w myśl ideologii konserwatywnej. której podbudowę iiaaowią Hdk funkcjonał lityczne, szkoła jest jednym z uniwersalnych mechanizmów auta* regulacji w społeczeństwie, neutralizuje konflikty społeczne poprzez wczesną selekcję i dokonywanie alokacji jednostek w systemie społecznym według ich zdolności, potwierdzonych przez uzyskiwane w trakcie edukacji oceny wraz z jej końcowym rezultatem w postaci świadectwa ukończenia szkoły czy wyższej uczelni. Podobny typ poglądów na temat roli szkoły w społeczeństwie reprezentuje E. Durkhcim. akcentując konieczność uczęszczania do niej i dokonujące się w jej murach odzwierciedlenie reguł Życia społecznego. W świetle jego poglądów' szkoła uczy życia w społeczeństwie przybliżając jego reguły, a zadaniem wychowania jest
|...| wywołam® w dziecku pewnej liczby stanów fizycznych, intelektualnych i moralnych, których wymaga od niego społeczeństwo"'1.
Zdaniem funkcjonał istów. szkoła jest niezbędna w specjalizującym «ę społeczeństwie, tak jak niezbędne są inne instytucje życia społecznego: banki, szpitale czy sklepy. Podstawową Junkcją szkoły staje się przeprowadzanie człowieka z etapu dzieciństwa ku dorosłości, którego to procesu istotą jest stopniowe zastępowanie rodziny szerzej pojętym społeczeństwem Szkoli czyni to za pomocą wdrażania w cztery rodzaje norm społecznych: niezależności, dokonań, uniwersalności i szczególności Zdaniem Drccbeoe aąle dokładnie tc normy, których potrzebujemy by funkcjonować we współczesnym społeczeństwie i choć jesteśmy z nimi zapoznawani już na łonie rodziny, szkoła czyni to w sposób znacznie bardziej konsekwentny i efektywny, bo uparty na porównywaniu z rówieśnikami1,1-
W myśl założeń mówiących, tc szkoła jest elementem funkcjonalny*. społeczeństwa, jego podsystemem, gwarantującym transmisję wartości i zapewniającym społeczny status quo, zasadniczym jej zadaniem jest adaptacją młodych pokoleń młodzieży do istniejących warunków społecznych. -
7 kolei z punktu widzenia teorii konfliktu szkoła jest rozpatrywana jaka instytucja otwarta jedynie na interesy klas i grup społecznie dominujących. • wykształcenie i różnice w jego poziomic i rodzaju są narzędziem budowania barier między ludzkich, zapewniających niektórym ekskluzywność społeczną
'* E. Durkhcim, Edemtiam *1 tociolugir. Fclix Akan, Parts I9J>, s. 49. "* Za: J.F. Soku. W. Fcinbcrg. op.cit
kulturową i towarzyską- Podkreślane są tu mechanizmy selekcji, rozpoznawanej jako narzędzie podziałów społecznych, a socjatizacyjne i wyehowawcae oddziaływanie szkoły utożsamiane jest z mechanizmem reprodukcji kulturowej. w myśl którego szanse dzieci pochodzących z nicuprzywilejow ornych warstw społecznych na osiągnięcie wykształcenia będącego przepustką'do lepszego życia, a przede wszystkim przynależności do klasy dominującej społecznic są. znikome. W myśl analiz dokonanych przez takich socjologów oświaty, jak Basil Bernstein czy P Bourdicu i J.C. Passeron, naczelną rolę w procesie tym odgrywa język, a także mechanizm przemocy symbolicznej opierający się na wyrwaniu dziecka z jego kultury, deprecjonowaniu podstawowych wartości wyniesionych z domu rodzinnego, składających się na tzw. habiłus173. Celem tak rozumianej edukacji nic jest przygotowanie do życia w postępowym społeczeństwie, ale postępująca „uniformizacja”, wychowywanie jednostek posłusznych władzy, nic kwestionujących swego miejsca w społeczeństwie. Fakt, że tak się dzieje, jest szeroko komentowany w zachodnich społeczeństwach, a głównym zadaniem socjologów oświaty staje się najpierw dcm istyfl kac ja. czyli odsłonięcie niesprawiedliwych społecznie mechanizmów funkcjonowania edukacji, a następnie naprawa istniejącego stanu rzeczy po to. by przywrócić szkole jej właściwe, humanistyczne oddziaływanie na osobowość młodych łudnm.
Z perspektywy myślenia humanistycznego szkoła powinna koncentrować się na osobie ucznia, jego potrzebach i indywidualnie rozpatrywanych możliwościach poznawczych. Ocenianie powinno przebiegać w formie opisowej, nie oddziałując na promocję ucznia do następnej klasy, interakcje z nauczycielami zaś powinny opierać się na negocjowaniu wspólnych ustaleń, respektujących wzajemne oczekiwania obu stron.
W modelu interpretatywnym podkreśla się, że szkoła jest związana ze społeczeństwem, ale i sama jest systemem spółce zno-kulturowym, rządzą-cym się swymi prawami, oddziałującym na osobowość uczniów poprzez określone mechanizmy. Taki model szkoły możliwy jest przede wszystkim w świetle założeń nurtu intcrakcjonistycznego socjologii, reprezentowanego przez H. Blumera. E. Go fi mana, a także antropologii kultury P. Mc Larcna. Przedstawmy zatem dotychczasowe ustalenia w postaci wykresu
m P Bourdicu. I.C. Passeron. op ert.. s. 74-75.
»” A. Imu, opel. Wspomnieć tu traeba przede wszystkim o aMlueSAOiaeM
II. Giniiss i P. Bowlesa. o czym dokładniej w następnym roadńals ■wuj—ę pracy