Praktyczne komentarze
CZAS PRACY
2014
Stan prawny: Marzec 2014 r.
ISBN 978-83-269-2955-7
UOB 31
CZAS PR
AC
Y 2014
Praktyczne komentarze
CZAS PRACY
2014
Stan prawny: Marzec 2014 r.
ISBN 978-83-269-2955-7
UOB 31
CZAS PR
AC
Y 2014
Publikacja „Czas pracy 2014” to starannie wyselekcjonowane i zebrane informacje, wskazówki, porady, stanowi-
ska urzędów oraz orzeczenia sądów. Wszystko w jednym miejscu, łatwo dostępne, kompleksowo omawiające
tematykę czasu pracy.
Autorzy
Joanna Kaleta
(nadzór merytoryczny nad całością oraz autorstwo większości tekstów; poza fragmentami innych autorów, wskazanymi poniżej)
Katarzyna Wrońska-Zblewska
(komentarz do art. 140 Kodeksu pracy)
Tomasz Wardach
(w komentarzu do art. 128 Kodeksu pracy: rozdziały dotyczące doby pracowniczej; w komentarzu do art. 150 Kodeksu pracy: tabela dotycząca długości
okresów rozliczeniowych; w komentarzu do art. 151
1
Kodeksu pracy: rozdział
dotyczący ryczałtu za godziny nadliczbowe; cały komentarz do art. 151
4
Kodeksu pracy)
Monika Wacikowska
(rozdział pt. „8 gotowych harmonogramów w 2014 roku na różne potrzeby pracodawców”)
Szymon Sokolik
(fragmenty komentarza do art. 129, 140
1
, 151)
Wydawca
Katarzyna Bednarska
redaktor naczelny grupy czasopism
Małgorzata Jankowska
Redaktor prowadzący
Szymon Sokolik
Korekta
Zespół
Koordynator produkcji
Mariusz Jezierski
Opracowanie grafi czne
Piotr Fedorczyk
Druk
Drukarnia Mdruk
Skład i łamanie
„Triograf” Dariusz Kołacz
ISBN 978-83-269-2955-7
Wiedza i Praktyka sp. z o.o.
03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a
tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: personel@wip.pl
NIP: 526-19-92-256
Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy
XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy
Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł
© Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.
Warszawa 2014
Materiał został merytorycznie opracowany przez ekspertów m.in. z Państwowej Inspekcji Pracy oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.
Publikacja „Czas pracy 2014” jest chroniona prawem autorskim. Przedruk materiałów w niej opublikowanych – bez zgody wydawcy – jest za-
broniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Czas pracy 2014” została przygotowana z zachowaniem
najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifi kacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, pora-
dy i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji.
Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako ofi cjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy,
konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Czas pracy 2014” wskazówek,
przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.
Informacje o prenumeracie
tel.: 22 518 29 29
e-mail: cok@wip.pl
Czas pracy 2014
3
SPIS TREŚCI
Zmiany z 2013 roku: 12-miesięczne okresy rozliczeniowe, odpracowanie wyjść bez nad-
godzin, ruchomy czas pracy i inne ....................................................................................... 5
Wyciąg z przepisów – dział VI ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
(tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) ........................................................... 12
Komentarze do poszczególnych przepisów działu VI – Kodeksu pracy
Rozdział I. Przepisy ogólne .................................................................................................. 24
Art. 128. ....................................................................................................................... 24
Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy ............................................................ 55
Art. 129. ....................................................................................................................... 55
Art. 130. ....................................................................................................................... 77
Art. 131. ....................................................................................................................... 87
Rozdział III. Okresy odpoczynku ....................................................................................... 89
Art. 132. ....................................................................................................................... 89
Art. 133. ....................................................................................................................... 96
Art. 134. ....................................................................................................................... 99
Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy .................................................................... 100
Art. 135. ....................................................................................................................... 100
Art. 136. ....................................................................................................................... 106
Art. 137. ....................................................................................................................... 108
Art. 138. ....................................................................................................................... 111
Art. 139. ....................................................................................................................... 114
Art. 140. ....................................................................................................................... 118
Art.
140
1
. ...................................................................................................................... 128
Art. 141. ....................................................................................................................... 131
Art. 142. ....................................................................................................................... 134
Art. 143. ....................................................................................................................... 137
Art. 144. ....................................................................................................................... 139
Art. 145. ....................................................................................................................... 142
Art. 146. ....................................................................................................................... 144
Art. 147. ....................................................................................................................... 151
Art. 148. ....................................................................................................................... 153
Art. 149. ....................................................................................................................... 155
Art. 150. ....................................................................................................................... 164
Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych ............................................................... 171
Art. 151. ....................................................................................................................... 171
Art.
