Auguste COMTE METODA POZYTYWNA

DZIEJE RELIGII, FILOZOFII I NAUKI

do ko

ca staro

ytno

│

redniowiecze i odrodzenie

│

barok i o

wiecenie

│

1815-1914

│

1914-1989

jak i z czego studiowa

filozofi

│

moje wykłady

│

Wittgenstein

│

filozofowie i socjologowie nauki

Auguste COMTE

METODA POZYTYWNA W SZESNASTU WYKŁADACH

(skrót Cours de philosophie positive, 1830-1842)

przeło

yła Wanda Wojciechowska

Wykład pierwszy

ISTOTA I ZNACZENIE METODY POZYTYWNEJ

[1] Badaj

c rozwój inteligencji od jak najskromniejszych pocz

tków a

do czasów

obecnych, doszedłem, jak mniemam, do wykrycia doniosłego prawa, któremu rozwój ten
jest podporz

dkowany. Przypuszczam, i

prawo takie mo

e by

uzasadnione w oparciu

o dowody, których dostarcza znajomo

ść

naszej organizacji albo o sprawdziany

historyczne, które uzyskamy w badaniu przeszło

ci. Polega ono na tym,

e ka

dziedzina naszej wiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: stadium
teologiczne albo fikcyjne, stadium metafizyczne albo abstrakcyjne, stadium naukowe
albo pozytywne. Innymi słowy, umysł ludzki posługuje si

kolejno w ka

dym swym

badaniu trzema metodami filozofowania, które ró

dzy sob

, a nawet

przeciwstawiaj

sobie: zrazu metod

teologiczn

, w dalszym ci

gu metod

metafizyczn

i wreszcie metod

pozytywn

. Pierwsza jest punktem wyj

cia inteligencji,

trzecia jej stanem stałym i ostatecznym; przeznaczeniem drugiej jest słu

za przej

cie.

[2] W stadium, teologicznym umysł ludzki, skierowuj

c swe badania na wewn

trzn

natur

rzeczy, na pierwsze przyczyny i przyczyny celowe wszystkich oddziaływa

którym podlega, jednym słowem, d

ąŜą

c do poznania absolutnego, przedstawia sobie

zjawiska, jako b

ce wytworem działania czynników nadprzyrodzonych, mniej lub

bardziej licznych, których interwencja tłumaczy wszystkie pozorne anomalie
wszech

wiata.

[3] W stadium metafizycznym, które jest jedynie modyfikacj

pierwszego, czynniki

nadprzyrodzone s

zast

pione przez siły abstrakcyjne, czyli byty, które maj

przysługiwa

rozmaitym przedmiotom wyst

puj

cym w

wiecie i uwa

anym za zdolne do

wywoływania wszystkich dostrze

onych zjawisk: wyja

nianie tych zjawisk polega

wówczas na wyznaczaniu dla ka

dego odpowiedniego bytu.

[4] W stadium pozytywnym, wreszcie, uznajemy za niemo

liwe uzyskiwanie poj

ęć

absolutnych; wyrzekamy si

badania pochodzenia i przeznaczenia wszech

wiata oraz

poznawania wewn

trznych przyczyn zjawisk; usiłujemy natomiast wykrywa

ich prawa, to

znaczy ich stosunki, nast

pstwa i podobie

stwa, posługuj

c si

cznie rozumowaniem i

obserwacj

. Tłumaczenie faktów staje si

jedynie ustalaniem zwi

zków pomi

dzy

poszczególnymi zjawiskami i pewnymi faktami ogólnymi, których ilo

ść

dzi

ki post

powi

nauk d

ąŜ

y do zmniejszania si

[5] System teologiczny osi

ł najwy

doskonało

ść

wówczas, gdy zast

pił

ró

norodne czynno

ci licznych niezale

nych od siebie bóstw przez opatrzno

ciowe

działanie jedynej istoty.

[6] Ostatni wyraz systemu metafizycznego stanowi koncepcja zast

puj

ca ró

norodne

byty przez jeden tylko byt ogólny, natur

, uwa

ródło wszystkich zjawisk.

Strona 1 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

[7] Doskonało

ść

systemu pozytywnego stanowiłoby przedstawienie wszystkich zjawisk

jako poszczególnych przypadków jednego ogólnego faktu, takiego, jak fakt ci

ąŜ

enia

powszechnego.

