Aseptyka i
antyseptyka
Zasady postępowania
bezbakteryjnego
Aseptyka i
antyseptyka
Zasady postępowania
bezbakteryjnego
Aseptyka
jest to postępowanie
zapobiegające, nie
dopuszczające do zakażenia
drobnoustrojami środowiska,
sprzętu, materiałów i
pacjentów. Jest to
posługiwanie się materiałem i
narzędziami
wyjałowionymi
,
czyli pozbawionymi bakterii,
wirusów i grzybów.
Aby uzyskać materiał jałowy-
aseptyczny
stosuje się
sterylizację,
która jest procesem wyjaławiania
sprzętu, narzędzi płynów, bielizny
operacyjnej, materiałów
opatrunkowych.
Sterylizowanie
oznacza zabicie,
zniszczenie wszystkich
drobnoustrojów z ich formami
przetrwalnikowymi i zarodnikami.
Metody sterylizacji
1. Sterylizacja suchym,
gorącym
powietrzem
stosuje się w niej temp. 160C
– 120 min lub 180C – 30
minut. Materiałami, które
mogą być poddawane tej
sterylizacji są: narzędzia, szkło,
płytki, pudry, maści, tłuszcze.
2. Sterylizacja parą wodną
pod zwiększonym ciśnieniem w tzw.
autoklawach,
parametry stosowane
w tej metodzie to: temp. 121C 1 atm.
czas 10-25 min lub temp. 134C 2
atm. czas 5-10
min.
Tą metodą sterylizuje się: przedmioty
gumowe, rękawice chirurgiczne,
tekstylia, gaziki, serwety, stal
nierdzewną, narzędzia chirurgiczne
3. Sterylizacja parą
o
niskiej temperaturze
/48-75C/z
aldehydem mrówkowym
4. Sterylizacja tlenkiem etylenu
w temp. 50-60C w ciągu 2,5-12
godzin- tą
metodą wyjaławia się: aparaty
optyczne z wyposażeniem elektrycznym,
narzędzia, cewniki, sprzęt do
jednorazowego użytku.
5. Sterylizacja promieniami
jonizującymi-
plazmowa,
najnowocześniejsza metoda sterylizacji za
pomocą zjonizowanego gazu, który
powstaje w warunkach głębokiej próżni pod
wpływem fal elektromagnetycznych.
Antyseptyka
jest to postępowanie
zapobiegające
zakażeniom
przez niszczenie lub
zahamowanie rozwoju
drobnoustrojów za pomocą
środków chemicznych tzn.
stosując
dezynfekcję.
Dezynfekcja
zmniejsza florę bakteryjną na
skórze rąk, z pola operacyjnego, na
narzędziach, przedmiotach,
materiałach przy pomocy śr.
dezynfekcyjnych.
W dezynfekcji sprzętu, bardzo ważne
jest jego przygotowanie tzn.
dokładne mechaniczne oczyszczenie
za pomocą szczotki w letniej lub
zimnej wodzie.
Metody dezynfekcji:
1.Termiczna
-
gotowanie w 100C /liczy się
czas od momentu wrzenia/- tą
metodą inaktywuje się HIV i
prątki gruźlicy.
2.Dezynfekcja chemiczna
stosowana jest dla narzędzi,
przedmiotów optycznych / bronchoskopy,
gastroskopy/, które ze względu na swoją
budowę wrażliwe są na wysoką
temperaturę.
W tej dezynfekcji stosuje się: aldehyd
mrówkowy, pochodne fenolu, alkohole,
związki chlorowe, związki jodowe,. Aktualnie
można spotkać się z następującymi
preparatami: 18% Medicarina, Indicin, , Pre-
sept. Stosuje się także: 3%
chloraminę, 2% lizol.
Po
dezynfekcji
, materiały
podlegają dokładnemu
opłukaniu w destylowanej
lub przegotowanej wodzie.
Sprzęt przechowujemy
wysuszony i zabezpieczony
w sterylne opakowanie.