151
1
. ...................................................................................................................... 186
4
Czas pracy 2014
Art.
151
2
. ...................................................................................................................... 195
Art.
151
3
. ...................................................................................................................... 198
Art.
151
4
. ...................................................................................................................... 202
Art.
151
5
. ...................................................................................................................... 205
Art.
151
6
. ..................................................................................................................... 210
Rozdział VI. Praca w porze nocnej ..................................................................................... 212
Art.
151
7
. ...................................................................................................................... 212
Art.
151
8
. ...................................................................................................................... 214
Rozdział VII. Praca w niedziele i święta ........................................................................... 216
Art.
151
9
. ...................................................................................................................... 216
Art.
151
9a
. ..................................................................................................................... 218
Art.
151
10
. ..................................................................................................................... 221
Art.
151
11
. ..................................................................................................................... 222
Art.
151
12
. ..................................................................................................................... 226
Tabele i wskaźniki związane z czasem pracy w 2014 roku ......................................... 228
Czas pracy dla okresów rozliczeniowych 1-miesięcznych w 2014 roku .......................... 228
Czas pracy dla okresów rozliczeniowych 3-miesięcznych w 2014 roku .......................... 228
Czas pracy dla okresów rozliczeniowych 4-miesięcznych w 2014 roku .......................... 229
Godziny pracy pracowników zatrudnionych na 1/2, 1/3 i 1/4 etatu w 2014 roku .......... 229
Dodatki za godziny nadliczbowe ........................................................................................... 229
Jak rozliczyć godziny nadliczbowe – instrukcja .................................................................. 230
Limity godzin nadliczbowych ................................................................................................ 230
Rekompensowanie pracy ponadwymiarowej albo nadliczbowej ...................................... 231
Przerwy, które pracodawca może – ale nie musi – wprowadzić ....................................... 232
Przerwy obowiązkowe, wliczane do czasu pracy i płatne .................................................. 232
Systemy i okresy rozliczeniowe czasu pracy ........................................................................ 233
Systemy czasu pracy – przesłanki stosowania .................................................................... 234
Wyjścia pracowników w celu załatwienia spraw prywatnych ........................................... 236
8 przykładowych harmonogramów w 2013 roku na różne potrzeby
pracodawców ............................................................................................................. 237
Czas pracy 2014
5
Zmiana w czasie pracy z sierpnia 2013 roku
Zmiany z 2013 roku: 12-miesięczne okresy
rozliczeniowe, odpracowanie wyjść bez nadgodzin,
ruchomy czas pracy i inne
Dwukrotna praca w danej dobie pracowniczej nie musi już powodować nadgodzin.
Pod warunkiem jednak że pracownik będzie zatrudniony w tzw. ruchomym czasie
pracy. To jedna z kilku ważnych zmian w czasie pracy.
Celem obowiązujących od 23 sierpnia 2013 r. zmian było umożliwienie pracodawcom
bardziej elastycznego organizowania procesu pracy w dostosowaniu do zmieniających
się warunków gospodarczych.
Zmiany dotyczą działu VI Kodeksu pracy „Czas pracy” i obejmują:
1) możliwość wydłużenia, w każdym systemie czasu pracy, okresów rozliczeniowych
do maksymalnie 12 miesięcy,
2)
obowiązek tworzenia rozkładów czasu pracy na co najmniej miesięczne okresy,
3)
możliwość wprowadzenia ruchomego czasu pracy,
4)
prawo do odpracowywania prywatnych wyjść pracowników w godzinach pracy bez
ryzyka, iż w wyniku takiego odpracowania powstanie praca w godzinach nadliczbo-
wych,
5)
możliwość wprowadzenia systemu przerywanego czasu pracy w porozumieniu
z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działają związ-
ki – w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przy-
jętym u pracodawcy.
12-MIESIĘCZNY OKRES ROZLICZENIOWY W KAŻDYM SYSTEMIE
Okres rozliczeniowy służy z jednej strony planowaniu pracy pracownikom, z drugiej
– rozliczaniu faktycznie przepracowanego przez nich czasu pracy. Jest istotnym elemen-
tem organizacji czasu pracy u każdego pracodawcy.