[8] Nie tu miejsce na wykazywanie tego prawa rozwoju intelektualnego, wystarczy je
wygłosi

, aby jego słuszno

ść

została sprawdzona przez ka

dego, komu jest znana

powszechna historia nauki. Istotnie, nauki, które osi

ły stan pozytywny, składały si

w przeszło

ci z metafizycznych abstrakcji, pierwotnie za

górowały nad nimi koncepcje

teologiczne.

[9] Ewolucja ta mo

e by

zreszt

potwierdzona przez rozwój osobniczej inteligencji. Z

tego samego punktu wyj

cia rozpoczyna si

wychowanie jednostki, co wychowanie

gatunku. Kolejne fazy pierwszego reprezentuj

fazy drugiego. Czy

dy z nas nie

przypomina sobie tego,

e w dzieci

stwie był teologiem, w młodo

ci - metafizykiem, a w

wieku dojrzałym - fizykiem?

[10] Nale

ałoby tu wspomnie

o rozwa

aniach teoretycznych, które pozwol

wyczu

konieczno

ść

tego prawa.

[11] Najdonio

lejsze z tych rozwa

dotyczy wyst

powania stałej potrzeby jakiej

teorii

słu

Ŝą

cej do wi

zania faktów w zestawieniu ze stanem inteligencji, w jakim ona si

znajduje w swych pocz

tkach, kiedy jest niezdolna do tworzenia teorii w oparciu o

obserwacje. Powtarzamy od czasów Bacona,

e rzeczywist

jest tylko ta wiedza, która

opiera si

na zaobserwowanych faktach. Zasada ta jest niezaprzeczalna, o ile stosujemy

do naszego rozumu w stanie dojrzało

ci.

[12] W swym stanie pierwotnym umysł ludzki nie mógł my

w taki sposób. Z jednej

strony ka

da pozytywna teoria musi si

opiera

na obserwacjach; z drugiej - umysł nasz

potrzebuje teorii, aby móc si

odda

obserwacjom. Je

li zjawisk nie powi

ąŜ

emy z

pewnymi zasadami, to nie b

dziemy mogli ł

czy

naszych obserwacji, a nawet nie

zdołamy ich zapami

[13] Pocz

tkowo inteligencja była zamkni

ta w bł

dnym kole; wydoby

z niego mogła

jedynie dzi

ki rozwini

ciu koncepcji teologicznych.

[14] Konieczno

ść

ta staje si

jeszcze bardziej widoczna, je

li uwzgl

dnimy zgodno

ść

filozofii teologicznej z charakterem pierwszych bada

. Zrazu człowiek patrzał na

zagadnienia rozwi

zalne jako na niegodne siebie; stawiał sobie za cel zagadnienia

najbardziej nieosi

galne, jak natura istot,

ródło i cel zjawisk. Łatwo poj

ąć

tego

przyczyn

: jedynie do

wiadczenie dostarczyło człowiekowi miary jego sił; gdyby

pocz

tkowo ich nie przeceniał, nie zdołałby ich rozwin

ąć

[15] Ze stanowiska praktyki te pierwotne badania posiadały urok nieograniczonej władzy
nad

wiatem zewn

trznym, który uwa

ano za przeznaczony dla u

ytku człowieka. Nie

na by poj

ąć

, jak umysł ludzki mógł był si

zdecydowa

pierwotnie na prace tak

uci

ąŜ

liwe, gdyby nie te chimeryczne nadzieje, a równie

przesadne poj

cia o znaczeniu

człowieka we wszech

wiecie.

[16] Nasz umysł jest na tyle dojrzały,

e podejmujemy si

mozolnych bada

naukowych,

nie maj

c przed sob

adnego postronnego celu, który byłby w stanie oddziaływa

tak

silnie na nasz

wyobra

, jak to miało miejsce u astrologów i alchemików.

[17] Tak wi

c widzimy,

e inteligencja człowieka musiała zrazu, w ci

gu długiego

szeregu wieków, posługiwa

filozofi

teologiczn

, jako metod

i jako doktryn

Strona 2 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

[18] Umysł ludzki zmuszony do posuwania si

tyko stopniowo nie był w stanie przej

ść

nagle do filozofii pozytywnej. U

ył po

rednich koncepcji o charakterze mieszanym,

nadaj

cych si

do dokonania przej

cia. Na tym polega u

yteczno

ść

koncepcji

metafizycznych. Zast

puj

c w badaniu zjawisk nadprzyrodzone działanie kierownicze

przez odpowiedni i nierozł

czny byt, człowiek przyzwyczaja si

do rozpatrywania

wył

cznie samych faktów. Poj

cia tych metafizycznych czynników wysubtelniały si

stopniowo tak,

e wreszcie stały si

jedynie abstrakcyjnymi nazwami zjawisk.

