Cwiczenie4_dla studentow

Cele

wiczenia:

- zapoznanie si

z ró

nymi typami map (mapami topograficznymi i tematycznymi), z mapami

w ró

nych skalach, mapami analogowymi i cyfrowymi;

- wskazanie cech wspólnych oraz ró

nicuj

cych mapy analogowe i cyfrowe;

- nabycie umiej

tno

ci wykonywania podstawowych działa

na mapach w zakresie

kartometrii, tj. obliczanie skali, wyznaczanie współrz

dnych, dokonywanie prostych

pomiarów na mapie;

- umiej

tno

ci czytania mapy w zakresie symboli w tym rysunku rze

by terenu;

- zdobycie wiedzy podstawowej o generalizacji na mapach, jej rodzajach, czynnikach i
formach;

- zapoznanie si

z ró

nymi formami prezentacji rze

by terenu na mapach, tj. rysunkiem

poziomicowym, liniami szkieletowymi, metod

barwnych warstwic;

- rozró

nianie poszczególnych form terenu na mapie poziomicowej;

- interpretacja rysunku poziomicowego.

wiczeniu zostanie wykorzystane oprogramowanie ArcGIS 10 (w zakresie funkcji

podstawowych).

Wprowadzone zostan

takie poj

cia, jak:

–

mapy wielko-,

rednio- i małoskalowe

–

mapy tematyczne i ogólnogeograficzne (w tym topograficzne)

–

mapy analogowe i cyfrowe

–

elementy mapy: tre

ść

mapy, osnowa matematyczna, elementy pozaramkowe

–

kartometria: obliczanie skali liniowej i powierzchniowej, okre

lanie współrz

dnych

geograficznych i topograficznych (prostok

tnych płaskich / kilometrowych)

–

metoda poziomicowa

–

linie szkieletowe

–

metoda hipsometryczna

–

generalizacja graficzna i poj

ciowa.

1. Mapa I

1.1.

Kartometria - elementy mapy, skala, elementarne pomiary na

mapie topograficznej

Dane:

–

mapa topograficzna 1:10 000 w układzie 1992 arkusz Wierzchosławice lub Marcypor

–

fragment

arkusza

mapy

topograficznej

1:10 000

(wierzchoslawice.img

oraz

marcyporeba.img)

Arkusze mapy 1:10 000 wydawane od 1996 r. opracowywane s

w nowym układzie 1992.

Na ka

dym arkuszu przy ramce zewn

trznej wprowadzono dodatkowo wyloty linii siatki

kilometrowej układu "1965". Mapa 1:10 000 przydatna jest przede wszystkim na obszarach
zurbanizowanych lub o znacznym stopniu zainwestowania. St

d spo

ród 16 294 arkuszy tej

mapy. pokrywaj

cych obszar całej Polski, planuje si

wydanie drukiem około 6 000 arkuszy

dla obszarów wszystkich miast wraz z ich najbli

szymi okolicami, dla terenów o znacznym

stopniu zainwestowania oraz dla wybranych terenów turystycznych.

ródło „

http://pl.wikipedia.org/wiki/Polskie_mapy_topograficzne

”

Zadanie 1. W jakiej skali sporz

dzona jest mapa, skoro odcinek rzeki o długo

ci 4 km ma na

niej 8 cm?

Zadanie 2. Jak

powierzchni

dzie miało jezioro o powierzchni rzeczywistej 4ha, na mapie

w skali 1:10 000? Podaj wynik w mm

i cm

Zakres

wiczenia

Wykonanie pomiarów na cyfrowej mapie topograficznej: długo

ść

odcinka, wyznaczenie

współrz

dnych geograficznych i topograficznych wskazanych punktów na mapie

topograficznej w skali 1:10 000 (

wiczeniowa, analogowa) oraz analogicznych na mapie

cyfrowej.

Tok pracy

Praca z materiałami analogowymi

W tej cz

ęś

ci przyjrzyj si

dokładniej mapie topograficznej; okre

l z jakich elementów składa

da mapa topograficzna i wyja

nij najwa

niejsze z nich. Szczególn

uwag

ęć

odczytywaniu współrz

dnych geograficznych i topograficznych.

