Style
poznawcze
Szkoła Wyższa
Psychologii Społecznej
Katarzyna Figurska
Style
poznawcze
Szkoła Wyższa
Psychologii Społecznej
Katarzyna Figurska
Czym jest styl?
Sposób, w jaki określony proces, zachowanie czy sytuacja
przebiega
Odpowiada na pytanie „jak”?
Posiada względnie stałą charakterystykę, różnicującą ludzi
między sobą( styl poznawczy, styl radzenia sobie)
Odnosi się do względnie stałych różnic indywidualnych w
sposobie zachowania i funkcjonowania psychicznego
Charakteryzuje się dużym stopniem ogólności organizacji
kontroli uwagi, myśli, emocji i motywów tworząc powiązania
poznawcze, energetyczne, emocjonalne, tworząc krzyżujące
się zmienne (S. Messick)
Różnice między stylem a
strategią:
E. Grigorenko (2000)
Stopień świadomości: strategia-świadomy
wybór wśród alternatywnych decyzji, styl- bez
angażowania świadomości;
Stopień stałości: strategia-w odniesieniu do
zadań i kontekstu specyficznych sytuacji, styl-
stałość w określonych tendencjach;
Stopień adaptacji: strategia- mechanizmy
adaptacyjne, min. Błędu w podejmowaniu decyzji,
styl- adaptacyjne mechanizmy kontroli związku
między stanem a środowiskiem.
Styl- przedmiot inteligencji czy
osobowości?
„Style w pierwszym rzędzie związane są z
osobowością” ( J. Strelau, za: Edler i Parker,
1990);
„Style leżą na pograniczu osobowości i
inteligencji” ( J. Strelau, za: R. Sternberg,
1994)
„Styl nie dotyczy możliwości, poziomu, czy
efektywności funkcjonowania, wykonywania
zadań, stąd należeć może jedynie do przedmiotu
osobowości” ( J. Strelau, za: A. Matczak, 2000).
Styl poznawczy-co to takiego?
Odnosi się do różnic indywidualnych (sposób
spostrzegania, myślenia, rozwiązywania problemów,
odnoszenie się do innych);
Mają szeroki zasięg (dotyczą wszystkich zachowań
i procesów psychicznych- charakter holistyczny);
Charakteryzuje się spójnością czasową
(względnie stałe);
Jest dwubiegunowa (oba bieguny odgrywają
odmienną rolę adaptacyjną, nie podlegają
wartościowaniu).
Style poznawcze:
Zależność-niezależność od pola
Fragmentaryczność- całościowość
Szeroka ekskluzywność- wąska ekskluzywność
Zróżnicowanie pojęciowe w kategoriach : „podobieństwo-różnica”
Rozdzielenie- integrowanie
Wysoki poziom tolerancji- niski poziom tolerancji (dot.
Rozbieżności informacji)
Zaostrzenie- wygładzanie ( dot. Niwelowanie/ podkreślanie różnic
w nabywaniu informacji)
szeroki- wąski zakres napływu informacji
Refleksyjność- impulsywność
Sztywność- giętkość kontroli
Wewnętrzne- zewnętrzne umiejscowienie kontroli
Szybkie- wolne poczucie upływu czasu.
Zależność-niezależność od
pola
H. Witkin (1960)
Bad. pomiaru percepcji pionu w przestrzeni
przy zakłócających bodźcach wzrokowych.
Różnice indywidualne przy stosowanych
kryteriach oceny pionu:
a)
Osoby kierujące się sygnałami pochodzącymi z otoczenia
(zewnętrznymi),
b)
Osoby biorące pod uwagę sygnały pochodzące z
własnego organizmu (wewnętrzne).
Test Ukrytych Figur
Procedura badania: eksponowanie osobie badanej na krótki
czas pojedynczą figurę geometryczną, po czym pokazanie
figury bardziej złożonej, w którą wkąponowana jest figura
eksponowana poprzednio.
Zadanie: znalezienie ukrytej figury (bodziec-wzorzec),
zasadnicze różnice indywidualne:
Szybkie znalezienie figury- kryteria wewnętrzne, brak
rozwiązania zadania, lub dłuższy czas na jego rozwiązanie-
kryteria zewnętrzne.
Wniosek: wspólnym mianownikiem leżącym u podstaw różnic
indywidualnych w wykonywaniu zadań, jest to czy osoba
postrzega część pola jako różną od otaczającej całości pola, czy
jako ukrytą w polu.
Różnice międzypłciowe: kobiety-styl zależny od pola (kultury
zachodnie, wynik procesu socjalizacji)
Refleksyjność a impulsywność
J. Kagan ( 1966, 1970)
Wysunięcie wniosków z badań: poszczególne osoby
różnią się w sposobie rozwiązywania problemów.
Różnice te dotyczą szybkości reakcji, jak i liczby
popełnianych błędów;
Osoby impulsywne: odczuwanie lęku (napięcie
związane z zadaniem- ucieczka);
Osoby refleksyjne: reagowanie spokojne z
namysłem;
ale:
Różnice indywidualne w samoocenie są źródłem lęku
u osób impulsywnych, nie sytuacja niepewności.
Refleksyjność a impulsywność
c.d.
Impulsywność- tendencja do szybkiego
udzielenia odpowiedzi i popełnienia
licznych błędów.
Refleksyjność- tendencja do długiego
namyślania się i popełnienia niewielu
błedów.
Refleksyjność – impulsywność to tempo
poznawcze
Test Porównań Znanych
Kształtów
Badania Anny Matczak: szybkości reakcji idzie w
parze z wielkością błędów- im szybciej osoba
badana udziela odpowiedzi, tym więcej popełnia
błędów i odwrotnie;
Zmiany rozwojowe: wraz z wiekiem wzrasta
refleksyjność- dojrzewanie struktur poznawczych
(bad. E. Cairns i T. Cammock- od 10. roku życia
wzrasta refleksyjność);
Występowanie różnic indywidualnych.
Style myślenia:
Funkcje
: styl legislacyjny, wykonawczy, oceniający.
Formy
: styl monarchiczny, hierarchiczny, oligarchiczny,
anarchiczny
Poziomy
: styl lokalny i globalny
Zasięg
: styl wewnętrzny i zewnętrzny
Skłonność
: styl liberalny i konserwatywny
Stres
Radzenie sobie ze stresem
Lazarus:
transakcyjna teoria stresu
Relacja osoba-otoczenie
Endler i Parker
Interakcja między sytuacją
a stylem radzenia sobie:
•Skoncentrowanie na zadaniu
•Skoncentrowanie na emocjach
•Skoncentrowanie na unikaniu
S. Miller
•Poszukiwacze informacji
•Unikający informacji
Styl radzenia sobie w sytuacji
zagrożenia:
Lazarus i Folkman: zagrożenie i utrata
Wyodrębnienie 4 czynników (Carver) :
1.
Aktywne radzenie sobie;
2.
Wsparcie społeczne- koncentracja na emocjach;
3.
Unikanie;
4.
Akceptacja- pozytywne przewartościowanie.