1
MIERNICTWO ELEKTRYCZNE - analogowe
Program wykładu
•
Technika pomiarów i podstawy rachunku błędów
•
Rodzaje mostków pomiarowych ze szczególnym uwzględnieniem mostków
wysokonapięciowych
•
Przekładnik prądowy i napięciowy
•
Stany pracy normalnej i awaryjnej przekładników
•
Pomiary mocy czynnej i biernej w układach z przekładnikami prądowymi
i napięciowymi
•
Pomiary energii
•
Zasady pomiaru wielkości nieelektrycznych
•
Przetworniki tensometryczne, temperatury, ciśnienia i drgań
Literatura
1.
Chwaleba A., Poniński M., Siedlecki A., Metrologia elektryczna, WNT, Warszawa,
1994
2.
Zatorski A., Rozkrut A., Miernictwo elektryczne - materiały do ćwiczeń
laboratoryjnych, Wydawnictwo AGH, 1994
3.
Rylski A., Metrologia II, Wydawnictwo Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów 2000
4.
Ratyńska J., Zarys miernictwa elektrycznego i elektronicznego, Wydawnictwo
Politechniki Radomskiej, Radom 2002
2
Metrologia - dziedzina wiedzy, zajmująca się pomiarami.
Pomiary - doświadczenia, których wynikiem są zarówno oceny jakościowe jak i ilościowe.
Istotą każdego pomiaru jest porównanie wartości mierzonej z wzorcem miary tej wielkości.
Wzorce są to narzędzia pomiarowe odtwarzające jednostki miary lub ich wielokrotności. Od
wzorców wymaga się niezmienności w czasie, dużej dokładności, łatwego odtwarzania
i stosowania.
Wzorce charakteryzują się następującymi parametrami:
• nominalna miara wzorca
• niedokładność miary wzorca
• okres zachowania niedokładności miary wzorca
• warunki, w których miara i dokładność są zachowane
Przykłady wzorców miar
•
wzorce napięcia
•
wzorce rezystancji
•
wzorce pojemności i indukcyjności
•
wzorce czasu i częstotliwości
Ogniwo Westona
Umieszczone jest w szklanym naczyniu, w które wtopione są platynowe elektrody. Dodatni
i ujemny biegun ogniwa stanowią odpowiednio rtęć (Hg) i amalgamat kadmu (Cd 9-Hg),
natomiast elektrolitem jest nasycony roztwór siarczanu kadmowego (CdSO4 ).
Ogniwo wzorcowe Westona
Dla temperatury 20
0
C wartość napięcia na zaciskach ogniwa jest równa 1,018636V.
Z ogniwa nie należy pobierać prądu przez dłuższy czas. Największy dopuszczalny,
krótkotrwały prąd pobierany wynosi 1µA. Ogniwo wyładowywane w ciągu 3 min prądem
20µA odzyskuje właściwe napięcie dopiero po 3h. Pobór prądu przekraczającego 100µA
powoduje uszkodzenie ogniwa. Ogniwa nasycone Westona są wrażliwe na wstrząsy
i wibracje.
Oporniki wzorcowe
Użytkowe wzorce rezystancji stanowią oporniki wykonane z drutu i taśm rezystancyjnych.
Podział wzorców rezystancji:
- wzorce nienastawne, odtwarzające jedną wartość rezystancji - zwane opornikami
wzorcowymi
- wzorce nastawne, odtwarzające wiele wartości rezystancji - zwane opornikami dekadowymi.
3
Elementy rezystancyjne oporników wzorcowych wykonuje się ze stopów miedzi znanych pod
nazwami handlowymi manganin i nikrothal, charakteryzujące się niskim współczynnikiem
temperaturowym rezystancji.
Schemat elektryczny oraz budowa opornika wzorcowego
Oporniki wzorcowe mają po dwie pary zacisków prądowych i napięciowych.
Zaciski prądowe służą do doprowadzenia prądu do opornika, a zaciski napięciowe do pomiaru
napięcia na oporniku. Stosowanie zacisków prądowych i napięciowych zmniejsza błędy
spowodowane rezystancjami przejścia na styku przewodów łączących i zacisków, zwłaszcza
tam, gdzie są one porównywalne z wartością rezystancji opornika wzorcowego.
TECHNIKA WYKONYWANIA POMIARÓW PRZYRZĄDAMI ANALOGOWYMI
Przyrząd magnetoelektryczny
Zasada działania przyrządu magnetoelektrycznego opiera się na oddziaływaniu pola
magnetycznego magnesu trwałego na cewkę z prądem elektrycznym, do którego
przymocowana jest wskazówka.
4
Przyrząd elektromagnetyczny
Zasada działania miernika elektromagnetycznego polega na oddziaływaniu pola
magnetycznego cewki przewodzącej prąd, na ruchomy rdzeń ferromagnetyczny umieszczony
w tym polu. Wskazówka połączona z rdzeniem wskazuje wartość prądu przepływającego
przez cewkę. Im większy prąd przepływa przez cewkę, tym silniej jest wciągany rdzeń, tym
większy jest moment i większe odchylenie wskazówki.
