plik

studenci.pl

Haręzga Karolina, Leszczyńska Patrycja

Dzieci uwielbiają bajki. Proszą o ich opowiadanie lub czytanie. Dlaczego bajki są ulubioną
ich lekturą? Gdzie tkwi przyczyna ich popularności? Czy w tym, że w jesienne czy zimowe
wieczory rodzice  w bliskości  z dzieckiem  wyczarowują  niezwykłe  wydarzenia  i razem z
dziećmi przeżywają smutki i radości bohaterów? Czy w samym utworze literackim?
Pojęcia   bajka   i   baśń   są   używane   zamiennie,   chociaż   jako   nazwy   typologiczne   utworów
literackich   mają   inne   znaczenie.   Bajka   jest   krótkim   utworem,   najczęściej   poetyckim   o
charakterze satyrycznym lub dydaktycznym,  a baśń – opowiadaniem narracyjnym, zwykle
folklorystycznym, w którym zachowany jest obiektywny stosunek narratora do opisywanych
wydarzeń. Charakterystyczną wspólną cechą bajki i baśni jest możliwość magicznej zmiany
rzeczywistości.
Szczególna   rola   bajki   polega   na   tym,   że   z   jednej   strony   zaspokaja   potrzeby   poznawcze,
umożliwia zrozumienie otaczającego świata, z drugiej zaś wyzwala przyjemne emocje i – co
najważniejsze – ma „moc” obniżania lęków. Bajki to najbliższe dziecku utwory, w których
świat realny miesza się z fantastycznym i razem tworzą zrozumiałą rzeczywistość. Dziecko
zapoznaje   się   w   nich   z   sytuacjami   wzbudzającymi   niepokój   oraz   znajduje   cudowne
rozwiązanie   problemów.   W   świecie   bajek   można   spotkać   przyjaciół,   przeżyć   wspaniałe
przygody, a przede wszystkim pozbyć się lęku. Rozwiązanie trudnych emocjonalnie sytuacji
może okazać się – dzięki bajkom – przyjemne, a nawet radosne. Bajki, jak inne utwory dla
dzieci,   oddziałują   na   procesy   poznawcze,   wskazują   cele,   wartości,   sens   egzystencji.   W
warstwie emocjonalnej bajka umożliwia przeżywanie różnych stanów, wyzwala empatię, ale
przede   wszystkim   redukuje   lęk.   Sytuacje,   jakie   zdarzają   się   w   czarodziejskim   świecie,
wzbudzają   przyjemne   napięcie   emocjonalne,   „dreszczyk   emocji”.   Mały   czytelnik   wie,   że
bohaterowi nic nie zagraża, że wszystko rozgrywa się w umownym, bajkowym świecie. Gdy
bohater odnosi sukces i wszystko dobrze się kończy, pobudzenie jest redukowane, przynosząc
czytelnikowi ulgę i zadowolenie. Dzieci nie lubią opowiadań kończących się źle; pozostawia
to niepokój, co do losu własnego i innych. Wytłumaczyć to zjawisko możemy w oparciu o
mechanizm empatii.
Najważniejsza rola bajki polega na możliwości redukowania lęku. Dziecko identyfikując się z
bohaterem   zaspakaja   zastępczo   potrzeby   najważniejsze   dla   rozwoju,   a   mianowicie
bezpieczeństwa, miłości, przynależności i uznania. Buduje także pozytywny obraz samego
siebie,   ponieważ   w   czarodziejskim   świecie   bohater   odnosi   sukces,   zwycięża   wszystkie
przeszkody.   Mechanizm   identyfikacji   prowadzący   do   utożsamiania   się   z   bohaterem
umożliwia  otrzymanie  zastępczych  wzmocnień,  wsparcia,  daje poczucie  siły,  a w efekcie
obniża lęk i tworzy podstawy dobrej samooceny. Dziecko wyobraża sobie bohatera wiedzione
sugestiami autora, jednak ów obraz jest jednocześnie jego samodzielnym aktem kreacji. W
momencie,   gdy   bohater   ma   już   swoją   tożsamość,   zachodzi   interakcja   między   nim   a
dzieckiem.   Początkowo   dziecko   traktuje   bohatera   jak   osoby   znane   z   innych   kontaktów
społecznych.   Później   następuje   proces   internalizacji.   Interakcja   ta   stymuluje   procesy