Zapoznaj si

z nast

puj

cymi elementami mapy topograficznej:

a. tre

ść

mapy (zasada lokalizacji znaków punktowych, liniowych i powierzchniowych)

b. osnowa matematyczna (skala, osnowa geodezyjna, siatka kartograficzna i

topograficzna)

c. elementy pozaramkowe (legenda, opis skali i podziałka, informacja układzie

współrz

dnych, elipsoidzie, odwzorowaniu i układzie wysoko

ci, nazwa i godło

mapy, data wydania, data aktualno

ci danych, wydawca, arkusze s

siednie, podział

administracyjny)

Pytania sprawdzaj

ce zrozumienie tre

wiczenia (skorzystaj z literatury!)

1. Czy z mapy 1:10 000 mo

na odczyta

/obliczy

powierzchnie: lasów, rzek,

poszczególnych domów?

2. Jakie s

zasady lokalizacji obiektów punktowych, liniowych i powierzchniowych na mapie

topograficznej? (patrz Pasławski 2006, rozdział „Znaki kartograficzne”)

3. Sk

d bierze si

nazwa i godło mapy topograficznej?

4. Co to jest osnowa matematyczna mapy?

5. Jakie elementy zawiera ramka mapy?

6. Jakie znasz rodzaje skali oraz formy jej prezentacji?

7. Dlaczego na mapach topograficznych pokazane s

dodatkowo współrz

dne –

prostok

tne płaskie? Dlaczego nazywa si

je te

współrz

dnymi kilometrowymi?

8. Dlaczego linie siatki kartograficznej i topograficznej s

wobec siebie skr

cone?

9. Wg których współrz

dnych ci

te s

arkusze mapy topograficznej?

10. Jak wyznacza si

kierunek N geograficznej na mapie topograficznej?

Zadanie 3.

Wypełnij tabel

(plik Zadanie3_Tab_Marcyporeba lub

Zadanie3_Tab_Wierzchoslawice). W tym celu:

- zlokalizuj na mapie topograficznej w skali 1:10 000 cztery punkty opisane w tabeli,

- okre

l ich współrz

dne geograficzne i prostok

tne płaskie,

- oblicz odległo

ci mi

dzy nimi (w linii prostej),

- przelicz otrzymane odległo

ci na mapie na odległo

ci w terenie.

UWAGA: Wracaj

c do tre

wiczenia w ci

gu semestru mo

esz od razu przej

ść

do pracy z

map

w ArcMap (patrz poni

ej). Aby jednak utrwali

umiej

tno

ci odczytywania

współrz

dnych geograficznych i topograficznych z mapy najpierw spróbuj okre

współrz

dne samodzielnie, odczytuj

c je z ramki mapy.

!!! PRACA DO SAMODZIELNEGO WYKONANIA W DOMU

Praca z materiałami cyfrowymi

Dane

Zrektyfikowany fragment arkusza mapy topograficznej w skali 1:10 000 w układzie 1992 .

W tej cz

ęś

wiczenia, korzystaj

c z programu ArcMap sprawd

czy prawidłowo wypełniłe

tabel

1. Otwórz projekt pod nazw

malopolska.mxd. Zauwa

e gdy przesuwasz kursorem w

obszarze okna mapy, w prawym dolnym rogu wy

wietlaj

Ci si

współrz

dne punktu, nad

którym znajduje si

kursor.

2. Jakie to współrz

dne?

3. Wskazuj

c kursorem miejsca okre

lone w tabeli sprawd

poprawno

ść

swoich wyników

odno

nie współrz

dnych prostok

tnych płaskich /kilometrowych / topograficznych

4. Korzystaj

c z odpowiedniego narz

dzie Measure

(Measure Line) sprawd

czy dobrze

obliczyłe

rzeczywiste (w terenie) odległo

ci pomi

dzy punktami z tabeli.

