System polityczny państw
skandynawskich
System polityczny państw
skandynawskich
Królestwo Danii
•
25 maj 1849r- uchwalenie
pierwszej konstytucji
(wprowadzenie dwuizbowego
parlamentu i
odpowiedzialności ministrów
przed parlamentem)
•
5 czerwca 1915- druga
konstytucja ( wprowadzenie
powszechnego prawa
wyborczego)
•
5 czerwca 1953- trzecia
konstytucja
•
W skład Dani wchodzą dwa
obszary autonomiczne:
Grenlandia oraz Wyspy
Owcze posiadające lokalne
organy wykonawcze.
PARLAMENT
•
Jednoizbowy Folketing;
•
179 deputowanych wybieranych w
wyborach powszechnych na 4 lata;
•
Inicjatywa ustawodawcza: monarcha i
deputowani;
•
Rozwiązanie Folketingu należy do
monarchy;
FOLKETING POWOŁUJE:
•
Parlamentarny Komitet Spraw
Zagranicznych
•
5 kontrolerów finansowych
•
Ombudsmana
„Rok parlamentarny”- trwa od pierwszego wt. października do
dnia poprzedzającego pierwszy wt. października roku
następnego; okres gotowości parlamentu do odbywania
posiedzeń plenarnych i prac w komisji.
MONARCHA- głowa państwa
•
Uprawnienia:
•
Powoływanie rządu i ministrów
•
Decydowanie o liczbie ministrów
ministrów podziale obowiązków
rządowych
RZĄD
•
Premier + ministrowie- Rada Ministrów
•
Rząd pod przewodnictwem monarchy – Rada Państwa
•
Formowanie rządu 1)desygnowanie premiera przed
monarchę; 2)przedstawienie programu i składu Folketingu
i uzyskanie jego aprobaty
•
Prawo mianowania członków rządu –monarcha
•
Decyzje przyjęte przez Radę Państwa wymagają od
Kontrasygnaty odpowiedniego ministra
•
Premier przedstawia corocznie Folketingowi sprawozdanie
o stanie państwa i zamierzeniach rządu
•
Rząd podaje się do dymisji w wypadku wyrażenia rządowi
wotum nieufności
•
Premier posiada prawo rozwiązywania Folketingu w
dowolnym momencie lub przez zwrócenie się do Króla z
prośba o rozwiązanie
GŁÓWNE PARTIE:
•
Partia Socjalistyczno - Ludowa (SFP)
•
Partia Socjaldemokratyczna (SD)
•
Partia Radykalno-Liberalna (RV)
•
Partia Chrześcijańsko-Ludowa (KrFP)
•
Partia Konserwatywno-Ludowa (KFP)
•
Partia Liberalna (V)
•
Partia Postępu (FP)
•
Sojusz Zielono-Czerwony (ELRG)
•
Duńska Partia Ludowa (DF)
•
Duński Ruch Ludowy przeciw Unii Europejskiej
(FmEU)
•
Ruch Czerwony (JB)
•
Duńska Partia Sprawiedliwości (DRB)
Królestwo Norwegii
•
Na współczesny
konstytucjonalizm norweski
największy wpływ miały
wydarzenia 1814 r.
Podpisany 14 stycznia
traktat pokojowy w Kilonii
odrywał Norwegię od
pronapoleońskiej Danii i
narzucał jej unię personalna
ze Szwecją. Wyrazem
sprzeciwu Norwegów było
zwołanie do Eidsvoll
Zgromadzenia
Konstytucyjnego, które 17
maja 1814 r. uchwaliło
konstytucję obowiązującą do
dnia dzisiejszego.
Parlament ( Storting)
•
zmodyfikowany parlament jednoizbowy
•
165 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 4 lata
•
czynne i bierne prawo wyborcze posiadają osoby, które ukończyły 18 lat
•
parlament dzieli się na pierwszym posiedzeniu na dwie części : Lagting ( 42
deputowanych) oraz Odelsting ( 123 deputowanych ). Służy to procesowi
ustawodawczemu oraz wyborowi spośród członków Lagtingu sędziów
Trybunału Królestwa.