studenci.pl

poznawcze i emocjonalne dziecka poprzez przeżywanie i uwewnętrznienie nowych sposobów
działania i nowych cech. Z wolna dziecko przyjmuje wzory zachowań, cechy osobowości
bohatera, „staje się” nim samym. Tak właśnie, dzięki interakcji z bohaterem bajki, jakaś jego
część pozostaje „na zawsze”, decydując o następnych wyborach, wpływając na kształtowanie
się osobowości dziecka. I tak jak ważne osoby w życiu dziecka mają wpływ na kształtowanie
się jego osobowości, tak i bohaterowie bajek, a potem innych  utworów literackich mogą
również w znaczący sposób oddziaływać. W wyobraźni dziecko jest głównym bohaterem i
ono przeżywa coraz to nowe sytuacje, które kończą się sukcesem – już według własnego
scenariusza. Tutaj zaczynają się marzenia i każde życzenie może być spełnione.
Czynniki,   które   facylitują   proces   identyfikacji,   są   wzory   zachowań,   jakie   nie   są   dziecku
znane. Chłonność i wrażliwość na te wzory w okresie dzieciństw są szczególne i wynikają
prawdopodobnie   z   małego   repertuaru   zachowań.   Bodźce   słuchowe   silniej   oddziałują   na
dziecka,   bo   w   wyobraźni   może   je   łatwiej   przybliżyć   do   siebie,   upodobnić   i   osadzić   we
własnej realnej sytuacji. Przeżywane emocje napięcia, a potem ich redukcja utrwalają proces
identyfikacji.   Dziecko   wybiera   bohatera   najbardziej   do   siebie   podobnego,   to   znaczy
znajdującego się w analogicznej sytuacji czy mającego niezaspokojone te same potrzeby. Jak
głodna osoba poszukuje pożywienie, tak dziecko szuka w bajkach zastępczego zaspokojenia
własnych   potrzeb.   Identyfikacja   z   bohaterem   i   osiągnięcie   sukcesu  pozwalają   dziecku   na
tworzenie   pozytywnego   obrazu   samego   siebie.   Abraham   Maslow   pisze,   że   „jednym   z
podstawowych dążeń osobowości jest dążenie do stabilnej, wysokiej samooceny”.
Innym mechanizmem powodującym redukcję lęku za pośrednictwem bajek jest opisywanie
przerażających   sytuacji,   które   wzbudzają   poczucie   zagrożenia,   ale   które   nie   wyrządzają
dziecku żadnej szkody. Bodźce te tracą wówczas zdolność wzbudzania strachu i następuje
wygaszenie   reakcji.   W   horrorach   czy   innych   opowieściach   grozy   wydarzenia   są   tak
przedstawione,   by   urealnić   tok   akcji;   czytelnik   powinien   wierzyć,   że   nie   jest   to   fikcja