[19] Obecnie b

mógł z łatwo

okre

natur

filozofii pozytywnej. Filozofia ta

uwa

a wszystkie zjawiska za podporz

dkowane niezmiennym prawom. Za daremne

uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych, czy celowych. W wyja

nieniach

pozytywnych nie wskazuje si

na przyczyny tworz

ce zjawiska, analizuje si

okoliczno

ci, w jakich si

wytwarzaj

, i ł

czy si

je, jedne z drugimi, stosunkiem

nast

pstwa i podobie

stwa.

[20] Ogół zjawisk wszech

wiata tłumaczymy przez prawo ci

ąŜ

enia, poniewa

teoria ta

wskazuje nam na olbrzymi

rozmaito

ść

faktów astronomicznych, jako na jeden fakt

rozpatrywany z ró

nych punktów widzenia. Ten fakt ogólny jest przedstawiony po prostu

jako rozszerzenie zakresu znanego zjawiska ci

ęŜ

ci ciał na powierzchni ziemi.

[21] Za ka

dym razem, gdy usiłowano ustali

, czym jest, samo w sobie, to przyci

ganie i

to ci

ąŜ

enie, najwi

ksze umysły mogły okre

obie te zasady jedynie jedn

przez drug

twierdz

c, na temat przyci

gania,

e jest to powszechne ci

ąŜ

enie, a za

na temat

ąŜ

enia powszechnego,

e stanowi je ziemskie przyci

ganie. Wszystkie wyja

nienia,

które mo

emy uzyska

, sprowadzaj

do tego. Ukazuj

one, jako identyczne, dwa

szeregi zjawisk, które tak bardzo długo były uwa

ane jako niczym ze sob

nie zwi

zane.

aden umysł

cisły nie usiłuje posun

ąć

dalej.

[22] Winienem zbada

, do jakiej fazy swego rozwoju doszła obecnie filozofia pozytywna

oraz co pozostało jeszcze wykona

, aby została całkowicie sformułowana.

[23] Przede wszystkim nale

y zwróci

uwag

na to,

e rozmaite działy naszej wiedzy nie

zdołały przej

ść

przez trzy fazy swego rozwoju z jednakow

szybko

. W tym wzgl

dzie

istnieje pewien konieczny porz

dek, który b

dziemy bada

w nast

pnym wykładzie.

Porz

dek ten odpowiada naturze zjawisk: jest okre

lony przez stopie

ich ogólno

ci,

prostoty i niezale

ci.

[24] Teorie pozytywne obj

ły przede wszystkim zjawiska astronomiczne, nast

pnie

zjawiska fizyki ziemskiej, zjawiska chemiczne i w ko

cu - biologiczne.

[25]

ródło tej ewolucji nie jest znane; dokonywała si

ona poczynaj

c od prac

Arystotelesa i szkoły aleksandryjskiej, a w dalszym ci

gu od wprowadzenia do Europy

nauk przyrodniczych przez Arabów. W ko

cu, dwie

cie lat temu filozofia pozytywna

zacz

ła przeciwstawia

duchowi teologii i metafizyki dzi

ki poł

czonemu

oddziaływaniu prawideł Bacona, koncepcji Kartezjusza i odkry

Galileusza.

[26] Czy filozofia pozytywna obejmuje obecnie wszystkie kategorie zjawisk? Oczywi

cie,

e nie. Nale

y dokona

wielkiego zabiegu naukowego, aby jej nada

charakter

niezb

dnej powszechno

ci.

[27] W zakres jej nie weszły jeszcze zjawiska społeczne. Stosowane s

tam prawie

wył

cznie metody teologiczne i metafizyczne.

[28] To stanowi jedyn

luk

, któr

nale

y wypełni

, i to wła

nie jest specjalnym celem

niniejszego kursu.

