CZYNNIKI ZAGROŻEŃ
ZAWODOWYCH
dr Agata Lulewicz-Sas
CZYNNIKI ZAGROŻEŃ
ZAWODOWYCH
dr Agata Lulewicz-Sas
Klasyfikacja czynników zagrożeń
zawodowych
• Czynniki niebezpieczne – czynniki, których
oddziaływanie może prowadzić do
natychmiastowego pogorszenia stanu zdrowia
pracownika, a nawet przyczynić się do śmierci;
• Czynniki szkodliwe – to czynniki, których
oddziaływanie może prowadzić do schorzenia;
• Czynniki uciążliwe – których oddziaływanie na
pracownika nie prowadzi do trwałego pogorszenia
stanu zdrowia pracownika ale może spowodować
złe samopoczucie lub nadmierne zmęczenie
Czynniki szkodliwe, niebezpieczne
w środowisku pracy
• Chemiczne
• Fizyczne
• Biologiczne
• Psychofizyczne
W skali globalnej średnio 20-50%
pracowników zatrudnionych w sektorze
przemysłowym wykonuje pracę z
ekspozycją na czynniki chemiczne, fizyczne
i biologiczne, których poziomy
przekraczają dopuszczalne normy
higieniczne.
Osoby zatrudnione w warunkach zagrożenia mogą być narażone na kilka czynników
szkodliwych.
Z tego powodu w analizach wykorzystywana jest kategoria tzw. osobozagrożeń. Liczb
osobozagrożeń
to liczba osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia, liczonych tyle razy na ile czynników
osoby te były
narażone.
Obowiązki pracodawcy
• przeprowadzanie na swój koszt badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia,
• rejestrowanie i przechowywanie wyników tych
badań i pomiarów,
• utrzymywanie w stałej sprawności urządzeń
ograniczających lub eliminujących szkodliwe dla
zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia
służące do pomiarów tych czynników.
Pracodawca zobowiązany jest nie później niż
w ciągu 30 dni od dnia rozpoczęcia
działalności wykonywać badania i pomiary
czynników szkodliwych dla zdrowia w
środowisku pracy.
Decyzję w sprawie rodzaju i terminu
badań środowiska pracy wydaje
właściwy
państwowy inspektor sanitarny w terminie
14 dni po otrzymaniu od pracodawcy
odpowiedniego zgłoszenia.
Pracodawca zobowiązany jest
poinformować państwowego inspektora
sanitarnego o rozpoczęciu działalności i
każdorazowej zmianie technologii lub
profilu produkcji.
A. CZYNNIKI
CHEMICZNE
Toksyczność substancji
W 1500 roku Paracelsus sformułował zasadę:
Nie ma bezpiecznych substancji chemicznych -
szkodliwe działanie zależy od dawki, która
dostanie się do organizmu lub ilości
wprowadzonej do środowiska.
Druga zasada, opracowana w XIX wieku zakłada,
że
wyniki badań doświadczalnych na
zwierzętach są podstawą prognozowania efektu
działania toksycznego substancji u ludzi.
Podstawowym uzasadnieniem tego założenia są
stwierdzone doświadczalnie u ludzi i zwierząt
podobieństwa między innymi na poziomie
subkomórkowym i komórkowym, a także
uniwersalność kodu genetycznego.
Normatywy dotyczące
dopuszczalnych stężeń w
środowisku pracy określają:
• NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie w
środowisku pracy;
• NDSCh – najwyższe dopuszczalne stężenie
chwilowe;
• NDSP – najwyższe dopuszczalne stężenie
pułapowe.
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z
dnia 29 listopada 2002 roku w sprawie najwyższych
dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.
U. Nr 217, poz. 1833) określa:
• wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń
chemicznych i pyłowych czynników szkodliwych dla
zdrowia w środowisku pracy (załącznik nr 1 do
rozporządzenia);
• wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń
fizycznych czynników szkodliwych dla zdrowia w
środowisku pracy (załącznik nr 2 do
rozporządzenia);
• rozporządzenie określa wartości dla 479 substancji
podając stężenie w mg/m
3
.
