plik

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawy kinezyterapii – metody, cele i zadania

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Fizykoterapia i patologia wysiłku i bezczynności

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Metody leczenia fizykalnego

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Działania najczęściej stosowanych aparatów w fizykoterapii

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Fizykoterapia w rehabilitacji chorób narządu ruchu

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu:

−

kinezyterapii, która jest podstawą rehabilitacji medycznej wykorzystującą ruch jako
środek leczniczy,

−

fizykoterapii, która zajmuje się stosowaniem metod fizycznych w celach leczniczych,
zapobiegawczych i diagnostycznych. W fizykoterapii stosowane są różne bodźce
fizyczne takie jak: energia termiczna, świetlna, elektryczna, woda i masaż.
W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś bez problemu mógł
korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczanie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[15].Z1.03

Stosowanie zabiegów

kinezyterapeutycznych

i fizykoterapeutycznych

322.[15].Z1

Podstawy kompleksowej rehabilitacji

322[15].Z1.04

Usprawnianie pacjenta

322[15]. Z1.01

Dobieranie zabiegów

rehabilitacyjnych do możliwości

i potrzeb pacjenta

322[15].Z1.02

Posługiwanie się sprzętem

rehabilitacyjnym

322[15].Z1.05

Posługiwanie się językiem

obcym zawodowym

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozpoznawać potrzeby i problemy osób poddanych rehabilitacji,

−

korzystać z różnych metod pracy,

−

stosować umiejętności komunikacji interpersonalnej,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

wspierać osoby niepełnosprawne w posługiwaniu się sprzętem rehabilitacyjnym,

−

dobierać zabiegi rehabilitacyjne do możliwości i potrzeb pacjenta,

−

współpracować w grupie.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić miejsce kinezyterapii i fizykoterapii w procesie rehabilitacji medycznej,

−

wyjaśnić znaczenie kinezyterapii w profilaktyce, leczeniu i rehabilitacji,

−

określić zastosowanie naturalnych i sztucznych czynników fizykalnych w fizykoterapii,

−

zastosować usprawnienie ruchowe pod kontrolą lekarza lub rehabilitanta,

−

posłużyć się aparaturą stosowaną w fizykoterapii, urządzeniami do kinezyterapii
i sprzętem rehabilitacyjnym,

−

przewidzieć skutki działania aparatów stosowanych w fizykoterapii,

−

podjąć współpracę z zespołem terapeutycznym.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawy kinezyterapii – metody, cele i zadania

4.1.1. Materiał nauczania

Cele i zadania kinezyterapii

Kinezyterapia – z języka starogreckiego, określona połączeniem dwóch wyrazów: kinez –

ruch,  therapia  –  leczenie.  Pochodzenie  tej  nazwy  wskazuje,  że  ruch  był  w  sposób
systematyczny  stosowany  w  Starożytnej  Grecji  jak  i  u  cywilizowanych  ludów  Starożytnego
Wschodu.  Hipokrates  –  ojciec  naukowej  medycyny  był  propagatorem  ruchu  jako  środka
leczniczego, dokonał próby usystematyzowania ćwiczeń i badał ich skutki.

Kinezyterapia jest podstawą rehabilitacji medycznej i obejmuje całość zagadnień

związanych z wykorzystaniem ruchu jako środka leczniczego.

Ruch – jako środek leczniczy działa na wszystkie narządy ludzkiego organizmu

i wymaga znajomości procesów  fizjologicznych  jakie zachodzą w organizmie pod wpływem
jego  działania.  Procesy  te  opierają  się  na  funkcjach  odruchowych  układu  nerwowego
i mechanizmie  odczynu  tkankowego.  W  Polsce  znani  twórcy  kinezyterapii  to:  prof.  Wiktor
Dega  z  Poznania  i  prof.  Marian  Waiss  z  Konstancina  (dyrektor  Centrum  Rehabilitacyjnego
Schorzeń Narządów Ruchu).

Kinezyterapia określana jest również jako rehabilitacja ruchowa, ćwiczenia lecznicze,

usprawnianie.

Cele kinezyterapii to:

–

przywrócenie osobie chorej lub niepełnosprawnej pełnej lub możliwie maksymalnej
sprawności fizycznej i psychicznej,

–

przywrócenie prawidłowej ruchomości w stawach oraz siły i wytrzymałości mięśni,

–

pobudzenie i poprawa czynności ośrodkowego układu nerwowego,

–

poprawa czynności układu oddechowego i sercowo naczyniowego,

–

korygowanie wad postawy,

–

przystosowanie chorego do życia w przypadku trwałej niesprawności.
Zadania kinezyterapii to:

–

ocena stanu funkcjonalnego chorego, czyli ustalenia rodzaju i stopnia dysfunkcji,

–

dobór odpowiednich metod, środków, form i technik ćwiczeń,

–

opracowanie programu ćwiczeń miejscowych i ogólnych służących do realizacji
programu rehabilitacji,

–

wprowadzenie obiektywnych metod kontroli stanu funkcjonalnego chorego,

–

zapobieganie powikłaniom ze strony układu krążeniowo – oddechowego,

–

zapobieganie powikłaniom:
a)  przykurczom,
b)  odleżynom,
c)  powikłaniom płucnym.

Metody kinezyterapii

Metody kinezyterapii to dostosowanie dokładnie opracowanych, niezmiennych wzorców

ruchowych  do  leczniczych  potrzeb  określonych  jednostek  chorobowych,  czy  jednorodnych
pod względem etiologii grup schorzeń.
Metody  kinezyterapii  powstały  z  chęci  niesienia  pomocy  ludziom  chorym.  Umożliwiają  im
odzyskanie  utraconych  statycznych  i  dynamicznych  funkcji  organizmu  niezależnie  od  ich
przyczyny.  Początkowo  były  stosowane  w  przypadkach  zaburzeń  ortopedycznych
i neurologicznych.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obecnie metody kinezyterapii stosowane są w wielu innych obszarach medycyny:

kardiologii, internie, geriatrii, zatem mogą być wykorzystywane w każdej sytuacji zdrowotnej
pacjenta.

Metody kinezyterapii powstały pod koniec XIX i początku XX wieku. Twórcy metod

opracowywali proste schematy postępowania, które mogły być powtarzane przez osoby
przeszkolone, które odtwarzały ćwiczenia opracowane przez prekursora. Dlatego też do dnia
dzisiejszego wiele sposobów leczenia ruchem jest określanych nazwiskiem ich twórców, np.
metoda Butlera, Klapa, Vojty.

W literaturze fachowej przedstawione są liczne metody oraz próby ich klasyfikacji.
K. Walicki rozróżnił następujące metody:

–

metody reedukcji nerwowo-mięśniowej (PNF, Bobath, Levitt),

–

metody treningu oporowego (De Lorme’a i inni),

–

metody różne (Weissa, Majocha, Koppa).
Dokonano również podziału metod według:

–

zasięgu oddziaływania (miejscowe i ogólne),

–

stopnia zaangażowania pacjenta (bierne i czynne),

–

celu (powrót funkcji adaptacja do sytuacji),

–

obecnego wykorzystania (historyczne i teraźniejsze),

–

pochodzenia (polskie i zagraniczne).
Najnowszy podział przedstawił Janusz Orzech. Wyróżnił on następujące metody:

−

metody redukcji nerwowo-mięśniowej,

−

metody treningu oporowego.
J. Orzech jako metody uznał również ćwiczenia czynne w odciążeniu:

–

ćwiczenia czynne w odciążeniu z oporem,

–

ćwiczenia czynne oporowe,

–

test mięśniowy Lovetta.

Kinezyterapię stosuje się w:

–

schorzeniach i dysfunkcji narządu ruchu,

–

zespole bólowym kręgosłupa,

–

chorobach reumatoidalnych,

–

niektórych chorobach układu oddechowego,

–

zachowawczym leczeniu wad postawy,

–

w chorobach neurologicznych.
Techniki stosowane w kinezyterapii obejmują bierne i czynne formy ruchu. Wybór

techniki powinien wynikać z oceny stanu funkcjonalnego pacjenta, w zależności od
umiejscowienia procesu patologicznego, choroby lub urazu.

Ćwiczenia lecznicze dzieli się na:

–

miejscowe – wysiłki lokalne, np. ruch w stawie kolanowym,

–

ogólne – wysiłek ogólny angażuje większą liczbę mięśni, co wpływa na ogólną
wydolność chorego, pobudza czynności układu krążenia i układu oddechowego [10].

Ćwiczenia bierne są to ruchy w stawach wykonywane przez fizjoterapeutę lub za

pomocą urządzeń do ciągłego ruchu biernego. Wykonuje się je w przypadku braku czynności
mięśni  –  porażenie  wiotkie,  spastyczne  lub  znaczny  niedowład  mięśni,  ciężki  stan  chorego.
Należy zwrócić uwagę, aby ruch odbywał się tylko w ćwiczonym stawie, w pełnym zakresie
i we wszystkich płaszczyznach. Powinien być powtarzany wielokrotnie ok. 20 razy, zaleca się
również,  aby  ćwiczenia  wykonywane  były  1-2  razy  dziennie.  Ćwiczenia  bierne  zapobiegają
powstawaniu  przykurczów,  zmian  patologicznych  w  stawach  i  tkankach  okołostawowych,

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

atrofii mięśni, upośledzeniu ukrwienia i odżywiania. Wykonuje się je w pozycjach
izolowanych, ograniczając ruch do jednego stawu i jednej płaszczyzny ruchu, zawsze
w fizjologicznej osi stawu.

W ćwiczeniach biernych można zastosować następujące techniki:

1. Ćwiczenia bierne właściwe – wykonuje terapeuta – liczba powtórzeń ruchu w jednej

płaszczyźnie wynosi ok. 30 razy, wykonywane 2–3 razy w tygodniu

2. Ćwiczenia bierne z rozciąganiem tkanek okołostawowych – technika oparta na stymulacji

bodźców proprioceptywnych – pobudzających układ nerwowy przez rozciąganie mięśni
torebek stawowych i wiązadeł.

3. Ćwiczenia bierne z dociskiem powierzchni stawowych – pobudzanie błony maziowej do

wytwarzania mazi.
Wskazania do prowadzenia ćwiczeń biernych:

−

porażenia i niedowłady mięśni szkieletowych,

−

napięcie spastyczne mięśni,

−

zabiegi chirurgiczne,

−

unieruchomienie na wyciągach,

−

leczenie złamań.
Przeciwwskazania do ćwiczeń biernych:

−

wysoka temperatura ciała,

−

ostry stan zapalny stawów lub otaczających go tkanek,

−

stan po zwichnięciu i innych urazach stawowych,

−

zakrzepowe zapaleni żył głębokich kończyn dolnych,

−

zatory tętnicze płuc, zawał płuca lub serca,

−

ciężki ogólny stan chorego.

Ćwiczenia bierne redresyjne – ćwiczenia te wykonuje się w celu rozciągnięcia

przykurczy tkanek okołostawowych. Przyczyny przykurczów tkanek okołostawowych to:
–

upośledzenie ruchomości stawów,

–

urazy mięśni,

–

spastyczność mięśni,

–

urazy więzadeł i torebek stawowych,

–

długotrwałe unieruchomienie.
Ruch redresyjny powinien być wykonywany ostrożnie i przy akceptacji i pełnej

współpracy z chorym.

Ćwiczenia czynno-bierne – wykonywane są w następujący sposób: ruch bierny

wykonuje terapeuta, a czynne rozluźnienie mięśni ćwiczący pacjent (po zdjęciu gipsu,
choroby reumatyczne).

Ćwiczenia czynne – to ćwiczenia lecznicze, które wykonuje pacjent samodzielnie –

zastosowanie określonych metod treningu zależy od stany chorego, rodzaju choroby, zadań
i celów kinezyterapii. Siłę mięśni ocenia się testem Lovetta.