Strona 3 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

[29] Zadaniem moich koncepcji dotycz

cych zjawisk społecznych nie jest doprowadzanie

socjologii do tej samej doskonało

ci, jaka przysługuje naukom poprzedzaj

cym j

. Celem

ich jest nadanie temu ostatniemu działowi wiedzy charakteru pozytywnego, jaki
przysługuje wszystkim innym działom. Filozofia staj

c si

jednorodn

, wejdzie w stan

pozytywny. Otworzy si

przed ni

nieograniczony rozwój i zajmie ona miejsce dwóch

filozofii pozostałych, które dla naszych nast

pców mie

jedynie warto

ść

historyczn

[30] Skoro specjalny cel tego kursu został przedstawiony w taki sposób, łatwo
zrozumiemy cel ogólny, dzi

ki któremu jest to nie tylko kurs socjologii, ale równie

kurs

filozofii pozytywnej.

[31] Poniewa

dzi

ki stworzeniu socjologii zostaje uzupełniony system nauk, staje si

liwe, a nawet konieczne streszczenie nabytych wiadomo

ci w celu ich

skoordynowania przez przedstawienie ich jako rozgał

zie

jednego pnia, zamiast

ujmowania ich nadal w sposób odosobniony.

[32] Nie idzie tu o szereg specjalnych wykładów na temat ka

dego z rozgał

zie

filozofii.

Przeciwnie, aby ten wykład był zrozumiany, jest potrzebny szereg poprzedzaj

cych

studiów tych ró

nych nauk, które s

w nim rozpatrywane. Jednym słowem, mamy tu kurs

filozofii pozytywnej, a nie kurs nauk pozytywnych.

[33] Aby stre

pogl

dy wi

ąŜą

ce si

z dwojakim celem tego kursu, musz

zwróci

uwag

e oba te tematy, jeden specjalny, drugi ogólny, s

ze sob

nierozł

czne. Nie

na wyobrazi

sobie wykładu filozofii pozytywnej bez socjologii, bo bez niej poj

cia

nie nabyłyby charakteru ogólno

ci, która powinna by

ich cech

zasadnicz

. Z drugiej

strony, jak mo

na by w sposób pewny prowadzi

pozytywne badanie zjawisk socjalnych,

li umysł nie przyswoił sobie zawczasu metody pozytywnej i nie uzbroił si

znajomo

ść

nauk poprzedzaj

cych, które oddziałuj

wszystkie w mniej lub bardziej

bezpo

redni sposób na fakty społeczne.

[34] A

eby zapobiec mylnym interpretacjom, musz

doda

tutaj par

uwag na temat tej

powszechno

ci nauk szczegółowych, któr

pewne nierozwa

ne s

dy mogłyby uwa

tendencj

tego kursu.

[35] W pierwotnym stanie wiedzy nie ma

adnego prawidłowego podziału pracy

umysłowej. Te same umysły uprawiaj

wszystkie nauki. W miar

, jak rozwijaj

ró

kategorie poj

ęć

, ka

da gał

ąź

systemu naukowego oddziela si

niewidocznie od pnia,

skoro tylko rozro

nie si

dostatecznie, aby j

było mo

na uprawia

osobno. Temu

podziałowi bada

pomi

dzy uczonych ró

nych kategorii zawdzi

czamy tak wspaniały

obecny rozwój ka

dego wyodr

bnionego działu wiedzy ludzkiej. Jednym słowem, podział

pracy umysłowej jest jedn

z cech filozofii pozytywnej.

[36] Uznaj

c cudowne wyniki tego podziału, jeste

my zarazem zdumieni

niedogodno

ciami, do których prowadzi. Mo

na unikn

ąć

słabych stron przesadnej

specjalizacji, nie szkodz

c o

ywczemu wpływowi wywieranemu przez podział bada

Spieszmy zapobiega

złu, zanim stanie si

ono powa

niejsze. Tu jest wła

nie słaba

strona, od której jeszcze mog

atakowa

filozofi

pozytywn

zwolennicy filozofii

teologicznej i metafizycznej.