Symbole stosowane do opisu przyrządów analogowych
Oznaczenie
symboliczne
Rodzaj mierzonego przez ustrój pomiarowy prądu
Stały
Przemienny
Stały i przemienny
Oznaczenie
symboliczne
Poziome położenie pracy przyrządu
Pionowe położenie pracy przyrządu
Skośne położenie pracy przyrządu, np. 60°
1,5
Wskaźnik klasy dokładności
Napięcie probiercze 500V
5
Napięcie probiercze większe niż 500V (np. 2 kV)
Przyrząd nie podlegający próbie wytrzymałości elektrycznej izolacji
Oznaczenie
symboliczne
Nazwa ustroju pomiarowego
Magnetoelektryczny z magnesem stałym
Magnetoelektryczny z prostownikiem
Magnetoelektryczny ilorazowy
Elektromagnetyczny
Elektrodynamiczny
Ferrodynamiczny
Typowe zastosowania
Prąd stały
Prąd przemienny
V
A
Ω
-----------
W
Var
-----------
6
Błąd pomiarów analogowych
Rys. 1. Definicja błędu pomiaru
)
(t
f
≠
∆
- błąd statyczny,
)
(t
f
=
∆
- błąd dynamiczny
Błąd
∆
pomiaru powstaje wskutek niedoskonałości narzędzi pomiarowych, nieodpowiednich
warunków pomiaru oraz nieumiejętności obserwatora.
BŁĘDY PRZYRZĄDÓW ANALOGOWYCH
Błąd bezwzględny
r
m
W
W
−
=
∆
Błędem bezwzględnym posługujemy się do określenia dokładności wyniku pomiaru i jego
zaokrąglenia. Błąd ten nie nadaje się do porównywania różnych wyników pomiarów lub
porównywania narzędzi o różnych zakresach pomiarowych.
Błąd względny
%
100
⋅
∆
=
m
W
δ
Błąd ten stosowany jest do określania dokładności narzędzi i metod pomiarowych
Właściwości pomiarowe przyrządów pomiarowych określa się za pomocą
klasy dokładności
0.1, 0.2 – przyrządy laboratoryjne
0.5, 1.0, 1.5 – przyrządy techniczne
> 1.5 – wskaźniki
Klasa dokładności
%
100
max
⋅
∆
=
zakres
kl
7
Maksymalny błąd jaki może popełnić przyrząd w dowolnym miejscu skali, podzielony przez
zakres pomiarowy przyrządu i pomnożony przez 100.
Klasa dokładności określa błąd podstawowy przyrządu pomiarowego w jego normalnych
warunkach użytkowania.
Wskazania przyrządu pracującego w warunkach różniących się od normalnych mogą być
obarczone błędami dodatkowymi
Przykład
Woltomierzem o klasie dokładności równej 0,5 i zakresie pomiarowym wynoszącym 100V
zmierzono:
a)
1V
b)
20V
c)
80V
d)
100V
Obliczyć błąd pomiaru napięcia dla każdego z powyższych przypadków.
100
zakres
kl
⋅
=
∆
=
V
5
.
0
100
100
5
,
0
=
⋅
a)
%
50
%
100
1
5
.
0
=
⋅
=
δ
b)
%
5
.
2
%
100
20
5
.
0
=
⋅
=
δ
c)
%
625
.
0
%
100
80
5
.
0
=
⋅
=
δ
d)
%
5
.
0
%
100
100
5
.
0
=
⋅
=
δ
Wniosek
Należy tak dobierać zakres pomiarowy przyrządów, aby wskazówka znajdowała się przy
końcu skali.
Błędy pomiarów pośrednich
)
...,
,
,
(
2
1
n
x
x
x
f
- relacja pośrednia określająca wielkość mierzoną
n
- liczba przyrządów pomiarowych
dla
3
≤
n
n
n
x
x
f
x
x
f
x
x
f
F
∆
⋅
∂
∂
+
+
∆
⋅
∂
∂
+
∆
⋅
∂
∂
=
∆
...
2
2
1
1
dla
3
>
n
8
2
2
2
2
2
1
1
...
∆
⋅
∂
∂
+
+
∆
⋅
∂
∂
+
∆
⋅
∂
∂
=
∆
n
n
x
x
f
x
x
f
x
x
f
F
Przykład
Obliczyć błąd pośredniego wyznaczenia wartości rezystancji w oparciu o pomiar napięcia
i prądu.
I
U
R
=
I
I
U
U
I
I
I
R
U
U
R
R
∆
⋅
−
+
∆
⋅
=
∆
⋅
∂
∂
+
∆
⋅
∂
∂
=
∆
2
1
I
I
U
U
I
R
∆
⋅
+
∆
⋅
=
∆
2
1
/
R
1
⋅
I
I
U
R
U
I
R
R
R
∆
⋅
⋅
+
∆
⋅
⋅
=
∆
2
1
1
1
I
I
U
U
I
U
I
U
I
R
R
∆
⋅
⋅
+
∆
⋅
⋅
=
∆
2
1
I
I
U
U
R
R
∆
+
∆
=
∆
I
U
R
δ
δ
δ
+
=