Ćwiczenia samowspomagane – są to ćwiczenia łączące grupy ćwiczeń biernych

i czynnych.  Dla  niesprawnych  grup  mięśniowych  będą  to  odpowiednie  działania  bierne,
czynno-bierne  czy  czynne  z  odciążeniem.  Dla  zdrowych  zespołów  mięśniowych,  które
powodują ruch niesprawnych siłowo części ciała są ćwiczeniami czynnymi i często z oporem.
Wspomaganie  ruchu  może  mieć  charakter  bezpośredni  albo  pośredni.  Wspomaganie  ruchu
bezpośrednie  to  np.:  zdrowa  kończyna  górna  ćwiczy  kończynę  górną  porażoną,  „ćwiczy”
prowadząc  ją  przez  zgięcia  w  zespole  stawowym  barkowo-ramiennym.  Ćwiczenia

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

samowspomagane pośrednie są najczęściej wykonywane przy wykorzystaniu systemu
bloczkowego.

Ćwiczenia czynne w odciążeniu – są to ćwiczenia czynne, które polegają

na samodzielnym wykonywaniu ruchów w stawach przy odciążeniu ćwiczonego odcinka
ciała:
–

podtrzymywanie kończyny w systemie bloczkowo-ciężarkowym,

–

ćwiczenia w wodzie.

Ćwiczenia czynne z oporem:

–

zadanie wzmacniające siłę mięśni,

–

poprawa koordynacji nerwowo-mięśniowej.
Ćwiczenia oporowe wykonywane są na coraz nowocześniejszych przyrządach

i urządzeniach treningowych z regulacją ciężaru, oporu, prędkości, dystansu, z miernikami
tętna.

Ćwiczenia ogólnokondycyjne – są ukierunkowane na poprawę ogólnej kondycji

psychofizycznej chorych. Mogą być indywidualne i grupowe, dostosowane do stopnia
niepełnosprawności i rodzaju schorzeń. Ćwiczenia zespołowe mogą odbywać się w sali
gimnastycznej a indywidualne w łóżku chorego.

Ćwiczenia czynne to:

–

ćwiczenia elongacyjne – dotyczą czynnego wydłużenia kręgosłupa w jego osi długiej
(okrągłe plecy) – gimnastyka korekcyjna,

–

ćwiczenia czynne z oporem – wykonywanie ruchów w stawach i dodatkowo
pokonywanie oporu – metoda krótkich i długich ćwiczeń izometrycznych,

–

ćwiczenia antygrawitacyjne – osiowe obciążenie kręgosłupa ponad siłę grawitacji
z dodatkowym ciężarem (np. zwis głowa w dół z obciążeniem),

–

ćwiczenie z odciążeniem – eliminuje się ciężar kończyny przez jej odciążenie, używa się
do tego systemu podwieszek lub zanurzenie ciała w wodzie,

–

ćwiczenia czynne z oporem w odciążeniu – zastosowanie zestawu ciężarkowo-
-bloczkowego,

–

ćwiczenia synergistyczne – to ćwiczenia czynne z oporem, istota ćwiczenia polega na
wykorzystaniu zjawiska przerzutu funkcji fizjologicznych wywołaną pracą mięśni do
miejsc gdzie ruch jest niemożliwy,

–

ćwiczenia izometryczne – świadome wywoływanie napięcia mięśni.

Ćwiczenia specjalne:

–

ćwiczenia oddechowe – świadomie akceptowany wdech jak i wydech powietrza (wdech
nosem, wydech przez usta), ćwiczenie wykonuje się 5–6 razy,

–

ćwiczenia relaksacyjne – zmniejszenie stanu napięcia psychofizycznego w całym ciele,
w technikach relaksacyjnych bierze się pod uwagę koncentrację, odprężenie, relaks
i medytacje,

–

ćwiczenia prawidłowej postawy ciała – są to ćwiczenia korekcyjne, przydatne do ćwiczeń
metodą Hoppe,

–

ćwiczenia w wodzie – ogólna poprawa kondycji, stosuje się w schorzeniach osłabienia
mięśni.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co nazywamy kinezyterapią?
2.  Jakie są zadania kinezyterapii?
3.  Jakie są cele kinezyterapii?
4.  Kto w Polsce tworzył kinezyterapię?
5.  Jakie znasz rodzaje ćwiczeń w kinezyterapii?
6.  Kiedy należy stosować ćwiczenia czynne?
7.  Jakie są wskazania do ćwiczeń biernych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź ćwiczenia czynno-bierne, jakie mogą być wykonywane we współpracy

z fizykoterapeutą u pacjentki, lat 60, z nadmiernym napięciem mięśni wywołanym
unieruchomieniem po złamaniu kończyny dolnej lewej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić technikę ćwiczeń czynno-biernych,
2) zaplanować kolejność czynności, zgromadzić narzędzia i urządzenia niezbędne do

wykonania ćwiczenia,

3)  przygotować stanowisko pracy,
4)  wykonać ćwiczenia zgodnie ze sporządzonym planem,
5)  ocenić poprawność wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory i przyrządy do ćwiczeń,

–

fartuch ochronny,

–

rękawiczki.

Ćwiczenie 2

Zaplanuj ćwiczenia ruchowe, które mógłbyś przeprowadzić z grupą 10-ciu osób w wieku

40–55 lat.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady prowadzenia ćwiczeń ogólnousprawniających,
2)  określić możliwości i ograniczenia chorych,
3)  uwzględnić zadania kinezyterapii ogólnousprawniającej,
4)  przygotować zestaw ćwiczeń ogólnousprawniających,
5)  zaprezentować zaplanowane ćwiczenia na forum grupy,
6)  ocenić poprawność wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

materace (10 sztuk),

–

piłki lekarski 2kg (10 sztuk),

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

woreczki z grochem (10 sztuk),

–

drabinki szwedzkie.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcie kinezyterapii?



2) określić cele kinezyterapii?



3) określić zadania kinezyterapii?



4) określić miejsce kinezyterapii we współczesnej rehabilitacji?



5) określić rodzaje ćwiczeń biernych?



6) wymienić ćwiczenia stosowane w kinezyterapii?



7) scharakteryzować metodykę ćwiczeń czynno-biernych?



,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Fizykoterapia i patologia wysiłku i bezczynności

4.2.1. Materiał nauczania

O wydolności fizycznej decydują:

−

przemiany energetyczne w ustroju,

−

sprawność termoregulacji,

−

gospodarka wodno-elektrolitowa,

−

poziom koordynacji nerwowo-mięśniowej,

−

właściwa budowa ciała,

−

czynniki psychiczne.

W medycynie sportowej i rehabilitacji poszukuje się uniwersalnych wskaźników

wydolności fizycznej, które w jak najlepszy sposób charakteryzowałyby zdolność wysiłkową
ludzi zdrowych i chorych.
Do najlepiej poznanych wskaźników można zaliczyć pułap tlenowy VO

max.

Tolerancja wysiłkowa określa zakres zdolności organizmu do wykonywania pracy

fizycznej od momentu wystąpienia dyskomfortu do chwili potrzeby jej przerwania.

Intensywność wysiłku określa się według tzw. jednostki MET (metabolic equipment),

gdzie  jeden  MET  wyraża  jednostkę  standardową  odpowiadającą  zużyciu  3,5  ml  tlenu  na
kilogram  masy  ciała.  Jednostki  te  stosuje  się  dość  często  w  badaniach  wysiłkowych,  EKG,
z wykorzystaniem  bieżni  ruchowej.  Obserwuje  się  w  trakcie  zwiększenia  intensywności
wysiłku skargi na stany zmęczenia, brak sił lub duszność wysiłkową.

Wykonywanie wysiłków statycznych ogranicza się siłą oporu do 15–20% maksymalnej

siły  dowolnej.  Zapobiegamy  zmęczeniu  i  reakcji  niekorzystnych  ze  strony  układu
naczyniowo-sercowego.  Omawiając  tolerancję  wysiłkową  i  uciążliwość  ćwiczeń  fizycznych
należy  pamiętać  o  zmęczeniu  mięśni.  Zmęczenie  mięśni  to  subiektywne  odczucie
dyskomfortu przejawiające się spadkiem szybkości i siły skurczu.

U chorych, np.: w niewydolności krążenia, przy wysiłku, mięśnie szkieletowe pracują

w warunkach przewlekłego niedotlenienia i niedokrwienia, co powoduje dużą podatność na
zmęczenie a tym samym męczliwości tych chorych.
Mechanika mięśni

Głównym zadaniem mięśni jest wykonywanie pewnych ruchów dla osiągnięcia

określonych życiowych zadań ustroju. Mięśnie spełniają swe zadanie mechaniczne dzięki
przyczepom do kości połączonych ze sobą stawami. Każda kość stanowi dźwignię dla mięśni
do niej przytwierdzonych.

Odróżniamy:

−

punkt oparcia – nieruchomy punkt, dookoła którego obraca się ramię dźwigni,

−

siłę mięśniową mającą poruszać ramię dźwigni,

−

opór, który musi być przezwyciężony.

Prawidłowa czynność mięśni opiera się na trzech właściwościach:

1)  zdolność kurczenia się – jest to reakcja na bodziec nerwowy,
2)  zdolność rozkurczania i rozciągania,
3)  zdolność współdziałania z innymi mięśniami – koordynacja,

Mięśnie biorące udział w ruchu czynnym dzielimy na grupy:

1. Mięśnie odpowiadające za ruch – mięśnie agonistyczne – ich skurcz wprowadza w ruch

dany odcinek ciała.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. Mięśnie przeciwdziałające – antagonistyczne – hamują ruch wykonywany przez

agnostów.

3. Mięśnie współdziałające przy ruchu – synergistyczne – współpracują one z agnostami

i pomagają w wykonywaniu ruchów.

4. Mięśnie stabilizujące – to te których skurcz i napięcie stabilizują sąsiednie stawy

i utrzymują w odpowiedniej pozycji.

Czynność ruchowa mięśni związana jest z impulsem nerwowym dopływającym

z komórek ruchowych, rogów przednich rdzenia kręgowego, których włókna tworzą tzw.
wspólną drogę końcową. Ośrodki wyższe układu nerwowego inicjują, koordynują i scalają
poszczególne elementy wykonywanych ruchów, zapewniając im płynność i precyzję. Ośrodki
dróg pozapiramidowych sterują postawą ciała i zapewniają sprawne wykonywanie ruchu.

Siła mięśni może być mierzona jako skurcz izotoniczny, podczas którego następuje

skrócenie  włókien  mięśniowych  bez  zmiany  ich  napięcia.  Podczas  skurczu  izotonicznego
mierzona  jest  siła  w  czasie  pełnego  lub  częściowego  zakresu  ruchu.  W  określonym  ruchu
zazwyczaj  bierze  udział  grupa  mięśni  i  w warunkach  skurczu  izotonicznego  pomiar  dotyczy
raczej pracy niż siły mięśnia.

Odpowiednie dobranie testu mięśniowego daje obraz sprawności fizycznej osoby.

Testowanie służy do doboru odpowiednich ćwiczeń leczniczych oraz jest oceną wyników
usprawniania.

Do badań siły skurczu izotonicznego stosowane są różne techniki pomiarowe:

−

ręczna manualna,

−

sprężynowa,

−

hydrauliczna-rtęciowa,

−

pneumatyczna,

−

metoda naprężania.
Wszystkie wyżej wymienione techniki, poza manualną, wymagają specjalnych aparatur.

Do  oceny  siły  mięśni  najczęściej  stosuje  się  metodę  Lovetta.  Opiera  się  ona  na  badaniu
ręcznym  poszczególnych  mięśni  w  określonych  pozycjach  i  określonym  ruchu.  W  każdym
ruchu  jest  jeden  mięsień,  który  głównie  za  tę  część  odpowiada.  Stosując  testowanie  mięśni
metodą  Lovetta  poszukuje  się  specyficznych  czynności  dla  danego  mięśnia.  Nie  ma
izolowanego  działania  mięśnia,  ale  istnieją  określone  izolowane  pozycje  działania  danego
mięśnia.  W tych pozycjach wyłącza  się działanie  mięśni  synergistycznych  i wtedy porażenie
lub osłabienie badanego mięśnia wyraźnie się uwidacznia.

