ść

  wypowiedzi, 

wła

ś

ciwe stosowanie poj

ęć

, poprawno

ść

 wnioskowania. 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  nale

Ŝ

y  sprawdza

ć

  na  podstawie  obserwacji 

czynno

ś

ci  uczniów  w  trakcie  wykonywania 

ć

wicze

ń

,  zwracaj

ą

c 

szczególn

ą

 uwag

ę

 na: 

−

  merytoryczn

ą

 poprawno

ść

 wykonanych 

ć

wicze

ń

, 

−

  korzystanie z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji, 

−

  prezentowanie wyników własnej pracy, 

−

  prac

ę

 w zespole, 

−

  jako

ść

 i staranno

ść

 wykonywanych prac. 

Kontrol

ę

  poprawno

ś

ci  wykonania 

ć

wiczenia  nale

Ŝ

y  przeprowadzi

ć

  

w trakcie i po jego wykonaniu.  

Po  zako

ń

czeniu  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

 zastosowa

ć

 test pisemny z zadaniami wielokrotnego wyboru oraz test 

praktyczny z zadaniami nisko symulowanymi, wysoko symulowanymi lub 
zadaniami typu próba pracy. 

W  ko

ń

cowej  ocenie  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki  testu  pisemnego  oraz 

poziom wykonania 

ć

wicze

ń

. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

34 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.04 
Rozpoznawanie elementów maszyn i mechanizmów 
 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  okre

ś

li

ć

 warunki równowagi ciała sztywnego, 

−

  wyja

ś

ni

ć

  poj

ę

cia:  pr

ę

dko

ść

  obwodowa,  pr

ę

dko

ść

  obrotowa,  praca 

mechaniczna, moc, energia i sprawno

ść

, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 proste przypadki obci

ąŜ

e

ń

 elementów konstrukcyjnych, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 rodzaje napr

ęŜ

e

ń

 i odkształce

ń

 wyst

ę

puj

ą

ce podczas pracy 

maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 rodzaje poł

ą

cze

ń

 rozł

ą

cznych i nierozł

ą

cznych, 

−

  scharakteryzowa

ć

 osie i wały maszynowe, 

−

  scharakteryzowa

ć

 budow

ę

 i rodzaje ło

Ŝ

ysk tocznych i 

ś

lizgowych, 

−

  dobra

ć

 z katalogu na podstawie oznaczenia ło

Ŝ

yska toczne, 

−

  scharakteryzowa

ć

 rodzaje sprz

ę

gieł, 

−

  sklasyfikowa

ć

 hamulce i okre

ś

li

ć

 ich przeznaczenie, 

−

  sklasyfikowa

ć

 przekładnie mechaniczne, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 przekładni z

ę

batych,  

−

  obliczy

ć

 przeło

Ŝ

enie przekładni, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 i okre

ś

li

ć

 zastosowanie mechanizmów, 

−

  odczyta

ć

  rysunki  zestawieniowe  zespołów  i  podzespołów  maszyn, 

ustali

ć

 działanie i okre

ś

li

ć

 elementy składowe, 

−

  dobra

ć

 cz

ęś

ci maszyn z katalogów, 

−

  skorzysta

ć

 z dokumentacji technicznej, PN, katalogów.

 

 

2. Materiał nauczania 

Elementy  mechaniki  technicznej  (siła  i  jej  wła

ś

ciwo

ś

ci,  warunki 

równowagi sił, kinematyka ciała sztywnego, dynamika). 
Elementy 

wytrzymało

ś

ci 

materiałów 

(obci

ąŜ

enia, 

napr

ęŜ

enia, 

spr

ęŜ

ysto

ść

  i  plastyczno

ść

,  napr

ęŜ

enia  dopuszczalne,  zm

ę

czenie 

materiału). 
Klasyfikacja i cechy u

Ŝ

ytkowe cz

ęś

ci maszyn. 

Normalizacja cz

ęś

ci maszyn. 

Poł

ą

czenia rozł

ą

czne i nierozł

ą

czne. 

Osie i wały.  
Ło

Ŝ

yska 

ś

lizgowe i toczne.  

Sprz

ę

gła. Hamulce.  

Przekładnie cierne. Przekładnie pasowe. Przekładnie ła

ń

cuchowe.  

Przekładnie  z

ę

bate  proste  i  zło

Ŝ

one.  Koła  z

ę

bate  i  ich  parametry. 

Mechanizmy: krzywkowy, korbowy i 

ś

rubowy.  

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

35 

 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Wyznaczanie warunków równowagi dowolnego płaskiego układu sił. 

•

  Wyznaczanie  reakcji  w  podporach  belki  dwupodporowej  obci

ąŜ

onej 

siłami skupionymi. 

•

  Rozró

Ŝ

nianie rodzajów ruchu na podstawie jego parametrów. 

•

  Obliczanie pracy, mocy, energii, sprawno

ś

ci. 

•

  Wykonanie  oblicze

ń

  wytrzymało

ś

ciowych  elementów  rozci

ą

ganych  

i 

ś

ciskanych. 

•

  Rozpoznawanie  poł

ą

cze

ń

  rozł

ą

cznych  i  nierozł

ą

cznych  elementów 

konstrukcyjnych na podstawie ich wygl

ą

du. 

•

  Rozpoznawanie cz

ęś

ci maszyn na rysunkach. 

•

  Obliczanie przeło

Ŝ

enia przekładni ciernej i pasowej. 

•

  Rozpoznawanie:  ło

Ŝ

ysk  tocznych,  sprz

ę

gieł  i  hamulców,  przekładni 

z

ę

batych. 

•

  Dobieranie  z  katalogu  ło

Ŝ

yska  tocznego  do  okre

ś

lonych  warunków 

pracy. 

•

  Dobieranie z katalogu sprz

ę

gła do okre

ś

lonych warunków pracy. 

•

  Dobieranie typu hamulca do okre

ś

lonych warunków pracy urz

ą

dzenia. 