5. Sprawd

poprawno

ść

odczytu współrz

dnych geograficznych. W tym celu zmie

sposób

wietlania współrz

dnych mapy na zapis w układzie współrz

dnych geograficznych

a. Wejd

we wła

ciwo

ci (Properties) wszystkich warstw (Layers)

b. Wybierz zakładk

General

c. W rozwijalnym oknie wyboru pola Units wybierz sposób wy

wietlania danych:

Degrees Minutes Seconds

6. Sprawd

poprawno

ść

swoich wyników odno

nie współrz

dnych geograficznych.

1.2.

Rodzaje map

Zakres

wiczenia

Zapoznanie si

z ró

nymi typami map oraz porównanie ich pod wzgl

dem tematyki

(legenda), stopnia generalizacji oraz zastosowanych technik prezentacji danych:

- mapy topograficzne i tematyczne,

- mapy analogowe i cyfrowe (wektorowe i rastrowe),

- mapy w ró

nych skalach.

Dane
analogowe: arkusze z atlasu kampusu UJ:

–

topograficzne w skali 1:10 000 i 1:25 000

–

oraz tematyczne: u

ytkowania ziemi, glebowa, hydrologiczna

cyfrowe:

–

wybrane warstwy z komputerowego Atlasu Województwa Małopolskiego,

–

fragment

arkusza

mapy

topograficznej

1:10 000

(wierzchoslawice.img

oraz

marcyporeba.img)

Tok pracy

praca z materiałami analogowymi

1. Przejrzyj wskazane mapy.

2. Zastanów si

nad definicj

mapy, ich typami i ró

nicami pomi

dzy nimi. Zwró

szczególna

uwag

na konwencj

kartograficzn

na mapach topograficznych -

le okre

lone zasady

tworzenia mapy i znaków umownych jak i map tematycznych (w obr

bie jednej bran

tematycznej obowi

zuje konwencja okre

laj

ca kolorystyk

poszczególnych klas).

3. Zastanów si

nad stopniem generalizacji map topograficznych wykonanych w trzech

ró

nych skalach.

Zadanie domowe: porównaj z: Instrukcja techniczna O-3

http://www.geobid.com.pl/instrukcje/o3/o3.htm

, Instrukcja techniczna O-2)

Pytania sprawdzaj

ce zrozumienie tre

wiczenia z materiałami analogowymi

1. Jakie s

podstawowe cechy mapy?

2. Co odró

nia map

od zdj

cia lotniczego?

3. Jakie s

kryteria wydzielenia ró

nych typów map?

4. Jakimi cechami charakteryzuj

mapy tematyczne, ogólnogeograficzne (w tym

topograficzne)?

5. Czym ró

poj

cia: szczegółowo

ść

i dokładno

ść

mapy?

6. Podaj co najmniej dwa przykłady na ró

ny stopie

generalizacji tre

ci ogl

danych map

topograficznych.

Praca z materiałami cyfrowymi

Zastanów si

Jaka jest ró

nica pomi

dzy programem graficznym a programem GIS?

Jaka jest ró

nica pomi

dzy map

cyfrow

a analogow

1. Znajd

dysk Studenci na „turbacz” i folder Geoinformatyka\cwiczenie4.

2. Skopiuj folder cwiczenie4 na dysk lokalny (w zale

ci od komputera mo

e to by

F: lub

E:) do folderu geoinformatyka (je

li takiego nie ma, to go utwórz).

PAMI

TAJ: to jest jedyne miejsce, w którym wolno Ci zapisywa

swoj

prac

3. Znajd

w folderze cwiczenie4\Malopolska plik malopolska.mxd i uruchom go

podwójnym klikni

ciem. Poczekaj, a

prac

rozpocznie program ArcGIS (mo

na go te

uruchomi

z menu Start > Programy > ArcGIS > ArcMap).

4. Otworzy Ci si

projekt malopolska.mxd, zawieraj

cy szereg warstw wektorowych

(wybór z komputerowego Atlasu Województwa Małopolskiego).