Lovett rozróżnia następujące stopnie siły mięśnia:

0 – brak czynnego skurczu mięśnia,
1 – ślad czynnego skurczu,
2 – wyraźny skurcz mięśnia i zdolność wykonywania ruchu przy pomocy badającego i przy

odciążeniu odcinka ciała prowadzonego w ruch przez dany mięsień,

3 – zdolność wykonania czynnego ruchu samodzielnie z pokonaniem ciężkości odpowiedniego

odcinka ciała,

4 – zdolność wykonywania czynnego ruchu z pewnym oporem,
5 – prawidłowa siła, tj. zdolność wykonania czynnego ruchu z pełnym oporem.

W technice testowania uwzględnia się następujące czynniki:

1) pozycję pacjenta – zazwyczaj stosuje się pozycje izolowane. Każda pozycja jest ściśle

określona dla badania siły poszczególnych mięśni, tj. leżąca lub siedząca,

2) stabilizację odcinka ciała, w obrębie którego leży badany mięsień – równe podłoże,

np. stół lub przytrzymywanie bliższego odcinka ręką badającego,

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) wykonanie czynności, testu – istotne jest właściwe określenie ruchu, czynności, której

wymaga się od pacjenta; bez udziału pacjenta badanie nie da wyniku,

4) zastosowanie oporu przy badaniu na siłę mięśnia „stopnia 4” – stosowany opór

odpowiedni do wieku i ogólnej sprawności.

Testowanie zależy od doświadczenia, wiadomości oraz zręczności badającego.

Upośledzenie lub zaburzenie funkcji narządów ruchu jest następstwem upośledzenia

możliwości sterowania czynnościami przez centralny układ nerwowy (CUN) a nie tylko
uszkodzenia samych narządów. W zależności od uszkodzenia CUN – ogniska patologicznego,
wyróżniamy kilka postaci hipertonii mięśniowej:

−

spastyczność,

−

sztywność mięśniowa,

−

wzmożone napięcie,

−

hipotonia mięśniowa.

Bezczynność

Postęp cywilizacji spowodował rozwój techniki a tym samym nie wymaga się w pracy

dużych  wysiłków  fizycznych.  Brak  pracy  fizycznej  i  ruchu  prowadzi  do  rozwoju  chorób
cywilizacyjnych.  Należą  do  nich  stres,  choroby  układu  krążenia,  otyłość,  dolegliwości
kręgosłupa,  osteoporoza.  Duża  wypadkowość  powoduje  uszkodzenie  ciała,  a  w  ich
następstwie ograniczenie aktywności fizycznej.

Zmniejszenie aktywności ruchowej – hipokinezja – związana jest nie tylko ze stylem

życia i chorobami, które doprowadzają do bezruchu – akinezja. Ten stan może mieć charakter
ogólny, dotyczy całego ciała lub miejscowy, dotyczy części ciała. Ogólnoustrojowa
hipokinezja i akinezja dotyczy wszystkich układów, ale na pierwszym miejscu układu
krążenia w obrębie serca i krążenia obwodowego.

W układzie oddechowym – upośledzenie wentylacji – zmniejszenie pojemności życiowej

płuc. Powstaje w wyniku zmniejszenia siły mięśni oraz ruchów mięśni międzyżebrowych,
przepony i brzucha.

W obrębie układu kostnego może rozwinąć się osteoporoza oraz zmniejszenie masy

kostnej. Unieruchomienie powoduje brak bodźców do przepływu krwi co wpływa na
zakwaszenie środowiska i sprzyja przechodzeniu wapnia do krwi, skąd jest wypłukiwane, co
doprowadza do zaburzeń funkcji mięśni.

Akinezja powoduje upośledzenie działania mechanizmu odpornościowego – upośledza

wydolność fizyczną, gorszą adaptację do wysiłku układu krążenia, a koordynacja nerwowo-
-mięśniowa ulega upośledzeniu.
Zmiany lokalne dotyczą mięśni, osłabienia siły mięśni, zburzenia krążenia krwi, co prowadzi
do rozwoju niedowładów.
Zmiany troficzne dotyczą głównie mięśni (zaniki), skóry, a ich specyficznym odmianom są
tzw. przykurcze i zespoły algodystroficzne (bólowo-zanikowe).

Układ nerwowy – zaburzenia czucia powierzchownego i głębokiego oraz odruchowe

napięcie mięśni.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są zadania mięśni?
2.  Jakie znasz techniki mierzenia siły mięśni?
3.  Co nazywamy bezczynnością?
4.  Jakie są skutki bezczynności?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wskaż najważniejsze skutki bezczynności. Ustal ćwiczenia dla osoby spędzającej dużo

czasu w pozycji siedzącej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady ćwiczeń relaksacyjnych,
2)  określić możliwości i ograniczenia,
3)  przygotować zestaw ćwiczeń,
4)  zaprezentować zaplanowane ćwiczenia na forum grupy,
5)  ocenić poprawność wykonanych ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca skutków bezczynności,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

sprzęt rehabilitacyjny.

Ćwiczenie 2

Zaplanuj i wykonaj ćwiczenia czynne w odciążeniu dla pacjentki lat 30, z dysfunkcją

kończyny górnej – staw ramienny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić rodzaje ćwiczenia w odciążeniu,
2)  zaplanować kolejność czynności,
3)  przygotować stanowisko pracy,
4)  wykonać ćwiczenie zgodnie ze sporządzonym planem,
5)  ocenić poprawność wykonanych ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przybory i przyrządy do ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca metod kinezyterapii.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować stosowane techniki badania wysiłku fizycznego?



2) określić prawidłową czynność mięśni?



3) zdefiniować pojęcie bezczynności?



4) określić skutki bezczynności?



5) określić skutki zmęczenia mięśni?



,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Metody leczenia fizykalnego

4.3.1. Materiał nauczania

Fizykoterapia

Fizykoterapia jest działem współczesnej medycyny, zajmuje się stosowaniem metod

fizycznych w celach leczniczych, zapobiegawczych i diagnostycznych. Często dla
fizykoterapii używane są synonimy: fizjoterapia, terapia fizykalna, fizjatria, medycyna
fizykalna.

Historia fizjoterapii i balneoterapii sięga zamierzchłej przeszłości, w której człowiek

poszukując w otaczającej go przyrodzie środków leczniczych, odkrył leczniczy wpływ ciepła,
zimna, promieniowania słonecznego i wód mineralnych.

Metody stosowane w fizjoterapii polegają na wywołaniu fizjologicznych reakcji tkanek

za pomocą bodźców fizycznych np.: termicznych, mechanicznych, elektrycznych.
Postawą leczniczego działania zabiegów jest reakcja tkanek, a tym samym całego organizmu
na bodziec. Bodziec działa na zakończenia nerwów czuciowych, powoduje wiele odruchów
regulujących. Działając na komórki uwalnia z nich niektóre biologicznie aktywne związki,
w tym hormony tkankowe.

Ciepłolecznictwo

Leczenie ciepłem polega na dostarczaniu do ustroju energii cieplnej głównie drogą

przewodzenia i przenoszenia.
Sauna – stosuje się dla celów leczniczych i odnowy biologicznej. Jest kąpielą w gorącym
powietrzu o nieznacznej wilgotności.

Działanie sauny na ustrój – w fazie rozgrzewania polega na obciążeniu mechanizmów

termoregulacyjnych i wywołanie następczych zmian odczynowych w całym ustroju. Zmiany
te dotyczą skóry i błony śluzowej dróg oddechowych.

Występuje:

−

podwyższenie przemiany materii,

−

zwiększenie wydzielania potu,

−

przyspieszenie oddychania,

−

zwiększenie pojemności życiowej płuc i minutowej pojemności oddechowej,

−

w wyniku hiperwentylacji obniżenie we krwi ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla,
a podwyższenie ciśnienia parcjalnego tlenu,

−

rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry, zwężenie naczyń głębokich,

−

wzrost wydzielania hormonów nadnerczy.

W fazie ochłodzenia dochodzi do zmniejszenia częstości akcji serca oraz podwyższenie

ciśnienia rozkurczowego.
Głównym wskaźnikiem do korzystania z sauny jest pielęgnacja ciała, odprężenie fizyczne,
zwiększenie wydolności organizmu.

Wskazania lecznicze to:

−

przewlekłe schorzenia gośćcowe,

−

choroby zwyrodnieniowe stawów,

−

nadciśnienie tętnicze.
Przeciwwskazania lecznicze to:

−

ostre i przewlekłe choroby zakaźne,

−

ostre choroby gorączkowe,

−

choroby przewlekłe: gruźlica, choroby nowotworowe, choroby nerek i wątroby,

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

padaczka i stany psychotyczne,

−

ciąża,

−

choroby układu krążenia,

−

jaskra.

Zabiegi cieplne przy użyciu parafiny

Najczęściej stosuje się okłady parafinowe i kąpiele ogólne. Parafina jest ciałem stałym,

temperatura  topnienia  wynosi  42–54°C  (temperatura  wrzenia  250°C).  Cechuje  ją  duża
pojemność  cieplna  i  małe  przewodnictwo  cieplne  oraz  powolne  oddawanie  ciepła  do
otoczenia.  Parafina  tracąc  ciepło  wykazuje  zmniejszenie  objętości  o  10–20%  co  powoduje
ucisk.  Właściwość  ta  zwiększa  przekazywanie  tkankom  ciepła,  a  zmniejsza  odprowadzanie
ciepła  z  prądem  krwi.  Obecnie  w  warunkach  domowych  można  stosować  termożele,
np.: Neycare.

Wskazania do zabiegów parafinowych to:

−

leczenie stanów zapalnych stawów,

−

leczenie tkanek miękkich kończyn.

Przeciwwskazania do zabiegów parafinowych to:

−

choroby alergiczne skóry,

−

osteoporoza.

Leczenie zimnem – krioterapia

Leczenie zimnem polega na obniżeniu temperatury tkanek. W zależności od

zastosowanej metody, oziębienie tkanek zachodzi drogą przewodzenia lub przenoszenia ich
energii cieplnej do użytego w danej metodzie środka oziębiającego o odpowiednio niskiej
temperaturze.

Zabiegi z zastosowaniem zimna o temperaturze 0°C i poniżej zaliczane są do krioterapii.

Zabiegi, w których temperatura wody wynosi 8–20°C są zaliczane do metod leczenia zimnem
– zimnolecznictwo.

Zabiegi lecznicze z wykorzystaniem niskich temperatur dzieli się na miejscowe i ogólne.

Celem zabiegów miejscowych jest obniżenie temperatury skóry i tkanek głębiej położonych.
Proces oziębienia tkanek jest złożony, przebiega w dwóch fazach, pierwsza faza to zwężenie
naczyń krwionośnych, w drugiej fazie rozszerzenie naczyń, co w efekcie daje szereg reakcji
termoregulacyjnych, tym samym pobudza organizm do działań obronnych.

Miejscowo stosuje się zimne okłady lub zawijania – używa się chust oziębionych do

żądanej temperatury albo worków gumowych z lodem lub zimną wodą.

W celu oziębienia miejscowego stosuje się również gazy:

−

ciekły chlorek etylu – działa silnie oziębiająco, wykorzystuje się do znieczulenia
w małych zabiegach chirurgicznych,

−

ciekły azot,

−

nadmuch zimnego powietrza.

Wskazania do stosowania zimnych zabiegów miejscowych to:

−

choroby narządu ruchu,

−

stany po urazach,

−

obrzęk po zwichnięciu i po złamaniu kończyn,

−

ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych,

−

choroby układu nerwowego.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeciwwskazania do stosowania zimnych zabiegów miejscowych to:

−

nadwrażliwość na zimno,

−

popromienne zmiany na skórze,

−

zapalenie miedniczek nerkowych,

−

zespół Raynauda.
Ogólna terapia zimnem stosowana jest przy użyciu ciekłego azotu. Zabieg zlecany przez

lekarza, pacjent przechodzi kwalifikację. Bezpośrednio przed zabiegiem mierzone jest
ciśnienie tętnicze krwi. Zabieg wykonywany jest w kriokomorze.

Ważne jest przygotowanie pacjenta do zabiegu – kostium kąpielowy, drewniaki, ciepłe

skarpetki, czapka, maseczka na usta i nos. Czas pobytu w komorze właściwej wynosi 120–
–180 sekund (temperatura od – 110 do – 160°C). Chory po zabiegu powinien udać się na
kinezyterapię.

