LABORATORIUM MECHANIKI EKSPERYMENTALNEJ
Instrukcja do ćwiczenia
1a
Wyznaczanie momentów bezwładności elementów
maszyn metodą wahadła skrętnego
Cel
ć
wiczenia
Celem
ć
wiczenia jest zapoznanie z eksperymentalnymi i analitycznymi metodami
wyznaczania momentów bezwładno
ś
ci cz
ęś
ci maszyn. W ramach realizowanego
ć
wi-
czenia wykorzystuje si
ę
metod
ę
wahadła skr
ę
tnego.
Literatura
1.
J.Leyko, Mechanika Ogólna, tom II, rozdz. VII.
2.
K.Zarankiewicz, Mechanika Teoretyczna, tom III, rozdz. X.
Zagadnienia kontrolne
1. Definicje momentów bezwładno
ś
ci ciała sztywnego:
a) wzgl
ę
dem płaszczyzny,
b) wzgl
ę
dem osi,
c) wzgl
ę
dem punktu.
2. Moment dewiacyjny ciała sztywnego.
3. Umiej
ę
tno
ść
wyznaczenia sposobem analitycznym momentów bezwładno
ś
ci pro-
stych ciał jednorodnych, jak: walec, kula, sto
ż
ek, sto
ż
ek
ś
ci
ę
ty itp.
4. Twierdzenie Steinera.
5. Analityczne wyznaczenie momentów bezwładno
ś
ci ciała zło
ż
onego z prostych ele-
mentów.
Uwaga. Instrukcja dotyczy podstaw samego
ć
wiczenia. Aby opanowa
ć
powy
ż
sze
zagadnienia nale
ż
y si
ę
gn
ąć
do podanej literatury.
Podstawy teoretyczne dotycz
ą
ce przeprowadzenia eksperymentu
Moment bezwładno
ś
ci wzgl
ę
dem osi informuje nas jak rozło
ż
ona jest masa obra-
caj
ą
cego si
ę
ciała wokół osi obrotu. Jest to wielko
ść
stała dla danego ciała sztywne-
go i przyj
ę
tej osi. W opisywanej metodzie moment bezwładno
ś
ci wyznacza si
ę
eks-
perymentalnie badaj
ą
c okres drga
ń
skr
ę
tnych badanego elementu zamocowanego
za pomoc
ą
cienkiego pr
ę
ta do wahadła o znanym momencie bezwładno
ś
ci. Schema-
tycznie stanowisko pomiarowe przedstawia rysunek 1
d
J
u
J
l
Rys. 1. Schemat stanowiska do badań drgań skrętnych wahadła
W dalszej cz
ęś
ci instrukcji przyj
ę
to nast
ę
puj
ą
ce oznaczenia:
Ju – moment bezwładno
ś
ci wahadła wzgl
ę
dem osi pr
ę
ta
J – moment bezwładno
ś
ci badanego elementu wzgl
ę
dem tej samej osi
k – stała spr
ęż
ysto
ś
ci pr
ę
ta
ϕ
– k
ą
t skr
ę
cenia pr
ę
ta.
Dodatkowo zakłada
ć
b
ę
dziemy,
ż
e tłumienie układu (na skutek tarcia we-
wn
ą
trz materiałowego, oporów ruchu w powietrzu itp.) jest pomijalnie małe.
Równanie dynamiczne ruchu obrotowego przedstawionego układu bez tłumie-
nia i działania momentów sił zewn
ę
trznych (drgania nietłumione swobodne) ma po-
sta
ć
:
(
)
0
=
+
+
ϕ
ϕ
k
J
J
u
&
&
Stała spr
ęż
ysto
ś
ci pr
ę
ta okre
ś
lona jest zale
ż
no
ś
ci
ą
:
l
GI
k
=
gdzie: G – moduł spr
ęż
ysto
ś
ci poprzecznej materiału pr
ę
ta,
I – biegunowy moment bezwładno
ś
ci przekroju pr
ę
ta.