[37]

rodkiem do zahamowania zgubnego wpływu, który zdaje si

zagra

intelektualnej przyszło

ci, nie mo

e by

powrót do dawnego zamieszania w pracy, które

by cofn

ło wstecz umysł ludzki.

rodkiem b

dzie tu wydoskonalenie podziału pracy

przez stworzenie jeszcze jednej wielkiej specjalno

ci z bada

nad naukowymi

generaliami. Trzeba, by nowa kategoria uczonych przygotowana przez odpowiednie

Strona 4 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

studia, nie oddaj

c si

szczególnemu uprawianiu jednej z nauk, zaj

ła si

okre

leniem

ducha ka

dej z nich, wykrywaniem ich stosunków i ich powi

i sprowadzeniem, je

to mo

liwe, wszystkich ich zasad do jak najmniejszej ilo

ci. Trzeba by, aby jednocze

nie

inni uczeni, zanim po

wiec

odno

nym specjalno

ciom, dzi

ki wykształceniu

obejmuj

cemu cało

ść

wiedzy pozytywnej osi

gali zdolno

ść

korzystania z wiedzy

rozpowszechnianej przez uczonych oddanych badaniom generaliów.

[38] Skoro oba te warunki zostan

spełnione, podział pracy w naukach mo

e si

ąć

bez

adnego niebezpiecze

stwa tak daleko, jak b

dzie tego wymaga

rozwój ró

nych

kategorii wiedzy. Gdy odr

bny dział, kontrolowany przez wszystkie pozostałe, mie

dzie za zadanie powi

zanie ka

dego nowego odkrycia z ogólnym systemem, nie

zajdzie obawa, aby po

cenie zbytniej uwagi szczegółom uniemo

liwiło dostrzeganie

cało

ci. Jednym słowem, pocz

wszy od tej chwili b

dzie ustalona nowoczesna

organizacja

wiata uczonych; jedynym jej zadaniem b

dzie dalszy rozwój przy

zachowaniu zawsze tego samego charakteru.

[39] Je

li z bada

na generaliami naukowymi utworzymy w taki sposób odr

bny rozdział

wielkiego dzieła naukowego, to rozszerzymy zastosowanie zasady podziału, która
rozł

czyła specjalno

ci. Dopóki ró

ne nauki pozytywne były mało rozwini

te, wzajemne

ich stosunki nie mogły wystarczaj

co przyczyni

do wytworzenia odr

bnej kategorii

prac. Obecnie ka

da z nauk rozrosła si

dostatecznie, aby ta nowa kategoria bada

stała

niezb

dla zapobiegania rozpraszaniu si

poj

ęć

ludzkich.

[40] Taki jest cel pozytywnej filozofii w ogólnym systemie nauk.

[41] S

e powinienem zwróci

uwag

na korzy

ci płyn

ce z tej pracy ze wzgl

du na

post

p intelektualny. Ogranicz

do wskazania czterech nast

puj

cych własno

ci :

[42] Po pierwsze, nauka filozofii pozytywnej dostarcza jedynego racjonalnego

rodka

mog

cego uwydatni

logiczne prawa inteligencji.

[43] Dla wytłumaczenia mej my

li musz

przypomnie

koncepcj

przedstawion

przez

Blainville'a we wst

pie do jego ogólnych zasad anatomii porównawczej. Wedle niej ka

istota czynna mo

e by

badana z punktu widzenia statycznego i dynamicznego, to

znaczy, jako zdolna do działania i jako działaj

ca. Zastosujmy t

zasad

do badania

czynno

ci intelektualnych. Ze statycznego punktu widzenia badanie takie polegałoby na

okre

leniu warunków organicznych tych czynno

ci. Stanowiłoby wi

c cz

ęść

anatomii i

fizjologii.

[44] Z dynamicznego punktu widzenia wszystko sprowadza si

do studium nad

przebiegiem działania umysłu ludzkiego przez badanie sposobów, którymi si

posługuje

w celu nabycia wszelkiego poznania. Jednym słowem, je

li uwa

dziemy wszelkie

teorie naukowe za fakty logiczne, to do poznania praw logiki mo

emy si

wznie

ść

jedynie

przez gruntowne badanie tych faktów.

[45] Takie oto s

dwie drogi wzajemnie si

uzupełniaj

ce, po których mo

na dotrze

pewnych poj

ęć

o zjawiskach intelektualnych.

[46] Je

li idzie nie tylko o dowiedzenie si

, czym jest metoda pozytywna, ale ponadto o

takie jej poznanie, które by wystarczyło do posiłkowania si

, nale

y bada

wszystkie

jej główne zastosowania, przeprowadzone przez umysł ludzki. Doj

ść

do tego mo

emy za

pomoc

bada

nad naukami. Studia nad metod

nie daj

oddzieli

od studiów nad

badaniami naukowymi, w których została ona u

yta.