Projekt jest dokumentem ArcMap zapisywanym z rozszerzeniem mxd. Plik ten przechowuje
informacje o tym, jakie warstwy zostały dodane, jaka jest ich lokalizacja na dysku, w jaki sposób s

wietlane (symbole i kolorystyka). Zapami

tane zostan

tak

e zdefiniowane przez u

ytkownika

ustawienia oraz wła

ciwo

ci wszystkich warstw (jak np. odwzorowanie u

ywane przy wy

wietlaniu).

5. Przejrzyj wy

wietlone warstwy z komputerowego Atlasu Województwa Małopolskiego

(warstwy wektorowe) oraz warstw

rastrow

(marcyporeba lub wierzchosławice).

Zwró

uwag

na wy

wietlaj

ca si

w okienku na górze skal

mapy oraz współrz

dne

okre

laj

ce poło

enie kursora (prawy dolny róg okna).

Pami

taj o mo

liwo

ci zmiany kolejno

ci wy

wietlania warstw.

6. Wy

wietlaj

c ró

ne warstwy map cyfrowych zastanów si

nad ró

nicami pomi

dzy

mapami:

- cyfrowymi a analogowymi

- rastrowymi a wektorowymi

!!! PRACA DO SAMODZIELNEGO WYKONANIA W DOMU

Uwaga! Do porównywania kilku nakładaj

cych si

na siebie warstw mo

esz skorzysta

narz

dzia Swipe (umo

liwia „przewijanie” jednej, wskazanej warstwy nad innymi)

zobacz, czy masz w oknie ArcMap pasek narz

dziowy Effects? je

li tak – patrz punkt

‘d’, je

li nie:

wybierz z menu głównego nastepuj

ce opcje: Customize > Toolbars > zaznacz w oknie

wyboru pasek narz

dziowy Effects, zamknij okno dialogowe (w ten sposób mo

esz

wietli

w oknie ArcMap wszelkie potrzebne Ci paski narz

dziowe).

pasek narz

dziowy Effects (jak i ka

dy inny) mo

e by

„wolnostoj

cy” (wtedy wy

wietla

jego nazwa i opcja zamkni

cia) lub „przyczepiony” do której

z kraw

dzi okna

danych ArcMap.

w rozwijalnym oknie wyboru paska narz

dziowego Effects (ryc. 1) wybierz warstw

któr

chcesz „przewija

” nad innymi

zobacz, jak działa to narz

dzie przewijaj

c warstw

rastrow

ponad warstwami

wektorowymi (pami

taj,

eby była na ona górze w wykazie warstw po lewej – Layers )

Ryc. 1. Pasek narz

dziowy Effects

•

Czy wiesz jaka jest ró

nica pomi

dzy programem graficznym a programem GIS?

mapa cyfrowa w programie graficznym to w pewnym sensie „cyfrowy obraz mapy

analogowej”, program nie odczytuje współrz

dnych, nie okre

la skali

mapa cyfrowa zrektyfikowana w programie GIS pozwala na okre

lenie skali oraz

pomiary na mapie (okre

lenie współrz

dnych, długo

ci, powierzchni)

Rektyfikacja polega na nawi

zaniu układu obrazu (wiersz, kolumna) do układu współrz

dnych przyj

tego

odwzorowania kartograficznego, czyli zdefiniowania odwzorowania mapy cyfrowej. Dzi

ki temu program mo

wietla

współrz

dne mapy, okre

dorazowo skal

aktualnego powi

kszenia mapy, okre

odległo

pomi

dzy wskazanymi punktami itp.

PAMI

TAJ!

Mapa papierowa/analogowa ma jedn

skal

, w przypadku mapy cyfrowej mo

emy skal

dowolnie zmienia

(powi

ksza

/ pomniejsza

obraz), ale no

ść

(zawarto

ść

)

informacyjna mapy b

dzie stała – odpowiada ona, najogólniej mówi

c, skali

(szczegółowo

ci) pozyskiwania danych geograficznych (wi

ąŜ

e si

to m.in. z rozdzielczo

oraz g

sto

prób przestrzennych – patrz np.

wiczenie 1 i wykład 1). Dotyczy to zarówno

map rastrowych jak i wektorowych (pomimo,

e dokładno

ść

mapy wektorowej wydaje si

ksza ni

mapy rastrowej).