literacka. W bajkach natomiast są inne reguły: wystarczy być prawym, by nic nie zagrażało,
bo jeśli wydarzy się coś złego, to dobre wróżki pomogą wyjść zwycięsko z tarapatów.
Bajki   redukując   napięcie   wyzwalają   od   lęku.   Dzieci,   które   muszą   zastępczo   zaspakajać
potrzeby miłości, bezpieczeństwa czy uznania, mogą uciekać w świat bajek i marzeń. Jeśli
dziecko skupi się wyłącznie na fantazjowaniu i życiu w „świecie bajek”, a uciekać będzie od
rozwiązywania realnych problemów, to ten mechanizm obronny przyniesie chwilową ulgę
pozornie   tylko   przystosowując   do   sytuacji   trudnych,   wtórnie   natomiast   pogłębi   trudności
dziecka. Bajka, albo inaczej „świat książek”, pomoże dziecku zastępczo zaspokoić potrzeby,
jednak sukces musi ono nauczyć się osiągać w realnym świecie. Utwory literackie mogą tylko
pomóc, dać wsparcie, ale budowanie samooceny dokonuje się w realnej rzeczywistości.
Dzieci   wychowywane   w   rodzinie   z   problemami   alkoholowymi   permanentnie   przeżywają
sytuacje zagrożenia  fizycznego  i psychicznego.  Nie tylko  są często karane, poniżane,  ale
także   obawiają   się   kompromitacji.   Nie   sposób   wymienić   wszystkich   sytuacji   zagrożenia,
jakim codziennie są poddawane. Rodzi to często lęk i gniew. Wybuchy złości, gniewu, czy
też tłumienie tych emocji przyczyniają się do powstania poczucia winy, wstydu, krzywdy, co
zwrotnie   również   nasila   lęk.   Tak,   więc   dzieci   te   ciągle   przeżywają   negatywne   emocje.
Rodzina   z   problemem   alkoholowym   „naznacza”   dziecko   jako   gorsze.   Już   w   wieku
przedszkolnym   wie   ono,   że   alkoholizm   budzi   potępienie   i   odrzucenie   społeczne,   a   więc
przynależność do takiej rodziny staje się źródłem kolejnej frustracji, powoduje kształtowanie
niskiego poczucia własnej wartości.
Jak   wynika   z   powyższych   rozważań,   dzieci   wychowujące   się   w   rodzinach   z   problemem
alkoholowym stale doznają lęku, przez co kształtuje się u nich poczucie mniejszej wartości.
Poczucie to wtórnie nasila lęk i na zasadzie sprzężenia zwrotnego ów lęk generuje niską
samoocenę   (składnik   obrazu   samego   siebie).   Wszystko   to   prowadzi   do   kształtowania   się
osobowości   lękowej.   Każda   nowa   sytuacja,   osoba,   zdarzenie   sygnalizują   zagrożenie   i

studenci.pl

niepowodzenie.   Wykształcenie   się   stałej   cechy   osobowości,   jaką   jest   dominacja   lęku,
prowadzi do zaburzeń w przystosowaniu społecznym oraz powoduje przeżywanie przykrych
emocji.   Lękowym   emocjom   towarzyszy   komponenta   wegetatywna:   zaczerwienienie   lub
zblednięcie,  wzmożona   potliwość,  przyspieszenie   akcji   serca,  wzmożone   napięcie   mięśni,
drżenie, nasilona perystaltyka jelit, parcie na kał i mocz itp. Behawioralne objawy napięcia
sprowadzają   się   głównie   do   nadruchliwości,   w   krańcowych   przypadkach   chaosu   w
działaniach;   dziecko   jest   męczliwe,   często   destrukcyjne.   W   końcu   występuje   apatia   jako
wyraz   wyczerpania   sił   obronnych   dziecka.   Wykształcają   się   nawyki   ruchowe,   których
nieświadomym celem jest redukcja napięcia, np. wyrywanie włosów, obgryzanie paznokci.
Konsekwencjami długotrwałego napięcia emocjonalnego są zaburzenia nerwicowe i choroby
psychosomatyczne.
Uogólniając  należy  stwierdzić,  że   wychowywanie   w   rodzinie   z  problemem   alkoholowym
sprzyja tworzeniu osobowości lękowej z silnie zaznaczonym poczuciem mniejszej wartości.
Występujące   zaburzenia   nerwicowe,   psychosomatyczne,   niedostosowanie   społeczne   są
przejawem tych wewnętrznych dolegliwości. To, jaką formę ujawniania się przybiorą lęk i
poczucie niższej wartości, zależy od wielu czynników – zachowania się rodzica pijącego i
tego,   który   nie   pije,   indywidualnych   predyspozycji   dziecka,   doświadczenia,   stosunku
otoczenia do rodziny i do dziecka itp. Rodzic, który nie pije (często jest to matka), może całą
swą miłość przelać na dzieci, kompensując w ten sposób nieudane życie małżeńskie, czy też
fakt pijaństwa ojca. Matka przyjmuje rolę ofiary i w ten sposób bardzo mocno wiąże dzieci ze
sobą.  Rodzeństwo  tez  może   być  bardzo  silnie   ze  sobą  związane   w  opozycji   do pijącego
rodzica. Również rodzic alkoholik może w okresach trzeźwości obdarzać dzieci szczególną
miłością i akceptacją, jak bardzo zróżnicowane mogą być czynniki oddziałujące na dziecko w
rodzinie z problemem alkoholowym, co w efekcie powoduje różną głębokość zaburzeń.
Dzieci doświadczające ciągłego lęku i poczucia mniejszej wartości poszukują sposobów ich
redukcji. Mechanizmy obronne, jakie najczęściej stosują – poza wspomnianymi wyżej – to
zaprzeczenie, konfabulacje, uzależnienie od telewizji, gier czy ucieczka w marzenia. Są to
formy   ucieczki   w   inny   świat,   gdzie   nie   ma   rodzica   alkoholika.   Mechanizmy   te   doraźnie
redukują napięcie  wtórne, jednak pogłębiają już występujące  zaburzenia.  O tym,  że takie
mechanizmy   obronne   występują,   najczęściej   decyduje   chęć   ukrywania   faktu   picia   przez
rodzica, nie mówienie o problemie. Podobnie zachowuje się alkoholik; on również zaprzecza,
nie chce uświadomić sobie własnego problemu, często nie ma dość siły, by stawić mu czoła.
Każda   rodzina,   także   i   ta   z   problemem   alkoholowym,   wyznacza   dziecku   rolę,   oczekuje
określonych zachowań i wzmacnia je, przyczyniając się do tworzenia osobowości opisanej
przez Wegescheder, a mianowicie – bohatera rodziny, kozła ofiarnego, straconego dziecka
czy maskotki.
Jak tym dzieciom należy pomagać? Od czego zacząć ich leczenie? Pamiętając, że głównym
problemem dziecka w rodzinie, w której rodzic jest uzależniony, jest lęk i poczucie mniejszej
wartości,   należy   starać   się   obniżyć   lęk   i   pomóc   dziecku   odnosić   sukcesy   tak,   by  mogło
podnieść samoocenę. Sukces musi być realny, dokonywać się o obiektywnej rzeczywistości.
Znacząca rola przypada nauczycielom, arteterapeutom rozwijającym zdolności tych dzieci.
Powodzenie leczy ranę, bo pozytywnie wpływa na samoocenę. Dziecko będzie odporniejsze,
gdy pozna racjonalne sposoby działania i myślenia o problemie swego rodzica, pozna sposoby
radzenia sobie w sytuacjach wyzwalających lęk i poczucie wstydu. Stając się silniejszym nie
będzie zaprzeczało, ukrywało problemu, lecz racjonalnie oceni sytuację, posiądzie znajomość
innego myślenia o osobach, zdarzeniach, o sobie samym, może podejmować działania, które
– jeśli będą adekwatne do jego możliwości – zakończą się sukcesem.
Jedną z metod, które temu celowi służą, są bajki, zwłaszcza terapeutyczne (wybierają je same
dzieci). Pomagają one, bo redukują lęk głównie poprzez identyfikację z bohaterem, zastępczo
zaspakajając potrzeby i umożliwiając przeżycie sukcesu. Bajka terapeutyczna – oprócz tych

studenci.pl

wcześniej  wymienionych   – została  wzbogacona  o  nowe  elementy  redukujące  lęk.  Fabuła
dotyczy   różnych   sytuacji   wzbudzających   lęk.   Zastosowano   w   niej   następujące   sposoby
oddziaływania na bohatera bajkowego: konkretyzację i racjonalizację doznawanych lęków,
wzmacniania   poczucia   wartości,   uczenie   myślenia   pozytywnego,   powtarzanie   i   łączenie
bodźców lękotwórczych z takimi, które wywołują pozytywną reakcję emocjonalną. Metoda ta
jest przeznaczona dla dzieci w wieku od 4 do 10 lat. Bajka dostarcza dziecku informacji o
zdarzeniach i osobach wywołujących  lęk. Konkretyzacja dokonuje się poprzez wskazanie,
jakie   reakcje   emocjonalne   są   wywoływane   w   określonych   sytuacjach.   Dziecko   wówczas
wiąże przyczynę ze skutkiem emocjonalnym. Uświadomienie uczuć sprzyja ich racjonalizacji,
poza tym rozwija empatię, a lepsze rozumienie innych sprzyja rozumieniu siebie, skłania do
niesienia pomocy, rozwija tzw. Inteligencję emocjonalną. W bajkach terapeutycznych opisuje
się   doznania   emocjonalne   w   powiązaniu   z   sytuacją,   która   je   wywołała.   Racjonalizm   w
bajkach zasadza się na tym, że dziecko postrzega, iż o danej sytuacji różnie można myśleć i
jest wiele strategii działania.
Inną   techniką   stosowaną   w   bajkach   terapeutycznych   jest   wzmacnianie   poczucia   wartości
samego bohatera. Doświadcza on nagrody za właściwe rozwiązanie trudnej sytuacji. Poznaje
nowe   sposoby   zachowań,   a   także   pozytywne   rodzaje   myślenia   i   to   właśnie   sprzyja
wypracowaniu efektywnej strategii działania prowadząc do sukcesu. Inne jest wtedy myślenie
o   sytuacji   lękotwórczej,   inne   zachowanie   i   w   związku   z   tym   odmienne   przeżywanie.   W
bajkach   terapeutycznych   stosuje   się   technikę   przewarunkowania,   polegającą   na   łączeniu
bodźców negatywnych z takimi, które wywołują pozytywne reakcje, np. śmiech. Wszystkie
bajki   mają   pewne   wspólne   elementy   ułatwiające   realizację   założonych   celów.   Te   stałe
elementy to:



główny temat

– bohater opowiadania przeżywa sytuacje emocjonalnie trudne, które

wyzwalają lęk. Określony jest rodzaj doznawanych uczuć. W każdej bajce dominuje
inna sytuacja wyzwalająca lęk, np. lęk przed separacją od matki, przed bólem,
ciemnością, kompromitacją, utratą kontroli nad własnym ciałem, śmiercią czy
amputacja.



główny bohater

– to dziecko lub zwierzątko, z którym mały pacjent mógłby się

identyfikować. Radzi on sobie ze wszystkimi pojawiającymi się trudnymi sytuacjami
przy pomocy innych postaci bajkowych (zwierząt, przedmiotów), które pomagają mu
zracjonalizować problem, ukierunkowują jego aktywność i uczą adekwatnych
sposobów zachowania. W efekcie bohater postrzega siebie pozytywnie i każda bajka
kończy się skutecznym rozwiązaniem trudnej sytuacji, a tym samym uwalnia go od
lęku. Główna postać zdobywa nowe umiejętności radzenia sobie w trudnej
emocjonalnie sytuacji, ponieważ nie tylko zna sposoby postępowania, ale i potrafi
pozytywnie myśleć o sytuacji uprzednio wzbudzającej wyłącznie lęk.



inne wprowadzone postacie

– pomagają zwerbalizować lęk, uczą skutecznych

sposobów zachowań, umożliwiają głównemu bohaterowi osiągnięcie sukcesu, uczą
pozytywnego myślenia w sytuacjach lękotwórczych w kategoriach: mogę, potrafię,
chcę, nie boję się, poszukuję rozwiązań. Postacie te kreują nastrój emocjonalny pełen
miłości, serdeczności i zrozumienia, stymulują głównego bohatera do mówienia o
swoich problemach, do otwierania się.



tło opowiadania

– jest tak skonstruowane, by bajka rozgrywała się w miejscach

znanych dziecku, np. w bajkach „Ufuś” i „Perła” miejscem takim jest szpital, a w
bajkach „Zuzi-Buzi” oraz „Mrok i jego przyjaciele” – ulica. Miejsca te są tak
przedstawione, że wywołują u postaci bajkowych pogodny nastrój.

W książce „Bajki terapeutyczne dla dzieci”, Marii Molickiej znajduje się opowiadanie
zatytułowane „Księżycowy domek”. Adresowana jest właśnie do dzieci, które wychowują się
w rodzinach nękanych problemem alkoholowym. W opisywaniu poszczególnych postaci

studenci.pl

posłużono   się   metaforami.   Występują   tam   uosobione:   Burza,   Wicher,   Tęcza,   Chmurek   i
Mgiełka. Użyte  metafory są czytelne dla dzieci, które co dziennie doświadczają trudnych
sytuacji. Dla innych natomiast będzie to bajka o pogodzie. Główny temat tego tekstu dotyczy
lęków   wywołanych   przez   rodzica   alkoholika,   a   także   tych   związanych   z   poczucia   bycia
gorszym.  Główni bohaterowie tego utworu to dzieci: Tęcza, Chmurek i Mgiełka. Ich lęki
opisywane są na tle określonej sytuacji i ujęte przyczynowo. Redukcja lęków dokonuje się
poprzez uświadomienie sobie ich istoty i przyczyn wraz z towarzyszącymi im zachowaniami.
Pozytywny obraz siebie budowany jest poprzez osiągnięcie sukcesu w postaci rozwiązania
zadania, racjonalizację problemu i wskazanie, jakie działania sprzyjają redukcji lęku.
Wprowadzone postacie  pomagają  zwerbalizować  lęk,  uczą  myślenia  pozytywnego,  kreują
serdeczny,   pełen   zrozumienia   nastrój   emocjonalny.   W   wyżej   wymienionej   bajce   takimi
postaciami są Księżyc i pies Klucz.
Tło opowiadania to miejsce dobrze znane dziecku, a prezentacja ma na celu wzbudzenie
przyjemnego doznania estetycznego.
Maria Molicka przedstawiła w tej książce również inne bajki terapeutyczne takie jak:



„Misiulek w przedszkolu” – adresowana jest do dzieci, które odczuwają lęk przed
porzuceniem, w tym przypadku przed porzuceniem w przedszkolu. Lękowi temu
przeciwstawia się uświadomienie, że jest się bardzo kochanym, a zatem porzucenie
nie grozi. (uczenie innego myślenia o przedszkolu)



„Zagubiony promyczek” – lęk przeżywany przez Promyczka, który się zgubił. Lękowi
temu przeciwstawia się uczenie racjonalnego rozwiązania sytuacji, dawanie wsparcia
przez przyjaźń,



„Zuzi   –   Buzi”   -   lęk   związany   z   separacją   od   matki.   Lęk   ten   powoduje   poczucie
zagrożenia,   osamotnienia,   a   nawet   porzucenia   i   może   generować   na   zasadzie
przeniesienia   reakcji   lękowej   również   inne   lęki,   jak   choćby   lęk   przed   dzikimi
zwierzętami. Przeciwwagą dla lęku separacyjnego i lęku przed dzikimi zwierzętami
są:

nabycie przez bohatera nowych kompetencji, co daje poczucie siły i ważności,

rozbudzenie zainteresowań,

radość z nawiązania przyjaźni.



„Wesoły Pufcio” – lęk spowodowany utratą kontroli nad własnym ciałem oraz
związany z nim lęk przed kompromitacją, odrzuceniem przez rówieśników oraz
towarzyszące mu poczucie winy. Lękom tym przeciwstawia się:

uczenie innego sposobu myślenia o wydarzeniu wywołującym lęk (w tym
wypadku o zmoczeniu się),

przeżywanie niezwykłych przygód,

nawiązywanie przyjaźni (wsparcie poprzez akceptację i okazywane
zrozumienie),

dawanie wsparcia przez przeniesienie odpowiedzialności na inną osobę
(likwidowanie poczucia winy),

wzmacnianie poczucia własnej wartości poprzez wskazywanie na inne
umiejętności i zalety bohatera,

kreowanie pogodnej atmosfery.



„Lisek Łakomczuszek” – lęk przed wyśmianiem, kompromitacją, co
spowodowane zostało przekroczeniem norm (łakomstwo). Lękowi temu
przeciwstawia się:

racjonalne rozwiązanie problemu poprzez „wyrównanie kosztów”,

uczenie innego sposobu myślenia o sytuacji lękotwórczej (myślenia
konstruktywnego),

kreowanie pogodnej atmosfery,

studenci.pl

dawanie wsparcia poprzez przyjaźń (akceptacja i zrozumienie),

budowanie wiary we własne siły przez rozwiązanie sytuacji trudnej
emocjonalnie (samowzmocnienie).



„Mrok i jego przyjaciele” – lęk przed ciemnością, przed nieznanym, zagrażającym
otoczeniem. Lękowi temu przeciwstawia się:

zainteresowanie innymi, nowymi postaciami,

przeżywanie przez bohatera niezwykłych przygód,

uczenie innego myślenia o sytuacji wzbudzającej lęk,

kreowanie pogodnego nastroju.



„Ufuś” – lęk związany z bólem i uszkodzeniem ciała.  W bajce opisywane  są
typowe sytuacje i zabiegi, jakim poddaje się hospitalizowane dzieci, mianowicie
badania   lekarskie   i   laboratoryjne   (pobieranie   krwi   z   palca   i   z   żyły,   zdjęcie
rentgenowskie,   USG),   jak   i   przygotowanie   dziecka   do   zabiegu   operacyjnego.
Każda   przedstawiona   sytuacja   lękotwórcza   jest   zracjonalizowana,   pozbawiona
elementów  zagrożenia; bohater jest partnerem w dziele leczenia, akceptuje się
jego autonomię. Przeciwwagą dla emocji lękowych są: racjonalizowanie sytuacji,
zachęcanie do rozumienia istoty własnej choroby, stymulowanie współdziałania w
procesie leczenia, umożliwienie autonomii (pobudzenie do niej), dawanie oparcia
poprzez wprowadzenie postaci Ufusia, kreowanie przyjemnego nastroju.



„Dziewczynka z obrazka” – lęk przed odrzuceniem przez grupę, przed
wyśmianiem i poniżeniem. Lękowi temu przeciwstawia się:

danie wsparcia poprzez akceptację i przyjaźń,

wskazanie na sposób rozwiązania trudnej sytuacji,

budowanie pozytywnego obrazu samego siebie.



„Lustro” – lęk przed śmiercią. Lękowi temu przeciwstawia się :

pełen wdzięku inny świat po drugiej stronie lustra,

uczenie innego sposobu myślenia o śmierci; jest to przejście na „drugą stronę”
do bliskich sobie osób, przedmiotów i zdarzeń,

kreowanie pogodnej atmosfery,

dawanie wsparcia poprzez przyjaźń i miłość,

budowanie sił wewnętrznych przez wyzwalanie uczucia zadowolenia z
nabytych umiejętności.



„Perła” – lęk przed zabiegiem chirurgicznym – amputacją. Lękowi temu
przeciwstawia się:

uczenie innego sposobu myślenia o sytuacji, jaką jest amputacja kończyny,

poznanie niezwykłej perły i jej przygód,

dawanie wsparcia poprzez przyjaźń.

Maria   Molicka   w   „Bajkach   terapeutycznych”   przedstawiła   cechy   charakterystyczne   dla
wszystkich bajek terapeutycznych  oraz ich stałe elementy,  po to, aby rodzice mogli sami
układać bajki, gdy zaobserwują u dziecka jakiś lęk.
Wybierając   bohatera   bajkowego  nie   należy  go  zbytnio   upodabniać   do  dziecka,  ponieważ
może się ono poczuć pouczane, zdemaskowane lub ośmieszone, a samo przecież nie potrafi
(lub nie chce) mówić o swoich problemach. Układając bajkę terapeutyczną należy również
pamiętać, że jest to propozycja dla dziecka, którą może ono odrzucić. Powinno ją, zatem
samodzielnie „przepracować”, to znaczy znaleźć te elementy,  które będą mu przydatne w
dialogu ze sobą, które pomogą mu przydatne w dialogu ze sobą, które pomogą zrozumieć
własne   emocje,   przyjąć   proponowane   wzory   myślenia   czy   działania.   Identyfikując   się   z
bohaterem   dziecko   może   uzyskać   wsparcie   i   odnieść   sukces,   które   będą   facylitowały   w