Strona 5 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

[47] Nie wiem, czy kiedy

w przyszło

ci b

dzie mo

liwe przeprowadzenie a priori

wykładu metody niezale

nie od filozoficznego badania nauk. Jestem przekonany,

dzisiaj jest to niemo

liwe, poniewa

znajomo

ci wa

nych metod logicznych jeszcze nie

na oddzieli

od ich zastosowania. O ile dojdziemy do tego pó

niej, to badaj

zastosowania post

powania naukowego utworzymy sobie poprawny system

intelektualnych nawyków.

[48] Drugim rezultatem b

dzie to,

e filozofia pozytywna b

dzie kierowa

gruntownym

przeobra

eniem naszego systemu wychowania.

[49] Ludzie

wiatli jednogło

nie uznaj

konieczno

ść

zast

pienia naszego wykształcenia

teologicznego, metafizycznego i literackiego przez wykształcenie pozytywne zgodne z
duchem naszej epoki i przystosowane do potrzeb współczesnej cywilizacji. Mimo
po

ytecznych prób, których ju

dokonano, odrodzenie ogólnego wykształcenia nie daje

osi

ąć

; stan odosobnienia bowiem w jakim znajduj

badania nad naukami,

wpływa na sposób ich przedstawiania w nauczaniu. A

eby dzisiaj przestudiowa

ich

główne działy, nale

y uczyni

to równie szczegółowo, jak gdyby

my pragn

li zosta

astronomami lub chemikami; to za

jest prawie niemo

liwo

. Taki sposób

post

powania byłby czym

urojonym ze wzgl

du na wykształcenie ogólne, wymaga ono

bowiem zespołu pozytywnych poj

ęć

o wszystkich głównych klasach zjawisk. Taki wła

nie

zespół w skali mniej lub bardziej rozległej musi si

sta

podstaw

wszystkich ludzkich

rachub, nawet po

ród mas ludowych, i tworzy

ogólny charakter naszych potomków.

[50] Trzeba przedstawi

ró

ne nauki jako ró

ne gał

zie jednego pnia i ograniczy

je do

metody i wyników.

[51] W taki sposób wykład o naukach mo

e si

sta

podstaw

nowego ogólnego

wykształcenia, które w dalszym ci

gu b

dzie uzupełniane przez nauki szczegółowe.

[52] Je

li nauka o generaliach naukowych jest przeznaczona do zreorganizowania

wykształcenia, to równie

musi przyczyni

do post

pów w ró

nych naukach. To

wła

nie stanowi trzeci

własno

ść

filozofii pozytywnej. Podział nauk jest sztuczny, chocia

nie jest, jak to mniemaj

niektórzy, arbitralny. W rzeczywisto

ci przedmiot naszych bada

jest jeden. Rozdzielamy go, aby rozgraniczy

trudno

ci i lepiej je rozwi

zywa

. Wynika z

tego,

e nieraz, wbrew klasycznym podziałom, doniosłe zagadnienia wymagałyby

poł

czenia kilku specjalistycznych stanowisk, co bynajmniej nie mo

e mie

miejsca przy

obecnym ustroju

wiata nauki.

[53] Mógłbym przytoczy

, jako przykład z przeszło

ci, koncepcj

Kartezjusza dotycz

geometrii analitycznej. Odkrycie to, które zmieniło oblicze wiedzy matematycznej, jest
wynikiem zbli

enia mi

dzy dwiema naukami, ujmowanymi dotychczas jako odr

bne.

[54] W ko

cu czwart

i ostatni

własno

filozofii pozytywnej jest to,

e mo

na j

uwa

za podstaw

reorganizacji społecznej. Par

uwag wystarczy do uzasadnienia

zbyt ambitnej, jak by si

zrazu zdawało, oceny.

[55] Polityczny i moralny kryzys społecze

stw wypływa z umysłowej anarchii.