Działanie zabiegu to:

−

zmniejszenie napięcia mięśni,

−

wzrost hormonów tkankowych,

−

silne przekrwienie skóry,

−

działanie przeciwbólowe.

Wskazania do krioterapii to:

−

reumatoidalne zapalenie stawów,

−

dyskopatia,

−

zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,

−

zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,

−

odnowa biologiczna.
Przeciwwskazania do krioterapii to:

−

nadwrażliwość na zimno,

−

stany gorączkowe,

−

niewydolność krążenia,

−

zmiany miażdżycowe tętnic,

−

zakrzepy, zatory żylne,

−

otwarte rany i owrzodzenia na skórze.

Wodolecznictwo

Wodolecznictwo, zwane hydroterapią to działanie wody na ustrój człowieka. Woda

stosowana  jest  we  wszystkich  stanach  skupienia  –  ciecz,  lód  oraz  para  wodna.  Woda
wykorzystywana jest jako nośnik bodźców fizycznych i chemicznych, a podstawą leczniczego
jej  działania  jest  czynnik  termiczny.  Ważną  rolę  w  oddziaływaniu  na  ustrój  zabiegów
wodoleczniczych  odgrywają  również  czynniki  mechaniczne,  do których zalicza się  ciśnienie
hydrostatyczne,  hydrodynamiczne,  wypór  oraz  lepkość  i  spójność  wody.  Wodolecznictwo
obejmuje  około  120  różnych  zabiegów  o  profilu  leczniczym,  profilaktycznym
i rehabilitacyjnym.

Przeciwwskazania do hydroterapii to:

−

wahania ciśnienia krwi,

−

nadwrażliwość na bodźce ciepłe i zimne,

−

nietrzymanie moczu lub kału,

−

wzrost tętna powyżej 100 uderzeń/minutę.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Podział zabiegów wodoleczniczych [8]

Z wykorzystaniem ciśnienia

hydrostatycznego wody

Z wykorzystaniem ciśnienia

hydrodynamicznego wody

pośrednictwem

tkaniny

Bez ciśnienia

wody

Kąpiele całkowite
Kąpiele częściowe
Kąpiele kinezyterapeutyczne
Masaż wodny
Kąpiele perełkowe
Kąpiele tlenowe
Kąpiele aromatyczne
Kąpiele elektro-wodne

Polewania
Natryski stałe
Natryski ruchome

Zmywania
Nacierania
Szczotkowanie
Oklepywanie
Zawijania
Okłady
Kompresy

Sauna
Kąpiele parowe

Tabela 2. Wpływ zabiegów wodoleczniczych o różnej temperaturze na układy i narządy ustroju [5]

Układ/narząd

Krótkotrwałe zabiegi

przy użyciu wody

zimnej

Zabiegi przy użyciu

wody ciepłej

Zabiegi przy użyciu

wody gorącej

Naczynia krwionośne
powierzchowne

skurcz naczyń skórnych
z następczym ich
rozszerzeniem

rozszerzenie naczyń
skóry i naczyń
podskórnych

krótkotrwałe zwężenie
naczyń z następczym ich
rozszerzeniem

Naczynia krwionośne
głębokie

odczyn drogą odruchową zgodnie z prawem Dastre’a-Morata

Czynność serca

zwolniona

przyspieszona

Ciśnienie krwi

podwyższone

obniżone

Krew

zabiegi ogólne:
zwiększenie liczby krwinek
czerwonych i białych we
krwi naczyń obwodowych
zabiegi miejscowe:
zwiększenie liczby krwinek
białych w miejscu zabiegu

zabiegi ogólne:
bez zmian
zabiegi miejscowe:
zwiększenie liczby
krwinek białych
w miejscu zabiegu

zabiegi ogólne:
pozorne zwiększenie
liczby krwinek
czerwonych i białych
zabiegi miejscowe:
zagęszczenie krwi na
skutek obfitego pocenia
się

Układ oddechowy

zwolnienie i pogłębienie
oddechu

przyspieszenie
i spłycenie oddechu

przyspieszenie
i pogłębienie oddechu

Układ nerwowy

zwiększenie pobudliwości
obwodowych nerwów
czuciowych i ruchowych

zmniejszenie
pobudliwości układu
nerwowego

zmniejszenie
pobudliwości
obwodowych nerwów
czuciowych

Nerki

wzmożenie czynności
wydzielniczej

może wystąpić
zmniejszenie czynności
wydzielniczej

Wydzielanie potu

zmniejszone lub
zahamowane

wzmożone

silnie wzmożone

Gruczoły przewodu
pokarmowego

zwiększone wydzielanie

zmniejszone wydzielanie

Mięśnie szkieletowe

wzmożenie napięcia

zmniejszenie napięcia

znaczne zmniejszenie
napięcia

Przemiana materii

wzmożenie w celu
wyrównania utraty ciepła

nieznaczne wzmożenie

wzmożenie

Prawo Dastre’a-Morata – bodźce termiczne (zimno, ciepło) działając na duże

powierzchnie skóry powodują przeciwne do naczyń skóry zachowanie dużych naczyń
krwionośnych klatki piersiowej i jamy brzusznej. Zatem zgodnie z tym prawem, jeśli
naczynia skóry pod wpływem ciepła ulegają rozszerzeniu, to duże naczynia klatki piersiowej

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i jamy brzusznej ulegają zwężeniu. Natomiast, gdy pod wpływem zimna naczynia krwionośne
skórne ulegają zwężeniu to duże naczynia klatki piersiowej i jamy brzusznej rozszerzają się.
Odczyn naczyń krwionośnych nerek, śledziony i mózgu jest taki jak odczyn naczyń skórnych.

Światłolecznictwo

Światłolecznictwo jest działem fizykoterapii, w którym wykorzystuje się promienie

podczerwone, widzialne oraz nadfioletowe i promienie słoneczne (helioterapia).
W lecznictwie światłem wykorzystuje się lampy i urządzenia do naświetlania. Najczęściej
wykorzystywana jest lampa Sollux, do której używa się filtry. Filtr dobiera się w zależności
od wskazań leczniczych.

Niebieskie promieniowanie widzialne (filtr niebieski) działa uśmierzająco na ból, tym

samym stosuje się w  leczeniu  nerwobólów  i przeczulicy. Promieniowanie podczerwone – IR
(filtr czerwony)  dzielimy  na  krótkofalowe, średniofalowe  i  długofalowe.  Działanie promieni
podczerwonych  zależy  od  długości  fal  działających  na  skórę.  Leczenie  promieniami  IR
stosuje się w stanach zapalnych i źle gojących się ranach.

Wpływ biologiczny promieniowania na ustrój to działanie ciepła, które powoduje:

−

rozszerzenie naczyń skórnych,

−

zmniejszenie napięcia mięśni,

−

podwyższenie progu odczuwania bólu,

−

wzmożenie przemiany materii,

−

pobudzenie receptorów skóry.

Przeciwwskazania do leczenia światłem:

−

niewydolność krążenia,

−

czynna gruźlica płuc,

−

skłonność do krwawień,

−

zaburzenia krążenia w kończynach dolnych,

−

stany gorączkowe,

−

wyniszczenie organizmu.

Stosowanie promieni nadfioletowych

Działanie

promieni

nadfioletowych

ustrój

jest

związanie

reakcjami

fotochemicznymi. Należy do nich: powstanie rumienia fotochemicznego w skórze, tworzenie
w niej pigmentu, wytwarzanie witaminy D, działanie bakteriobójcze.
Stosowanie promieni na skórę powoduje lepsze ukrwienie, skóra jest bardziej elastyczna
i mniej podatna na zakażenia. Promienie te stosuje się w leczeniu ran i trudno gojących się
owrzodzeń np.: żylakowatość goleni.

Działanie ogólne promieni na ustrój to:

−

wzmożona przemiana materii (wpływ na przemianę cholesterolu),

−

przemiana mineralna (unormowanie stosunku wapnia do fosforu),

−

pobudzenie gruczołów wydzielania wewnętrznego,

−

układ oddechowy (zwiększenie wykorzystania tlenu),

−

układ krążenia (obniżenie ciśnienia krwi),

−

układ krwiotwórczy (zwiększenie liczby krwinek),

−

zwiększenie odporności na zakażenia,

−

przeciwdziała nie krzywicy.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do emitowania tych promieni stosuje się terapeutyczne lampy kwarcowe.

Wskazania do stosowania promieni nadfioletowych:

−

choroby gardła i nosa,

−

krzywica,

−

gościec tkanek miękkich,

−

łuszczyca,

−

utrudniony zrost kości,

−

stany rekonwalescencji,

−

niedoczynność gruczołów wydzielania wewnętrznego,

−

dychawica oskrzelowa,

−

nerwobóle rwy kulszowej,

−

zwyrodnienia dużych stawów,

−

owrzodzenia troficzne,

−

trądzik pospolity,

−

czyraczność,

−

łysienie plackowate,

−

trudno gojące się rany.
Przeciwwskazania do stosowania promieni nadfioletowych:

−

nowotwory,

−

czynna gruźlica płuc,

−

nadczynność gruczołu tarczowego,

−

cukrzyca,

−

wzmożone pobudzenie układu nerwowego,

−

skłonność do krwawień,

−

miażdżyca naczyń przebiegająca z nadciśnieniem,

−

zapalenia ogniskowe

−

padaczka.

Helioterapia

Helioterapia – leczenie promieniami słonecznymi odbywa się w zależności od pory roku

szczególnie w porach letnich na plażach morskich, zimą w górach. W sposób sztuczny można
korzystać z  „promieni słonecznych” w  solarium. Działanie promieni  słonecznych ma ogólny
wpływ  na  człowieka,  na  jego  skórę  i  na  ogólny  stan  psychofizyczny.  Działanie  na  skórę
powoduje  odczyn  ogólny,  wywołując  wzmożoną  przemianę  materii,  pobudzenie  czynności
krwiotwórczych, zwiększenie odporności, pobudzenie gruczołów wydzielania wewnętrznego,
działa na układ kostny.

Odczyny niekorzystne to:

−

intensywny rumień skóry,

−

uczucie ogólnego rozbicia,

−

bóle głowy,

−

gorączka.
Wskazania do leczenia helioterapią:

−

gruźlica kostno-stawowa,

−

gruźlica dróg moczowych,

−

gruźlica węzłów chłonnych,

−

przewlekłe zapalenie stawów,

−

przewlekły nieżyt górnych dróg oddechowych,

−

łuszczyca,

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

czyraki,

−

trądzik pospolity,

−

zaburzenia wzrostu kości u dzieci.
Przeciwwskazania do leczenia helioterapią:

−

gruźlica płuc,

−

niewydolność krążenia,

−

stany nowotworowe,

−

skłonność do krwawień,

−

nadczynność gruczołu tarczowego,

−

zaawansowana miażdżyca.

Biostymulacja promieniowaniem laserowym

Dział fizykoterapii, w którym do celów leczniczych wykorzystuje się laser (wzmocnienie

światła  przez  stymulowaną  emisje  promieniowania).  Działanie  promieni  laserowych  zależy
od długości fal emitowanego promieniowania. Zakres widzialny promieniowania  laserowego
ma  szczególnie  korzystny  wpływ  na  gojenie  ran  i  owrzodzeń,  natomiast  zakres  głęboko
wnikających  fal  zwiększenie  unaczynienia  i  szybkie  formowanie  się  kostniny  w  miejscu
złamania. Działanie terapii polega na pobudzeniu procesów metabolicznych.

Wskazania do stosowania terapii laserowej to:

−

trudno gojące się rany,

−

przewlekłe stany zapalne,

−

choroby zwyrodnieniowe stawów,

−

zapalenia okołostawowe,

−

owrzodzenia i odleżyny,

−

utrudnione zrastanie się kości,

−

zespoły powstałe w wyniku przeciążenia mięśni,

−

neuropatia cukrzycowa,

−

trądzik pospolity,

−

nerwobóle nerwów obwodowych.
Przeciwwskazania do stosowania terapii laserowej to:

−

niewydolność krążenia,

−

czynna gruźlica płuc,

−

skłonność do krwawień,

−

zaburzenia krążenia w kończynach dolnych,

−

stany gorączkowe,

−

wyniszczenie organizmu.

