Substancje biologicznie 

czynne wykorzystywane w 

kosmetologii

CYTOKINY

Katarzyna Szkorupa

46S

 

 

Od zarania dziejów człowieka nurtowało pytanie, 
jak najdłużej zachować zdrowie i urodę. Już 
średniowieczni alchemicy sporządzali różnorodne 
eliksiry młodości wykorzystując do tego celu 
rośliny, tkanki zwierzęce czy też minerały. W 
drugiej połowie XX w nastąpił dynamiczny rozwój 
badań dotyczących nie tylko przyczyn, ale także 
sposobów zahamowania objawów starzenia 
organizmu. Coraz częściej oczekuje się bowiem, 
aby stosowane w preparatach kosmetycznych 
składniki czynne były zdolne do wywoływania 
określonych skutków w obrębie skórnych kultur 
komórkowych, między innymi keratynocytów czy 
też fibroblastów. Tak jak kiedyś alchemicy, dziś 
współcześni kosmetolodzy nieustannie poszukają 
substancji zapewniających takie działanie. 

 

 

Interesującą grupę związków o 
dużej aktywności biologicznej 
stanowią cytokiny, które już od 
jakiegoś czasu wzbudzają duże 
zainteresowanie w medycynie. Za 
odkrycie pierwszych związków z tej 
grupy Rita Levi-Montalcini i 
Stanley Cohen otrzymali w 1986 
roku nagrodę Nobla z dziedziny 
fizjologii i medycyny. 

 

 

Cytokiny

 Od citos- komórka i kinesia- ruch
 Są glikoproteidami- polipeptydami składającymi się z 

50-500 aminokwasów i prostetycznej grupy cukrowej

 Wydzielane są przez komórki i pośredniczą w 

wymianie informacji między nimi oraz odbieraniu 
informacji z przestrzeni międzykomórkowej

 Istnieje wiele rodzajów cytokin, które różnią się 

między sobą zarówno wielkością, miejscem jak i 
sposobem działania

 

 

CYTOKINY

HORMONY

•regulują wiele 

układów organizmu 
ludzkiego, w tym 

także skóry

•regulują wiele 

układów organizmu 
ludzkiego

•działanie 

miejscowe

•działanie 

ogólnoustrojowe

•największe 

stężenie w tkankach 

•największe 

stężenie hormonów 

obserwuje się w 

krwi, najmniejsze 

zaś w głębi tkanek

 

 

Cytokiny 

•To substancje o dużej aktywności
•Działanie oparte jest na tzw. mechanizmie 
receptorowym (każda cytokina musi 
dopasować się do swoistego dla niej 
receptora na powierzchni komórki)

•Działanie cytokin przybiera czasami 
charakter lawinowy. Każda z nich może 
bowiem powodować wydzielanie kolejnej. 
Pojawia się tu określenie tzw. kaskady 
cytokinowej.

 

 

 

Większość cytokin to czynniki 

wzrostu, czyli substancje 
wydzielane przez jedne komórki 
by pobudzić lub zahamować 
wzrost innych, sąsiadujących 
komórek. Należą do nich:

 

 

EGF- epidermalny czynnik 
wzrostu

działający na naskórek, 
przyśpiesza gojenie się ran, 
poprawia odżywienie i 
nawilżenie skóry, stymuluje 
podziały warstwy twórczej 
naskórka, rozprowadzany 
jest przez hormon męski 
(androgen), stąd skóra 
mężczyzny jest długo i 
obficie w niego 
zaopatrywana, w krwi kobiet 
krąży zdecydowanie mniej 
tego hormonu- EGF musi 
zostać dostarczony do 
starzejącej się kobiecej 
skóry z zewnątrz np. w 
kosmeceutykach.

 

 

FGF- fibroblastowy czynnik 
wzrostu

 

produkowany przez keratynocyty, działający 
na komórki skóry właściwej- fibroblasty, a 
więc stymulujący produkcję kolagenu i 
elastyny, w przypadku kompensacji 
przywraca skórze elastyczność 

 

 

TGF alfa i beta

 

działający na wiele 
różnych komórek, w 
tym na komórki 
nabłonka i 
fibroblasty, w 
przypadku 
kompensacji 
odnawia komórki 
nabłonka

 

 

IGF- 
insulinopodobny 
czynnik wzrostu

 

działający na 
wszystkie komórki 
organizmu

NGF- czynnik 
wzrostu 
neuronów

 

 

CSF- czynnik pobudzający 
aktywność makrofagów 

IL 1-8- interleukiny ośmiu 
typów

 

Interleukina 1

Interleu
kina 6

 

 

IFN- 

interferon

 

związek wytwarzany przez 
zainfekowane komórki w 
celu poinformowania 
komórek jeszcze zdrowych 
o zagrożeniu i 
wyzwalający w nich 
szereg  reakcji 
umożliwiających 
tworzenie blokad 
chroniących przed 
zakażeniem.