Najpowa

niejsze zło polega na gł

bokiej rozbie

ci w przedmiocie zasad, których

stało

ść

jest pierwszym warunkiem porz

dku społecznego. Dopóki indywidualne

inteligencje nie uzgodni

pewnej ilo

ci poj

ęć

ogólnych, mog

cych wytworzy

wspóln

doktryn

społeczn

, narody b

nadal znajdowa

w stanie rewolucji, w którym s

liwe jedynie urz

dzenia prowizoryczne. Z chwil

, gdy umysły b

mogły si

zł

czy

w jednej wspólnocie zasad, wypłyn

z niej bez

adnych powa

niejszych wstrz

sów

odpowiednie instytucje. Na to wła

nie powinna by

zwrócona uwaga tych wszystkich,

którzy zdaj

sobie spraw

z doniosło

ci normalnego stanu rzeczy.

Strona 6 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20

[56] Nietrudno scharakteryzowa

stan społecze

stw i wyprowadzi

z tego

rodki,

mog

ce go odmieni

. Panuj

ce obecnie w umysłach zamieszanie wynika z

jednoczesnego posiłkowania si

trzema wykluczaj

cymi si

nawzajem filozofiami:

teologiczn

, metafizyczn

i pozytywn

. Je

liby jedna z tych trzech filozofii osi

ła

zupełn

przewag

, zaistniałby okre

lony porz

dek społeczny.

[57] Wła

nie współistnienie tych trzech filozofii udaremnia porozumienie co do ka

dego

zasadniczego punktu. Idzie o to, aby dowiedzie

, która z nich powinna osi

ąć

przewag

. Oczywiste jest,

e filozofia pozytywna jest powołana do tego, aby stan

ąć

czele. Od długiego szeregu wieków posuwała si

ona stale naprzód, podczas gdy jej

przeciwniczki chyliły si

do upadku.

[58] Filozofia teologiczna i metafizyczna tocz

dzy sob

walk

o zadanie

reorganizacji społecze

stwa Filozofia pozytywna dotychczas wdawała si

w spory

jedynie po to, aby krytykowa

je obydwie. Doprowad

my j

do stanu, w którym b

dzie

zdolna do podj

cia roli czynnej. Uzupełnijmy rozległ

operacj

intelektualn

rozpocz

przez Bacona, Kartezjusza i Galileusza, a rewolucyjny kryzys zostanie zako

czony.

[59] Takie s

cztery punkty widzenia, z których, jak s

dziłem, nale

ałoby rozpatrzy

wpływ tej filozofii, w celu uzupełnienia definicji, któr

usiłowałem poda

na jej temat.

[60] Na zako

czenie pragn

uczyni

ostatni

uwag

, aby unikn

ąć

wszelkich bł

dnych

pogl

dów dotycz

cych istoty tego kursu.

[61] Podaj

c za cel tej filozofii zestawienie w jednorodnej doktrynie całokształtu wiedzy o

zjawiskach ró

nych kategorii, daleki byłem od my

li, aby je uwa

za wynikłe z jednej

zasady.

[62] Uwa

am za urojenie usiłowanie ogólnego tłumaczenia wszystkich zjawisk przez

jedno prawo nawet wówczas, gdy próbuj

tego najzdolniejsze umysły. Uwa

am umysł

ludzki za zbyt słaby, a wszech

wiat za zbyt zło

ony, aby taka doskonało

ść

naukowa

mogła sta

dla nas dost

pna. Je

liby mo

na mie

nadziej

e to jest mo

liwe, to, jak

, dałoby si

to osi

ąć

jedynie przez zwi

zanie wszystkich zjawisk z prawem

ąŜ

enia, które jest najogólniejszym spo

ród znanych nam praw.

[63] Nie potrzebuj

wdawa

w bli

sze szczegóły, aby ostatecznie przekona

czytelnika,

e celem tego kursu nie jest przedstawienie wszystkich zjawisk jako

identycznych i ró

cych si

tylko okoliczno

ciami. Gdyby tak by

mogło, filozofia

pozytywna stałaby si

niew

tpliwie doskonalsza. Warunek ten nie jest potrzebny ani do

jej utworzenia, ani do zrealizowania jej nast

pstw. Niezb

jedno

jest jedno

ść

metody. Nie jest potrzebne, aby doktryna była jedna, wystarczy, aby była jednorodna. I
wła

nie w kursie tym b

rozwa

ał ró

ne klasy teorii pozytywnych z podwójnego punktu

widzenia: jedno

ci metody i jednorodno

ci doktryny.

Strona 7 z 7

Bez tytułu 1

2009-10-20