Elektrolecznictwo

Jest to dział fizykoterapii wykorzystujący w celach leczniczych różnego rodzaju prądy:

stały, impulsowy małej i średniej częstotliwości. Prąd stały używa się do zabiegu
galwanizacji.

Zabieg należy wykonywać ściśle przestrzegając wskazań lekarskich. Dawkowanie

natężenia należy korygować w trakcie zabiegu na podstawie doznań chorego w czasie
przepływu prądu. Zabiegi galwanizacji wykonuje się w cyklu leczenia obejmujące od 10–20
zabiegów.
Zabiegi te stosuje się w leczeniu schorzeń, jak:

−

nerwobóle,

−

przewlekłe zapalenie nerwów,

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

choroby zwyrodnieniowe stawów,

−

zwyrodnienie kręgosłupa,

−

dyskopatia.

Diatermia krótkofalowa

Diatermia krótkofalowa – polega na przegrzaniu tkanek pod wpływem pola

magnetycznego wielkiej częstotliwości.

W diatermii krótkofalowej wyróżnia się dwie metody:

−

metoda kondensatorowa,

−

metoda indukcyjna.
Zabiegi polegają na przykładaniu elektrod i przepływie między nimi pola

magnetycznego. Działanie diatermii krótkotrwałej opiera się na wpływie ciepła na tkanki
ustroju, ciepło wytwarzane jest wewnątrz tkanek – jest to ciepło endogenne.

Do najważniejszych działań leczniczych wytworzonego w tkankach ciepła należy:

−

rozszerzenie naczyń krwionośnych,

−

zwiększenie przepływu krwi,

−

przyspieszenie komórkowej przemiany materii,

−

działanie przeciwzapalne,

−

obniżenie napięcia mięśni.

Dawkowanie pola elektrycznego lub magnetycznego ustala się na podstawie:

−

rodzaju umiejscowienia procesu chorobowego,

−

czasu trwania zabiegu,

−

odczuwania przez chorego ciepła.

Czas trwania zabiegu 5–20 minut w zależności od wskazań i zastosowanej dawki.

Wskazania do diatermii krótkofalowej:

−

stany zapalne ostre i przewlekłe,

−

choroby zwyrodnieniowe stawów,

−

nerwobóle,

−

przewlekłe zapalenie zatok,

−

zapalenie ucha.

Przeciwwskazania do diatermii krótkofalowej:

−

nowotwory,

−

gruźlica płuc,

−

skłonności do krwawień,

−

stany ropne ucha,

−

żylaki goleni.

Ultradźwięki

Ultradźwięki są to drgania mechaniczne o częstotliwości przekraczającej granicę

słyszalności ucha ludzkiego. W leczeniu stosuje się ultradźwięki o częstotliwości 800, 1000,
2400, 3000 kHz. Naddźwiękowienie – ten zabieg wykonuje się przy użyciu głowicy ruchomej
lub nieruchomej. Czas zabiegów ultradźwiękowych jest zróżnicowany i zależy od metody
i zaleceń lekarza. Pełen cykl leczenia obejmuje 12–15 zabiegów wykonywanych co drugi
dzień.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskazania do stosowania ultradźwięków:

−

zespoły bólowe,

−

choroby zwyrodnieniowe stawów,

−

zespoły bólowe rwy kulszowej,

−

zespół bolesnego łokcia,

−

ostrogi kości piętowej.

Przeciwwskazania do stosowania ultradźwięków:

−

niewydolność krążenia,

−

ciężki stan chorego z wyniszczeniem,

−

czynne procesy gruźlicze.

Jonoforeza

Jonoforezą lub jontoforezą nazywa się zabieg elektryczny polegający na wprowadzeniu

do tkanek za pomocą pola elektrycznego jonów działających leczniczo. Do jonoforezy używa
się  tylko  związki  chemiczne,  które  ulegają  dysocjacji  elektrolitycznej  (elektrolity).
Zachodzący w roztworach wodnych proces polega na rozpadzie cząsteczek elektrolitów, czyli
soli,  kwasów  i  zasad,  na  dodatnio  lub  ujemnie  naładowane  cząsteczki  lub  atomy,  zwane
jonami.  Proces  ten  nazywa  się  dysocjacją  elektrolityczną.  Proces  rozpadu  cząsteczek
elektrolitu  wykorzystuje  się  w  jonoforezie  do  wprowadzenia  ich  do  tkanek  siłami  pola
elektrycznego.

Gdy wprowadzimy do roztworu elektrolitycznego dwie elektrody połączone z biegunami

źródła prądu stałego, to część jonów będzie podążać ku katodzie, a część ku anodzie
w zależności od posiadanego ładunku elektrycznego. Właściwość ta została wykorzystana na
podział jonów na kationy – jony dodatnie (dążą do katody) i aniony – jony ujemne (dążą do
anody).

Wykonując zabieg stosuje się podkład z gazy nasyconej roztworem wodnym związku

chemicznego ulegającego dysocjacji na jony, z których jeden powinien być wprowadzony do
tkanek. Podkład wraz z elektrodą z folii czynnej umieszcza się na skórze oczyszczonej z ciał
tłuszczowych  (przemycie  skóry  alkoholem).  Jeśli  wprowadzamy  do  skóry  jon,  który  jest
anionem,  to  należy  przyłożyć  biegun  ujemny  źródła  prądu  stałego,  gdy  jon  jest  kationem
postępuje  się  odwrotnie.  Drugą  elektrodę  zamykającą  obwód  prądu  umieszcza  się  w  dużej
odległości od elektrody, spod której jony mają wnikać do skóry.

Działanie lecznicze jonoforezy jest złożone.
Polega między innymi na:

−

leczniczym działaniu jonów,

−

wpływie na tkanki bieguna prądu stosowanego w jonoforezie,

−

oddziaływaniu odruchowym na narządy położone głębiej.

Wskazania do jonoforezy:

−

blizny, przykurcze bliznowate (jonoforeza jodu),

−

utrudniony zrost kości, obwodowe zaburzenia naczyniowe (jonoforeza wapnia),

−

nerwobóle, zespoły rwy kulszowej, bóle głowy (jonoforeza prokainy),

−

samorodna sinica kończyn, odmroziny, przewlekłe stany zapalne stawów (jonoforeza
histaminy),

−

stany zapalne gałki ocznej (jonoforeza epinefryny),

−

bakteryjne zapalenie skóry i tkanek miękkich (jonoforeza antybiotykowa).

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeciwwskazania do jonoforezy:

−

ogólny zły stan somatyczny,

−

choroby nowotworowe.

Czas trwania jonoforezy zależy od rodzaju leku, stanu chorobowego i osobniczej

wrażliwości na prąd elektryczny (najczęściej 15–20 minut).
Zabiegi wykonuje się według wskazań lekarza – codziennie lub co drugi dzień, cykl leczenia
to 10–20 zabiegów.

Aparaty stosowane do jonoforezy: Diatynamik, Interdynamik.

Wziewania

Wziewanie lub inhalacja to metoda leczenia polegająca na wprowadzeniu leków do

układu oddechowego z zastosowaniem urządzeń wytwarzających aerozole lecznicze.
Działanie aparatur polega na rozproszeniu leku za pomocą stężonego powietrza lub za
pomocą

ultradźwięków.

Zabiegi

inhalacyjne

wykonywane

są

odpowiednio

przystosowanych

wyposażonych

pomieszczeniach

nazwanych

inhalatorniami.

Przeprowadzając  zabieg  inhalacji  należy  pamiętać  o  zachowaniu  higieny,  szczególnie
końcówek  ustnych  i donosowych  oraz  przewodów  powietrznych.  Elementy  te  powinny  być
po  każdym  zabiegu  wymienione,  a  po  wymyciu  z  dodatkiem  detergentu  poddane
wyjałowieniu. Pomieszczenia inhalatornii muszą być wyposażone w urządzenia wentylacyjne
i odpowiednio ogrzane.

Balneoterapia

Balneoterapia jest to dział lecznictwa, w którym wykorzystuje się wody mineralne oraz

peliody.  Wody  lecznicze  zawierają  składniki  mineralne  lub  składniki  swoiste  o  szczególnej
aktywności  farmakologicznej.  Lecznicze  właściwości  wód  mineralnych  wykorzystywane  są
w lecznictwie uzdrowiskowym. W Polsce wody lecznicze występują w czterech regionach:
1.  Karpaty – wody chlorkowo-wodorowęglowo-sodowe (Iwonicz).
2.  Obszar  morskich  osadów  miocenu  –  wody  siarczkowe  (okolice  Krakowa)  oraz  wody

siarczanowo-wapniowo-siarczkowe (Krzeszowiec).

3. Sudety – występują

pokłady

wody

wodorowo-węglowo-wapniowe

(Polanica),

wodorowo-węglowo-sodowe (Szczawnica), wody radoczynne-siarczkowe (Lądek).

4. Niż Polski – występują wody chlorkowo-sodowe (Połczyn, Kołobrzeg) oraz wody

żelaziste (Nałęczów).
Wody mineralne stosowane są w kuracji pitnej. Działanie ich jest pobudzające na cały

układ pokarmowy, układ moczowy, krwiotwórczy i wydzielania gruczołów dokrewnych.
Wody  lecznicze  stosowane  są  również  w  kąpielach,  najczęściej  są  to  kąpiele  solankowe,
kwasowęglowe  oraz  siarkowe.  Kąpiele  mogą  być  stosowane  w  systemie  leczenia
uzdrowiskowego jak i poza uzdrowiskowo.

Kąpiele solankowe wykonuje się w stanach zapaleń przewlekłych stawów, leczeniu

nerwic, bezsenności.

Kąpiele kwasowęglowe wykonuje się dla wyrównania ciśnienia krwi, stany

po przebytych zapaleniach, zaburzenia krążenia obwodowego.

Kąpiele siarkowodorowe mogą być ogólne i częściowe.
Wskazania to:

−

zapalenie stawów,

−

zapalenie nerwów i nerwobóle,

−

łuszczyca,

−

pokrzywka.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Borowina

Borowina to torf leczniczy, który stosuje się do kąpieli, zawijań i okładów. Mechanizm

działania leczniczego polega na oddziaływaniu cieplnym i mechanicznym – ucisk masy
borowinowej na skórę oraz działaniu związków chemicznych i ciał o charakterze hormonów.
Najczęściej wykonuje się okłady borowinowe – ogrzaną borowinę nakłada się na skórę owija
ceratą, a następnie kocem. Czas trwania zabiegu wynosi 20–30 minut.

Wskazania do zabiegu:

−

nerwobóle,

−

zapalenie stawów,

−

zwyrodnienie kręgosłupa,

−

choroby ginekologiczne.

Przeciwwskazania:

−

choroby serca i krążenia,

−

miażdżyca,

−

skłonności do krwawienia,

−

choroby nowotworowe.

Klimatologia

Wykorzystanie czynników klimatu do profilaktyki i leczenia odbywa się

w uzdrowiskach.  Jest  to  element  zmiany klimatu, w  którym człowiek żyje  i  pracuje.  Klimat
ośrodków  uzdrowiskowych  jest  wolny  od  zanieczyszczeń  powietrza  lub  okresowo  od
alergenów  roślinnych.  Przebywając  świadomie  na  „powietrzu”  zażywamy  kąpieli
powietrznych,  na  organizm  działa  temperatura,  wilgotność  i  ruch  powietrza  (wiatr  oraz
promienie słoneczne).

Ważne jest czy ta kąpiel powietrzna zażywana jest w ruchu czy w spoczynku

(leżakowanie). Sam fakt przebywania na „powietrzu” działa na nas hartująco, wpływa na
pracę serca, ciśnienie krwi i pogłębia oddech. Działa również zapobiegawczo na choroby
układu oddechowego.

Zmiany klimatu od dawna zalecane były ludziom chorym na gruźlicę, niedokrwistość,

osobom skłonnym do przeziębień.