Zakażenia
wewnątrzszpitalne
W szpitalach, a szczególnie w
niektórych specyficznych oddziałach
istnieją sprzyjające okoliczności
wniknięcia drobnoustrojów
patogennych do organizmu ludzkiego.
Drogi, którymi przenoszą się bakterie:
*
bezpośredni kontakt człowieka z
innymi ludźmi,
*
otaczające przedmioty
Do zakażeń predysponują :
ciężki stan pacjentów szczególnie z
niedoborem immunologicznym /
pacjenci po chemioterapii,
radioterapii/ u których wykonuje
się zabiegi operacyjne
drenaże jam ciała, cewnikowanie,
stosowanie respiratorów.
odżywianie pozajelitowe.
Na oddziałach intensywnej terapii
ryzyko
zakażeń jest 10-krotnie
większe niż na innych oddziałach.
Duże ryzyko występuje także w
oddziałach transplantologii,
oparzeniowych, dializ,
dziecięcych, noworodków i
wcześniaków.
Niebezpieczeństwa
zagrażające pacjentom i
personelowi związane z
zakażeniami wewnątrzszpitalnymi:
- wstrząs septyczny wywołany
gronkowcem złocistym bytującym
w zakażonej skórze lub w ranach.
- zakażenia personelu: bakteriami,
prątkami, grzybami, wirusami w
tym: wirusem wywołującym
zapalenie wątroby typu B i C, HIV,
Przyczyny zakażeń:
nieprzestrzeganie przez personel
podstawowych zasad higieny, w tym brak
higieny rąk i ignorowanie zasad aseptyki
niedostateczne wyposażenie szpitali w sprzęt
sterylizacyjny, jednorazowego użytku i środki
higieniczne, dezynfekcyjne, w sprzęt
diagnostyczny i zabiegowy
brak systematycznego szkolenia personelu w
zakresie profilaktyki zakażeń
brak standardów i procedur postępowania w
szpitalach
przestarzałe systemy komunikacji i transportu
Drogi zakażeń
1.
droga kontaktowa:
- personel medyczny/ głównie ręce/
- pacjenci, ich odzież, rzeczy osobiste, ręce
- insekty/muchy, mrówki faraona/
- sprzęt medyczny, słuchawki lekarskie
- sprzęt higieniczny
- narzędzia i aparatura medyczna
- preparaty dezynfekcyjne, zakażone mydło
w kostce i ręczniki wielokrotnego użytku
2.
droga krwi:
-
zakażony
materiał biologiczny,
- krew i jej preparaty, zakażone
płyny infuzyjne i leki
dotkankowe,
- niesterylne narzędzia
chirurgiczne,
3. droga pokarmowa:
- naczynia stołowe, sztućce,
- zakażona woda,
-pokarm
zakażony florą bakteryjną
przewodu pokarmowego
.
4. droga powietrzna:
- kurz,
- kropelki wydzielin z dróg
oddechowych pacjenta,
-
zakażone powietrze
W zwalczaniu i profilaktyce
zakażeń wewnątrzszpitalnych
najważniejszą zasadą jest
bezwzględne stosowanie
higieny przez wszystkie grupy
zawodowe a głównie przez
lekarzy i pielęgniarki, którzy
wykonują badania i zabiegi,
bezpośrednio stykając się z
pacjentem i materiałem
zakaźnym.
Higiena rąk pielęgniarki
W skórze każdego człowieka znajdują się
drobnoustroje:
przejściowe - na powierzchni skóry - to
takie drobnoustroje, z którymi styka się
ręka
stałe- nazywane także florą osiadłą , które
bytują w głębi skóry.
Są to: pałeczki okrężnicy, gronkowce
maczugowce, grzyby drożdżopodobne
.
Drobnoustroje stałe mają zdolność
rozmnażania się a w procesie pocenia się i
złuszczania naskórka wydostają się na
zewnątrz a następnie np. na wewnętrzną
stronę rękawic chirurgicznych.
Mikroperforacje rękawic nie zapewniają
bariery ochronnej i bakterie mogą
przedostawać się do ran operacyjnych, na
narzędzia i materiał operacyjny.
Bakterie chorobotwórcze są przenoszone na
dłoniach personelu od jednych chorych na
innych.
