Rachunek przepływów
pieniężnych (IV)
Roman Sass
Rachunek przepływów
pieniężnych (IV)
Roman Sass
1. Wartość informacyjna
rachunku przepływów
pieniężnych
Rachunek przepływów pieniężnych jest
obligatoryjnym elementem rocznego
sprawozdania finansowego dla większych
jednostek gospodarczych
W rachunku tym wykazuje się strumienie
pieniężne wpływające do jednostki oraz
strumienie pieniężne wypływające, które
oddziałują na stan środków pieniężnych.
Wpływy środków pieniężnych
- Wydatki środków pieniężnych
Przepływy pieniężne netto
Schemat bilansu zmian
Źródło środków
pieniężnych
Wykorzystanie środków
Zwiększenie pasywów
Zwiększenie aktywów
Zmniejszenie aktywów
Zmniejszenie pasywów
Rachunek przepływów pieniężnych przedstawia z jednej
strony, źródła pochodzenia środków pieniężnych, z drugiej
zaś strony kierunki ich wykorzystania. Dlatego
sporządzenie tego rachunku może być poprzedzone
zestawieniem tzw. bilansu zmian.
Relacje występujące miedzy poszczególnymi pozycjami
bilansu zmian mogą być przedstawione za pomocą
następującego równania bilansowego zmian:
P
+
+ A
-
= A
+
+ P
–
gdzie:
P
+
- zwiększenie pasywów
A
-
- zmniejszenie aktywów
A
+
- zwiększenie aktywów
P
–
- zmniejszenie pasywów
Głównym źródłem pochodzenia środków
pieniężnych jest nadwyżka finansowa, określana
także mianem cash flow. Nadwyżka ta jest sumą
zysku netto i amortyzacji.
Nadwyżka finansowa = Zysk netto +
Amortyzacja
Analiza przepływów pieniężnych stanowi podstawę
oceny zmian sytuacji finansowej jednostki
gospodarczej spowodowanych strumieniami
środków pieniężnych. Możliwości takie nie istnieją
bowiem w przypadku zarówno bilansu, jak i
rachunku zysków i strat,
które są zestawiane
według zasady memoriałowej.
Rachunek
przepływów pieniężnych jest natomiast
konstruowany
według zasady kasowej.
Oprócz nadwyżki finansowej dodatkowymi źródłami
pozyskania środków pieniężnych są:
1) zwiększenie stanu pasywów, w tym przyrost
zobowiązań krótkoterminowych i długoterminowych oraz
przyrost kapitałów własnych;
2) zmniejszenie stanu aktywów trwałych i obrotowych.
Odpływy środków pieniężnych z jednostki gospodarczej
następują natomiast z dwóch podstawowych przyczyn:
1) zmniejszenia stanu pasywów, w tym spadku
zobowiązań krótkoterminowych i długoterminowych oraz
obniżenia kapitałów własnych;
2) zwiększenia stanu aktywów trwałych i obrotowych.
Wynikową wielkością rachunku
przepływów pieniężnych są przepływy
pieniężne netto,
które przedstawiają kwoty
wolnych środków pieniężnych
wygospodarowanych przez jednostkę
gospodarczą w ciągu okresu
sprawozdawczego. Środki te mogą być
przeznaczone na finansowanie działalności
(rozwój) i zabezpieczenie bieżącej zdolności
płatniczej jednostki.
Analiza bilansu umożliwia jedynie
statyczna ocenę
sytuacji finansowej jednostki gospodarczej
. Stany
są wykazywane w bilansie na określmy dzień, co
powoduje, ze w każdym dniu mogą być inne.
Również wynik finansowy ustalany w rachunku
zysków i strat sporządzanym według zasady
memoriałowej, nie odzwierciedla stanu środków
pieniężnych.
Uznanie przychodów nie ma bowiem
związku z wpływem środków pieniężnych, tak jak
ujecie kosztów nie ma związku z poniesionymi
wydatkami.
Analiza przepływów pieniężnych stanowi
podstawę oceny zmian sytuacji finansowej
jednostki gospodarczej spowodowanych
strumieniami środków pieniężnych. Możliwości
takie nie istnieją bowiem w przypadku
zarówno bilansu, jak i rachunku zysków i strat,
które są
zestawiane według zasady
memoriałowej.
Rachunek przepływów
pieniężnych jest natomiast konstruowany
według zasady kasowej.
Końcowym elementem rachunku
zysków i strat jest, wynik finansowy netto,
informujący o efektywności gospodarowania,
która się wyraża zmianą stanu aktywów w
ciągu okresu sprawozdawczego. Zysk netto
oznacza przyrost aktywów, a strata netto
powoduje ubytek aktywów.
Przyrost
aktywów może być spowodowany
takimi niepożądanymi zjawiskami, jak
zwiększenie należności czy zapasów.
2. Metody sporządzania
rachunku przepływów
pieniężnych.
Ze względu na potrzeby rachunku przepływów pieniężnych w ustawie
o rachunkowości (art. 48 b) wyróżniono trzy rodzaje działalności:
działalność operacyjną
działalność inwestycyjną,
działalność finansową.