???

Czy tak jest zawsze?

Zadanie domowe:

Otwórz w przegl

darce internetowej stron

http://www.viamichelin.com

zlokalizujcie ulic

Brack

w Krakowie.

Przyjrzyj si

jak zmienia si

tre

ść

mapy przy pomniejszaniu / powi

kszaniu skali

(suwak po prawej strony witryny)

Jest tu zastosowana prosta zasada,

e informacje o np. drogach przechowujemy nie na jednej, ale na

kilku warstwach np.: drogi główne, drogi drugorz

dne,

cie

ki i w zale

ci od tego, w jakiej skali

ogl

dana jest mapa, wy

wietla si

tylko pierwsza z nich (przy małych skalach), pierwsza z drug

(przy

rednich skalach) lub wszystkie (przy wielkich skalach).

•

Informacje atrybutowe – tabela atrybutów dla map wektorowych (mapy rastrowe z

przetworze

materiałów teledetekcyjnych te

maj

tabel

atrybutow

, skan mapy nie ma)

baza danych

Cyfrowe mapy wektorowe s

czym

cej ni

tylko mapami w tradycyjnym tego słowa

znaczeniu. Jest to baza danych, w której mo

emy dokonywa

szeregu operacji na

danych np. wybiera

, które warstwy maj

wietlane, a które nie, zmienia

ich

symbolik

, odczytywa

, wprowadza

i edytowa

informacje atrybutowe.

•

Materiały

ródłowe

Mapy rastrowe – zazwyczaj produkt skanowania tradycyjnych map papierowych (i

ich rektyfikacji) lub przetwarzania informacji teledetekcyjnych.

Mapy wektorowe – produkt digitalizacji lub wektoryzacji zeskanowanych map lub

zdj

ęć

lotniczych i satelitarnych. Dodatkowym

ródłem danych mog

dane

zebrane w terenie (odbiornik GPS lub pomiary geodezyjne).

•

Symbolika map cyfrowych:

rastrowych

skan – taka sama jak w przypadku mapy analogowej, niezmienna

mapa z przetworze

i interpretacji materiałów teledetekcyjnych (mo

zmienia

kolory klas)

wektorowych

w tym wypadku my obserwujemy wła

ciwie dane i dopóki na nich pracujemy (w sensie

analiz na danych) nie interesuje nas do ko

ca ich strona graficzna, pracujemy na

roboczo wy

wietlonych danych (tak, jak nam wygodnie). Mo

emy je dowolnie

zmienia

. W

rodowisku komputerowym mapa przestała by

wył

cznie ostatecznym

efektem opracowania, jakim była kiedy

Kwestia prawidłowej prezentacji kartograficznej (zgodnej z konwencj

kartograficzn

)

staje si

natomiast bardzo istotna, gdy chcemy map

opublikowa

(w postaci

analogowej lub cyfrowej) / komu

prezentowa

Prac

nad kompozycj

mapy w ArcMap umo

liwia tryb layout (widok kompozycji w

przeciwie

stwie do widoku danych). Daje on podgl

d „wydruku” redagowanej przez

nas mapy oraz mo

liwo

ci umieszczania ró

nych informacji pozaramkowych (np.

tytuł, autor, skala).

Obecnie w Polsce mo

emy kupi

mapy topograficzne głównie w postaci map rastrowych –

skany wszystkich powojennych map topograficznych w Urz

dach Geodezji i Kartografii

(WODGIK – Wojewódzki, CODGIK – centralny). Niestety nie wszystkie skany s

zrektyfikowane.

Od kilku lat opracowywana jest równie

dla Polski mapa wektorowa w „standardzie topo”

(BDOT - Baza danych obiektów topograficznych).