Przepisy działu szóstego Kodeksu pracy przewidują stosunkowo krótkie okresy rozlicze-
niowe. Maksymalna długość okresów rozliczeniowych czasu pracy, które mogą być przyję-
te u pracodawców, jest zależna od systemu czasu pracy. Przedstawia się następująco:
• w tzw. podstawowym systemie czasu pracy (wykonywanie pracy przez 8 godzin na
dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu) dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi
do 4 miesięcy,
• w systemach równoważnego czasu pracy dopuszczających przedłużenie dobowego
wymiaru czasu pracy do 12 albo do 24 godzin dopuszczalny okres rozliczeniowy wy-
nosi, co do zasady, 1 miesiąc; w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być
przedłużony do 3 miesięcy, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warun-
ków atmosferycznych – do 4 miesięcy (art. 135 i art. 137 Kodeksu pracy),
• w systemie
równoważnego czasu pracy dopuszczającym przedłużenie dobowego wy-
miaru czasu pracy do 16 godzin dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc
i przepisy nie przewidują możliwości jego przedłużenia (art. 136 Kodeksu pracy),
• w systemie skróconego tygodnia pracy oraz w tzw. systemie pracy weekendowej do-
puszczalny okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc i przepisy nie przewidują możliwo-
ści jego przedłużenia (art. 143 i art. 144 Kodeksu pracy),
6
Czas pracy 2014
Dział VI Kodeksu pracy – Czas pracy
• w tzw. systemie pracy w ruchu ciągłym, ze względu na jego specyfikę, obowiązuje
odrębny okres rozliczeniowy wynoszący do 4 tygodni (art. 138 Kodeksu pracy).
Nowe przepisy dopuszczają jednak, że w każdym systemie czasu pracy okres rozlicze-
niowy można wydłużyć aż do 12 miesięcy. Pod warunkiem jednak że:
• jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi, lub dotyczącymi
organizacji pracy, a zarazem
• zostaną zachowane ogólne zasady dotyczące ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pra-
cowników.
A zatem również w tych systemach czasu pracy, w których okres rozliczeniowy może
wynosić maksymalnie 1 miesiąc, będzie można zastosować 12-miesięczny okres rozli-
czeniowy czasu pracy.
Przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy ustala się:
• w układzie zbiorowym lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związko-
wymi (jeśli nie da się porozumieć ze wszystkimi związkami, wystarczy porozumienie
z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 241
25a
) albo
• w porozumieniu z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym
u danego pracodawcy – jeżeli w zakładzie nie działają związki.
Pracodawca ma ponadto obowiązek przekazać kopię porozumienia w sprawie przedłu-
żenia okresu rozliczeniowego właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. Ma na to
5 dni roboczych od dnia zawarcia porozumienia.
Wspomniano już, że przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy może nastąpić
jedynie wówczas, gdy jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi, technicznymi lub
organizacyjnymi. Przepisy nie definiują, co należy przez to rozumieć. W praktyce o tym,
czy przesłanki te zachodzą, decydować będzie więc pracodawca w porozumieniu z za-
kładowymi organizacjami związkowymi lub przedstawicielami pracowników.
Uwaga: przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy do 12 miesięcy nie zwalnia
pracodawcy z obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących okresów odpoczynków,
dni wolnych od pracy oraz niedziel i świąt.
Dłuższe okresy rozliczeniowe czasu pracy mają pomóc pracodawcom racjonalnie go-
spodarować czasem pracy, stosownie do zapotrzebowania na pracę w danym okresie,
oraz ułatwić rekompensowanie pracy nadliczbowej czasem wolnym (jest więcej czasu na
jego rekompensatę z inicjatywy pracodawcy).
PRZYKŁAD 1. Sezonowe natężenie prac
Firma XYZ produkuje bombki i ozdoby świąteczne (głównie na Boże Narodzenie i święta
wielkanocne). Natężenie pracy wykonywanej przez zatrudnionych w niej pracowników
jest więc cykliczne, większe w okresach przedświątecznych, a mniejsze przez pozostałą
część roku. A zatem w fi rmie XYZ warto zastosować długi okres rozliczeniowy czasu
pracy. Dzięki temu pracodawca będzie mógł polecić pracownikom pracę w większym wy-
miarze w okresach natężenia zamówień i zapotrzebowania na ozdoby, a zmniejszyć jej
ilość w miesiącach przestoju.
Praktyczne komentarze
CZAS PRACY
2014
Stan prawny: Marzec 2014 r.
ISBN 978-83-269-2955-7
UOB 31
CZAS PR
AC
Y 2014