Walory klimatu nadmorskiego – obecność jodu w powietrzu, wilgotność, nasłonecznienie

i ruch powietrza.

Walory klimatu górskiego – czystość powietrza, nasłonecznienie (szczególnie w zimie),

porywcze wiatry fenowe zwane wiatrem halnym.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co nazywamy fizykoterapią?
2.  Jakie są zadania fizykoterapii?
3.  Jakie znasz techniki fizykoterapii?
4.  Co nazywamy ciepłolecznictwem?
5.  Kiedy należy stosować zabiegi z ciepłolecznictwa?
6.  Co nazywamy wodolecznictwem?
7.  Jakie znasz metody leczenia światłem?
8.  Kiedy należy stosować leczenie lampą Sollux?
9.  Kiedy należy stosować zabiegi z borowiny?
10.  Jakie są wskazania do leczenia uzdrowiskowego?

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź zabieg – okład parafinowy na staw łokciowy, jaki może być wykonany przy

współpracy z fizykoterapeutą u chorej lat 30.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić technikę wykonania zabiegu,
2)  zaplanować kolejność czynności,
3)  zgromadzić przybory i przyrządy do zabiegu,
4)  przygotować stanowisko pracy,
5)  wykonać zabieg zgodnie ze sporządzonym planem,
6)  ocenić poprawność wykonania ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kuchnia parafinowa,

−

parafina,

−

pędzel,

−

papier woskowy,

−

cerata,

−

kocyk,

−

zegar.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź zabieg na okolicę krzyżowo-lędźwiową z techniki światłolecznictwa, lampą

Sollux, jaki może byś wykonany we współpracy z fizykoterapeutą u chorej lat 60.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące fizykoterapii,
2)  określić kolejność czynności i urządzenia niezbędne do wykonania zabiegu,
3)  przygotować stanowisko pracy,
4)  wykonać zabieg zgodnie ze sporządzonym planem,
5)  ocenić poprawność wykonania ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przybory i przyrządy do zabiegu,

−

lampa Sollux,

−

okulary,

−

zegar.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcie fizykoterapii?



2) określić cele fizykoterapii?



3) określić zadania fizykoterapii?



4) określić techniki zabiegów wykonywanych w fizykoterapii?



5) określić wskazania do leczenia ciepłolecznictwem?



6) określić wskazania do leczenia światłem?



7) określić wskazania do zabiegów wodoleczniczych?



8) wymienić zalety leczenia klimatycznego?



,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Działanie najczęściej stosowanych aparatów w fizykoterapii

4.4.1. Materiał nauczania

Fizykoterapia jako dział lecznictwa wykorzystuje występujące w przyrodzie naturalne

czynniki fizyczne jak: czynniki termiczne, promieniowanie słońca oraz czynniki wytwarzane
przez różnego rodzaju urządzenia np.:

−

dostarczające ciepło,

−

promieniowania świetlnego,

−

promieniowania nadfioletowego,

−

prądów małej, średnie i dużej częstotliwości,

−

ultradźwięki.

Ważnym zadaniem fizykoterapii jest badanie właściwości leczniczych czynników

fizykalnych, naturalnych i sztucznych:

−

opracowanie metod praktycznych,

−

ocena leczniczego wpływu czynników fizycznych w stanie zdrowia i choroby,

−

organizacja i działanie placówek lecznictwa fizykalnego,

−

warunki bezpieczeństwa i higiena pracy w placówkach.

Czynniki fizyczne mogą być naturalne lub sztucznie wytwarzane przez odpowiednie

generatory. Energie będącą czynnikiem fizykalnym w zależności od właściwości działania
można podzielić na:

−

czynniki termiczne – bodźce dla organizmu to ciepło wytwarzane w tkankach w wyniku
przepływu prądu o różnej częstotliwości,

−

czynniki fotochemiczne – zależą od reakcji fotochemicznych – zachodzących w tkankach
pod wpływem działania promieni nadfioletowych,

−

czynniki elektrokinetyczne – działanie prądu impulsowego – pobudzenie tkanki
nerwowej i mięśniowej, wynik pobudzenia to skurcz mięśni,

−

czynniki elektrochemiczne – przepływ przez tkanki stałego prądu elektrycznego – powoduje
przeniesienie jonów i zmiany w ich stężeniu, co wpływa na chemizm tkanek,

−

czynniki mechaniczne – oddziaływanie mechaniczne – takie jak ciśnienie hydrostatyczne
wody w czasie kąpieli, ultradźwięki, masaż, nacieranie,

−

czynniki kinetyczne – ćwiczenia ruchowe bierne, wspomagane.

Działanie czynnika fizycznego na organizm jest złożone i zależy od:

−

ilości energii,

−

czasu działania energii,

−

właściwości tkanek.

Do wykonywania zabiegów w fizykoterapii wykorzystuje się różne aparaty, które

obsługiwane są przez osoby do tego przygotowane, są to fizykoterapeuci.
Terapeuta zajęciowy może towarzyszyć wykonywaniu tych zabiegów, powinien znać
działanie aparatury wskazania do jej zastosowania, przepisy bhp.

Do zabiegów przy użyciu parafiny korzysta się z kuchni parafinowej. Składa się ona ze

zbiornika na parafinę oraz elektrycznego ogrzewania z układem termoregulacyjnym –

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

utrzymanie stałej temperatury parafiny. Parafina topi się w temperaturze 42–54°C. Używając
kuchni parafinowej należy przestrzegać przepisów bhp.
Do wykonania  zabiegów  krioterapii  miejscowej używa się  miedzy innymi aparatu Kriopol
R26,  gdzie  do  schładzania  używa  się  ciekły  azot.  Składa  się  on  ze  zbiornika  na  ciekły  azot
wyposażonego w wentyl  nastawczy, regulujący wpływ pozostawionego pod ciśnieniem gazu
ze zbiornika. Wentyl połączony jest z elektrycznym przewodem zakończonym dyszą, z której
wydobywa się mieszanina powietrza i rozcieńczonego azotu o temperaturze –100 do –180°C.
W  czasie  zabiegu  należy  wykonywać  ruchy  okrężne  nad  powierzchnią  ciała  objętym
zabiegiem  –  aby  uniknąć  odmrożenia.  Gdy zabieg dotyczy  stawu,  można  wykonywać ruchy
czynne, a po zabiegu ćwiczyć intensywnie.

Kriokomora używana jest do zabiegów krioterapii ogólnej. Składa się z dwóch

pomieszczeń – przedsionka, temperatura ok. –60°C, i komory właściwej, temperatura –110 do
–160 °C. Jednorazowo w komorze przebywa 5–7 osób, zabieg trwa do 3 minut. Ilość
zabiegów ustala lekarz, stan chorego poprawia się najczęściej po 10-ciu zabiegach.
Po zabiegu wskazane są również ćwiczenia kinezyterapeutyczne.

Lampy i urządzenia do naświetlań

Do naświetleń najczęściej używa się lampy Sollux, która produkowana jest w dwóch

wersjach:  statywowej  i  stołowej.  Składa  się  z  głowicy,  statywu,  statywu  na  kółkach  oraz
tubusa,  który  służy  do  skupienia  wiązki  promieni.  Głowa  lampy  to  obudowa  promiennika,
w tylniej jej części znajduje się wyłącznik sieciowy i regulator napięcia, w przedniej szczelina
do  osadzania  filtru.  Ustawienie  głowicy  na  odpowiedniej  wysokości  uzyskuje  się  przy
pomocy  pokrętła  usytuowanego  w  miejscu  połączenia  z  widełkami.  Filtry  zbudowane  są
z prostokątnych płytek szklanych zamontowanych w metalowej ramce.
Stosując Lampy Sollux należy:

−

ściśle przestrzegać zaleceń lekarza,

−

przestrzegać przepisów bhp, aby nie doszło do porażenia prądem elektrycznym,

−

chronić oczy chorego i pracownika okularami,

−

nie dopuścić do oparzeń skóry.

Lampy kwarcowe

Stosowane lampy służą do wykonania zabiegów przy użyciu promieniowania

nadfioletowego i podczerwonego. Lampy kwarcowe wyposażone są w różne palniki o różnej
mocy.  W  stosowaniu  energii  promieniowania  nadfioletowego  ważnym  warunkiem,  aby
uzyskać  efekt  leczniczy,  jest  dawkowanie.  Ogólnie  przyjętym  sposobem  ustalenia  dawki
promieniowania  nadfioletowego  jest  metoda  pośrednia,  polegająca  na  ocenie  wzrokowej
odczynu  rumieniowego  skóry  –  test  biologiczny.  Postawą  do  dawkowania  stanowi  dawka
progowa promieni nadfioletowych.

Stosując lampy kwarcowe należy znać zasady ich obsługi. Najważniejsze z nich to:

−

kontrola uziemienia, izolacji przewodów i styków oraz ciągłości powłok lakierowanych,

−

ustawienie lampy daleko od innych lamp i instalacji wodociągowej,

−

unikać wstrząsania lampą, aby nie uszkodzić palnika,

−

nie dotykać palnika,

−

po zabiegu i wystygnięciu przemyć alkoholem,

−

pomieszczenie, w którym wykonuje się naświetlanie musi być wietrzone.

Obecnie stosowane lampy lecznicze to międzyinnymi: Lampa statywowa Helios, Emita

VT-400, Sunlamp Professional, SunLamp 70UVA/LVB, Kromeyera (promieniowanie
nadfioletowe).

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Lampy kwarcowe stosuje się również do wyjawiania powietrza, cieczy oraz ciał stałych.

Stosowane są w farmacji, medycynie i przemyśle (lampa Psorilux, urządzenie Dermalight).

Biostymulacja promieniami lasera

Dział fizykoterapii, w którym do celów leczniczych używa się promieniowanie lasera.

Lasery dzieli się według rodzajów zastosowania w nich ośrodka czynnego. Są zatem lasery
gazowe, półprzewodnikowe cieczowe oraz z zastosowaniem ciała stałego.

W laserach gazowych ośrodkiem czynnym są atomy gazów: hel lub neon i inne gazy

szlachetne. Pompowanie w tych laserach zachodzi przez energię wyładowań elektrycznych.

W laserach półprzewodowych – ośrodek czynny to złącze półprzewodnikowe,

pompowanie jest realizowane przepływem przez diodę prądu elektrycznego.

Lasery cieczowe tzw. lasery chylatowe, pompowanie odbywa się na drodze chemicznej.

Działanie biologiczne promieni lasera polega na zwiększeniu syntezy kolagenu białek

oraz kwasu rybonukleinowego. Zachodzą również zmiany w potencjale błony komórkowej
oraz pobudzenie w strukturze układu nerwowego. Usprawniana jest dysocjacja hemoglobiny,
co wpływa na zaopatrzenie tkanek w tlen. Działanie lecznicze lasera zależy od długości fali
emitowanego promiennika.

Aparaty laserowe składają się z dwóch podstawowych części:

−

części zasilającej i kontrolnej (tzw. sterownik) – umożliwia nastawienie, obliczenie
i kontrolę promienników,

−

części laserowej (aplikatora) – wytwarza promieniowanie laserowe i wyposażona jest
w końcówkę umożliwiającą aplikację wiązki laserowej.
Pracując z laserem należy:

−

chronić oczy i skórę przed promieniowaniem bezpośrednim jak i rozproszonym,

−

oznakować pomieszczenie, w którym wykonuje się zabiegi,

−

kierować laser tylko na określone chore miejsce,

−

laser uruchamia i obsługuje osoba przeszkolona i znająca zasady bezpieczeństwa.
Laser stosowany jest w chorobach skórnych, chorobach kostnych, w chirurgii

i okulistyce. Stosowane aparaty: LMP-3B, LMB-3A – terapia laserowa; LIS 1020, LMB-2C –
terapia laserowa promieniowaniem podczerwonym.

Galwanizacja – jest zabiegiem elektrycznym, którym wykorzystuje się prąd stały. Do tego
zabiegu stosuje się elektrody płaskie a także elektrody o specjalnym kształcie. Przepływ
prądu między elektrodami jest uzależniony od:

−

rozmiarów elektrod,

−

wzajemnego ułożenia,

−

przewodnictwa różnych tkanek znajdujących się między elektrodami,

−

odległości między elektrodami.