•

  Rozpoznawanie 

elementów 

i 

mechanizmów 

zastosowanych  

w konstrukcji wybranego urz

ą

dzenia do obróbki plastycznej. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne 

Plansze, foliogramy, fazogramy obrazuj

ą

ce: 

−

  osie i wały, 

−

  spr

ęŜ

yny i elementy spr

ęŜ

yste, 

−

  poł

ą

czenia rozł

ą

czne, 

−

  przekładnie z

ę

bate, 

−

  przekładnie cierne, 

−

  przekładnie ci

ę

gnowe, 

−

  ło

Ŝ

yska 

ś

lizgowe i toczne, 

−

  rodzaje przekładni mechanicznych, 

−

  mechanizmy krzywkowe, 

−

  mechanizmy korbowe, 

−

  mechanizmy 

ś

rubowe. 

Modele  i  eksponaty  cz

ęś

ci  maszyn;  wały,  osie,  ło

Ŝ

yska,  przekładnie, 

mechanizmy, hamulce, sprz

ę

gła. 

Modele i eksponaty poł

ą

cze

ń

 rozł

ą

cznych i nierozł

ą

cznych. 

Dokumentacja konstrukcyjna. 
Polskie Normy, katalogi. 
Poradnik mechanika. 
Teksty przewodnie i instrukcje do 

ć

wicze

ń

.

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

36 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Program  jednostki  modułowej  obejmuje  podstawow

ą

  wiedz

ę

 

dotycz

ą

c

ą

 

budowy 

elementów 

i 

mechanizmów 

stosowanych  

w  maszynach  i  urz

ą

dzeniach.  Stanowi  ona  podbudow

ę

  do  realizacji 

tre

ś

ci modułów zawodowych. Szczególnie wa

Ŝ

ne jest opanowanie przez 

ucznia  umiej

ę

tno

ś

ci  rozpoznawania  elementów  i  mechanizmów 

stosowanych 

w 

maszynach 

i 

urz

ą

dzeniach 

wykorzystywanych  

w  procesach  obróbki  plastycznej  oraz  posługiwania  dokumentacj

ą

 

techniczn

ą

, normami i katalogami. 

W  procesie  nauczania  –  uczenia  si

ę

  proponuje  si

ę

  stosowa

ć

 

nast

ę

puj

ą

ce  metody:  pogadanki  dydaktycznej,  dyskusji  dydaktycznej, 

tekstu  przewodniego,  pokazu  oraz 

ć

wicze

ń

.  W  trakcie  omawiania 

elementów  maszyn  nale

Ŝ

y  skupi

ć

  si

ę

  na  ich  budowie,  podstawowych 

parametrach  i  zastosowaniu.  Bardzo  wa

Ŝ

ne  jest  kształtowanie 

umiej

ę

tno

ś

ci identyfikowania rysunku z obiektem rzeczywistym.  

Dla  ułatwienia  zrozumienia  realizowanych  tre

ś

ci  wskazane  jest 

wykonywanie  pokazów  z  obja

ś

nieniem.  Budow

ę

  i  zasad

ę

  działania 

mechanizmów nale

Ŝ

y wyja

ś

nia

ć

 na rzeczywistych mechanizmach lub na 

modelach  dydaktycznych.  Obja

ś

nienie  mo

Ŝ

na  wspomóc  filmem 

dydaktycznym, foliogramami, schematami oraz planszami. 

Podczas 

ć

wicze

ń

  uczniowie  powinni  posługiwa

ć

  si

ę

  katalogami, 

Polskimi  Normami  oraz  poradnikami.  Tre

ś

ci  programowe  powinny  by

ć

 

realizowane  w  ró

Ŝ

nych  formach  organizacyjnych.  Zaj

ę

cia  teoretyczne 

nale

Ŝ

y uzupełni

ć

 

ć

wiczeniami wykonywanymi w grupach. Praca w grupie 

pozwala  na  kształtowanie  umiej

ę

tno

ś

ci  ponadzawodowych,  takich  jak: 

komunikowanie  si

ę

,  zespołowe  podejmowanie  decyzji,  prezentowanie 

wykonanych prac.  

Zaj

ę

cia  wskazane  jest  realizowa

ć

  w  pracowni  podstaw  budowy  

i  eksploatacji  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

,  w  grupie  do  15  uczniów. 

Ć

wiczenia 

powinny  by

ć

  wykonywane  indywidualnie  lub  w  zespołach  2–3 

osobowych.  

 

 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  edukacyjnych  uczniów  powinno 

odbywa

ć

  si

ę

  systematycznie,  przez  cały  czas  realizacji  jednostki 

modułowej, na podstawie kryteriów przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

.  

Opracowuj

ą

c  kryteria  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  poziom  oraz  zakres 

opanowania  przez  uczniów  umiej

ę

tno

ś

ci  i  wiadomo

ś

ci  wynikaj

ą

cych  ze 

szczegółowych celów kształcenia.  
Osi

ą

gni

ę

cia ucznia nale

Ŝ

y ocenia

ć

 na podstawie: 

−

  ustnych sprawdzianów poziomu wiadomo

ś

ci i umiej

ę

tno

ś

ci, 

−

  pisemnych sprawdzianów, 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

37 

 

−

  testów osi

ą

gni

ęć

 szkolnych, 

−

  obserwacji pracy ucznia w trakcie wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

Podczas  kontroli  i  oceny  przeprowadzanej  w  formie  ustnej  nale

Ŝ

y 

sprawdza

ć

  umiej

ę

tno

ś

ci  uczniów  w  zakresie  operowania  zdobyt

ą

 

wiedz

ą

,  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  merytoryczn

ą

  jako

ść

  wypowiedzi,  wła

ś

ciwe 

stosowanie 

poj

ęć

 

technicznych, 

poprawno

ść

 

wnioskowania. 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  proponuje  si

ę

  sprawdza

ć

  przez  obserwacj

ę

 

czynno

ś

ci uczniów wykonywanych w trakcie 

ć

wicze

ń

. 