Najwyższe dopuszczalne stężenie
(NDS)
wartość średnia ważona, której
oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-
godzinnego dobowego i przeciętnego
tygodniowego wymiaru czasu pracy, przez
okres jego aktywności zawodowej nie
powinno spowodować ujemnych zmian w
jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia
jego przyszłych pokoleń
Najwyższe dopuszczalne stężenie
chwilowe (NDSCh)
wartość średnia stężenia, które nie
powinno spowodować ujemnych zmian w
stanie zdrowia pracownika, jeżeli
występuje w środowisku pracy nie dłużej
niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w
czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu
nie krótszym niż 1 godzina
Najwyższe dopuszczalne stężenie
pułapowe (NDSP)
wartość stężenia, która ze względu na
zagrożenie zdrowia lub życia pracownika
nie może być w środowisku pracy
przekroczona w żadnym momencie
Częstość pomiarów czynników szkodliwych dla
zdrowia (nie dotyczy czynników rakotwórczych i
mutagennych)
Wartość stężeń i natężeń czynników
szkodliwych
Minimalna
częstość pomiarów
okresowych
Wyniki dwóch ostatnio przeprowadzonych
badań i pomiarów nie przekroczyły 0,1
wartości najwyższego dopuszczalnego
stężenia lub natężenia
brak obowiązku
Przy stwierdzeniu w ostatnio
przeprowadzonym badaniu lub pomiarze
stężenia lub natężenia czynnika
szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,1 do
0,5 wartości najwyższego dopuszczalnego
stężenia lub narażenia
co najmniej raz na
dwa lata
Przy stwierdzeniu w ostatnio
przeprowadzonym badaniu lub pomiarze
stężenia lub natężenia czynnika
szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,5
wartości najwyższego dopuszczalnego
stężenia lub natężenia
co najmniej raz w
roku
W przypadku wprowadzenia zmian w
warunkach występowania czynnika
szkodliwego
w każdym
przypadku
Pracodawca rejestruje wyniki
wykonywanych badań i pomiarów
prowadząc:
• Rejestr wyników badań i pomiarów
czynników szkodliwych.
• Karty pomiarów czynników szkodliwych.
Dokumenty są udostępniane pracownikom
na ich żądanie.
Przepisy prawne dotyczące substancji
chemicznych
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia
2004 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy
związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników
chemicznych (Dz. U. nr 11, poz. 86);
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z
dnia 29 listopada 2002 roku w sprawie najwyższych
dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych
dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz.
1833);
• Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 roku o substancjach i
preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84);
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002
roku w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji
substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. Nr 140,
poz. 1172),
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r.
w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla
zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166).
Karta charakterystyki substancji
niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego
• Karty są podstawowym źródłem informacji o
substancjach i preparatach chemicznych.
• Informacje zawarte w karcie charakterystyk
powinny zapewnić pracodawcy możliwość
opracowania i aktualizowania instrukcji bhp.
• Producent lub importer zobowiązany jest do
dostarczenia odbiorcy z siedzibą na terenie
Polski kart charakterystyk w języku polskim.
Wymogi Kodeksu Pracy
Pracodawca zobowiązany jest posiadać
aktualny spis stosowanych w zakładzie
niebezpiecznych substancji i preparatów
chemicznych (niezbędne jest
przeprowadzenie inwentaryzacji
produktów chemicznych).
Pojazdy
przewożące
materiały
niebezpieczne
oznakowane są
dodatkowo
znakami
ostrzegawczymi
Rodzaje efektów
• Efekty ostre; krótkotrwała, wysoka
ekspozycja i szybki skutek; efekty mogą być
odwracalne (na przykład ból głowy) i
nieodwracalne.
• Efekty przewlekłe; związane z
długotrwałymi lub powtarzalnymi
ekspozycjami przy niskich poziomach i
stopniowym rozwojem skutku; diagnoza
efektów przewlekłych jest trudna ze względu
na to, że widoczne symptomy mogą pojawić
się po kilku latach po zaprzestaniu ekspozycji.
Interakcje
• Efekty niezależne – substancje powodują
różne reakcje i żadna z nich nie wpływa na
wynik drugiej. Ołów uszkadza system
nerwowy, kwas siarkowy drażni oczy, nos i
gardło;
• Efekty addytywne – efekty się dodają. Farba
zawierająca ksylen i styren które powodują
efekt narkotyczny i są drażniące.