Dawkę natężenia prądu stałego ustala się w zależności od:

−

powierzchni elektrody czynnej,

−

czasu trwania zabiegu,

−

rodzaju i umiejscowienia schorzeń,

−

wrażliwości chorego na prąd elektryczny.

Rozwój elektroniki umożliwił wprowadzenie do leczenia fizykalnego nowoczesnych

aparatów, które wytwarzają prądy elektryczne małej częstotliwości.

Prądy te można podzielić na 3 grupy:

1. Prądy złożone z impulsów o przebiegu prostokątnym.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. Prądy o przebiegu trójkątnym – działanie tych prądów wykorzystywane jest

w elektrostymulacji układu nerwowo-mięśniowego.

3. Prądy składające się z impulsów stanowiących połówkę sinusoidy.

Najczęściej stosowane aparaty to:

−

Stymat S-120 – jest to aparat do terapii i diagnostyki zasilany prądem z sieci. Aparat
wytwarza prądy impulsywne o przebiegu regulowanym od kształtu prostokąta przez
trapez do trójkąta, jest przygotowany do elektrostymulacji mięśni porażonych kurczowo.

−

Pulsotronic ST-4M – przeznaczony do leczenia prądami impulsowymi i galwanicznymi –
stosuje się ja w porażeniu wiotkim.
Do leczenia osób z porażeniem połowiczym stosuje się aparaty, które wyposażone są

w dwa  obwody  realizujące  impulsy  z  opóźnieniem  zgodnie  z  metodą  Hufschmidta.  Polega
ona  na  stymulacji  porażonych  kurczowo  mięśni  i  ich  antagonistów  tzw.  podwójnymi
impulsami  elektrycznymi  o  przebiegu  prostokątnym.  Wykorzystuje  się  prądy  małej
częstotliwości do normalizacji stanu napięcia mięśni antagonistycznych w stosunku do grupy
mięśni porażonych spastycznie. Opisana metoda polega  na stymulacji  mięśnia spastycznego
krótkimi  impulsami,  które  wywołują  jego  skurcz,  a  następnie  trwające  bardzo  krótko
rozluźnienie.  Stosując  w  okresie  rozluźnienia  mięśnia  spastycznego  następny  impuls  na
mięsień  antagonistyczny  uzyskuje  się  jego  skurcz  w  warunkach  wyeliminowania  oporu
stawianego  przez  mięsień  porażony  spastycznie.  Do  stosowania  metody  wykorzystuje  się
zsynchronizowane  ze  sobą  dwa  stymulatory,  których  odrębne  obwody  generują  impulsy
prostokątne (np. aparat Pulsotronic ST-5D).

Ultradźwięki

Aparat do leczenia ultradźwiękami wyposażony jest w głowicę ultradźwiękową

o powierzchni 5cm

, emituje ultradźwięki o częstotliwości 1 MHz i jest przystosowany do

wytwarzania fali ultradźwiękowej w sposób ciągły i impulsowy o współczynniku wypełniania
25%, 50%, 75%. Natężenie jest regulowane w trybie ciągłym w zakresie 0–2 W na cm

i w trybie impulsowym w zakresie 0–3 W.

Diatermia krótkofalowa – polega na przegrzaniu tkanek pod wpływem pola

elektrycznego lub magnetycznego.

Wyróżnia się dwie metody:

−

metoda kondensatorowa,

−

metoda indukcyjna.
Aparaty do terapii ultradźwiękowej to: Ultraton D200, Sonicator 730.
W metodzie kondensatorowej miejsce przegrzania poddaje się oddziaływaniu pola

elektrycznego  wielkiej  częstotliwości,  zwartego  między  dwoma  okładkami  kondensatora.
Okładki te stanowią dwie elektrody, które za pomocą przewodu połączone  są  z aparatem do
diatermii  krótkofalowej.  Używane  elektrody  kondensatorowe  mogą  być:  sztywne,  miękkie,
specjalnego kształtu.

Trudno wymienić wszystkie metody fizykalne stosowane w leczeniu chorób. Cześć

z nich jest dzisiaj metodami rutynowymi, nieodzownymi do leczenia i stosowanymi
w rehabilitacji.

Stosowanie aparatów w zabiegach fizykoterapeutycznych powinno być zgodne z ich

przeznaczeniem a osoby wykonujące zabiegi powinny być przeszkolone (fizykoterapeuci).

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie znasz występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne?
2. Jakie znasz aparaty do leczenia zimnem?

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3.  Jakie znasz najczęściej stosowane lampy do naświetleń?
4.  Jakie działanie ma diatermia krótkofalowa?
5.  Jak ustala się dawkę natężenia prądu stałego?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ cele i zadania stosowanych w zabiegach lamp i urządzeń do naświetlania.
Wykonaj zabieg przy użyciu lampy Sollux u chorej lat 45, w nerwobólach okolicy

lędźwiowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiale dydaktycznym informacje o światłolecznictwie,
2)  określić cele i zadania światłolecznictwa,
3)  zaprezentować wykonanie ćwiczenia,
4)  określić poprawność wykonania ćwiczenia,
5)  przeprowadzić dyskusję w grupie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przybory i przyrządy do zabiegu,

−

okulary ochronne,

−

leżanka.

Ćwiczenie 2

Określ cele i zadania lecznicze z zastosowaniem krioterapii. Przeprowadź ćwiczenie

z zastosowaniem aparatu Kriopol R-26 do schładzania stawów kolanowych u kobiety lat 55.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady prowadzenia ćwiczenia,
2)  określić możliwości i ograniczenia chorej,
3)  przygotować aparat do wykonania ćwiczenia,
4)  określić ćwiczenie kinezyterapeutyczne.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

gabinet rehabilitacyjny,

−

aparat Kriopol R-26,

−

krzesło,

−

fartuch,

−

rękawiczki.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić czynniki fizyczne wykorzystywane w leczeniu?



2) wymienić wskazania do stosowania zimna?



3) wymienić wskazania do leczenia ciepłem?



4) scharakteryzować działanie promieni lasera?



5) wymienić najczęściej stosowane lampy do naświetleń?



6) określić przepisy bhp przy używaniu lamp urządzeń do naświetlań?



,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Fizykoterapia w rehabilitacji chorób narządu ruchu

4.5.1. Materiał nauczania

Zabiegi fizykoterapeutyczne i kinezyterapeutyczne stosowane w wybranych działach
medycyny

Zabiegi fizykoterapeutyczne mają szerokie zastosowanie w leczeniu następstw uszkodzeń

narządu ruchu ze względu na skuteczność działania.

Narząd ruchu obejmuje stawy, więzadła i mięśnie, które łącznie stanowią efekt czynności

ruchowych. Uszkodzenie tego układu powoduje upośledzenie ruchu, unieruchomienie
w stawach, zesztywnienie, przykurcze. Stosowane zabiegi fizykoterapeutyczne dotyczą
wszystkich wymienionych elementów narządu ruchu.

Ciepło stosuje się w schorzeniach gdzie występuje napięcie mięśni, ból, przykurcz.

Stosowane jest jako ciepło suche, wilgotne – okłady, parafinowanie.

Stosowane zimno – krioterapia wskazana jest przy schorzeniach zwyradniających stawy.

Do  leczenia  zimnem  w  obrębie  stawów  wykorzystuje  się  działanie  prądów,  szczególnie
stałych,  galwanizację.  Do  pobudzenia  skurczów  mięśni  stosowane  są  przerywane  impulsy
elektryczne.  Prądy  trójkątne  pobudzają  do  skurczu  mięśnie  chore  i  porażone.  Diatermia
i mikrofale stosuje się w przykurczach mięśniowych.

Stosowanie fizjoterapii w chorobach neurologicznych

Uszkodzenie układu nerwowego dzielimy na ogólne i ogniskowe.
Ogólne to zaburzenia:

−

świadomości,

−

zburzenia psychiczne,

−

padaczka.
Objawy ogniskowe – niedowład lub porażenia połowicze:

−

obejmuje połowę ciała po stronie przeciwnej w stosunku do uszkodzonej półkuli mózgu,

−

połowicze zaburzenie czucia – zaburzenie mowy o typie afazji,

−

liczne objawy dotyczące bólu głowy,

−

zaburzenia równowagi.

Zabiegi stosowane w spastyczności:

1. Działanie temperatury:

−

ogrzewanie – zmniejsza napięcie mięśni, obniża aktywność ruchową, powoduje
rozluźnienie mięśni,

−

zimno – w celu obniżenia reakcji na bierne rozciąganie.

2. Elektroterapia – stosuje się pole magnetyczne niskiej częstotliwości.
3. Ćwiczenia w wodzie.

Zabiegi stosowane w niedowładach wiotkich:

1. Ocieplanie okolicy dotkniętej uszkodzeniem – stosuje się okłady parafinowe

i borowinowe.

2. Elektroterapia – promienie podczerwone, laser, diatermia.
3. Ćwiczenia w wodzie – ciepłe kąpiele.

Podczas wykonywania zabiegów z zastosowaniem ciepła i elektroterapii należy zwracać

uwagę, aby nie doszło do oparzeń (występuje zaburzenie czucia powierzchniowego).

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kinezyterapia powinna być stosowana w każdym przypadku uszkodzenia obwodowego

układu  nerwowego.  Początkowo  ćwiczenia  powinny  być  stosowane  w  pozycji  leżącej  lub
stojącej,  dostosowane  do  miejsca  i  stopnia  uszkodzenia  oraz  możliwości  i  potrzeb  chorego.
Rozpoczynamy  od  ćwiczeń  biernych  i  wspomaganych  przechodząc  stopniowo  do  ćwiczeń
czynnych  z  oporem  (ciężarki,  sprężyny).  Stopniowo  wprowadza  się  ćwiczenia
ogólnokondycyjne.  W  niedowładach  kończyn  dolnych  konieczne  jest  zastosowanie  ortez
utrzymujących  stawy  w  tzw.  pozycjach  pośrednich  –  fizjologicznych.  Zapobiega  to
przykurczom, podwichnięciom i rozciąganiu mięśni antagonistycznych.

Zastosowanie kinezyterapii w reumatologii

Kinezyterapia od lat stosowana jest w leczeniu chorób reumatycznych, w których

występują objawy takie jak: ból, zapalenie stawów, zmiany zwyrodnieniowe i pourazowe.
Stosowane ćwiczenia u chorych na choroby reumatyczne należy prowadzić ostrożnie, aby nie
doszło do zaostrzenia choroby pod wpływem obciążenia narządu ruchu.

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów (rzs) to zapalenie błony maziowej stawu

i niszczenie  stawu  przez  zapalną  tkankę  ziarninującą.  W  następstwie  dochodzi  do
zwyrodnienia  stawu,  zaniku  mięśni  i  zniekształceniu  stawów  kończyn.  W  miarę  postępu
choroby  dochodzi  do  zajęcia  coraz  większej  liczby  stawów,  typowy  objaw  tej  choroby  to
poranna  sztywność  stawów,  ustępująca po wykonaniu  codziennych  czynności.  W  rzs ważna
jest  akceptacja  swojej  niepełnosprawności  i  konieczność  codziennego  stosowania  ćwiczeń
leczniczych. Rodzaj i nasilenie ćwiczeń muszą być dobrane tak, aby nie doszło do zaostrzenia
procesu  zapalnego  w  stawach  i  zmęczenia  mięśni.  Ćwiczenia  dobiera  się  indywidualnie,
uzależnia  od  zmian  chorobowych  w  stawach  oraz  tolerancji  bólu.  W  okresie  zaostrzenia
choroby  wykonuje  się  ćwiczenia  rozluźniające  bierne  i  izometryczne.  Następnie  przechodzi
się do ćwiczeń wspomaganych oraz wolnych i ćwiczeń oddechowych. Ćwiczenia bierne mają
na  celu  niedopuszczenie  do  przykurczu  mięśni  i  innych  zmian  patologicznych  w  obrębie
i okolicy  stawów.  Ułatwiają  krążenie  krwi  i  chłonki,  zapobiegają  odleżynom.  Wszystkie
ruchy  w  ćwiczonym  stawie  powtarza  się  kilkakrotnie  w wolnym  i  rytmicznym  tempie  nie
przekraczając granicy  bólu. W okresie remisji choroby powinny  być wykonywane ćwiczenia
wolne  w  odciążeniu  z  oporem.  Ustala  się  ćwiczenia  ogólnousprawniające  oraz  ćwiczenia
oddechowe  i  izometryczne.  Chory  powinien  wykonywać  ćwiczenia  w  domu  według
indywidualnego konspektu.