Podczas obserwacji nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na: 

−

  czytanie ze zrozumieniem informacji podanych w zadaniu, 

−

  rozró

Ŝ

nianie mechanizmów i elementów maszyn, 

−

  korzystanie  z  dokumentacji  konstrukcyjnej,  norm,  poradników  

i katalogów, 

−

  poprawno

ść

 wykonanych 

ć

wicze

ń

, 

−

  prezentowanie wyników własnej pracy. 

Na  zako

ń

czenie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

 przeprowadzi

ć

 test pisemny z zadaniami wielokrotnego wyboru. 

W  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  po  zako

ń

czeniu  realizacji  programu 

jednostki  modułowej,  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wyniki  testu  pisemnego  oraz 

poziom wykonania 

ć

wicze

ń

. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

38 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.05 
Analizowanie  układów  elektrycznych  i  automatyki 
przemysłowej 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 podstawowe wielko

ś

ci okre

ś

laj

ą

ce energi

ę

 elektryczn

ą

 oraz 

okre

ś

li

ć

 ich jednostki, 

−

  rozpozna

ć

 

elementy 

obwodu 

elektrycznego 

pr

ą

du 

stałego 

i przemiennego na podstawie schematu, 

−

  scharakteryzowa

ć

 

materiały: 

przewodz

ą

ce, 

półprzewodz

ą

ce 

izolacyjne, magnetyczne, konstrukcyjne,  

−

  dobra

ć

 materiał na izolator i przewodnik, 

−

  zmierzy

ć

  nat

ęŜ

enie  pr

ą

du  i  moc  w  obwodach  pr

ą

du  stałego  oraz 

przemiennego jednofazowego i trójfazowego, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 instalacje mieszkaniowe i przemysłowe,  

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

  poł

ą

czenia  odbiorników  szeregowo,  równolegle,  w  gwiazd

ę

  

i w trójk

ą

t, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

:  uziemienie  ochronne,  uziom,  przewód  uziemiaj

ą

cy  

i zerowanie, 

−

  rozpozna

ć

  typowe  usterki  i  uszkodzenia  w  obwodach  instalacji 

i osprz

ę

cie elektrycznym maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  przewidzie

ć

 zagro

Ŝ

enia i ich skutki podczas pracy przy urz

ą

dzeniach 

elektrycznych, 

−

  scharakteryzowa

ć

 przesył energii elektrycznej, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 napi

ę

cie przesyłowe i robocze, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 

zasad

ę

 

działania 

transformatora, 

pr

ą

dnicy, 

silnika 

elektrycznego, prostownika, 

−

  wskaza

ć

 ró

Ŝ

nice w budowie i pracy pr

ą

dnicy i silnika,  

−

  okre

ś

li

ć

  parametry  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  elektrycznych  na  podstawie 

tabliczki znamionowej,  

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 podstawowe elementy elektroniczne,  

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 podstawowe elementy układu sterowania, 

−

  rozró

Ŝ

ni

ć

 elementy układów automatyki przemysłowej,  

−

  odczyta

ć

 proste schematy układów automatycznej regulacji, 

−

  wykaza

ć

 

ró

Ŝ

nice 

mi

ę

dzy 

automatycznym 

sterowaniem,  

a automatyczn

ą

 regulacj

ą

 na podstawie schematów blokowych, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 zadanie stycznika i przeka

ź

nika w układach sterowania, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 

przeznaczenie 

poszczególnych 

członów 

układów 

automatycznej regulacji, 

−

  okre

ś

li

ć

 funkcje sterownika w układach sterowania, 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

39 

 

−

  wykorzysta

ć

  programy  komputerowe  do  sterowania  procesami 

technologicznymi, 

−

  posłu

Ŝ

y

ć

 si

ę

 PN, katalogami oraz poradnikami, 

−

  zastosowa

ć

 przepisy bhp, ochrony od pora

Ŝ

e

ń

 pr

ą

dem elektrycznym, 

ochrony ppo

Ŝ

. podczas wykonywania pomiarów. 

 

2. Materiał nauczania 

Energia elektryczna, pomiary energii elektrycznej. 
Podstawowe prawa elektrotechniki.  
Obwody elektryczne. 
Pomiar wielko

ś

ci elektrycznych. 

Transformatory. 
Silniki pr

ą

du stałego. 

Silniki indukcyjne jednofazowe i trójfazowe. 
Technika o

ś

wietleniowa. 

Instalacje elektryczne. 
Urz

ą

dzenia grzewcze. 

Zabezpieczenia odbiorników i urz

ą

dze

ń

 elektrycznych. 

Podstawy elektroniki. 
Podstawy automatyki. 
Układy  i  elementy  automatycznej  regulacji,  zasilania,  sterowania, 
zabezpieczania i sygnalizacji. 
Mikroprocesory i sterowniki mikroprocesorowe. 
Bhp, ochrona od pora

Ŝ

e

ń

 pr

ą

dem elektrycznym, ochrona ppo

Ŝ

.. 

 
3. 

Ć

wiczenia 

•

  Rozró

Ŝ

nianie 

materiałów 

przewodz

ą

cych, 

półprzewodz

ą

cych, 

izolacyjnych i magnetycznych. 

•

  Dobieranie materiałów do wykonania przewodnika i izolatora. 

•

  Analizowanie obwodów pr

ą

du stałego i przemiennego. 

•

  Dobieranie przyrz

ą

dów pomiarowych i wł

ą

czanie w obwód elektryczny.  

•

  Wykonywanie pomiaru napi

ę

cia, nat

ęŜ

enia pr

ą

du, rezystancji i mocy.  

•

  Ustalanie  parametrów  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  elektrycznych  na  podstawie 

tabliczki znamionowej. 

•

  Analizowanie układów zabezpiecze

ń

 w obwodach elektrycznych. 

•

  Wyja

ś

nianie ró

Ŝ

nic mi

ę

dzy uziemieniem ochronnym a zerowaniem. 

•

  Dokonywanie pomiarów rezystancji izolacji i rezystancji uziemienia. 

•

  Okre

ś

lanie warunków eksploatacji instalacji elektrycznych oraz maszyn 

i urz

ą

dze

ń

 do obróbki plastycznej. 

•

  Rozpoznawanie  elementów  elektronicznych  na  podstawie  wygl

ą

du  

i oznaczenia. 

•

  Identyfikowanie elementów elektronicznych na schemacie układu. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

40 

 

•

  Porównywanie  na  podstawie  schematów  blokowych  automatycznego 

sterowania z automatyczn

ą

 regulacj

ą

. 

•

  Porównywanie pracy stycznika i przeka

ź

nika w układach sterowania. 

•

  Wyja

ś

nianie 

przeznaczenia 

poszczególnych 

członów 

układów 

automatycznej regulacji na podstawie schematu blokowego. 

•

  Analizowanie  działania  elektronicznych  elementów  i  układów 

automatyki przemysłowej. 

•

  Udzielanie pierwszej pomocy przy pora

Ŝ

eniach pr

ą

dem elektrycznym. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne

 

Materiały 

dydaktyczne 

dotycz

ą

ce: 

zastosowania 

materiałów 

w elektrotechnice, 

zasady 

ł

ą

czenia 

elementów 

w 

obwodach 

elektrycznych, 

działania 

elementów 

i 

układów 

elektrycznych 

i elektronicznych. 
Elementy elektryczne i elektroniczne. 
Przyrz

ą

dy pomiarowe analogowe i cyfrowe. 

Elementy układów automatyki przemysłowej. 
Zasilacze, generatory, prostowniki. 
Silniki, pr

ą

dnice, transformatory, liczniki energii elektrycznej. 

Rozruszniki, nastawniki wzbudzenia. 
Elementy instalacji elektrycznej. 
Oscyloskop. 
Zestaw  do  pokazów  i 

ć

wicze

ń

  z  zakresu:  ł

ą

czenia  i  uruchamiania 

typowych obwodów elektrycznych pr

ą

du stałego, pomiaru podstawowych 

wielko

ś

ci elektrycznych. 

Schematy układów elektrycznych i elektronicznych. 
Schematy układów automatycznego sterowania i regulacji. 
Modele układu sterowania przeka

ź

nikowo - stycznikowego.  

Programy komputerowe do symulacji zjawisk zachodz

ą

cych w obwodach 

pr

ą

du  stałego  i  przemiennego  oraz  działania 

ź

ródeł  energii  elektrycznej  

i układów elektronicznych. 
Programy komputerowe do sterowania procesami technologicznymi. 
Polskie Normy. 
Przepisy bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy. 

Teksty przewodnie do 

ć

wicze

ń

. 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki 

Podczas  realizacji  programu  nauczania  jednostki  modułowej 

Analizowanie  układów  elektrycznych  i  automatyki  przemysłowej  nale

Ŝ

y 

przede  wszystkim  skoncentrowa

ć

 si

ę

  na zagadnieniach  podstawowych, 

niezb

ę

dnych do wykonywania zada

ń

 zawodowych. 

Program  jednostki  modułowej  nale

Ŝ

y  realizowa

ć

  głównie  metod

ą

 

pogadanki  dydaktycznej  i 

ć

wicze

ń

  praktycznych  w  poł

ą

czeniu  

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

41 

 

z  pokazem  i  obja

ś

nieniem.  W  procesie  nauczania-uczenia  si

ę

  nale

Ŝ

y 

ł

ą

czy

ć

  teori

ę

  z  praktyk

ą

  poprzez  odpowiedni  dobór 

ć

wicze

ń

, 

wykorzystywa

ć

  wiadomo

ś

ci  i  umiej

ę

tno

ś

ci  uczniów  z  zakresu 

elektrotechniki  nabyte  na  lekcjach  fizyki  oraz  kształtowa

ć

  umiej

ę

tno

ść

 

korzystania z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji. 

Podczas  poznawania  przez  uczniów 

układów  elektrycznych  

i elektronicznych, nale

Ŝ

y skupi

ć

 si

ę

 na ich budowie, schemacie ideowym 

lub blokowym oraz zastosowaniu w maszynach i urz

ą

dzeniach. 

Budow

ę

  i  zasad

ę

  działania  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  nale

Ŝ

y  wyja

ś

nia

ć

  na 

rzeczywistych  maszynach  lub  modelach  dydaktycznych.  Obja

ś

nienie 

mo

Ŝ

na  wspomóc  filmem  dydaktycznym,  foliogramami,  schematami,  

a  tak

Ŝ

e  programami  komputerowymi  symuluj

ą

cymi  prac

ę

  maszyn  

i urz

ą

dze

ń

 elektrycznych.  

W  trakcie  realizacji  tre

ś

ci  z  zakresu  automatyki  przemysłowej 

szczególn

ą

  uwag

ę

  nale

Ŝ

y  zwróci

ć

  na  kształtowanie  umiej

ę

tno

ś

ci 

rozró

Ŝ

niania  elementów  i  urz

ą

dze

ń

  automatyki,  czytania  schematów 

podstawowych  układów  automatycznej  regulacji  oraz  wykorzystywania 
programów komputerowych do sterowania procesami technologicznymi. 

Du

Ŝ

o  czasu  nale

Ŝ

y  przeznaczy

ć

  na  pokazy  i 

ć

wiczenia,  co  ułatwi 

uczniom  zrozumienie  i  utrwalenie  poznanej  wiedzy  oraz  opanowanie 
zało

Ŝ

onych umiej

ę

tno

ś

ci. Do wykonywania 

ć

wicze

ń

 nauczyciel powinien 

przygotowa

ć

 zestawy ró

Ŝ

nych układów, teksty przewodnie, instrukcje do 

ć

wicze

ń

, dokumentacje techniczne,  poradniki. W trakcie 

ć

wicze

ń

 ucze

ń

 

powinien  wykona

ć

  pomiar  podstawowych  parametrów  układów, 

zmontowa

ć

  prosty  układ  przeznaczony  do  wykorzystania  w  maszynach  

i  urz

ą

dzeniach  do  obróbki  plastycznej  oraz  sprawdzi

ć

  poprawno

ść

  jego 

działania.  Zaleca  si

ę

,  aby  nauczyciel  obserwował  prac

ę

  ucznia, 

wskazywał popełnione bł

ę

dy oraz naprowadzał na wła

ś

ciwy tok pracy. 

Podczas 

wykonywania 

ć

wicze

ń

 

nale

Ŝ

y 

zwróci

ć

 

uwag

ę

 

na 

kształtowanie  nawyku  prawidłowego  zachowywania  si

ę

  podczas  pracy  

z urz

ą

dzeniami elektrycznymi. Wa

Ŝ

ne jest równie

Ŝ

 kształtowanie postaw 

zawodowych, jak: przestrzeganie zasad bhp, ochrony ppo

Ŝ

., utrzymanie 

porz

ą

dku na stanowisku pracy, odpowiedzialno

ść

 za jako

ść

 pracy. 

Zaj

ę

cia  powinny  odbywa

ć

  si

ę

  w  pracowni  elektrotechniki  i  elektroniki 

oraz  pracowni  komputerowej  w  grupie  do  15  osób.  Podczas 
wykonywania 

ć

wicze

ń

  uczniowie  powinni  pracowa

ć

  indywidualnie  lub  

w zespołach 2-3 osobowych. 

Przed  przyst

ą

pieniem  do  wykonywania 

ć

wicze

ń

  nale

Ŝ

y  zapozna

ć

 

uczniów  z  zasadami  bezpiecze

ń

stwa  obowi

ą

zuj

ą

cymi  podczas  pracy 

z urz

ą

dzeniami elektrycznymi. 

 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

42 

 

Sprawdzanie  i  ocenianie  post

ę

pów  ucznia  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

systematycznie,  przez  cały  czas  realizacji  programu  jednostki 
modułowej, na podstawie kryteriów przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

.  

W  trakcie  realizacji  programu  jednostki  nale

Ŝ

y  ocenia

ć

  osi

ą

gni

ę

cia 

uczniów 

na 

podstawie:

 

sprawdzianów 

ustnych,

 

sprawdzianów 

pisemnych,

 

ukierunkowanej  obserwacji  czynno

ś

ci  uczniów  podczas 

wykonywania 

ć

wicze

ń

 oraz testów osi

ą

gni

ęć

 szkolnych.

 

Wiadomo

ś

ci 

teoretyczne 

niezb

ę

dne 

do 

realizacji 

czynno

ś

ci 

praktycznych  proponuje  si

ę

  sprawdza

ć

  z  zastosowaniem  sprawdzianów 

ustnych  testów  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych.  Warunkiem  dopuszczenia  do 

wykonywania 

ć

wiczenia powinna by

ć

 pozytywna ocena sprawdzianu lub 

testu. 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  powinny  by

ć

  sprawdzane  na  podstawie 

obserwacji czynno

ś

ci uczniów w trakcie wykonywania 

ć

wicze

ń

. Podczas 

obserwacji nale

Ŝ

y zwróci

ć

 uwag

ę

 na: 

−

  organizacj

ę

 stanowiska pracy, 

−

  rozró

Ŝ

nianie elementów elektrycznych i elektronicznych, 

−

  dobieranie przyrz

ą

dów pomiarowych, 

−

  ł

ą

czenie układów pomiarowych na podstawie schematu, 

−

  wykonywanie pomiarów podstawowych wielko

ś

ci elektrycznych, 

−

  interpretowanie wyników pomiarów, 

−

  czytanie schematów układów automatycznej regulacji, 

−

  przestrzeganie przepisów bezpiecze

ń

stwa i higieny pracy, 

−

  korzystanie z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji, 

−

  prac

ę

 w zespole. 

Kontrol

ę

  poprawno

ś

ci  wykonania 

ć

wiczenia  nale

Ŝ

y  przeprowadzi

ć

  

w  trakcie  i  po  jego  wykonaniu.  Ucze

ń

  powinien  samodzielnie  sprawdzi

ć

 

wyniki  swojej  pracy  według  opracowanego  przez  nauczyciela  arkusza 
samooceny. Nast

ę

pnie, według tego samego arkusza, nauczyciel ocenia 

poprawno

ść

 i jako

ść

 wykonanego zadania. 

Po  zako

ń

czeniu  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

  zastosowanie  testu  pisemnego  z  zadaniami  wielokrotnego  wyboru 

oraz  testu  praktycznego  z  zadaniami  typu  próba  pracy  zaopatrzonymi  
w kryteria oceniania i schemat punktowania.  

W ocenie ko

ń

cowej nale

Ŝ

y uwzgl

ę

dni

ć

 wynik testu pisemnego i testu 

praktycznego oraz poziom wykonania 

ć

wicze

ń

.  

 
 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

43 

 

Jednostka modułowa 812[01].O1.06 
Stosowanie  podstawowych  technik  wytwarzania 
cz

ęś

ci maszyn 

 

1. Szczegółowe cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  wyja

ś

ni

ć

 istot

ę

 tolerancji, pasowania i chropowato

ś

ci powierzchni, 

−

  zastosowa

ć

 układ tolerancji i pasowa

ń

, 

−

  sklasyfikowa

ć

 przyrz

ą

dy pomiarowe, 

−

  okre

ś

li

ć

 wła

ś

ciwo

ś

ci metrologiczne przyrz

ą

dów pomiarowych, 

−

  dobra

ć

 przyrz

ą

dy do pomiaru i sprawdzania cz

ęś

ci maszyn, 

−

  wykona

ć

 podstawowe pomiary wielko

ś

ci geometrycznych, 

−

  wykorzysta

ć

 

technik

ę

 

komputerow

ą

 

podczas 

pomiarów 

warsztatowych, 

−

  zinterpretowa

ć

 wyniki pomiarów, 

−

  dobra

ć

 narz

ę

dzia i przyrz

ą

dy do wykonywanych zada

ń

, 

−

  wykona

ć

 trasowanie na płaszczy

ź

nie, 

−

  wykona

ć

  podstawowe  operacje  z  zakresu  obróbki  r

ę

cznej  (ci

ę

cie, 

prostowanie, gi

ę

cie, piłowanie, wiercenie, rozwiercanie, gwintowanie), 

−

  okre

ś

li

ć

 cechy charakterystyczne obróbki skrawaniem, 

−

  wyja

ś

ni

ć

 budow

ę

 narz

ę

dzi do obróbki skrawaniem, 

−

  wykona

ć

  podstawowe  operacje  z  zakresu  obróbki  skrawaniem 

(wiercenie, toczenie, frezowanie, szlifowanie), 

−

  scharakteryzowa

ć

  metody  i  techniki  ł

ą

czenia  metali  i  materiałów 

niemetalowych, 

−

  wykona

ć

  typowe  poł

ą

czenia  nierozł

ą

czne:  spawane,  zgrzewane, 

lutowane i klejone,  

−

  scharakteryzowa

ć

 odlewanie, 

−

  odczyta

ć

 dokumentacj

ę

 technologiczn

ą

, 

−

  sprawdzi

ć

 jako

ść

 wykonanej pracy, 

−

  posłu

Ŝ

y

ć

 si

ę

 normami technicznymi i katalogami, 

−

  zastosowa

ć

  przepisy  bhp,  ochrony  przeciwpo

Ŝ

arowej  i  ochrony 

ś

rodowiska podczas wykonywania pracy. 

 

2. Materiał nauczania

 

Tolerancje, pasowania, chropowato

ść

 powierzchni. 

Metrologia warsztatowa. 
Przyrz

ą

dy pomiarowe. 

Wyposa

Ŝ

enie i organizacja stanowiska do obróbki r

ę

cznej. 

Trasowanie na płaszczy

ź

nie i przestrzenne. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

44 

 

Ci

ę

cie metali piłk

ą

 i no

Ŝ

ycami. 

Gi

ę

cie i prostowanie blach, płaskowników, rur, drutu. 

Piłowanie. 
Wiercenie, rozwiercanie i pogł

ę

bianie otworów. 

Gwintowanie. 
Podstawy obróbki skrawaniem. 
Toczenie, wiercenie, frezowanie i szlifowanie. 
Lutowanie twarde i mi

ę

kkie. 

Spawanie gazowe i elektryczne. 
Zgrzewanie, klejenie. 
Narz

ę

dzia, przyrz

ą

dy i urz

ą

dzenia stosowane do ł

ą

czenia metali. 

Odlewnictwo. 
Ostrzenie narz

ę

dzi i kontrola jako

ś

ci. 

Bhp,  ochrona  ppo

Ŝ

.  i  ochrona 

ś

rodowiska  podczas  obróbki  r

ę

cznej, 

obróbki skrawaniem oraz spajania. 
 

3. 

Ć

wiczenia 

•

  Obliczanie wymiarów granicznych, odchyłek granicznych, tolerancji. 

•

  Obliczanie luzów granicznych pasowania. 

•

  Sprawdzanie chropowato

ś

ci powierzchni. 

•

  Sprawdzanie  otworów  i  wałków  sprawdzianami  jednogranicznymi  

i dwugranicznymi. 

•

  Wykonywanie pomiarów cz

ęś

ci maszyn o ró

Ŝ

nych kształtach.  

•

  Trasowanie elementu zgodnie z dokumentacj

ą

. 

•

  Obliczanie długo

ś

ci materiału na gi

ę

ty przedmiot. 

•

  Dobieranie 

ś

rednicy otworu i trzpienia pod gwint. 

•

  Wykonywanie  prac  z  zakresu  obróbki  r

ę

cznej  (ci

ę

cie,  prostowanie, 

gi

ę

cie, piłowanie, wiercenie, rozwiercanie, gwintowanie). 

•

  Dobieranie parametrów skrawania do toczenia, wiercenia, frezowania, 

szlifowania. 

•

  Toczenie powierzchni zewn

ę

trznych i wewn

ę

trznych. 

•

  Frezowanie płaszczyzn i rowków. 

•

  Wykonywanie operacji szlifowania. 

•

  Dobieranie  metody  lutowania,  lutu  i  topnika  do  ł

ą

czenia  wybranych 

elementów. 

•

  Wykonywanie poł

ą

czenia lutowanego lutem mi

ę

kkim i twardym. 

•

  Wykonywanie poł

ą

czenia klejonego elementów z tworzyw sztucznych. 

 

4. 

Ś

rodki dydaktyczne

 

Przykładowe dokumentacje technologiczne. 
Plansze,  foliogramy,  filmy  dydaktyczne  oraz  prezentacje  komputerowe 
przedstawiaj

ą

ce ró

Ŝ

ne techniki wytwarzania. 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

45 

 

Wyroby wykonane ró

Ŝ

nymi technikami wytwarzania. 

Ró

Ŝ

ne cz

ęś

ci maszyn. 

Poł

ą

czenia rozł

ą

czne i nierozł

ą

czne. 

Przyrz

ą

dy pomiarowe. 

Narz

ę

dzia do obróbki r

ę

cznej. 

Narz

ę

dzia do toczenia, wiercenia, frezowania i szlifowania. 

Instrukcje stanowiskowe. 
Instrukcje w zakresie bhp i ochrony ppo

Ŝ

. 

Polskie Normy. 
Przewodnie teksty i instrukcje do 

ć

wicze

ń

. 

 

5. Wskazania metodyczne do realizacji programu jednostki

 

Program  nauczania  jednostki  modułowej  obejmuje  tre

ś

ci  z  zakresu 

metrologii  warsztatowej,  trasowania,  obróbki  r

ę

cznej,  odlewnictwa, 

obróbki skrawaniem oraz spajania. Podczas jego realizacji nale

Ŝ

y przede 

wszystkim 

kształtowa

ć

 

umiej

ę

tno

ś

ci 

wykonywania 

pomiarów 

warsztatowych  oraz  podstawowych  prac  z  zakresu  obróbki  r

ę

cznej, 

obróbki mechanicznej i spajania oraz utrwala

ć

 nawyki bezpiecznej pracy 

i prawidłowego u

Ŝ

ytkowania przyrz

ą

dów, narz

ę

dzi, maszyn i urz

ą

dze

ń

. 

