Ćwiczenie 6 - Wyznaczanie współczynnika tarcia czopowego 

 
1. Omówić doświadczalną metodę wyznaczania współczynnika tarcia czopowego; 
 
- zmierzyć parametry (r i l) wahadła, 
- włączyć silnik napędowy i za pomocą potencjometru ustawić zadaną wartość prędkości obrotowej 
czopa wahadła, 
- po ustaleniu się drgań okresowych wahadła określić wartości eksperymentalne wychyleń ramienia 
wahadła od położenia pionowego, 
- określić położenie środka drgań wahadła  







 



2

 

przy drganiach ustalonych, 
- wyznaczyć średni współczynnik tarcia czopowego. 
 
2. Budowa łożyska ślizgowego; 
 
Łożysko ślizgowe – łożysko nie posiadające ruchomych elementów pośredniczących. Czop wału lub 
inny obrotowy element jest umieszczony w cylindrycznej panewce z pasowaniem luźnym. 

 

 
3. Długość zredukowana wahadła; 
 
Długość zredukowana – jeden z parametrów wahadła fizycznego. Jest to taka długość wahadła 
matematycznego, które wykonuje drgania o takim samym okresie jak dane wahadło fizyczne. 
Wartość długości zredukowanej wyraża się równaniem 
 









 

gdzie: 
I – moment bezwładności wahadła względem osi obrotu (kg·m2), 
m – masa wahadła (kg), 
a – odległość od osi obrotu do środka ciężkości (m). 
 
 
 

Znajomość długości zredukowanej wahadła fizycznego pozwala na obliczenie jego okresu ze wzoru na 
okres wahadła matematycznego 
 

  2







 

 
gdzie: 
g – przyspieszenie ziemskie (m/s2). 
Aby wyznaczyć długość zredukowaną, wykorzystuje się właściwość wahadła fizycznego polegającą na 
tym, że jeśli wahadło zawieszone jest na osi przechodzącej przez punkt A, a następnie przez punkt B 
posiada ten sam okres, wówczas odległość między tymi punktami jest długością zredukowaną tego 
wahadła. Właściwość ta wykorzystywana jest w wahadle rewersyjnym. 
 
4. Drgania samowzbudne; 
 
Drgania samowzbudne charakteryzują się tym, że występują bez udziału zewnętrznych sił 
wymuszających, a mimo to energia jest doprowadzona do układu. Dopływ energii jest sterowany 
przez sam ruch układu drgającego. Amplituda i częstość drgań samowzbudnych określone są 
parametrami samego układu (nie zależy od warunków początkowych). Najbardziej charakterystyczną 
cechą drgającego układu samowzbudnego jest uzupełnianie energii utraconej na skutek 
występującego tarcia. 
 
5. Rodzaje tarcia; 
 
Tarcie (pojęcie fizyczne) (opory ruchu) to całość zjawisk fizycznych towarzyszących przemieszczaniu 
się względem siebie dwóch ciał fizycznych (tarcie zewnętrzne) lub elementów tego samego ciała 
(tarcie wewnętrzne) i powodujących rozpraszanie energii podczas ruchu. 
 
Podstawowy podział tarcia: 
- tarcie zewnętrzne 

- tarcie ślizgowe 

- tarcie spoczynkowe (tarcie statyczne) 
- tarcie ruchowe (tarcie kinetyczne) 

 

- tarcie toczne 

- tarcie wewnętrzne