•
posiedzenia plenarne, na których podejmuje się decyzje takie jak : nowelizacja
konstytucji, uchwalanie podatków, akces do organizacji międzynarodowych
oraz przyjmowanie uchwał budżetowych
•
inicjatywa ustawodawcza - rząd oraz deputowani
•
parlament nie może zostać rozwiązany przed upływem kadencji
•
dwie sesje zwyczajne w roku oraz nadzwyczajne zwoływane na wniosek
monarchy
•
parlament mianuje na czas swojej kadencji : 5 rewidentów, którzy kontrolują
wydatki publiczne, ombudsmana do spraw kontroli administracji publicznej
•
deputowani nie mogą łączyć mandatu przedstawicielskiego z funkcja w rządzie
Monarcha
•
posiada władzę wykonawczą ( bez ponoszenia
odpowiedzialności za podejmowane decyzje )
•
mianuje wyższych urzędników cywilnych,
wojskowych, kościelnych
•
sprawuje najwyższe dowództwo armii
•
wydaje tzw. rozporządzenia prowizoryczne
kontrasygnowane poprzez właściwego
ministra
•
jest głową Kościoła Ewangelicko-
Augsburskiego
Rząd
•
powoływany przez monarchę
•
Rada Królewska (rząd obradujący w obecności króla )
•
Rada Państwa (rząd składający sie z premiera i
ministrów resortowych )
•
rząd podaje się do dymisji, gdy parlament wyrazi mu
brak zaufania (niekoniecznie w postaci formalnego
wniosku )
•
może wydawać między sesjami parlamentu
rozporządzenia prowizoryczne ( akty wykonawcze z
mocą ustawy )
•
premier i członkowie rządu ponoszą odpowiedzialność
konstytucyjną i karną przed Trybunałem Królestwa
Sąd Najwyższy
•
przewodniczący i 17 sędziów
mianowanych przez monarchę
•
orzeka o zgodności ustaw z konstytucją
•
bada konstytucyjność rozporządzeń
prowizorycznych
•
jest najwyższą instancją w sprawach
cywilnych i karnych
•
sędziowie Sądu Najwyższego wchodzą w
skład Trybunału Królestwa
Zmiana Konstytucji
•
Prawo przedstawiania projektów zanim
przysługuje rządowi oraz deputowanym.
Propozycje zmiany konstytucji mogą być
wniesione tylko w 3 pierwszych latach
kadencji Stortingu. Propozycja zmiany
zgłoszona podczas jednej kadencji, musi
zostać poparta przez parlament następnej
kadencji większością 2/3 głosów w
obecności 2/3 ogółu członków Stortingu
Główne partie polityczne:
•
Norweska Partia Pracy ( DNA )
•
Partia Konserwatywna ( Hoyre )
•
Chrześcijańska Partia Ludowa ( KRF )
•
Socjalistyczna Partia Lewicy ( SV )
•
Partia Liberalna ( Venstre )
•
Partia Postępu ( FrP )
•
Czerwony Sojusz Wyborczy ( RV )
REPUBLIKA FINLANDII
•
1917- odrodzenie narodowe
Finlandii poprzez dążenie
do oderwania się od Rosji;
•
1918- odzyskanie
niepodległości dzięki
pomocy wojsk niemieckich;
•
21 czerwiec 1919- pierwsza
konstytucja o nazwie „Akt o
Formie Rządu”;
•
11 czerwiec 1999-
uchwalenie drugiej
konstytucji;
PARLAMENT
•
jednoizbowa Eduskunta
•
200 deputowanych
•
czynne i bierne prawo wyborcze po ukończeniu 18 roku życia
•
Wielka Komisja powoływana na pierwszej sesji, składająca się z 25
deputowanych
•
Inicjatywa ustawodawcza: deputowani i rząd ( nieudzielanie sankcji przez
prezydenta w ciągu 3 miesięcy jest równe z postawieniem veta zawieszającego)
•
Parlament może zostać rozwiązany przez prezydenta przed upływem kadencji na
wniosek premiera i po wysłuchaniu opinii ugrupowań parlamentarnych
•
Powołanie ombudsmana parlamentarnego( 4 letnia kadencja) sprawującego
nadzór nad przestrzeganiem prawa i wypełnianiem obowiązków przez sądy,
organy władzy publicznej oraz urzędników publicznych
•
Występowanie z oskarżeniem w wypadku stwierdzenia przestępstwa
popełnionego przez funkcjonariusza państwa
•
Coroczne sesje
•
Mandat deputowanych - nie łączy się z członkostwem w rządzie
•
Wybory powszechne, co 6 lat z prawem jednej reelekcji, ponad połowa ważnych
•
Kondydatera z partii politycznej posiadającej, co najmniej 1 deputowanego
wybranego w ostatnich wyborach do parlamentu oraz 20 tys. wyborców
PREZYDENT
•
Głowa państwa
•
Kierownictwo sił zbrojnych
•
Polityka zagraniczna (w porozumieniu z
rządem)
•
Uczestnictwo w obradach rządu
•
Minuje: kanclerza sprawiedliwości,
członków SN; NSA, najwyższych
urzędników służby cywilnej
RZĄD
•
Skład: premier + niezbędna liczba
ministrów(zwykle 17)
•
Po wyborach grupy parlamentarne
prowadza rozmowy na temat utworzenia
nowego rządu następnie prezydent
nominuje kandydata na premiera, któremu
parlament udziela votum
zaufania(bezwzględna większość głosów)
•
Ministrowie są powołani przez prezydenta
na wniosek premiera
•
Sprawowanie władzy wykonawczej
PREMIER
•
Kierowanie działalnością rządu
•
Rozpatrywanie spraw należących do
kompetencji rządu
•
Przewodniczenie plenarnym posiedzeniem
rządu
Zdymisjowanie rządu (lub jego członka) następuje w sytuacji gdy
rząd lub któryś z ministrów przestali cieszyć się zaufaniem
parlamentu (interpelacja, votum nieufności)
KANDEN SPRAWIEDLIWOŚCI
•
Powoływany przez prezydenta
•
5 letnia kadencja
•
Czuwanie nad legalnością aktów
prawnych organów władzy
•
Uczestnictwo( bez prawa głosu) w
posiedzeniu rządu z udziałem prezydenta
ZMIANA KONSTYTUCJI
•
Po rozpatrzeniu w trybie dla ustawy
zwykłej ,przyjęty przez parlament projekt
zmiany zostaje po drugim czytaniu odłożony
do pierwszej sesji nowej Eduskunty. Nowy
parlament potwierdza zmianę większością
głosów. Istnieje też szybsza procedura
zmiany konstytucji: uznanie projektu zmiany
za pilny większością 5/6 głosów następnie
uchwalenie samej zmiany większością 2/3
głosów ( w czasie tej samej kadencji).
GŁÓWNE PARTIE POLITYCZNE
•
Fińska Partia Socjaldemokratyczna (SSDP)
•
Demokratyczny Związek Narodu Fińskiego (SKDL)
•
Partia Koalicji Narodowej (KK)
•
Centrum Finlandii (SK)
•
Partia Liberalno - Ludowa (LKP)
•
Fińska Partia Wiejska (SMP)
•
Prawdziwi Finowie (PeruS)
•
Szwedzka Partia Ludowa (SFP)
•
Zjednoczenie Chrześcijańskie (SKL)
•
Centrum Chrześcijańskie (K)
•
Sojusz Zielonych (VL)
•
Związek Lewicy (V)
•
Fińska Partia postępu (NSP)
•
Alternatywa Demokratyczna (DEVA)
Republika Islandii
•
Od 1380 do 1944 r losy Islandii
były związane z Danią. 1 grudnia
1918 r. powstała pomiędzy nimi
unia personalna. W 1940 r.
Althing wydał oświadczenie o
dążeniu do zmiany formy ustroju z
monarchii na republikę oraz
podkreślał prawo Islandii do
nieodnawiania uni, która wygasła.
Wiosną 1943 r. Islandia zaczęła
organizować własną , niezależną
od Danii, służbę dyplomatyczną.
17 maja 1943przyjęto ustawę o
uniezależnieniu się od Danii.
Wiosną 1944 przeprowadzono
referendum w sprawie przyszłości
i ustroju politycznego Islandii. W
referendum większość obywateli
opowiedziała się za
wprowadzeniem republikańskiej
formy państwa. 17 czerwca 1944
Althing ogłosił tekst konstytucji.
Parlament - Althing
•
obecnie 63 deputowanych wybieranych w wyborach
powszechnych na 4 lata
•
czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje osobą
które ukończyły 18 rok życia
•
prawo inicjatywy ustawodawczej posiadają :
prezydent, deputowani i komisje parlamentarne
•
parlament może być w każdej chwili rozwiązany przez
prezydenta
•
3 płatnych audytorów powoływanych przez izby w celu
sprawdzania działalności finansowej państwa,
kontrolowania działalności Skarbu Państwa oraz
ministrów
•
obrady na 2 sesjach zwyczajnych w roku oraz
nadzwyczajnych ( zwoływanych i zamykanych przez
prezydenta)
Prezydent
kompetencje
•
wybierany w wyborach
powszechnych na 4 - letnią
kadencję (zwykła
większość głosów)
•
Brak ograniczeń
wielokrotności wyboru
•
kandydat musi uzyskać
poparcie od 1,5 do 3 tys.
Wyborców
•
- zawiera umowy międzynarodowe
•
- wprowadza ustawodawstwo
wyjątkowe w stanie
nadzwyczajnym
•
- rozwiązuje parlament
•
- ma prawo zawieszenia obrad
parlamentu
•
- ograniczenie władzy prezydenta
ze strony Althingu ( procedura
referendum )
•
- w czasie niezdolności prezydenta
do sprawowania urzędu obowiązki
prezydenta przekazywane są
kolegium ( premier,
przewodniczący Althingu,
przewodniczący Sądu Najwyższego
)
Rząd
•
premier + ministrowie
•
Rada Państwa ( rząd obradujący pod przewodnictwem
prezydenta)
•
Gabinet ( ministrowie + premier )
Zmiana konstytucji
Przyjęcie propozycji zmiany konstytucji przez Althing
powoduje jego rozwiązanie. O ile projekt uzyska
akceptacje nowego parlamentu i zostanie podpisany
przez prezydenta, staje się obowiązującą częścią
konstytucji, przy czym wymaga to większości 2/3 głosów
oddanych za projektem.
Główne partie polityczne :
•
Partia Niepodległości ( SF )
•
Partia Postępowa ( FF )
•
Partia Socjaldemokratyczna ( AF )
•
Sojusz Ludowy ( AB )
•
Sojusz Kobiet ( SK )
Szwecja
Konstytucje Szwecji tworzy
obecnie kilka osobnych
aktów prawnych :
•
Akt o Sukcesji Tronu
(1979)
•
Akt o Formie Rządu
(1974)
•
Ustawa o Wolności
Prasy ( 1948)
Konstytucja wymienia zarówno
normy publiczne jak i
jednostkowe, takie jak:
•
wolność wypowiedzi
•
wolność zrzeszania się
•
Wolność manifestowania
•
przemieszczania się
•
prawo do sądu
•
zakaz ekstradycji poza granice Szwecji jej
obywateli
•
ochrona przed podsłuchem
•
ochrona przed cenzura etc.
Głowa państwa
•
głową państw szwedzkiego może być obywatel szwedzki,
który ukończył 25 lat
•
prawo sukcesji tronu Szwecji przysługuje dzieciom płci
żeńskiej i męskiej wg starszeństwa
•
następca tronu nie ma prawa opuszczania kraju bez
wiedzy króla lub królowej
•
obecnie monarcha Szwecji pełni głównie funkcje
reprezentacyjne i symbolizuje ciągłość państwa
•
król :
•
- przewodniczy obradom Komitetu Spraw Zagranicznych
•
- reprezentuje Szwecję w stosunkach międzynarodowych
•
- jest zwierzchnikiem Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego
•
- otwiera posiedzenia Riksdagu oraz wręcza Nagrody
Nobla w Sztokholmie
•
- nie ponosi odpowiedzialności prawnej ani politycznej
Parlament
•
jednoizbowy Riksdag
•
349 deputowanych wybieranych raz na 4 lata
•
czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18
lat
•
instytucja zastępcy deputowanego
•
pierwsze posiedzenie nowego parlamentu - 15 dzień od przeprowadzenia
wyborów
•
coroczne sesje zazwyczaj rozpoczynające sie w październiku
•
talman - stoi na czele Riksdagu wraz z trzema zastępcami
•
Konferencja Przewodniczących
•
powołuje 16 komisji stałych
•
inicjatywa ustawodawcza - rząd oraz deputowani
•
funkcja ustawodawcza oraz kontrolna wobec rządu
•
powołuje :
•
-Ombudsmana
•
-gubernatora Banku Szwecji
•
- przewodniczącego Riksdagu
•
-szefa kancelarii
•
-przewodniczącego komisji stałych
Rząd
•
premier + ministrowie
•
jest formowany przez partie lub koalicje partii, która
wygrała wybory parlamentarne
•
przewodniczący Riksdagu powołuje szefa rządu
•
premier powołuje ministrów
•
ministrem Szwecji może być obywatel, który posiada
obywatelstwo ca najmniej 10 lat
•
kolegialne posiedzenie pod przewodnictwem premiera
•
zawiera umowy międzynarodowe
•
decyduje za zgoda Riksdagu o użyciu sił zbrojnych
Królestwa Szwecji
•
podlegają mu wszystkie urzędy centralne i regionalne,
Kanclerz Sprawiedliwości oraz Prokurator Królestwa
•
dualizm administracji rządowej
•
członkowie rządu ponoszą odpowiedzialność polityczna
przed Riksdagiem oraz Komisja konstytucyjna Riksdagu