Program  jednostki  modułowej  wskazane  jest  realizowa

ć

  metod

ą

 

ć

wicze

ń

  praktycznych,  dyskusji  dydaktycznej,  przewodniego  tekstu  oraz 

pokazu z obja

ś

nieniem.  

   Pomiary  wielko

ś

ci  geometrycznych  powinny  by

ć

  poprzedzone 

realizacj

ą

  tre

ś

ci  z  zakresu  tolerancji  i  pasowa

ń

.  Poniewa

Ŝ

  ich 

zrozumienie  mo

Ŝ

e  sprawi

ć

  uczniom  trudno

ś

ci,  podczas  wprowadzania  

i  utrwalania  poj

ęć

  z  tego  zakresu  nale

Ŝ

y  przeprowadzi

ć

  znaczn

ą

  ilo

ść

 

ć

wicze

ń

 obliczeniowych.  

Szczególnie  trudna  dla  uczniów  mo

Ŝ

e  by

ć

  zło

Ŝ

ono

ść

  procesu 

wytwarzania  wyrobu,  stanowi

ą

cego  ci

ą

g  czynno

ś

ci  od  planowania, 

poprzez  wykonanie,  a

Ŝ

  do  kontroli  ko

ń

cowej.  Nauczyciel  powinien 

podkre

ś

la

ć

  konieczno

ść

  przestrzegania  kolejno

ś

ci  post

ę

powania  przy 

realizacji  procesu  technologicznego,  wychodz

ą

c  od  okre

ś

lenia  potrzeb  

i  ko

ń

cz

ą

c  na  wytworzeniu  wyrobu  finalnego.  Do  kształtowania 

umiej

ę

tno

ś

ci  z  tego  zakresu  zaleca  si

ę

  zastosowa

ć

  metod

ę

 

ć

wicze

ń

 

praktycznych. 

Ć

wiczenia  praktyczne  powinien  poprzedzi

ć

  pokaz  z  obja

ś

nieniem. 

Podczas  pokazu  opis słowny  nale

Ŝ

y  ograniczy

ć

  do  minimum,  natomiast 

demonstrowa

ć

 jak najwi

ę

cej przykładów czynno

ś

ci, zwracaj

ą

c uwag

ę

 na 

prawidłowe  ich  wykonywanie.  Wskazane  jest,  aby  w  trakcie 

ć

wicze

ń

 

nauczyciel  obserwował  prac

ę

  ucznia,  wskazywał  popełniane  bł

ę

dy  oraz 

naprowadzał na wła

ś

ciwy tok pracy. Bardzo wa

Ŝ

ne jest zwracanie uwagi 

na  przestrzeganie  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i higieny  pracy  podczas 

wykonywania  zada

ń

,  staranno

ść

  wykonania 

ć

wicze

ń

  i  natychmiastowe 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

46 

 

korygowanie bł

ę

dów. Stanowiska 

ć

wiczeniowe powinny by

ć

 wyposa

Ŝ

one 

w  niezb

ę

dny  sprz

ę

t,  narz

ę

dzia,  materiały  i  pomoce  dydaktyczne. 

Uczniom nale

Ŝ

y umo

Ŝ

liwi

ć

 korzystanie z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji, takich 

jak:  normy,  dokumentacja  techniczna,  dokumentacja  warsztatowa, 
instrukcje oraz poradniki. 

Realizuj

ą

c 

proces 

kształcenia 

nale

Ŝ

y 

korzysta

ć

 

z 

pomocy 

dydaktycznych,  a  w  szczególno

ś

ci:  filmów  dydaktycznych,  modeli, 

schematów,  plansz  i  foliogramów.  Cennym  uzupełnieniem  mo

Ŝ

e  by

ć

 

zorganizowanie 

wycieczki 

dydaktycznej 

do 

przedsi

ę

biorstwa 

mechanicznego,  w  celu  obserwacji  przebiegu  wytwarzania  cz

ęś

ci 

maszyn.  Nale

Ŝ

y  pami

ę

ta

ć

,  aby  przed  projekcj

ą

  filmu  lub  wycieczk

ą

 

dydaktyczn

ą

 ukierunkowa

ć

 obserwacj

ę

 uczniów.  

Zaj

ę

cia  powinny  odbywa

ć

  si

ę

  w  pracowni  techniki  wytwarzania 

materiałów i warsztatach w grupie do 15 uczniów. 

Ć

wiczenia praktyczne 

uczniowie powinni wykonywa

ć

 w pracowni w zespołach 2 - 3 osobowych, 

a w warsztatach indywidualnie. 

Przed  przyst

ą

pieniem  do  wykonywania 

ć

wicze

ń

  praktycznych  nale

Ŝ

y 

zapozna

ć

  uczniów  z  zasadami  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy 

obowi

ą

zuj

ą

cymi na stanowisku 

ć

wiczeniowym. 

 

6. Propozycje  metod  sprawdzania  i  oceny  osi

ą

gni

ęć

 

edukacyjnych ucznia

 

Sprawdzanie  i  ocenianie  osi

ą

gni

ęć

  uczniów  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

systematycznie przez cały czas realizacji tre

ś

ci programowych jednostki 

modułowej, na podstawie kryteriów przedstawionych na pocz

ą

tku zaj

ęć

. 

Pozwoli  to  na  uzyskanie  informacji  o  post

ę

pach  ucznia  w  nauce, 

umo

Ŝ

liwi  rozpoznawanie  i  korygowanie  pojawiaj

ą

cych  si

ę

  trudno

ś

ci 

dydaktycznych. 

Osi

ą

gni

ę

cia  uczniów  nale

Ŝ

y  ocenia

ć

  na  podstawie  sprawdzianów 

ustnych,  testów  osi

ą

gni

ęć

  szkolnych,  ukierunkowanej  obserwacji 

czynno

ś

ci uczniów podczas wykonywania 

ć

wicze

ń

. 