Pierwszą najgłówniejszą i najskuteczniejszą
zasadą zapobiegania zakażeniom
jest mycie rąk przez personel.
Rodzaje mycia rąk:
1.zwykłe-codzienne mycie rąk za pomocą
mydła i wody - usuwa substancje organiczne i
inne zabrudzenia oraz ok. 65% przejściowo
występujących drobnoustrojów z lekko
zabrudzonych rąk. Polega na energicznym
pocieraniu wszystkich powierzchni rąk
zwykłym mydłem i wodą przez 15-30 sek.
Stosujemy: przed jedzeniem, kontaktem z
żywnością, karmieniem pacjenta, po
zabrudzeniu rąk np. w czynnościach
gospodarczych, po wyjściu z toalety, po kaszlu,
po kichaniu do rąk, po każdym użyciu
chusteczki do nosa.
2.higieniczne –
polega na
usunięciu i zabiciu flory
przejściowej skóry poprzez:
zwykłe mycie rąk a następnie
dezynfekowanie środkiem
antyseptycznym albo
alkoholowym. Łączny czas mycia
: 30-60sek
Ten sposób mycia stosujemy:
przed i po pracy pielęgniarskiej, przed i po
pracy z pacjentem, w czasie przejścia od
jednego do drugiego chorego, po
opuszczeniu boksów izolujących pacjentów
zakaźnie chorych, przed i po zabiegach
inwazyjnych/ np.: pobranie krwi,
wstrzyknięcia, nakłucia, cewnikowanie,
zgłębnikowanie żołądka/ pielęgnacyjnych,
higienicznych, przed i po karmieniu
pacjenta, przed i po założeniu opatrunku,
pielęgnacji cewników, drenaży, po kontakcie
z krwią, moczem i kałem, przed nałożeniem
i po zdjęciu rękawic, przed i po asystowaniu
przy zabiegach diagnostycznych i
leczniczych np. biopsje, endoskopie
Usunięcie drobnoustrojów ze skóry
rąk pielęgniarki metodą
higienicznego
mycia rąk osiąga
się tylko wówczas, gdy
pielęgniarka: ma obcięte krótko
paznokcie, nie lakieruje paznokci,
nie nosi biżuterii na rękach, skóra
rąk nie jest zmieniona chorobowo,
osusza metodą suchego, gorącego
powietrza lub jednorazowymi
ręcznikami, pielęgnuje ręce.
3.chirurgiczne mycie rąk
w celu usunięcia i zniszczenia
drobnoustrojów chorobotwórczych
przejściowych i stałych- stosuje się przed
wszystkimi zabiegami chirurgicznymi.
Sposób mycia: najpierw należy umyć ręce
higieniczne a następnie przy pomocy
jałowej szczotki myje się paznokcie po
czym myje się ręce mydłem z dozownika
wg w/wym. metody przez ok. 2-5 minut.
Ręce należy mieć lekko uniesione,
odkażanie powtarza się 3 razy przez 5
minut i pozostawia ręce do
wyschnięcia
Środki dezynfekujące
zalecane
do higienicznego i
chirurgicznego mycia rąk:
środki wodne i alkoholowe:
Abacil, Disteryl, Softa-Man
środki alkoholowe: o.5% roztwór
chlorheksydyny, 70% alkohol
etylowy
Bezpieczeństwo pielęgniarki
/zapobieganie przed zakażeniami
wewnątrzszpitalnymi/
1. ocena zdrowia pielęgniarek okresowa i bieżąca
2. poddawanie się szczepieniom/ pielęgniarki
powinny być szczepione obowiązkowo przeciw
wzw. typu B/ , które chronią pielęgniarkę przed
zachorowaniem na chorobę zakaźną.
3. Prowadzenie
dokumentacji zranień i ukłuć jako wypadku przy
pracy. 4.
Każde zranienie zaopatrzyć wodoodpornym
opatrunkiem.
5. Stosować odzież ochronną/ fartuchy/,
maski, rękawice.
6. Przestrzegać zasad
zapobiegania zakażeniom w oddziale.