Równanie ruchu mo
ż
emy przekształci
ć
do postaci:
0
2
=
+
ϕ
ω
ϕ
&
&
gdzie:
ω
– cz
ę
sto
ść
drga
ń
swobodnych, oraz:
Wykorzystuj
ą
c zale
ż
no
ść
pomi
ę
dzy okresem drga
ń
T
, który jest bezpo
ś
rednio
mierzalny, a cz
ę
sto
ś
ci
ą
otrzymamy:
GI
l
J
J
T
u
)
(
2
2
+
=
=
π
ω
π
(1)
Rozpatruj
ą
c wahadło bez badanego elementu otrzymamy analogicznie:
GI
l
J
T
u
u
π
2
=
(2)
Z równa
ń
(1) i (2) otrzymujemy:
−
=
1
2
2
u
u
T
T
J
J
(3)
Aby wyznaczy
ć
szukany moment bezwładno
ś
ci elementu nale
ż
y przyj
ąć
moment
wahadła jako:
]
[
10
)
1
,
0
4
,
3
(
2
3
kgm
J
u
−
⋅
±
=
.
Oszacowanie niepewno
ś
ci pomiarowej
Masowy moment bezwładno
ś
ci J wyznaczamy metod
ą
po
ś
redni
ą
wykorzystuj
ą
c
warto
ś
ci wielko
ś
ci mierzonych bezpo
ś
rednio i odpowiedni
ą
zale
ż
no
ść
pomi
ę
dzy wiel-
ko
ś
ciami.
Ogólna zale
ż
no
ść
okre
ś
laj
ą
ca jak si
ę
przenosz
ą
bł
ę
dy wielko
ś
ci mierzonych na
wyznaczan
ą
po
ś
rednio wielko
ść
, przy zało
ż
eniu niezale
ż
no
ś
ci bł
ę
dów wielko
ś
ci mie-
rzonych, przedstawia si
ę
nast
ę
puj
ą
co
1
:
2
2
...
∆
∂
∂
+
+
∆
∂
∂
=
∆
z
z
y
x
x
y
y
(4)
gdzie y(x,..z) jest wielko
ś
ci
ą
wyznaczan
ą
metod
ą
po
ś
redni
ą
na podstawie pomiaru
warto
ś
ci x,...z.
Stosuj
ą
c wzór (4) niepewno
ść
oszacowania momentu bezładno
ś
ci elementu
wzgl
ę
dem osi pr
ę
ta wynosi:
2
2
2
2
3
2
2
2
1
2
2
∆
−
+
∆
+
∆
=
∆
u
u
u
u
u
u
u
J
T
T
T
T
J
T
T
T
TJ
J
]
[
2
m
kg
⋅
(5)
gdzie:
u
u
J
T
T
∆
∆
∆
,
,
s
ą
niepewno
ś
ciami pomiarowymi odpowiednich wielko
ś
ci.
1
Aby poszerzyć wiedze z tego zakresu sięgnij po książkę: John R. Taylor; Wstęp do analizy błędu pomiarowego;
PWN Warszawa 1999 i późniejsze wydania (rozdział 3).
)
(
)
(
u
u
J
J
l
GI
J
J
k
+
=
+
=
ω
Przebieg
ć
wiczenia
Opis kolejnych kroków, które nale
ż
y wykona
ć
znajduje si
ę
w arkuszu sprawozda-
nia. Poni
ż
ej zwrócono uwag
ę
na pewne istotne zagadnienia.
•
Nale
ż
y zmierzy
ć
czas co najmniej 10 wahni
ęć
elementu
•
Ka
ż
dy pomiar nale
ż
y powtórzy
ć
20 razy.
•
G
ę
sto
ś
ci materiałów niezb
ę
dne do analitycznych oblicze
ń
momentu bezwład-
no
ś
ci podane s
ą
w zamieszczonej ni
ż
ej tabeli.
•
We wnioskach nale
ż
y si
ę
ustosunkowa
ć
do otrzymanych wyników, a w szcze-
gólno
ś
ci ró
ż
nic pomi
ę
dzy warto
ś
ciami uzyskanymi z oblicze
ń
analitycznych
oraz z eksperymentu, uwzgl
ę
dniaj
ą
c przy tym oszacowanie niepewno
ś
ci po-
miarowej.
Materiał
G
ę
sto
ść
[kg/m
3
]
Mosi
ą
dz
8500
Stal
7800
Bakelit
1100-1600
Ebonit
1400-1800
Duraluminium
2750