Zadanie domowe:

Podział na warstwy w przypadku map wektorowych

Mapy wektorowe cyfrowe charakteryzuje podział informacji na warstwy tematyczne. Ka

warstw

na edytowa

: nazwa, sposób wy

wietlania, etykiety, wygl

d sygnatur wg

zmiennych graficznych (barwa, jasno

ść

, dese

, wielko

ść

, kształt), jak równie

sposób

prezentacji.

Obiekty w ka

dej warstwie wektorowej (punkty, linie, wieloboki) mo

na wy

wietla

w dowolny

sposób, w zale

ci od ich przeznaczenia. Na pocz

tku zmodyfikuj wygl

d warstwy ‘lasy’.

Do obiektów powierzchniowych zastosowana zostanie metoda chorochromatyczna.

11. Kliknij dwa razy na bie

Ŝą

cy symbol warstwy ‘lasy’ (pod nazw

warstwy w oknie

wietlania).

UWAGA: KIERUJ SI

KONWENCJAMI STOSOWANYMI NA MAPACH

TOPOGRAFICZNYCH!

Ryc. 2. Okno Symbol Selector

12. W oknie Symbol Selector (ryc. 2) dobierz odpowiedni symbol (np. kolor zielony, bez

konturu). Mo

esz zmieni

zarówno kolor (Fill) jak i kontur (Outline). Wci

nij OK.

13. W ten sam sposób zmie

sposób przedstawienia innych warstw u

ytkowania ziemi (wody

powierzchniowe – kolor niebieski; tereny zabudowane – kolor czerwono-br

zowy; tereny

przemysłowe – kolor fioletowy).

14. W przypadku warstwy ‘gminy’ zastosowana zostanie sygnatura liniowa do prezentacji

granic gminnych. Wybierz symbol Hollow (brak wypełnienia, sam kontur), nast

pnie

wejd

w opcj

Properties, dalej Outline … – tam wybierz symbol oznaczony jako

Boundary, county i wci

nij OK (w trzech kolejnych oknach).

15. W podobny sposób wybierz symbol dla warstwy ‘koleje’ – Railroad, in street

W nieco bardziej skomplikowany sposób wybierzemy symbole dla warstwy ‘drogi’.
Skorzystamy z narz

dzia Layer Properties (ryc. 3), które jest dost

pne po klikni

ciu prawym

przyciskiem myszy na nazw

wybranej warstwy. W oknie przejd

do zakładki Symbology.

Ryc. 3. Okno Layer Properties

W tym wypadku nale

y zró

nicowa

symbole drogi w zale

ci od jej kategorii. Informacje

o kategorii dróg zawarte s

w tabelarycznym opisie warstwy.

16. W oknie Layer Properties, zakładka Symbology wybierz Show > Categories, a nast

pnie

wybierz Unique Values (ryc. 4); wska

atrybut Kategoria, a nast

pnie przycisk Add all

Values.

W oknie poka

Ŝą

wtedy nast

puj

ce typy dróg: autostrada, drugorz

dna, krajowa,

powiatowa, wojewódzka. Podwójne klikni

cie symbolu obok nazwy typu wy

wietla okno

Symbol Selector, w którym mo

na ustawi

wybrany symbol dla danego elementu, dla

konkretnego typu.

17. Dla autostrad / dróg krajowych dobierz symbol ‘Highway’, dla wszystkich pozostałych –

‘Major Road’.

18. Po zako

czeniu edycji dróg, dobierz w dowolny sposób symbol dla rzek (cienka

niebieska linia).

19. W podobny sposób dobierz dowoln

sygnatur

punktow

dla warstwy stacje kolejowe.

Postaraj si

tak dobra

sygnatur

, aby była dobrze widoczna na mapie.

Ryc. 4. Okno Layer Properties: wybór atrybutu Kategoria

PAMI

TAJ: wielko

ść

sygnatury nale

y zawsze dostosowa

do skali opracowania. Twoja

skala to 1:100 000.

2. Mapa II

2.1. Metody prezentacji rze

by terenu na mapie - Metoda

poziomicowa (izolinii) oraz metoda cieniowania

Pytania o teori

1. Co to s

poziomice/warstwice?