Wiadomo

ś

ci  teoretyczne,  niezb

ę

dne  do  wykonania 

ć

wicze

ń

,  mog

ą

 

by

ć

  sprawdzane  poprzez  dyskusj

ę

  lub  pogadank

ę

.  Dokonuj

ą

c  kontroli 

w formie  ustnej  nale

Ŝ

y  zwraca

ć

  uwag

ę

  na  umiej

ę

tno

ść

  operowania 

zdobyt

ą

  wiedz

ą

,  jako

ść

  wypowiedzi,  poprawne  stosowanie  poj

ęć

 

technicznych oraz wnioskowanie. 

Umiej

ę

tno

ś

ci  praktyczne  proponuje  si

ę

  sprawdza

ć

  na  podstawie 

obserwacji  czynno

ś

ci  ucznia  podczas  wykonywania 

ć

wicze

ń

.  Kryteria 

słu

Ŝą

ce  do  oceny  poziomu  opanowania  umiej

ę

tno

ś

ci  praktycznych 

powinny uwzgl

ę

dnia

ć

: 

−

  przestrzeganie przepisów bhp i ochrony ppo

Ŝ

., 

−

  dobór  odpowiednich  narz

ę

dzi,  przyrz

ą

dów,  urz

ą

dze

ń

  i  materiałów  do 

wykonywanych zada

ń

,  

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

47 

 

−

  posługiwanie si

ę

 dokumentacj

ą

 technologiczn

ą

, 

−

  prawidłowe mocowanie materiałów i narz

ę

dzi, 

−

  zachowanie kolejno

ś

ci wykonywania czynno

ś

ci według obowi

ą

zuj

ą

cej 

technologii, 

−

  jako

ść

 i staranno

ść

 wykonywanych prac, 

−

  korzystanie z ró

Ŝ

nych 

ź

ródeł informacji. 

Kontrol

ę

  poprawno

ś

ci  wykonania 

ć

wiczenia  nale

Ŝ

y  przeprowadzi

ć

  

w trakcie i po jego wykonaniu. Wskazane jest, aby ucze

ń

 dokonał oceny 

swojej  pracy  według  przygotowanego  przez  nauczyciela  arkusza  oceny 
post

ę

pów. Nast

ę

pnie nauczyciel powinien dokona

ć

 kontroli według tego 

samego 

arkusza, 

oceniaj

ą

c 

poprawno

ść

, 

jako

ść

, 

dokładno

ść

  

i staranno

ść

 wykonania zadania 

Na  zako

ń

czenie  realizacji  programu  jednostki  modułowej  proponuje 

si

ę

  przeprowadzi

ć

  test  praktyczny  z  zadaniami  typu  próba  pracy  lub 

zadaniami  nisko  symulowanymi.  Do  zada

ń

  nale

Ŝ

y  opracowa

ć

  kryteria 

oceny i schemat punktowania.  

W  ko

ń

cowej  ocenie  osi

ą

gni

ęć

  ucznia  nale

Ŝ

y  uwzgl

ę

dni

ć

  wynik  testu 

praktycznego oraz poziom wykonania 

ć

wicze

ń

.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

“

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

48 

 

Moduł 812[01].Z1 
Eksploatacja  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

 w procesie  obróbki 

plastycznej 

 

1. Cele kształcenia 

W wyniku procesu kształcenia ucze

ń

 (słuchacz) powinien umie

ć

: 

−

  dobiera

ć

 maszyny i urz

ą

dzenia przemysłowe do okre

ś

lonych zada

ń

, 

−

  dobiera

ć

 

ś

rodki transportu w zale

Ŝ

no

ś

ci od rodzaju transportowanego 

materiału, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  procesy  eksploatacyjne  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

:  u

Ŝ

ytkowanie, 

obsługiwanie, zasilanie, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  zjawiska  fizykochemiczne  towarzysz

ą

ce  procesom 

destrukcyjnym  w  eksploatacji  maszyn  i  urz

ą

dze

ń

  do  obróbki 

plastycznej, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

 układy smarowania maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  dobiera

ć

 materiały eksploatacyjne, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

  czynniki  i  procesy  powoduj

ą

ce  zu

Ŝ

ycie  i  uszkodzenie 

maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  rozró

Ŝ

nia

ć

 podstawowe metody zabezpieczania metali przed korozj

ą

, 

−

  rozpoznawa

ć

 stan techniczny u

Ŝ

ytkowanych maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  charakteryzowa

ć

  rodzaje  obsługi  i  wykazywa

ć

  ich  wpływ  na 

prawidłow

ą

 prac

ę

 maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  wykonywa

ć

 czynno

ś

ci konserwacyjne, 

−

  wykonywa

ć

 prace monta

Ŝ

owo-demonta

Ŝ

owe,  

−

  wykonywa

ć

  drobne  naprawy,  wymian

ę

  cz

ęś

ci,  regulacj

ę

  zespołów  

i całego urz

ą

dzenia oraz przeprowadza

ć

 próby po naprawie, 

−

  przestrzega

ć

 przepisów bhp, ochrony ppo

Ŝ

., ochrony 

ś

rodowiska oraz 

Dozoru Technicznego podczas eksploatacji maszyn i urz

ą

dze

ń

, 

−

  korzysta

ć

 z PN, dokumentacji technicznej, Dokumentacji Techniczno-

Ruchowej, katalogów, poradników. 

 

 

2. Wykaz jednostek modułowych 

Symbol 

jednostki 

modułowej 

Zestawienie modułów i jednostek modułowych 

Orientacyjna 

liczba godzin 

na realizacj

ę

 

812[01].Z1.01 

Dobieranie maszyn i urz

ą

dze

ń

 przemysłowych  

oraz transportowych 

104 

812[01].Z1.02 

U

Ŝ

ytkowanie i obsługiwanie maszyn i urz

ą

dze

ń

  

220 

                                                                                            Razem 

324