5/ 1
5.
ZASADY DYNAMIKI W UKŁADACH
NIEINERCJALNYCH
Przyspieszenie w układzie nieinercjalnym:
0
a
a
a
i
n
r
r
r
−
=
0
a
m
a
m
a
m
i
n
r
r
r
−
=
0
F
F
F
i
n
r
r
r
+
=
0
0
a
m
F
r
r
−
=
Siły bezwładności lub siły pozorne
•
nie mają związku z oddziaływaniami.
•
pojawiają się jako skutek nieinercjalności
układu odniesienia
•
mogą wywierać skutki analogiczne, jak siły
rzeczywiste.
5/ 2
SIŁY BEZWŁADNOŚCI
Siły bezwładności mogą wywierać takie same
skutki, jak siły rzeczywiste.
5/ 3
SIŁY POZORNE W UKŁADZIE OBRACAJĄCYM SIĘ
ZE STAŁĄ PRĘDKOŚCIĄ KĄTOWĄ.
Ziemia jest układem
nieinercjalnym.
Układ
S’
obraca się
względem układu
S
ze
stałą prędkością kątową
1) Punkt nieruchomy w
S
0
'
dr
r
d
−
=
r
o
r
d
r
- przesunięcie punktu w układzie
S
’
względem
S
2) punkt poruszający się w S
w czasie
dt
•
r
r
zmieniło się o
r
d
r
•
układ S’ obrócił się o
φ
r
d
o
S
S
r
d
r
d
r
d
r
r
r
−
=
)
(
)
'
(
'
'
0
r
d
r
d
r
r
r
×
=
ϕ
5/ 4
PRĘDKOŚĆ W UKŁADZIE OBRACAJĄCYM SIĘ
ω
ϕ
r
r
=
dt
d
o
S
S
r
d
r
d
r
d
r
r
r
−
=
)
(
)
'
(
'
'
r
)
(
)
'
(
'
r
r
r
r
×
−
=
φ
d
r
d
r
d
S
S
( ) ( )
'
r
'
'
r
r
r
×
−
=
dt
d
S
dt
r
d
S
dt
r
d
φ
( ) ( )
'
r
'
'
r
r
r
r
×
+
=
ω
r
S
dt
d
r
S
dt
d
Przekształcenie się operatora pochodnej po czasie
przy przejściu od opisu ruchu w układzie inercjalnym
S do opisu ruchu w układzie obracającym się S
’
:
×
+
=
=
ω
r
'
ˆ
ˆ
S
S
dt
d
dt
d
'
O
O
.
'
r
'
r
r
r
r
×
+
=
ω
S
S
v
v
bo
( )
S
v
r
S
dt
d
r
r
=
a
( )
'
'
'
S
v
r
S
dt
d
r
r
=
5/ 5
PRZYSPIESZENIE W UKŁADZIE OBRACAJĄCYM SIĘ
'
'
ˆ
'
ˆ
ˆ
ˆ
r
O
O
r
O
O
r
r
=
×
+
⋅
×
+
=
⋅
'
r
'
'
'
r
r
r
r
r
ω
ω
S
S
S
S
dt
r
d
dt
d
dt
r
d
dt
d
( )
( )
( )
( ) ( )
(
)
'
r
'
'
'
'
'
'
'
'
2
2
2
2
r
r
r
r
r
r
r
r
r
r
×
×
+
×
+
×
+
×
+
=
ω
ω
ω
ω
ω
S
dt
r
d
S
dt
r
d
r
S
dt
d
S
dt
r
d
S
dt
r
d
0
=
ω
dt
d
r
bo
ω
r
= const.
( ) ( )
( )
(
)
'
r
'
'
2
'
'
2
2
2
2
r
r
r
r
r
r
r
×
×
+
×
+
=
ω
ω
ω
S
dt
r
d
S
dt
r
d
S
dt
r
d
czyli:
)
'
r
(
2
'
'
r
r
r
r
r
r
r
×
ω
×
ω
+
×
ω
+
=
S
S
S
v
a
a
5/ 6
SIŁY W UKŁADZIE OBRACAJĄCYM SIĘ
)
'
r
(
2
'
'
r
r
r
r
r
r
r
×
ω
×
ω
+
×
ω
+
=
S
S
S
v
a
a
S
S
a
m
F
r
r
=
'
'
S
S
a
m
F
r
r
=
)
'
r
(
2
'
'
r
r
r
r
r
r
r
×
ω
×
ω
−
×
ω
−
=
m
v
m
F
F
S
S
S
5/ 7
1. SIŁA ODŚRODKOWA
)
'
(
r
m
F
o
r
r
r
r
×
ω
×
ω
−
=
•
wartość:
R
m
=
cos
r
)
(
2
2
ω
ϕ
ω
=
×
ω
×
ω
m
r
m
r
r
r
)
cos
=
(sin
R,
=
cos
r
Θ
α
ω
Θ
ω
=
×
ω
r
r
r
)
(
r
r
r
r
×
ω
⊥
ω
•
kierunek równoległy do
R
r
•
zwrot od osi obrotu
siła odśrodkowa na Ziemi (r = 6370 km)
ω
π
π
=
=
⋅
≈
⋅
−
−
2
2
24 3600
7 3 10
5
1
T
s
s
,
ω
2
r = 0,034 ms
-2
, na równiku
a
O
= 0,3 % g
5/ 8
2. SIŁA CORIOLISA
ω
ω
r
r
r
r
r
×
=
×
−
=
'
'
2
2
S
S
C
v
m
v
m
F
1)
Ciała poruszające się pionowo
Na ciało spadające na półkuli północnej działa
siła Coriolisa skierowana na wschód.
F
C
= 2 v
ω
sin
α
= 2 v
ω
cos
ϕ
pozioma
składowa
siły
odśrodkowej
skierowana
jest na
południe
5/ 9
SIŁA CORIOLISA
ω
ω
r
r
r
r
r
×
=
×
−
=
'
'
2
2
S
S
C
v
m
v
m
F
2)
Ciała poruszające się w poziomie.
h
r
ω
ω
ω
r
r
r
+
=
ch
r
a
v
r
=
×
−
'
2
ω
- przyspieszenie horyzontalne
cr
h
a
v
r
=
×
−
'
2
ω
- przyspieszenie „radialne”
ω
ω
r
=
sin
Θ
Składowa horyzontalna
a
r
powoduje odchylenie
•
w prawo na półkuli północnej
•
w lewo na półkuli południowej
Dla v = 100 m/s a
c
≈
1,5
⋅
10
-2
ms
-2
około 1 % g
5/10
SKUTKI SIŁY CORIOLISA