2. Co to s

poziomice dodatnie, a co ujemne?

3. W jaki sposób wyznacza si

kierunki spadku terenu na mapie poziomicowej?

4. Jak nazywa si

ró

nic

wysoko

ci s

siednich poziomic?

5. W jaki sposób/przy pomocy jakiej metody powstaj

poziomice?

6. Jakie s

metody prezentacji rze

by terenu na mapie?

Co to s

linie szkieletowe rze

by terenu na mapie? Do czego słu

Ŝą

Zadanie 4: odr

cznym rysunkiem, maj

c do dyspozycji zdj

cie i rzut uko

ny danej formy,

przedstawienie dwóch form terenu metod

poziomicow

UWAGA: zwróci

uwag

na zaznaczenie kierunków spadku terenu;

Zadanie 5: na rastrowym podkładzie rysunku poziomicowego wykre

linie szkieletowe

(

grzbietowe czerwone

ciekowe - niebieskie

UWAGA: pod rysunkiem zamie

legend

!!! Je

li zadanie zostanie niedoko

czone nale

y potraktowa

je jako zadanie domowe

– obowi

zkowe, poprawnie wykonane daje punkt za aktywno

ść

ARCGIS
wykorzystanie narz

dzia DRAW do wyrysowania linii krzywej, edycji punktów załamania linii,

zmiany barwy linii

!!!Zapisa

wyniki opracowania jako: nazwisko_cw4.pdf lub nazwisko_cw4.jpg (

w innej postaci

pliki nie zostan

przyj

te do zaliczenia)

i przesła

mailem do prowadz

cego

wiczenia. W

przypadku bł

dnego wykonania pracy nale

y po otrzymaniu wskazówek od prowadz

cego

wykona

popraw

Zadanie 6: na podstawie mapy topograficznej arkusz Marcypor

ba w skali 1:10 000,

wykonaj odr

cznie profil hipsometryczny terenu. W tym celu nale

y wykona

nast

puj

czynno

ci:

1. Znajd

na mapie nast

puj

ce punkty, które stanowi

pocz

tek i koniec profilu: A:

Pychowice uj

cie kanału odwadniaj

cego do Wisły na wysoko

ci ul. Jemiołowej; B:

Mochaniec (N cz

ęść

wsi) przy skrzy

owaniu drogi polnej z ul. Skotnick

znajduje si

kładka

na rowie odwadniaj

cym.

2. Ustal wielko

ść

cia warstwicowego.

3. Wzdłu

linii profilu odczytaj wysoko

ść

punktów przeci

cia si

linii profilu z warstwicami i

zapisz dane na przygotowanym pasku papieru.
4. Przeanalizuj ukształtowanie terenu wzdłu

linii profilu w celu ustalenia rozmieszczenia

punktów charakterystycznych: najwy

sze, najni

sze, przej

cia przez grzbiety, cieki,

kraw

dzie górne i dolne dolin.

5. Odłó

w skali pionowej odcinki b

ce ró

nic

wysoko

ci punktu i poziomu pocz

tkowego

profilu – rz

dne.

6. Poł

cz kolejno punkty lini

łaman

z zachowaniem kształtu zboczy oraz kształtu

wierzchołków i dolin.
7. Uzupełnij rysunek o charakterystyczne elementy np.: cieki, drogi, linie kolejowe, i inne
elementy pokrycia przy zastosowaniu odpowiednich sygnatur (symbolicznych, literowych).

???

Do czego słu

Ŝą

profile hipsometryczne terenu? Dlaczego skala pozioma i pionowa s

ró

ne?

2.2

Generalizacja kartograficzna

Dane
- mapa topograficzna okolic kampusu UJ w skali 1:10 000 i fragment mapy topograficznej w
skali 1:100 000 (arkusz Kraków/Katowice)
-  mapa  geomorfologiczna  okolic  kampusu  UJ  w  skali  1:25 000  i  fragment  mapy
geomorfologicznej  z  Atlasu  Krakowa  1:50  000  (mo

na porówna

z geomorfo.jpg w skali

1:300 000)

Zadanie 7: Przeanalizowa

mapy topograficzne i geomorfologiczne wg podanych kryteriów –

praca kameralna w parach na podstawie podanych kryteriów i wypełni

zał

czon

tabel

–

15 min.

