piegus©
Page 1 of 3
Prelekcja 3
Wybrane organizmy o znaczeniu medycznym
1. Podział grzybów uwarunkowany morfologią i sposobem rozmnażania:
sprzężniaki (Zygomycota)
workowce (Ascomycota)
podstawczaki (Basidiomycota)
faza anamorficzna – grzyb przechodzi tylko rozmnażanie bezpłciowe
faza morficzna – zachodzi rozmnażanie płciowe
2. Choroby wywoływane przez grzyby
alergie
mikotoksykozy
grzybice – mycosis → nazwę choroby tworzy się dodając do nazwy rodzajowej po
odjęciu 1-2 ostatnich liter i dodaniu –osis, np. Candida → candidosis
3. Wybrane gatunki grzybów o znaczeniu medycznym
Candida albicans
wywołuje grzybice narządowe i uogólnione
kiełkujące blastospory wydłużają się w pseudostrzępki
chlamydospory – twory kuliste
grzybice skóry, paznokci, przewodu pokarmowego, narządów płciowych,
błon śluzowych jamy ustnej
grzybice narządowe u osób z obniżoną odpornością → kandydemia
Rhodotorula rubra
podstawczak
syntetyzuje i magazynuje karoteny
wywołuje grzybice narządowe i uogólnione
kolonie o barwie czerwonej, łososiowej; nie tworzą pseudostrzępków
Geotrichum candidum
workowiec
kolonie szarobeżowe i pomarszczone
komórki wegetatywne, strzępki prawdziwe (długie nitki z przegrodami),
artrospory (efekt rozpadu starych strzępek); czasami występują blastospory i
pseudostrzępki
geotrychoza – skóry, paznokci, przewodu pokarmowego, układu
oddechowego, narządów płciowych
Secale cornutum
sporysz = prztrwalnik workowca
buławinka czerwona (Claviceps purpurea)
sporysz zawiera alkaloidy pochodnych kwasu lizergowego (peptydowe:
ergotamina, ergotoksyna; aminowe: ergometryna)
poraża zakończenia nerwów współczulnych i pobudza do skurczów mięśnie
gładkie (macicy, naczyń krwionośnych)
zatrucie: pobudzenie OUN
wykorzystywane w farmakologii (preparaty w położnictwie, ginekologii, w
migrenach i nerwicach wegetatywnych)
objawy zatrucia: bóle brzucha, wymioty, biegunki, zawroty i bóle głowy,
drgawki, duszność, zaburzenia czucia i widzenia, porażenie oddechu
w przypadku spożycia spowodować wymioty, podać węgiel aktywowany,
przewieźć do szpitala
piegus©
Page 2 of 3
Substancje toksyczne owocników grzybów jadalnych (objawy po 24-48h):
a) działają cytotoksycznie
b) blokują metabolizm alkoholu etylowego
c) działanie: muskarynowe, atropinopodobne, halucynogenne,
gastroenterotoksyczne
muchomor sromotnikowy (Amanitia phalloides L.)
bulwa na końcu trzonu, białe blaszki, zielony kapelusz, nieruchomy pierścień,
zarodniki bezbarwne eliptyczne z wyrostkiem
amatotoksyny → uszkodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego,
martwica komórek wątroby i kanalików nerkowych
dawka śmiertelna 0,1 mg/kg masy ciała
fallotoksyny – inhibitory enzymów wielu procesów metabolicznych
zatrucie śmiertelne – dawka 50 g grzyba (4-6h – wnikanie toksyn do
komórek)
objawy zatrucia:
8-40h – nudności, bóle brzucha, wymioty, biegunka, odwodnienie,
wstrząs sercowo-naczyniowy, tachykardia, spadek ciśnienia
tętniczego
3-4 dzień – uszkodzenie wątroby, żółtaczka, skaza krwotoczna
(wynaczynienia, sińce, kruchość), niewydolność nerek, kwasica
metaboliczna
często mylony z kanią, pieczarką polną (młody ma białe blaszki)
krowiak podwinięty (Paxillus involutus)
posiada podwinięte blaszki
gołąbek wymiotny (Russula emetica)
zaburzenia gastryczne
gołąbek jadalny (Russula vesca)
4. Wybrane organizmy roślinne o znaczeniu medycznym
pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
alkaloidy: atropina, beladonia, L-histocyjanina, skopalamina
u dzieci do lat 12 dawka śmiertelna 5-15 owoców
porażenie nerwów autonomicznych przywspółczulnych → rozkurcz mięśni
gładkich (działanie parasympatykolityczne)
przyspiesznie akcji serca
pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego
rozszerzenie źrenic
suchość w jamie ustnej
drgawki, konwulsje, zaburzenia świadomości
bieluń dzięcierzawa (Datura stramonium)
spożywanie i samo rozgryzanie nasion jest niebezpieczne
alkaloidy te same, co u Atropa, ale przewaga skopalaminy)
porażenie ośrodkowego układu nerwowego i nerwów przywspółczulnych
naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea)
zawiera glikozydy nasercowe
naparstnica wełniasta (Digitalis lanatae)
nie akumuluje glikozydów nasercowych w organizmie, brak możliwości
przedawkowania, silniejsze działanie niż purpurowej
kardenolidy (glikozydy nasercowe, lanatozydy):
intropowe (wzrost siły skurczu) i tonotropowe (wzrost napięcia
mięśniowego)
piegus©
Page 3 of 3
chronotropowe (spadek częstotliwości) i dromotropowe (spadek
przewodnictwa mięśnia sercowego)
5. Wybrane organizmy zwierzęce o znaczeniu medycznym
skorpion (Leiurus quinquestriatus)
kolec jadowy z jadem
komar widliszek (Anopheles maculipennis)
czyste wody, larwa z krótkim syfonem
przenosi Plasmodium
komar kłujący (Culex pipiens)
neurotoksyny, ornitozy
larwy z długim syfonem
głaszczka stanowi 1 3
⁄ długości kłujki
ścierwica (Sacophaga haemorrhoidalis)
kratownica na odwłoku
jajożyworodna
żyje w śmietnikach
mucha zielona (Lucilia sericata)
oblega padlinę, żyje w śmietnikach
wywołuje muszycę
larwoterapia – leczenie trudno gojacych sięran
pszczoła miodna (Apis mellifera)
ogólny skład jadu żądłówek:
toksoalbuminy
kwas mrówkowy
histamina, acetylocholina
liczne enzymy, np. hialuronidaza → rozpuszczanie tkanki łącznej
ząbki na żądle
2 % populacji wrażliwe
dawki śmiertelne: dorośli 245 mg = 500 użądleń; dzieci 20 mg = 40 użądleń
osa zwyczajna (Vespula vulgaris)
osłonka na żądle, brak ząbków
składniki jadu i dawki śmiertelne jak u Apis
2 % populacji wrażliwe
szerszeń (Vespa crabo)
jest to największy gatunek os
ropucha szara (Bufo bufo)
jad zawiera bufoteniny (aminy biogenne) o właściwościach nasennych i
bufogeniny (toksyny steroidowe) o budowie chemicznej i działaniu
zbliżonym do glikozydów nasercowych
żmija zygzakowata Vipera berus)
jedyna jadowita w Polsce
jad zawiera:
hemorraginę uszkadzającą ściany naczyń krwionośnych
neurotoksyny – zawroty głowy, nudności i wymioty
hialuronidazę – pozwala na rozprzestrzenianie się jadu
dawka śmiertelna 100-175 mg
pierwsza pomoc: opaska założona powyżej miejsca ukąszenia
antidotum stanowi surowica przeciw jadowi żmii