TNF- czynnik 
martwicy 
nowotworowej 

hamuje namnażanie się 
komórek nowotworowych. 

 

 

 

Cytokiny identyfikują i diagnozują one między 
innymi stan skóry, a następnie przekazują uzyskane 
informacje komórkom. Po otrzymaniu informacji 
komórka rozpoczyna syntezę niezbędnych, 
najczęściej brakujących jej substancji. Synteza 
zostaje zakończona po kolejnej informacji 
przekazanej przez cytokiny o osiągnięciu 
określonego stanu równowagi w układzie. 
Zastosowanie tego typu systemów umożliwia zatem 
nie tylko bierne dostarczanie skórze brakujących 
składników, ale powoduje także aktywizację 
komórek, dzięki której one same zaczynają 
wytwarzać brakujące substancje. Cytokiny obecne 
w skórze są odpowiedzialne za uaktywnienie między 
innymi fibroblastów a więc w konsekwencji za 
syntezę kolagenu, elastyny, kwasu hialuronowego.

 

 

Czynniki wzrostu znalazły 
zastosowanie

: 

- w medycynie jako

* leki przeciwnowotworowe 

* leki wspomagające układ odpornościowy 

* specyfiki na trudno gojące się rany 

* preparaty do walki z AIDS 

- przemyśle kosmetycznym

 

 

W kosmetyce:

• praktyczne zastosowanie mogą znaleźć tylko 
niektóre rodzaje cytokin 

• Ze względu na pojawiające się informacje 
poddające w wątpliwość zdolność przenikania cytokin 
w głąb skóry- ograniczające możliwość ich działania, 
prowadzone były liczne badania mające na celu 
określenie efektywności tego typu związków w 
preparatach kosmetycznych

 

 

   

Seria kosmetyków

 

• „Excel Therapy Renacer” firmy Germanie de 
Capuccini zawiera kompleks cytokin zwany 
MPC obejmujący: EGF, TGF alfa i beta oraz CSF

•Laboratorium kosmetyczne „Leim” jako 
pierwsze wyodrębniło cytopeptydy. W lini Gold 
by Leim znajdują się dwa preparaty z 
zawartością cytopeptydów: żel cytopeptydowy 
ze złotem i ampułki cytopeptydowe 

 

 

• Laboratorium Vichy opracowało polipeptyd 
uruchamiający produkcje kolagenu w starzejącej 
się skórze i nazwało go aminokiną. Substancja ta 
wchodzi w skład kremu „Liftactive”.

 

 

Efekty uboczne stosowania 

cytokin

• wiele cytokin przenosząc informacje w różne 

miejsca wywołuje szereg odmiennych reakcji

• istnieje tzw. „sieć cytokinowa”, czyli powiązanie 

aktywności poszczególnych cytokin w wyniku 
regulacji wydzielania jednych przez drugie- i to 
nie tylko pobudzenia, ale i hamowania 

• należy pamiętać także o „kaskadzie cytokinowej”, 

kiedy jedna cytokina powoduje wydzielanie 
kolejnej 

 

 

Analogi cytokin- cytokininy

• To miejscowe przekaźniki informacji
• Pochodne puryny
• W dużych ilościach występują w endospermie 

nasion

• Wpływają na metabolizm roślin oraz procesy ich 

wzrostu

• Stymulują podziały komórkowe
• Ułatwiaja transport kwasów nukleinowych, 

białek i lipidów

 

 

Kinetyna

• 6-furfuryloadenina
• Silne właściwości antyoksydacyjne
• neutralizuje szkodliwe skutki powstające w 

skórze pod wpływem nadmiernej ekspozycji 
słonecznej 

• wykazuje powiązania z DNA, stymulując jego 

mechanizmy naprawcze 

• wywiera korzystny wpływ na komórki systemu 

immunologicznego, dzięki czemu powoduje 
uodpornienie skóry na podrażnienia, alergie, 
infekcje

 

 

Działanie

 

• opóźniania i zapobiega niekorzystnym zmianom 

spowodowanym starzeniem się skóry 

• nawilżające, regenerujące
•  przyspiesza odnowę komórek naskórka 
• ujędrnia skórę, poprawia jej koloryt

 

• powoduje spłycenie zmarszczek 
•  może być stosowana dla cer wrażliwych
• Podobne działanie wykazuje zeatyna

 

 

Cytokiny mleczne

• Usuwają przebarwienia słoneczne- po czterech 

tygodniach stosowania środka kosmetycznego 
zawierającego pięć procent cytokin mlecznych 
obserwuje się wyraźne rozjaśnienie miejsc 
poddanych kuracji 

• Działanie cytokin mlecznych w tym procesie 

można porównać z aktywnością arbutyny czy też 
hydrochinonu 

• cytokiny mleczne najprawdopodobniej ograniczają 

zdolność rozmnażania melanocytów, które 
zabezpieczają skórę przed nadmierną pigmentacją 

 

 

Dziękuję za 
uwagę