Kryteria analizy:

Przeznaczenie i temat mapy – zb

dne elementy obci

ąŜ

graficznie map

Skala

Forma prezentacji – sposób generalizacji

Specyfika przedstawianego obszaru – uwypuklenie specyfiki obszaru

Rodzaj i jako

ść

danych

ródłowych – jednostki terytorialne

liwo

ci percepcji obrazu kartograficznego – przygotowanie

odbiorcy

Wybór obiektów – selekcja kategorii obiektów, wg normatywów
wyboru

Uogólnienie charakterystyk ilo

ciowych i jako

ciowych – zmiana

klasyfikacji

Zmiana formy prezentacji - sygnatury

10.

Uproszczenie linii i konturów – przebiegu znaków

CZYNNIKI GENERALIZACJI

1. Kto jest potencjalnym odbiorc

tych map? Czy dostosowano do niego poziom

generalizacji informacji?

2. Czy ilo

ść

informacji i ich tre

ść

dostosowane do tematu – m. topograf.?

3. Ze zmniejszaniem si

skali – redukcja powierzchni. Np. na mapie 1:10 000 - 1km²-

1dm², tez sam obszar na 1:100 000 - 1km²-1cm², na 1:1 000 000 - 1km²-1mm². Czy
lokalne informacje np. nazwy budynków uwzgl

dnia si

na 1:100 000?

4. Jakie formy generalizacji znale

li na mapie? przesuni

cia, przeskalowanie, mniej

ne obiekty – sygnatura, (Pasławski str. 326-345)?

5. Jakie s

cechy charakterystyczne obszaru? Czy zostały w odpowiednim stopniu

uwypuklone? np. formy terenu – lejki krasowe, skałki; rowy melioracyjne; jeziorka w
dolinie Wisły; wielokondygnacyjna zabudowa (wie

owce) versus niska.

6. Z jakich danych korzystano? aktualizowane stare mapy topograficzne oraz

kartowanie geomorfologiczne w celu uszczegółowienia 1:300 000

7. Czy tre

ci s

zrozumiałe? Jaka jest jako

ść

wydruku (barwy, grubo

ci linii, papier)?

RODZAJE GENERALIZACJI

1. Które elementy z mapy w mniejszej skali zostały wybrane wprost bez

przeprowadzenia generalizacji? nie ma takich

2. Czy zmieniła si

klasyfikacja poszczególnych elementów tre

ci mapy? - tak, np.

poziomice, drogi, budynki

3. Które elementy podlegały uproszczeniu linii i konturów? - poziomice, lasy, cieki,

drogi, budynki (jest to generalizacja graficzna)

4. Jak oceniaj

stopie

generalizacji? Czy została zachowana wierno

ść

geograficzna

mapy? (prawidłowe relacje przestrzenne obiektów – Pasławski str.345)

ZASTANÓW SI

!!! Jakie s

skutki generalizacji? Pomy

l o spadku dokładno

geometrycznej, ale równie

o zachowaniu zgodno

ci relacji mi

dzy obiektami i

specyfiki geograficznej.

Literatura:

1. Pasławski J. (red.), 2006, Wprowadzenie do kartografii i topografii, Wyd. Nowa Era,
Wrocław, rozdziały:1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 3.2, 3.4, 3.7, 5.2, 5.3, 5.4, 5.6, 6.1.1, 6.1.2., 6.1.5, 6.2,
7.3, 7.5, 7.7.2, 8.1, 9.1, 9.3,, 10.2.1, 10.2.2, 10.2.3.

2. Kraak M.J., Ormeling F., Kartografia – wizualizacja danych przestrzennych, PWN.

3. Ratajski L., Metodyka społeczno-gospodarcza w kartografii, rozdz. 6.