C
a
/NDS
a
+ C
b
/NDS
b
+C
c
/NDS
c
+... < 1
• Efekty synergiczne 2 +3 = 6. Efekt łączny
jest większy od efekty addytywnego. Przykład:
praca z azbestem i palenie papierosów;
• Antagonizm - efekt przeciwny do synergizmu.
Efekt działania jednej substancji równoważy
efekty działania drugiej.
Drogi wnikania substancji szkodliwych do
organizmu
Podział czynników chemicznych ze
względu na sposób działania
• Substancje o działaniu toksycznym – szkodliwość
substancji uzależniona jest od stopnia wchłaniania
oraz sposobu działania na organizm człowieka;
• Substancje drażniące – przeważnie związki
chemiczne w postaci gazowej, działające drażniąco
na oczy, skórę i układ oddechowy (chlor, amoniak);
• Substancje uczulające – wywołujące uczulenia
(alergie w postaci swądu, pieczenia skóry, plam
rumieniowych, grudek, złuszczenia naskórka);
• Substancje rakotwórcze – substancje, które mogą
spowodować kontrolowany wzrost komórek
prowadzący do zmian nowotworowych, często
objawy chorobowe mogą pojawić się po upływie
kilku lat od narażenia;
• Substancje mutagenne – związki powodujące
zmiany w genach przekazywanych następnym
pokoleniom.
Przykładowe skutki narażenia
• Niedotlenienie – środki duszące zawierają
substancje, które uniemożliwiają dostęp
tlenu do komórek, np. dwusiarczek węgla,
arsenowodór.
• Podrażnienia – substancje o
właściwościach drażniących, amoniak, chlor,
chlorowodór, fosgen.
• Uczulenie – substancje wywołują reakcje
alergiczne. Reakcje alergiczne to: kaszel,
katar, zapalenia skóry. Badania prowadzi się
na myszach i świnkach morskich.
• Zatrucia układowe: ołów wpływa na krew i
mózg, kadm wpływa na płuca i nerki, rtęć
wpływa na układ nerwowy, benzen powoduje
białaczkę, czterochlorek węgla uszkadza
wątrobę.
• Efekty narkotyczny – powodują substancje
spowalniające funkcjonowanie centralnego
układu nerwowego.
• Nowotwory – olej mineralny, dymy gumy,
azbest, chlorek winylu.
• Wpływ na rozrodczość – poprzez
zmniejszenie płodności (np. pestycydy),
martwe porody i poronienia (tlenek etylenu,
ołów);
• Większość substancji chemicznych to
substancje o działaniu progowym – można
ustalić stężenie które nie powoduje
szkodliwych efektów.
• Substancje o działaniu bezprogowym – nie
można ustalić bezpiecznych poziomów
ekspozycji np. substancje rakotwórcze.
Zasady ustalania dopuszczalnych
stężeń substancji szkodliwych
• Po przekroczeniu pewnej dawki, im więcej
substancji człowiek wchłonie tym jest bardziej
prawdopodobne, że zachoruje lub wystąpią u
niego poważne efekty.
• Ryzyko jest więc proporcjonalne do dawki (D).
D = RWCT
gdzie:
• D - ilość w mg zatrzymanego w
organizmie związku (dawka),
• R - retencja związku w płucach,
• W - wentylacja płuc (m
3
/godz)
• C - stężenie związku w powietrzu (mg/m3)
• T - czas trwania narażenia.
B. CZYNNIKI FIZYCZNE
Czynniki fizyczne
• czynniki mechaniczne,
• hałas
• wibracje,
• mikroklimat gorący i zimny,
• promieniowanie widzialne,
• promieniowanie podczerwone,
• promieniowanie nadfioletowe,
• promieniowanie elektromagnetyczne,
• promieniowanie jonizujące,
• promieniowanie laserowe,
• pyły przemysłowe.
Hałas w środowisku pracy
Hałasem określa się każdy nieprzyjemny,
przeszkadzający i uciążliwy dźwięk
oddziałujący na narząd słuchu i inne
zmysły oraz części organizmu człowieka.
Źródła hałasu w środowisku
• Maszyny, urządzenia i narzędzia
• Części procesów technologicznych
• Pojazdy komunikacji
Do najbardziej uciążliwych źródeł hałasu
należy komunikacja drogowa.
Poziom dźwięku mierzony przy drodze
wynosi 65-80 dB.
Propagacja hałasu w przestrzeni
W przestrzeni otwartej poziom hałasu maleje
o 6 dB przy podwojeniu odległości od źródła.
Przykład: jeśli w odległości 2 m od źródła
poziom hałasu wynosi 100dB, to w
odległości 4 m od źródła wyniesie 94 dB, a w
odległości 8 m – 88 dB.
Dane PIP
• W 2008 roku na 4,76 mln pracowników ponad
210 tys. osób pracowało w warunkach
zagrożenia hałasem przekraczającym
dopuszczalne normy.
• w 2008 roku na 1000 osób zatrudnionych aż
45 osób było narażonych na wystąpienie
trwałego ubytku słuchu.
• Stwierdzono 738 przypadków trwałego
ubytku słuchu, co stanowi prawie 17% ogólnej
liczby przypadków chorób zawodowych.
• Zawodowe uszkodzenie słuchu stanowi
prawie 30% ogólnej liczby zarejestrowanych
przypadków chorób zawodowych.
Ryzyko utraty słuchu w zależności od
poziomu hałasu i czasu narażenia
Równoważ
ny poziom
dźwięku,
[dB]
Czas narażenia [lata]
5
10
15
20
25
30
35
40
Ryzyko utraty słuchu [%]
<80
85
90
95
100
105
110
115
0
1
4
7
12
18
26
36
0
3
10
17
29
42
55
71
0
5
14
24
37
53
71
83
0
6
16
28
42
58
78
84
0
7
16
29
43
60
78
84
0
8
18
31
44
62
77
81
0
9
20
32
44
61
72
75
0
10
21
29
41
54
62
64
Poziom hałasu
Rodzaj pojazdu
Poziom hałasu w
dB
Start samolotu
120-130
Traktor
90-100
Samochód ciężarowy
80-95
Autobus
80-90
Pomieszczenie biurowe
60-70
Czytelnia
30-40
Las (cichy)
10-20
Skutki oddziaływania hałasu
na organizm człowieka
• Podstawowym skutkiem jest czasowe lub trwałe
przesunięcie progu słyszenia;
• Hałas na poziomie 130-140 dB staje się czynnikiem
niebezpiecznym;
Hałas a zdrowie człowieka
•Zmiany w stanie narządu słuchu;
•Pogorszenie ogólnego stanu zdrowia i stanu
psychicznego;
Praca w hałasie obniża poczucie niezależności oraz
poczucie bezpieczeństwa, utrudnia
porozumiewanie się i orientację w środowisku,
zmniejsza poziom komfortu. Przez to wpływa na
obniżenie jakości wykonywanej pracy, a także
wydajności.
Wpływ hałasu na człowieka
• mniej niż 35 dB – nie jest szkodliwy dla
zdrowia, ale może być denerwujący. Przykłady
hałas przekładanych naczyń, szum wody.
• 35 dB 70 dB ujemny wpływ na układ nerwowy,
powoduje zmęczenie, spadek wydajności
pracy;
• 70 dB 85 dB bóle głowy, trwałe osłabienie
słuchu.
• 85 dB 130 dB powoduje liczne uszkodzenia
słuchu schorzenia układu krążenia,
nerwowego układu i równowagi.
• 130 dB 150 dB pobudzają do drgań
wewnętrzne organy;
• Powyżej 150 dB już po 5 minutach paraliżują
działanie organizmu.
W przypadku, gdy ze względów
technicznych nie ma możliwości
zmniejszenia hałasu poniżej wartości
dopuszczalnych pracownicy zobowiązani
są stosować ochronniki słuchu dobrane do
wielkości charakteryzujących hałas.
Metody ograniczania zagrożenia
hałasem
Metody administracyjno-prawne:
– Stosowanie przerw w pracy;
– Profilaktyka lekarska;
– Przenoszenie pracowników wrażliwych na działanie
hałasu
Ograniczanie hałasu u źródła:
– wybór i stosowanie procesów technologicznych o
małej emisji hałasu;
– wybór i stosowanie maszyn o małej emisji hałasu;
– zmianę warunków pracy maszyny;
– modernizację lub wymianę części składowych
maszyny;
– konserwacja maszyn.
Zastosowanie indywidualnych ochron słuchu.
Drgania mechaniczne - wibracje
• Wibracje - przekazywanie drgań mechanicznych z
ciała stałego na poszczególne tkanki ciała człowieka
lub na cały organizm.
• Drgania o oddziaływaniu ogólnym (podłogi, podesty,
pomosty w halach produkcyjnych, maszyny i
urządzenia; siedziska i podłogi środków transportu;
siedziska i podłogi maszyn budowlanych)
• Drgania miejscowe (np. przez kończyny górne)
Instytut Medycyny Pracy
2% wszystkich rejestrowanych chorób zawodowych
to choroby spowodowane zespołem wibracyjnym
• najczęściej rejestrowaną postacią jest postać
naczyniowa charakteryzującą się napadowymi
zaburzeniami krążenia krwi w palcach (blednięcia
palców „choroba białych palców”)
• rzadziej występuje postać nerwowa (zaburzenia
czucia, dotyku, mrowienie w palcach)
Czynniki biologiczne
• wirusy - choroby powodują wirusy pochodzenia
ludzkiego (grupą szczególnie narażoną na te wirusy
jest personel medyczny) oraz wirusy odzwierzęce
(zagrażające głównie lekarzom weterynarii, rolnikom,
leśnikom i hodowcom);
choroby wirusowe przenoszone są: drogą powietrzno –
kropelkową, drogą pokarmową, przez bezpośredni
kontakt z wydalinami chorego lub kontakt z zakażonymi
narzędziami (igły, strzykawki, narzędzia chirurgiczne);
• bakterie - mogą być one przyczyną chorób zakaźnych,
alergicznych.
Bakterie wnikają najczęściej do organizmu człowieka
drogą oddechową, przez układ pokarmowy, uszkodzone
błony śluzowe lub przez skórę; objawy chorobowe
wywołane działaniem bakterii najczęściej uwidaczniają
się przy obniżonej odporności organizmu;
• grzyby - mogą powodować ogólne zakażenia
organizmu lub też działać miejscowo (najczęściej na
skórze i błonach śluzowych); choroby zawodowe
najczęściej powodowane są przez pleśnie,
• pasożyty wewnętrzne - (pierwotniaki, robaki
pasożytnicze); pierwotniaki chorobotwórcze mają
zdolność wydzielania enzymów, toksycznych
substancji, będących przyczyną objawów
klinicznych; najczęstsze zakażenie pierwotniakowe
to toksoplazmoza i lamblioza; robaki pasożytnicze
mogą wnikać do organizmu człowieka drogą
pokarmową (przez połknięcie jaj lub larw pasożyta)
lub przez skórę;
• rośliny - niektóre gatunki roślin wykazują
właściwości alergizujące, toksyczne, rakotwórcze
(pył drzewny zwłaszcza z drzew liściastych na
przykład dąb, buk), powodują stany zapalne
skóry;
• zwierzęta - kontakt ze zwierzętami może być
przyczyną astmy oskrzelowej, alergicznego
nieżytu nosa, alergii oddechowej i skórnej, a także
zapalenia skóry i spojówek.
W Unii Europejskiej występowanie
czynników biologicznych w środowisku
pracy regulowane jest dyrektywą
2000/54/WE Parlamentu Europejskiego i
Rady Europy z 18 września 2000 roku w
sprawie ochrony pracowników
przed narażeniem na działanie
czynników biologicznych w miejscu
pracy.
Klasyfikacja czynników biologicznych
grupa 1 - wywołanie choroby u ludzi jest mało
prawdopodobne;
grupa 2 - może wywołać chorobę u ludzi i może być
niebezpieczny dla pracowników; możliwa jest
skuteczna profilaktyka i leczenie;
grupa 3 - może wywołać ciężką chorobę u ludzi i może
stanowić poważne niebezpieczeństwo dla
pracowników; istnieje zazwyczaj skuteczna
profilaktyka lub możliwe jest leczenie;
grupa 4 - wywołuje ciężką chorobę u ludzi i stanowi
poważne niebezpieczeństwo dla pracowników;
skuteczna profilaktyka i leczenie zazwyczaj nie
są możliwe.
Szczególne narażenie na działanie
czynników biologicznych
• prace w zakładach produkcji żywności,
• prace w rolnictwie,
• prace, w trakcie których dochodzi do kontaktu ze
zwierzętami i/lub produktami pochodzenia
zwierzęcego,
• prace w zakładach służby zdrowia,
• prace w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych
lub diagnostycznych, z wyłączeniem
mikrobiologicznych laboratoriów diagnostycznych,
• prace w zakładach usuwania odpadów,
• prace przy urządzeniach oczyszczania ścieków.
Czynniki psychofizyczne
• obciążenia fizyczne,
• obciążenia psychonerwowe.
Obciążenie fizyczne
• obciążenia statyczne – wywołane długotrwałym
napięciem mięśni spowodowanych utrzymywaniem
przez dłuższy czas ciała lub przedmiotów w tej
samej, przeważnie wymuszonej pozycji,
• obciążenia dynamiczne – związane z aktywnością
ruchową podczas pracy, jego miarą jest wartość
wydatkowanej energii, czyli wydatek energetyczny.
Podczas każdej wykonywanej przez
człowieka pracy energia produkowana
przez organizm jest zamieniana na
pracę mechaniczną (do 25%) i ciepło.
Wydatek energetyczny, czyli ilość
energii wydatkowanej przez organizm
podczas wykonywania różnych
czynności jest często spotykaną miarą
ciężkości pracy.
Stopień ciężkości pracy w zależności od
wydatku energetycznego
Stopień
ciężkości
pracy
Wydatek energetyczny na zmianę roboczą
Mężczyźni
Kobiety
[kcal]
[kJ]
[kcal]
[kJ]
Bardzo lekka
(wypoczynek)
Lekka
Umiarkowana
Ciężka
Bardzo ciężka
<300
300-800
800-1500
1500-
2000
>2000
<1260
1260-3350
3350-6290
6290-8380
>8380
<200
200-600
600-1000
1000-
1300
>1300
<840
840-2510
2510-4190
4190-5450
>5450
Obciążenia psychonerwowe
• przeciążenia psychiki, sytuacja nadmiernej
aktywności całej psychiki lub pewnych jej funkcji
przez dłuższy okres zmiany roboczej,
• niedociążenia psychiki, kiedy występuje osłabiona
aktywność psychiczna przy równoczesnej
konieczności czuwania.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała stres za
jedno z największych zagrożeń zdrowotnych XXI wieku.
Stres zawodowy jest drugim (po bólach pleców) co do
częstości występowania problemem zdrowotnym
pracowników UE.
Polska zajmuje jedno z czołowych miejsc w UE pod
względem negatywnych skutków zdrowotnych
spowodowanych stresem w pracy.
Z badań PIP wynika, że na ok. 20% stanowiskach pracy
panują ewidentnie niekorzystne psychospołeczne
warunki pracy, zaś ok. 40% uznać za potencjalnie
niekorzystne. Szczególnie negatywne skutki zdrowotne
ma stres nadmierny i długotrwały.
Stres zawodowy jest wynikiem niedopasowania
wymagań pracy do możliwości pracownika.
Stres pojawia się, gdy wymagania przekraczają
możliwości adaptacyjne pracownika – zdarzenia
stresowe zakłócają równowagę, wystawiają go na
próbę lub przekraczają jego możliwości radzenia
sobie.
Za szczególną w generowaniu stresu pracy można
uznać kombinację trzech wymiarów: wymagań,
kontroli nad pracą (autonomii) oraz wsparcia
przełożonych:
STRES = wysokie wymagania + duże ograniczenia
+ małe wsparcie
Długotrwały stres wpływa negatywnie na zdrowie,
powodując m.in. choroby układu krążenia (zawał,
udar), pokarmowego (wrzody), nerwowego
(depresja), endokrynologicznego (zaburzenia
hormonalne), układu ruchu oraz odpornościowego
(alergie, nowotwory).
Stres powoduje też wymierne koszty
ekonomiczne firmy, m.in. zwiększoną absencję,
mniejszą produktywność, wzrost wypadków przy
pracy, większą fluktuację kadr, większe koszty
związane z zachorowalnością pracowników.
Wypalenie zawodowe
Syndromem wypalenia zawodowego jest zespół
fizycznego, emocjonalnego i psychicznego
wyczerpania, które może wystąpić, gdy praca
przestaje dawać satysfakcję, pracownik przestaje się
rozwijać zawodowo, czuje się przepracowany i
niezadowolony z zajęcia, które niegdyś sprawiało mu
przyjemność (efekt „wyładowanego akumulatora”).
Najbardziej narażone na wypalenie są zawody
charakteryzujące się intensywnym kontaktem z
ludźmi np. nauczyciele, menedżerowie, handlowcy,
specjaliści ds. obsługi klienta).