Rachunek przepływów pieniężnych może być
sporządzany przy zastosowaniu jednej z dwóch
metod:
metody bezpośredniej
metody pośredniej
Dane zawarte w rachunku przepływów
pieniężnych sporządzanym metoda bezpośrednią
są łatwiejsze w interpretacji i mają większe walory
informacyjne. Zestawienie rachunku przepływów
pieniężnych przy zastosowaniu metody pośredniej
jest natomiast mniej pracochłonne i wymaga
mniejszych nakładów.
Różnica między metodami sporządzania rachunku
przepływów pieniężnych dotyczy odmiennych
sposobów wykazywania przepływów pieniężnych z
działalności operacyjnej.
Metoda bezpośrednia
polega na ustalaniu
rzeczywistych przepływów pieniężnych ze
wszystkich rodzajów działalności (operacyjnej,
inwestycyjnej i finansowej)
przy zastosowaniu
metody kasowej
.
Metoda pośrednia
. Przepływy pieniężne z
działalności operacyjnej są ustalane na
podstawie wyniku finansowego netto
obliczonego
zgodnie z zasadą memoriałową.
Przepływy pieniężne z działalności inwestycyjnej
i finansowej są natomiast określone podobnie
jak przy metodzie bezpośredniej, przy
zastosowaniu metody kasowej.
Punktem wyjścia ustalenia przepływów
pieniężnych z działalności operacyjnej jest w
metodzie pośredniej wynik finansowy netto
wykazywany w rachunku zysków i strat
zgodnie z zasadą memoriałową.
Ponieważ obligatoryjnie sporządzony
rachunek przepływów pieniężnych nie zawsze
w pełni zaspakaja potrzeby informacyjne
jednostek gospodarczych, dlatego często
sporządzają one zestawienia z przepływów
środków pieniężnych według wzorców
dostosowanych do własnych potrzeb.
Przepływy środków pieniężnych z działalności
operacyjnej
Metoda bezpośrednia
Metoda pośrednia
I. Wpływy
1. Sprzedaż
2. Inne wpływy z działalności
operacyjnej
II. Wydatki
1.Dostawy i usługi
2. Wynagrodzenia netto
3. Ubezpieczenia społeczne i
zdrowotne oraz inne świadczenia
4. Podatki i opłaty o charakterze
publiczno- prawnym
5. Inne wydatki operacyjne
I. Zysk/strata netto.
II. Korekty razem
1. Amortyzacja
2. Zyski/straty z tytułu różnic
kursowych
3. Odsetki i udziały w zyskach
dywidendy
4. Zysk (strata) z działalności
inwestycyjnej
5. Zmiana stanu rezerw
6. Zmiana stanu zapasów
7. Zmiana stanu należności
8. Zmiana stanu zobowiązań
krótkotermino- wych,
z wyjątkiem kredytów i pożyczek
9. Zmiana stanu rozliczeń
międzyokre- sowych
10. Inne korekty
III. Przepływy pieniężne netto z działalności
operacyjnej (I+/-II)
Analiza struktury przepływów pieniężnych
Przepływy środków pieniężnych netto z
działalności
operacyjnej powinny zazwyczaj wykazywać dodatnie salda.
Podstawowa działalność operacyjna w sprawnie
funkcjonującym przedsiębiorstwie powinna bowiem
generować odpowiednią nadwyżkę środków pieniężnych.
Przepływy środków pieniężnych netto z działalności
inwestycyjnej
wykazują zazwyczaj w rozwijającym się
przedsiębiorstwie ujemne saldo
. Działalność inwestycyjna
przedsiębiorstwa jest bowiem związana z powiększeniem
zasobów aktywów (trwałych: rzeczowych aktywów trwałych,
wartości niematerialnych i prawnych oraz aktywów
finansowych.
Przepływy pieniężne netto z działalności
finansowej mogą wykazywać
w różnych okresach
zarówno saldo dodatnie, jak i saldo ujemne.
Kierunki przepływów pieniężnych netto według rodzajów działalności
Warianty
przepływów
Działalność
operacyjna
Działalność
inwestycyjn
a
Działalność
finansowa
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
+
+
+
+
-
-
-
-
+
+
-
-
+
+
-
-
+
-
+
-
+
-
+
-
Przepływy pieniężne netto (w tys. zł) ZT Kruszwica
Wyszczególnienie
2005
2006
2007
Z działalności operacyjnej
72984
54309
158573
Z działalności inwestycyjnej
-18863
2552
-25022
Z działalności finansowej
-62753
-36693
-153282
Przepływy pieniężne netto
razem
-8637
20168
-19731
Środki pieniężne i ich
ekwiwalenty na początku okresu
8846
209
20377
Środki pieniężne i ich
ekwiwalenty na koniec
okresu
209
20377
646
Wynik finansowy netto a przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej
Warianty sytuacji
Wynik finansowy
netto
Przepływy pieniężne
netto
I
+
+
II
+
-
III
-
+
IV
-
-
3. Wskaźnikowa analiza
przepływów pieniężnych
wskaźniki struktury przepływów
pieniężnych,
wskaźniki wystarczalności
środków pieniężnych,
wskaźniki wydajności pieniężnej.
Wskaźnik
udziału
zysku netto
=
Zysk netto
x
1
0
0
Przepływy pieniężne netto z działalności
operacyjnej
Wskaźnik ten ukazuje, jaki procent nadwyżki środków pieniężnych
wygospodarowanej z działalności operacyjnej stanowi zysk netto.
Wskaźnik udziału
amortyzacji
=
Amortyzacja
x 100
Przepływy pieniężne netto
z działalności operacyjnej
Wskaźnik ten ukazuje, jaki procent nadwyżki środków pieniężnych
osiągniętej z działalności operacyjnej stanowią odpisy amortyzacyjne.
Wskaźnik udziału zysku netto w przepływach pieniężnych netto
z działalności operacyjnej i otrzymamy:
%
,1
79
100
2055
1625
Zysk netto stanowi więc 79,1% nadwyżki pieniężnej z działalności
operacyjnej. Jest to wartość wysoka, dlatego zysk netto jest głównym źródłem
powiększania środków pieniężnych z działalności operacyjnej
Wskaźnik udziału amortyzacji
%
.1
12
100
2055
248
Tak więc amortyzacja stanowi 12,1% nadwyżki pieniężnej osiągniętej z
działalności operacyjnej.
Druga grupa wskaźników finansowych stosowana w analizie przepływów
pieniężnych obejmuje wskaźniki wystarczalności środków pieniężnych.
Najważniejszym wskaźnikiem służącym ocenie wystarczalności nadwyżki
środków pieniężnych wygospodarowanej przez przedsiębiorstwo jako
wskaźnik ogólnej wystarczalności środków pieniężnych.
Wskaźnik ogólnej
wystarczalności
środków
pieniężnych
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
Wydatki ogółem
Na wydatki występujące w mianowniku
wzoru składają się:
1) spłata zadłużenia ogółem,
2) wydatki inwestycyjne,
3) wyplata dywidend.
Wskaźnik ogólnej wystarczalności
środków pieniężnych informuje, jaka
kwota środków pieniężnych
osiągniętych z działalności operacyjnej
przypada na jedną złotówkę
niezbędnych wydatków
przedsiębiorstwa. Za pożądane uważa
się wartości tego wskaźnika równe lub
większe od jedności.
Wskaźnik pokrycia
zadłużenia
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
Splata zadłużenia
Wskaźnik pokrycia
wydatków
inwestycyjnych
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
Wydatki inwestycyjne
Wskaźnik pokrycia
wypłaty dywidend
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
Wypłaty dywidend
Wskaźnik pieniężnej
płynności finansowej =
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
Zobowiązania krótkoterminowe
Wielkości wyznaczające wystarczalność środków pieniężnych (w tys. zł)
Parametr działalności
Kwota
Przepływy pieniężne netto z działalności
operacyjnej
2055
Spłata zadłużenia
814
Wydatki inwestycyjne
725
Wypłata dywidend
850
Zobowiązania krótkoterminowe
3987
l) wskaźnik ogólnej wystarczalności środków pieniężnych:
86
0
850
725
814
2055
,
52
2
814
2055
,
42
2
850
2055
,
52
0
3987
2055
,
2) wskaźnik pokrycia zadłużenia:
3) wskaźnik pokrycia wydatków inwestycyjnych:
83
2
725
2055
,
4) wskaźnik pokrycia wypłaty dywidend:
5) wskaźnik pieniężnej płynności finansowej:
Trzecią grupą wskaźników
wykorzystywanych w analizie
przepływów pieniężnych są wskaźniki
wydajności pieniężnej. Wskaźniki te są
pieniężnymi odpowiednikami
wskaźników rentowności.
Do najczęściej wykorzystywanych w
praktyce wskaźników wydajności
pieniężnej należy zaliczyć:
wskaźnik pieniężnej wydajności sprzedaży,
wskaźnik pieniężnej wydajności aktywów,
wskaźnik pieniężnej wydajności kapitału
własnego.
Wskaźnik
pieniężnej
wydajności
sprzedaży
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
X 100
Przychody ze sprzedaży
Wskaźnik
pieniężnej
wydajności
aktywów
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
X
100
Aktywa ogółem
Wskaźnik
pieniężnej
wydajności
kapitału
własnego
=
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
X 100
Kapitał własny
Wielkości wyznaczające wydajność pieniężną
(w tys. zł)
Parametr działalności
Kwota
Przepływy pieniężne netto z
działalności operacyjnej
2055
Przychody ze sprzedaży
19847
Zysk ze sprzedaży
2634
Aktywa ogółem
12425
Kapitał własny
4987
Wykorzystując dane zawarte w tablicy obliczymy poszczególne wskaźniki
wydajności pieniężnej. Wyniki obliczeń są następujące:
1) wskaźnik pieniężnej wydajności sprzedaży:
4
10
100
19847
2055
,
2) wskaźnik pieniężnej wydajności aktywów:
3) wskaźnik pieniężnej wydajności kapitału
własnego:
5
16
100
12425
2055
,
2
41
100
4987
2055
,