Kinezyterapia w kardiologii

W kardiologii wykorzystuje się kinezyterapię do usprawniania chorych po zabiegach

operacyjnych serca i naczyń żylnych oraz po zawale mięśnia serowego.

Zawał serca to stan chorobowy, w którym dochodzi do zupełnego odcięcia pewnego

obszaru mięśnia sercowego od ukrwienia wieńcowego, co powoduje martwicę. Postępowanie
lecznicze to  unieruchomienie  i  podawanie  leków.  Okres unieruchomienia  jest  indywidualny,
przeciętnie  trwa  ok.  3–4  dni,  zależy  od  rozległości  zawału  i  zaburzeń  kurczliwości  serca.
Usprawnienie  rozpoczyna  się  już  w  Sali  intensywnej  opieki  medycznej  (OIOM),  gdzie
prowadzone są ćwiczenia oddechowe i małych grup mięśniowych.

Stosowane ćwiczenia bierne mają na celu zapobieganie:

−

powikłaniom zakrzepowo-żylnym,

−

zmianom troficznym,

−

zastojowi chłonki krwi,

−

zapaleniu płuc,

−

zanikowi mięśni,

−

osłabieniu układu kostnego,

−

zaburzeniom reakcji nerwowo-naczyniowej.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dawkowanie i natężenie ćwiczeń musi mieścić się w granicach indywidualnej tolerancji

wysiłku pacjenta. W dalszym leczeniu usprawniającym stosowane są ćwiczenia czynne
z zakresu samoobsługi, stosowane są próby wysiłkowe i ćwiczenia ogólnofizyczne.

Ortopedia

Ortopedia to dział medycyny, który zajmuje się wadami postawy, uszkodzeniami

pourazowymi ciała, uszkodzeniami narządów ruchu powstałymi w ciągu życia. Najważniejsze
działanie  w  ortopedii  to  zapobieganie  wadom  postawy.  Postępowanie  wyrównawczo-
-korekcyjne  ma  na  celu  likwidację  wady  lub  zahamowanie  jej  dalszego  rozwoju  oraz
przywrócenie  prawidłowej  postawy.  Dla  celów  wyrównawczo-korekcyjnych  określa  się
materiały programowe zajęć korekcyjnych.

Obejmują one następujące ćwiczenia:

–

ogólnorozwojowe,

–

specjalne – korygujące określoną wadę,

–

elongacyjne,

–

antygrawitacyjne,

–

odruchu prawidłowej postawy ciała,

–

oddechowe,

–

Klappa,

–

pływanie.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe – dążenie do prawidłowego i harmonijnego rozwoju

fizycznego dziecka, zwiększanie wydolności fizycznej oraz sprawności.

Ćwiczenia elongacyjne – wyciąganie kręgosłupa w jego osi długiej.

Elongacja czynna – aktywizacja mięśni kręgosłupa, zmniejszenie krzywizn patologicznych.
Elongacja bierna – zastosowanie pasów lub wyciągów.

Ćwiczenia antygrawitacyjne – utrzymanie skorygowanej postawy ciała przez dłuższą

chwilę.

Ćwiczenia odruchu prawidłowej postawy ciała – świadomość i stała uwaga na

utrzymaniu prawidłowej postawy w trakcie ćwiczeń i codziennych czynnościach.

Ćwiczenia oddechowe – świadome oddychanie, tor oddechowy żebrowo-przeponowy.
Ćwiczenia Klappa – opracowany system ćwiczeń, celem leczenia bocznych skrzywień

kręgosłupa.

Pływanie – ćwiczenia w wodzie pozwalające na uzyskanie odciążenia osiowego stawów,

rozluźnienie mięśni i rozwój mięśni grzbietu, i kończyn.

4.5.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Kiedy należy stosować zabiegi fizykoterapeutyczne w schorzeniach ruchu?
2.  Jakie znasz wskazania do stosowania zimna?
3.  Jakie znasz ograniczenia w stosowaniu ćwiczeń w chorobach reumatycznych?
4.  Kiedy należy rozpocząć ćwiczenia po zawale mięśnia sercowego?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ cele i zadania kinezyterapii stosowanej w schorzeniach układu ruchu.

Przeprowadź ćwiczenie u chorej lat 60 z niedowładem wiotkim kończyny górnej lewej.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić cele i zadania kinezyterapii,
2)  określić technikę ćwiczeń biernych,
3)  zaplanować kolejność czynności,
4)  zgromadzić przybory i przyrządy do ćwiczeń,
5)  wykonać ćwiczenie zgodnie ze sporządzonym planem,
6)  ocenić poprawność wykonania ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przybory i przyrządy do ćwiczeń,

−

fartuch,

−

rękawiczki,

−

talk,

−

wazelina,

−

wałek.

Ćwiczenie 2

Określ cele i zadania kinezyterapii w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów.

Przygotuj dla chorej lat 40 indywidualny konspekt ćwiczeń.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiale dydaktycznym informacje o leczeniu reumatoidalnego zapalenia

stawów,

2)  przeprowadzić dyskusję w grupie na temat,
3)  określić technikę ćwiczeń,
4)  zaprezentować ćwiczenia,
5)  ocenić poprawność wykonania ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca kinezyterapii,

−

notatnik,

−

przybory do pisania.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić miejsce kinezyterapii w leczeniu chorób narządu ruchu?



2) scharakteryzować metodykę ćwiczeń stosowanych w rzs?



3) scharakteryzować cele kinezyterapii w kardiologii w zawale mięśnia

sercowego?



4) określić cele fizykoterapii w leczeniu wad postawy?



5) scharakteryzować ćwiczenia wyrównawczo-korekcyjne?



,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  pytań.  Do  każdego  pytania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udziel odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem a następnie
ponownie określić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudności, wtedy odłóż rozwiązanie

zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Do rozwiązania testu masz 45 minut.

Powodzenia!

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Kinezyterapia to

a)  wykonanie pracy przez terapeutę.
b)  pomoc w organizowaniu pracy terapeuty.
c)  wykorzystanie ruchu jako środka leczniczego.
d)  leczenie farmakologiczne.

2. Celem kinezyterapii jest

a)  przywrócenie możliwie maksymalnej sprawności fizycznej i psychicznej.
b)  przywrócenie siły.
c)  poprawa samopoczucia.
d)  poprawa stylu życia.

3. W ćwiczeniach biernych można zastosować

a)  techniki ogólne.
b)  ćwiczenia bierne z dociskiem powierzchni stawowych.
c)  ćwiczenia w odciążeniu.
d)  ćwiczenia korekcyjne.

4. Ćwiczenia bierne stosuje się w

a)  chorobach ogólnych.
b)  porażeniach i niedowładach mięśni.
c)  ostrych stanach zapalnych stawów.
d)  ćwiczeniach korekcyjnych.

5. W kinezyterapii pomoc w prowadzeniu ćwiczeń usprawniających stosujemy

a)  w prowadzeniu ćwiczeń korekcyjnych.
b)  w prowadzeniu ćwiczeń ogólnorozwojowych.
c)  w prowadzeniu ćwiczeń czynno-biernych.
d)  w prowadzeniu treningu.

6. Fizjoterapia zajmuje się

a)  leczeniem chorych stosując metody farmakologiczne.
b)  leczeniem chorych metodą medycyny niekonwencjonalnej.
c)  stosowaniem

metod fizycznych w celach leczniczych, zapobiegawczych

i diagnostycznych.

d) stosowaniem ćwiczeń ogólnych.

7. Fizykoterapia

a) wywołuje fizjologiczne reakcje tkanek za pomocą bodźców termicznych,

mechanicznych, elektrycznych.

b)  likwiduje zmiany chorobowe w obrębie układu kostnego.
c)  poprawia funkcjonowanie układu nerwowo-mięśniowego.
d)  wytwarza ciepło w celu ogrzania organizmu.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Stosowanie ciepła w zabiegach fizykoterapeutycznych wpływa na

a)  rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry, podwyższenie przemiany materii.
b)  podwyższenie przemiany materii, spowolnienie oddychania.
c)  zwężenie naczyń głębokich, spowolnienie przemiany materii.
d)  spadek wydzielania hormonów nadnerczy.

9. Światłolecznictwo to

a) wykorzystanie światła dziennego.
b) wykorzystanie promieni podczerwonych, widzialnych, nadfioletowych, promieni

słonecznych.

c) wykorzystanie prądów stałych.
d) wykorzystanie biostymulacji promieni słonecznych.

10. Działanie czynnika fizycznego na organizm zależy od

a)  ilości energii w tkance tłuszczowej.
b)  ilości energii, czasu działania, właściwości tkanek.
c)  czasu działania energii, miejsca działania energii.
d)  czasu działania energii, ilości zastosowanych zabiegów.

11. Światłolecznictwo stosujemy w

a) stanach zapalnych skóry, zwyrodnieniu stawów, gruźlica płuc.
b) zespołach bólowych rwy kulszowej, chorobach zwyrodnieniowych stawów,

zapaleniach zatok.

c) nerwobólach, nowotworach, łuszczycach.
d) zespołach bólowych rwy kulszowej, żylakach goleni, ostrogach kości piętowej.

12. Prąd impulsywny o małej częstotliwości działa na

a)  mięśnie porażone kurczowo.
b)  mięśnie z porażeniem wiotkim.
c)  stany zapalne stawów.
d)  zmiany ropne na skórze.

13. W schorzeniach neurologicznych stosujemy

a)  ciepłolecznictwo, ćwiczenia w wodzie, ćwiczenia czynne.
b)  elektroterapię, ciepłolecznictwo, ćwiczenia w wodzie.
c)  elektroterapię, krioterapię, ćwiczenia ogólne.
d)  elektroterapię, lampę Sollux, gimnastykę poranną.

14. Usprawnianie korekcyjne to

a)  postępowanie operacyjne.
b)  postępowanie ogólnousprawniające.
c)  postępowanie wyrównawczo korekcyjne.
d)  postępowanie korekcyjno-siłowe.

15. Ćwiczenia czynne wykonywane są

a)  z zastosowaniem bloczków.
b)  przez terapeutę.
c)  samodzielnie z zastosowaniem ćwiczeń indywidualnych.
d)  przy pomocy wyciągów.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Ćwiczenia korekcyjne dobiera się według

a)  wskazań terapeuty.
b)  materiałów programowych, zajęć korekcyjnych.
c)  metod ćwiczeń ogólnofizyczne.
d)  metod ruchowych.

17. Stosując aparaty do elektrolecznictwa należy pamiętać o

a)  postępowaniu zgodnie z instrukcją.
b)  wymianie filtrów.
c)  stosowaniu aparatów ściśle według wskazań lekarza.
d)  regularnym stosowaniu zabiegów.

18. Ćwiczenia usprawniające w reumatoidalnym zapaleniu stawów (rzs) w okresie remisji to

a)  ćwiczenia bierno-czynne.
b)  ćwiczenia ogólnorozwojowe.
c)  ćwiczenia wolne w odciążeniu z oporem.
d)  ćwiczenia korekcyjne.

19. Ćwiczenia kinezyterapeutyczne w 1–2 dni po zawale mięśnia sercowego to

a)  bierno-czynne i oddechowe.
b)  grawitacyjne.
c)  zachowawcze.
d)  treningowe.

20. Ćwiczenia ogólnokondycyjne powodują

a)  zmniejszenie przemiany materii.
b)  poprawę kondycji ogólnej.
c)  zmiany patologiczne w stawach.
d)  pogłębianie skoliozy.

,,Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko……………………………………………………..

Stosowanie zabiegów kinezyterapeutycznych i fizykoterapeutycznych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: