ANTYBIOTYKOTERAPIA W
ANTYBIOTYKOTERAPIA W
CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ
CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ
ANTYBIOTYKOTERAPIA W
ANTYBIOTYKOTERAPIA W
CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ
CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ
W leczeniu zapaleń
W leczeniu zapaleń
zębopochodnych nadrzędną rolę
zębopochodnych nadrzędną rolę
odgrywa postępowanie
odgrywa postępowanie
chirurgiczne, antybiotykoterapia
chirurgiczne, antybiotykoterapia
zaś jest metodą pomocniczą.
zaś jest metodą pomocniczą.
Zastosowanie antybiotyków nie
Zastosowanie antybiotyków nie
zawsze jest konieczne, a wskazania
zawsze jest konieczne, a wskazania
powinny być uważnie rozpatrzone.
powinny być uważnie rozpatrzone.
Aby podjąć decyzję o wdrożeniu
Aby podjąć decyzję o wdrożeniu
antybiotyku potrzebne są trzy
antybiotyku potrzebne są trzy
czynniki:
czynniki:
poważne zakażenie o gwałtownym
poważne zakażenie o gwałtownym
przebiegu z rozlanym zapaleniem
przebiegu z rozlanym zapaleniem
tkanki łącznej
tkanki łącznej
sytuacja, w której nie można wdrożyć
sytuacja, w której nie można wdrożyć
właściwego leczenia chirurgicznego
właściwego leczenia chirurgicznego
pacjent, który z powodu obniżonej
pacjent, który z powodu obniżonej
odporności nie jest w stanie
odporności nie jest w stanie
zmobilizować swojego układu
zmobilizować swojego układu
odpornościowego
odpornościowego
Gdy te kryteria
Gdy te kryteria
są spełnione, należy
są spełnione, należy
rozważyć wskazania do zastosowania
rozważyć wskazania do zastosowania
antybiotyku:
antybiotyku:
wystąpienie infekcji o ostrym początku z
wystąpienie infekcji o ostrym początku z
towarzyszącym bólem i obrzękiem. Zastosowanie na
towarzyszącym bólem i obrzękiem. Zastosowanie na
tym etapie antybiotyku wraz z otwarciem lub
tym etapie antybiotyku wraz z otwarciem lub
usunięciem zęba prowadzi do wyciszenia procesu
usunięciem zęba prowadzi do wyciszenia procesu
zapalnego
zapalnego
pacjenci o obniżonej odporności powinni przyjmować
pacjenci o obniżonej odporności powinni przyjmować
antybiotyk bez względu na nasilenie procesu
antybiotyk bez względu na nasilenie procesu
zapalnego
zapalnego
antybiotyk należy stosować w przebiegu ostrego
antybiotyk należy stosować w przebiegu ostrego
i przewlekłego rozlanego zapalenia kości
i przewlekłego rozlanego zapalenia kości
w zakażeniach obejmujących przestrzenie
w zakażeniach obejmujących przestrzenie
międzypowięziowe
międzypowięziowe
w przypadku utrudnionego wyrzynania trzecich
w przypadku utrudnionego wyrzynania trzecich
zębów trzonowych (temp. powyżej 37,7 ;
zębów trzonowych (temp. powyżej 37,7 ;
szczękościsk; obrzęk)
szczękościsk; obrzęk)
W niektórych sytuacjach zastosowanie
W niektórych sytuacjach zastosowanie
antybiotyku nie jest wskazane:
antybiotyku nie jest wskazane:
niewielki zorganizowany ropień u pacjenta
niewielki zorganizowany ropień u pacjenta
ogólnie zdrowego. Wystarczającym leczeniem
ogólnie zdrowego. Wystarczającym leczeniem
jest postępowanie chirurgiczne (nacięcie ropnia,
jest postępowanie chirurgiczne (nacięcie ropnia,
sączkowanie i otwarcie lub ekstrakcja zęba)
sączkowanie i otwarcie lub ekstrakcja zęba)
ograniczone zapalenie kości lub suche zapalenie
ograniczone zapalenie kości lub suche zapalenie
zębodołu (które nie jest traktowane jako
zębodołu (które nie jest traktowane jako
zakażenie)
zakażenie)
ograniczone zapalenie okołokoronowe w trakcie
ograniczone zapalenie okołokoronowe w trakcie
wyrzynania trzecich zębów trzonowych
wyrzynania trzecich zębów trzonowych
zapalenie miazgi z dolegliwościami bólowymi,
zapalenie miazgi z dolegliwościami bólowymi,
które wystąpiło jako miejscowe zapalenie
które wystąpiło jako miejscowe zapalenie
gdy nie stwierdzono bakteryjnej przyczyny
gdy nie stwierdzono bakteryjnej przyczyny
zapalenia
zapalenia
Ponieważ zębopochodne zapalenia
Ponieważ zębopochodne zapalenia
wywołane są przez możliwą do
wywołane są przez możliwą do
przewodzenia florę bakteryjną
przewodzenia florę bakteryjną
(90% stanowią tlenowe
(90% stanowią tlenowe
i beztlenowe Streptococci,
i beztlenowe Streptococci,
Peptostreptococci i
Peptostreptococci i
Fusobacteriae) nie jest konieczne
Fusobacteriae) nie jest konieczne
przeprowadzanie rutynowych
przeprowadzanie rutynowych
badań bakteriologicznych.
badań bakteriologicznych.
Istnieją sytuacje kiedy takie
Istnieją sytuacje kiedy takie
badanie jest potrzebne:
badanie jest potrzebne:
gwałtowny przebieg zakażenia
gwałtowny przebieg zakażenia
zakażenie pooperacyjne w trzeciej-
zakażenie pooperacyjne w trzeciej-
czwartej dobie po zabiegu
czwartej dobie po zabiegu
brak efektu dotychczas stosowanej
brak efektu dotychczas stosowanej
terapii
terapii
nawrót infekcji do dwóch tygodni
nawrót infekcji do dwóch tygodni
po zakończonym
po zakończonym
leczeniu
leczeniu
PROFILAKTYKA ANTYBIOTYKOWA
PROFILAKTYKA ANTYBIOTYKOWA
Istotą profilaktycznego podawania
Istotą profilaktycznego podawania
chemioterapeutyków w chirurgii
chemioterapeutyków w chirurgii
stomatologicznej jest wysycenie
stomatologicznej jest wysycenie
tkanek poddanych urazowi
tkanek poddanych urazowi
operacyjnemu
operacyjnemu
lekiem, o takim stężeniu, które
lekiem, o takim stężeniu, które
zahamuje namnażanie się bakterii
zahamuje namnażanie się bakterii
w obrębie rany pooperacyjnej.
w obrębie rany pooperacyjnej.
Z tego też względu antybiotyk musi zostać podany
Z tego też względu antybiotyk musi zostać podany
PRZED
PRZED
ZABIEGIEM
ZABIEGIEM
,
,
ewentualnie podczas jego trwania.
ewentualnie podczas jego trwania.
(w przypadku dożylnego podania, w trakcie znieczulenia ogólnego)
(w przypadku dożylnego podania, w trakcie znieczulenia ogólnego)
9
9
PATOFIZJOLOGIA URAZU
PATOFIZJOLOGIA URAZU
OPERACYJNEGO
OPERACYJNEGO
Tuż po poprowadzeniu cięcia
Tuż po poprowadzeniu cięcia
chirurgicznego tkanki, będące dotąd
chirurgicznego tkanki, będące dotąd
jałowymi, zostają wyeksponowane na
jałowymi, zostają wyeksponowane na
środowisko zewnętrzne,
środowisko zewnętrzne,
bądź zakażonej jamy ustnej.
bądź zakażonej jamy ustnej.
Mechanizmy obronne gospodarza nie
Mechanizmy obronne gospodarza nie
są w stanie zareagować dostatecznie
są w stanie zareagować dostatecznie
szybko, aby skutecznie zapobiec nagłej
szybko, aby skutecznie zapobiec nagłej
inwazji bakteryjnej.
inwazji bakteryjnej.
Organizm chorego broniąc się przed
Organizm chorego broniąc się przed
krwawieniem, uruchamia mechanizmy
krwawieniem, uruchamia mechanizmy
wykrzepiania i dochodzi do zamknięcia
wykrzepiania i dochodzi do zamknięcia
drobnych naczyń przeciętych podczas
drobnych naczyń przeciętych podczas
zabiegu.
zabiegu.
Pozostała w ranie krew stanowi idealną
Pozostała w ranie krew stanowi idealną
pożywkę dla rozwoju bakterii.
pożywkę dla rozwoju bakterii.
Niestety zarówno mechanizmy obronne
Niestety zarówno mechanizmy obronne
gospodarza, w postaci elementów
gospodarza, w postaci elementów
komórkowych krwi, jak i podany w tym
komórkowych krwi, jak i podany w tym
czasie antybiotyk , nie są w
czasie antybiotyk , nie są w
stanie dostać się do rany, ze względu na
stanie dostać się do rany, ze względu na
zamknięte w jej obrębie naczynia.
zamknięte w jej obrębie naczynia.
Bakteriemia sprowokowana
Bakteriemia sprowokowana
Występuje na skutek zabiegów w ramach leczenia
Występuje na skutek zabiegów w ramach leczenia
stomatologicznego, powodujących krwawienie.
stomatologicznego, powodujących krwawienie.
Jest to bakteriemia krótkotrwała (ok. 30 min.),
Jest to bakteriemia krótkotrwała (ok. 30 min.),
przy czym rodzaj czynności leczniczej determinuje
przy czym rodzaj czynności leczniczej determinuje
ilość uwalnianych do krwiobiegu bakterii.
ilość uwalnianych do krwiobiegu bakterii.
Masywność bakteriemii zależy również od
Masywność bakteriemii zależy również od
aseptyki, traumatyczności, a także od powierzchni
aseptyki, traumatyczności, a także od powierzchni
kontaktu między ogniskiem zapalenia a otwartym
kontaktu między ogniskiem zapalenia a otwartym
łożyskiem naczyniowym okolicznych tkanek.
łożyskiem naczyniowym okolicznych tkanek.
Przeprowadzenie zabiegu mnogich ekstrakcji
Przeprowadzenie zabiegu mnogich ekstrakcji
powoduje bakteriemię w 84-100% przypadków,
powoduje bakteriemię w 84-100% przypadków,
Usunięcie naddziąsłowych złogów nazębnych
Usunięcie naddziąsłowych złogów nazębnych
lub pojedyncze ekstrakcje w ok. 52%
lub pojedyncze ekstrakcje w ok. 52%
wykonanych zabiegów,
wykonanych zabiegów,
Leczenie endodontyczne z przekroczeniem
Leczenie endodontyczne z przekroczeniem
wierzchołka korzenia w 31%.
wierzchołka korzenia w 31%.
Odsetek bakteriemii jest wyższy – do 54%,
Odsetek bakteriemii jest wyższy – do 54%,
gdy leczenie zostało przeprowadzone bez
gdy leczenie zostało przeprowadzone bez
izolacji pola zabiegowego przy pomocy koferdamu
izolacji pola zabiegowego przy pomocy koferdamu
,
,
Leczenie endodontyczne bez przekroczenia
Leczenie endodontyczne bez przekroczenia
granicy wierzchołka korzenia wg Roche nie
granicy wierzchołka korzenia wg Roche nie
powoduje bakteriemii natomiast wg Piątowskiej
powoduje bakteriemii natomiast wg Piątowskiej
wywołuje bakteriemię z częstością nie
wywołuje bakteriemię z częstością nie
przekraczającą 31%
przekraczającą 31%
Peterson (1990) podał pięć
Peterson (1990) podał pięć
podstawowych zasad profilaktyki
podstawowych zasad profilaktyki
antybiotykowej:
antybiotykowej:
1)
1)
Antybiotyk podawany może być profilaktycznie tylko
Antybiotyk podawany może być profilaktycznie tylko
wtedy, gdy interwencja chirurgiczna związana jest z
wtedy, gdy interwencja chirurgiczna związana jest z
podwyższonym lub wysokim ryzykiem pooperacyjnego
podwyższonym lub wysokim ryzykiem pooperacyjnego
zakażenia;
zakażenia;
2)
2)
Antybiotyk podany profilaktycznie musi być
Antybiotyk podany profilaktycznie musi być
odpowiednio dobrany, tak by pokrywał swym spektrum
odpowiednio dobrany, tak by pokrywał swym spektrum
działania patogeny najczęściej wywołujące zakażenia w
działania patogeny najczęściej wywołujące zakażenia w
danym obszarze;
danym obszarze;
3)
3)
Poziom antybiotyku w tkankach musi być odpowiednio
Poziom antybiotyku w tkankach musi być odpowiednio
wysoki;
wysoki;
4)
4)
Czas podania antybiotyku musi być właściwy;
Czas podania antybiotyku musi być właściwy;
5)
5)
Antybiotyk musi być podawany przez możliwie
Antybiotyk musi być podawany przez możliwie
najkrótszy czas zapewniający zabezpieczenie przed
najkrótszy czas zapewniający zabezpieczenie przed
zakażeniem.
zakażeniem.
Najczęstsze błędy
Najczęstsze błędy
antybiotykoterapii:
antybiotykoterapii:
brak wskazań do jej zastosowania
brak wskazań do jej zastosowania
niewłaściwy dobór antybiotyku
niewłaściwy dobór antybiotyku
zbyt mała dawka leku lub jej
zbyt mała dawka leku lub jej
zmniejszenie przy poprawie stanu
zmniejszenie przy poprawie stanu
chorego
chorego
zbyt krótki czas leczenia
zbyt krótki czas leczenia
niewłaściwa droga podania
niewłaściwa droga podania
Do skutecznych, najczęściej stosowanych
Do skutecznych, najczęściej stosowanych
chemioterapeutyków należą:
chemioterapeutyków należą:
penicyliny, erytromycyna, klindamycyna,
penicyliny, erytromycyna, klindamycyna,
cefadroksyl, tetracykliny, metronidazol.
cefadroksyl, tetracykliny, metronidazol.
Nadal antybiotykiem z wyboru jest
Nadal antybiotykiem z wyboru jest
PENICYLINA
PENICYLINA
,
,
która ma działanie
która ma działanie
bakteriobójcze, eliminuje Streptococci i
bakteriobójcze, eliminuje Streptococci i
beztlenowce jamy ustnej,
beztlenowce jamy ustnej,
które w 90% odpowiadają za zapalenia
które w 90% odpowiadają za zapalenia
zębopochodne.
zębopochodne.
Alternatywnym lekiem jest
Alternatywnym lekiem jest
erytromycyna
erytromycyna
pomocna w leczeniu ograniczonych zakażeń,
pomocna w leczeniu ograniczonych zakażeń,
ale nie powinna być stosowana w średnio
ale nie powinna być stosowana w średnio
ciężkich postaciach.
ciężkich postaciach.
KLINDAMYCYNA
KLINDAMYCYNA
jest również
jest również
alternatywna w stosunku do penicyliny i
alternatywna w stosunku do penicyliny i
szczególnie przydatna w zakażeniach
szczególnie przydatna w zakażeniach
spowodowanych przez florę beztlenową.
spowodowanych przez florę beztlenową.
Tetracykliny
Tetracykliny
stosuje się w zakażeniach o
stosuje się w zakażeniach o
średnim nasileniu, lecz ich ujemną stroną
średnim nasileniu, lecz ich ujemną stroną
jest możliwość pojawienia się szczepów
jest możliwość pojawienia się szczepów
opornych.
opornych.
Metronidazol
Metronidazol
nie powinien być
nie powinien być
stosowany w zakażeniach
stosowany w zakażeniach
tlenowo-beztlenowych jako samodzielny
tlenowo-beztlenowych jako samodzielny
antybiotyk.
antybiotyk.
Przeciwbakteryjne działanie
Przeciwbakteryjne działanie
antybiotyku może być
antybiotyku może być
bakteriostatyczne
bakteriostatyczne
lub bakteriobójcze (
lub bakteriobójcze (
gdy liczba bakterii
gdy liczba bakterii
zostanie zredukowana o 99% w ciągu 1
zostanie zredukowana o 99% w ciągu 1
do 2 godzin).
do 2 godzin).
Najbardziej czynne
Najbardziej czynne
antybiotyki
antybiotyki
bakteriobójcze
bakteriobójcze
to: penicylina,
to: penicylina,
cefalosporyna i aminoglikozydy.
cefalosporyna i aminoglikozydy.
Działania uboczne
Działania uboczne
Głównym skutkiem ubocznym
Głównym skutkiem ubocznym
Penicylin
Penicylin
jest odczyn alergiczny u 2-3% populacji (po
jest odczyn alergiczny u 2-3% populacji (po
stosowaniu doustnym świąd i pokrzywka)
stosowaniu doustnym świąd i pokrzywka)
Erytromycyna i Klindamycyna
Erytromycyna i Klindamycyna
mogą
mogą
spowodować nudności, wymioty i skurcze
spowodować nudności, wymioty i skurcze
żołądka dlatego powinny być przyjmowane
żołądka dlatego powinny być przyjmowane
w trakcie jedzenia. Klindamycyna może
w trakcie jedzenia. Klindamycyna może
spowodować rzekomobłoniaste zapalenie
spowodować rzekomobłoniaste zapalenie
jelit.
jelit.
Cefalosporyny
Cefalosporyny
mogą wywołać reakcje alergiczne
mogą wywołać reakcje alergiczne
u pacjentów uczulonych na penicylinę, dlatego
u pacjentów uczulonych na penicylinę, dlatego
nie wolno ich stosować w tych przypadkach.
nie wolno ich stosować w tych przypadkach.
Tetracykliny
Tetracykliny
są mało toksyczne. Do najczęstszych
są mało toksyczne. Do najczęstszych
objawów ubocznych należą dolegliwości ze
objawów ubocznych należą dolegliwości ze
strony układu pokarmowego, ale u pacjentek w
strony układu pokarmowego, ale u pacjentek w
ciąży może dojść do przebarwienia szkliwa u
ciąży może dojść do przebarwienia szkliwa u
dziecka (chelacja tetracyklin z wapniem i
dziecka (chelacja tetracyklin z wapniem i
wbudowanie ich w szkliwo).
wbudowanie ich w szkliwo).
Metronidazol
Metronidazol
ma niewielkie objawy toksyczne -
ma niewielkie objawy toksyczne -
głównie objawy żołądkowo-jelitowe.
głównie objawy żołądkowo-jelitowe.
Może wywoływać nietolerancję alkoholu - reakcja
Może wywoływać nietolerancję alkoholu - reakcja
disulfiramowa, stany majaczeniowe.
disulfiramowa, stany majaczeniowe.
Zawsze może dojść do interakcji
Zawsze może dojść do interakcji
antybiotyków z innymi lekami. Przy
antybiotyków z innymi lekami. Przy
dłuższym stosowaniu antybiotyku należy
dłuższym stosowaniu antybiotyku należy
zapobiegać zakażeniom grzybiczym i
zapobiegać zakażeniom grzybiczym i
dysbakteriozie.
dysbakteriozie.
Profilaktyka przeciwbakteryjna jako
Profilaktyka przeciwbakteryjna jako
osłona zabiegów stomatologicznych
osłona zabiegów stomatologicznych
Istotą profilaktyki przeciwbakteryjnej
Istotą profilaktyki przeciwbakteryjnej
w stomatologii jest wysycenie tkanek poddanych
w stomatologii jest wysycenie tkanek poddanych
urazowi operacyjnemu antybiotykiem o takim
urazowi operacyjnemu antybiotykiem o takim
stężeniu, które zahamuje namnażanie się
stężeniu, które zahamuje namnażanie się
bakterii w obrębie rany operacyjnej.
bakterii w obrębie rany operacyjnej.
W chwili obecnej najbardziej polecane jest
W chwili obecnej najbardziej polecane jest
jednorazowe
jednorazowe
podanie podwójnej dawki
podanie podwójnej dawki
antybiotyku przed zabiegiem
antybiotyku przed zabiegiem
bez konieczności
bez konieczności
przyjmowania kolejnych dawek po jego
przyjmowania kolejnych dawek po jego
zakończeniu (metoda one ‑shot, czyli jednego
zakończeniu (metoda one ‑shot, czyli jednego
strzału).
strzału).
PROPOZYCJE PROFILAKTYKI
PROPOZYCJE PROFILAKTYKI
ANTYBIOTYKOWEJ
ANTYBIOTYKOWEJ
Podane dawki dotyczą
Podane dawki dotyczą
ogólnie zdrowych osób dorosłych
ogólnie zdrowych osób dorosłych
i nie
i nie
wymagają podawania kolejnych dawek po zakończeniu zabiegu):
wymagają podawania kolejnych dawek po zakończeniu zabiegu):
•
•
niewielkie zabiegi na wyrostku zębodołowym (germektomia,
niewielkie zabiegi na wyrostku zębodołowym (germektomia,
resekcja szczytu korzenia, wyłuszczenie torbieli, reimplantacja
resekcja szczytu korzenia, wyłuszczenie torbieli, reimplantacja
zęba, wszczepienie implantu itp.):
zęba, wszczepienie implantu itp.):
1000 mg amoksycyliny z kwasem klawulanowym p.o. 60 minut
1000 mg amoksycyliny z kwasem klawulanowym p.o. 60 minut
przed zabiegiem;
przed zabiegiem;
600 mg klindamycyny p.o. 60 minut przed zabiegiem;
600 mg klindamycyny p.o. 60 minut przed zabiegiem;
750 mg ampicyliny z sulbaktametn p.o. 60 minut przed
750 mg ampicyliny z sulbaktametn p.o. 60 minut przed
zabiegiem;
zabiegiem;
500-750 mg cefuroksymu p.o. 60 minut przed zabiegiem;
500-750 mg cefuroksymu p.o. 60 minut przed zabiegiem;
500 mg azytromycyny p.o. 60-180 minut przed zabiegiem;
500 mg azytromycyny p.o. 60-180 minut przed zabiegiem;
500 mg metronidazolu p.o. 60 minut przed zabiegiem (w
500 mg metronidazolu p.o. 60 minut przed zabiegiem (w
ewentualnym skojarzeniu ż 500 mg cefuroksymu lub
ewentualnym skojarzeniu ż 500 mg cefuroksymu lub
amoksycyliny p.o.);
amoksycyliny p.o.);
•
•
rozległe zabiegi obejmujące kości szczękowe wraz z przylegającymi
rozległe zabiegi obejmujące kości szczękowe wraz z przylegającymi
tkankami miękkimi, w tym operacje onkologiczne, ortognatyczne czy
tkankami miękkimi, w tym operacje onkologiczne, ortognatyczne czy
chirurgiczne zaopatrzenia złamań kostnych (w przypadku
chirurgiczne zaopatrzenia złamań kostnych (w przypadku
przedłużania się zabiegu podaje się kolejną dawkę o połowę
przedłużania się zabiegu podaje się kolejną dawkę o połowę
mniejszą):
mniejszą):
600-900 mg klindamycyny i.v. 30 minut przed zabiegiem;
600-900 mg klindamycyny i.v. 30 minut przed zabiegiem;
4500 mg piperacyliny z tazobaktamem i.v. 30 minut przed zabiegiem;
4500 mg piperacyliny z tazobaktamem i.v. 30 minut przed zabiegiem;
1500-3000 mg ampicyliny z sulbaktamem i.v. 30 minut przed
1500-3000 mg ampicyliny z sulbaktamem i.v. 30 minut przed
zabiegiem;
zabiegiem;
1000 mg cefotaksymu i.v. 30-90 minut przed zabiegiem;
1000 mg cefotaksymu i.v. 30-90 minut przed zabiegiem;
1000 mg ceftriaksonu i.v. 120 minut przed zabiegiem;
1000 mg ceftriaksonu i.v. 120 minut przed zabiegiem;
1500 mg cefuroksymu i.v. 30 minut przed zabiegiem;
1500 mg cefuroksymu i.v. 30 minut przed zabiegiem;
1000 mg cefazoliny i.v. 30-45 minut przed zabiegiem;
1000 mg cefazoliny i.v. 30-45 minut przed zabiegiem;
1000 mg cefamandolu i.v. 30-45 minut przed zabiegiem;
1000 mg cefamandolu i.v. 30-45 minut przed zabiegiem;
1000 mg metronidazolu i.v. i 500 mg cefuroksymu i.v. 30~5 minut
1000 mg metronidazolu i.v. i 500 mg cefuroksymu i.v. 30~5 minut
przed
przed
zabiegiem.
zabiegiem.
Przedstawione powyżej schematy mają
Przedstawione powyżej schematy mają
jedynie charakter propozycji, a w
jedynie charakter propozycji, a w
praktyce klinicznej stosować można
praktyce klinicznej stosować można
dowolny lek, pod warunkiem
dowolny lek, pod warunkiem
spełnienia pięciu podstawowych zasad
spełnienia pięciu podstawowych zasad
profilaktyki antybiotykowej Petersona.
profilaktyki antybiotykowej Petersona.
Czas wdrożenia konkretnego antybiotyku zależy
Czas wdrożenia konkretnego antybiotyku zależy
od jego okresu półtrwania, a także od jego drogi
od jego okresu półtrwania, a także od jego drogi
podania.
podania.
Doustne antybiotyki stosowane w ambulatoryjnej
Doustne antybiotyki stosowane w ambulatoryjnej
chirurgii stomatologicznej w celach
chirurgii stomatologicznej w celach
profilaktycznych podaje się na 60 minut przed
profilaktycznych podaje się na 60 minut przed
rozpoczęciem zabiegu (wyjątek stanowi
rozpoczęciem zabiegu (wyjątek stanowi
azytromycyna, która ze względu na bardzo długi
azytromycyna, która ze względu na bardzo długi
okres półtrwania może być podana wcześniej).
okres półtrwania może być podana wcześniej).
W przypadku rozleglejszych zabiegów,
W przypadku rozleglejszych zabiegów,
przeprowadzanych w znieczuleniu ogólnym,
przeprowadzanych w znieczuleniu ogólnym,
antybiotyk profilaktycznie podaje się dożylnie, na
antybiotyk profilaktycznie podaje się dożylnie, na
około 30 minut przed zabiegiem. Dopuszczalne
około 30 minut przed zabiegiem. Dopuszczalne
jest wdrożenie leku podczas zabiegu, szczególnie
jest wdrożenie leku podczas zabiegu, szczególnie
w przypadkach operacji przedłużających się.
w przypadkach operacji przedłużających się.
W sytuacjach, gdy. czas trwania zabiegu
W sytuacjach, gdy. czas trwania zabiegu
przekroczy 3 godziny, można ponownie
przekroczy 3 godziny, można ponownie
podać kolejną dawkę antybiotyku.
podać kolejną dawkę antybiotyku.
Bez względu jednak na rodzaj antybiotyku
Bez względu jednak na rodzaj antybiotyku
i drogę jego podania, w
i drogę jego podania, w
przypadku osób ogólnie zdrowych nie ma
przypadku osób ogólnie zdrowych nie ma
konieczności podawania kolejnych dawek
konieczności podawania kolejnych dawek
leku po zakończeniu zabiegu, chyba, że
leku po zakończeniu zabiegu, chyba, że
wystąpią powikłania zapalne, ale
wystąpią powikłania zapalne, ale
w tym wypadku mamy już doczynienia
w tym wypadku mamy już doczynienia
z postępowaniem leczniczym, a nie
z postępowaniem leczniczym, a nie
profilaktycznym.
profilaktycznym.
Profilaktyki antybiotykowa u pacjentów
Profilaktyki antybiotykowa u pacjentów
obciążonych chorobami ogólnoustrojowymi
obciążonych chorobami ogólnoustrojowymi
Profilaktyki antybiotykowej wymagają pacjenci
Profilaktyki antybiotykowej wymagają pacjenci
obciążeni chorobami ogólnoustrojowymi, których
obciążeni chorobami ogólnoustrojowymi, których
stan usposabia do miejscowej kolonizacji
stan usposabia do miejscowej kolonizacji
bakterii na skutek bakteriemii, a więc:
bakterii na skutek bakteriemii, a więc:
1. Choroby układu sercowo-naczyniowego,
1. Choroby układu sercowo-naczyniowego,
· bakteryjne zapalenie wsierdzia
· bakteryjne zapalenie wsierdzia
· zapalenie mięśnia sercowego
· zapalenie mięśnia sercowego
· zapalenie żył
· zapalenie żył
· schorzenia naczyń: zarostowe zapalenie tętnic,
· schorzenia naczyń: zarostowe zapalenie tętnic,
zmiany
zmiany
w naczyniach wieńcowych.
w naczyniach wieńcowych.
2.
2.
Schorzenia nerek:
Schorzenia nerek:
np. ostre zapalenie
np. ostre zapalenie
kłębuszków nerkowych
kłębuszków nerkowych
3.
3.
Choroby alergiczne
Choroby alergiczne
4.
4.
Gorączka reumatyczna
Gorączka reumatyczna
5.
5.
Schorzenia narządu wzroku
Schorzenia narządu wzroku
: np.
: np.
zapalenie tęczówki
zapalenie tęczówki
6.
6.
Schorzenia gośćcowe
Schorzenia gośćcowe
: zmiany
: zmiany
reumatyczne, stawowe, mięśniowe,
reumatyczne, stawowe, mięśniowe,
zapalenia nerwów.
zapalenia nerwów.
Oprócz w/w również antybiotykoterapii
Oprócz w/w również antybiotykoterapii
profilaktycznej wymagają pacjenci z:
profilaktycznej wymagają pacjenci z:
cukrzycą insulinozależną,
cukrzycą insulinozależną,
hemofilią,
hemofilią,
łuszczycą,
łuszczycą,
marskością wątroby,
marskością wątroby,
białaczką,
białaczką,
neutropenią,
neutropenią,
osoby przygotowywane do
osoby przygotowywane do
przeszczepu,
przeszczepu,
z rozwiniętym AIDS,
z rozwiniętym AIDS,
uogólnionym toczniem rumieniowatym,
uogólnionym toczniem rumieniowatym,
pacjenci hemodializowani,
pacjenci hemodializowani,
pacjenci hospitalizowani, osoby
pacjenci hospitalizowani, osoby
niedożywione, osoby przewlekle chore po
niedożywione, osoby przewlekle chore po
65 roku życia,
65 roku życia,
osoby do 6 miesięcy po splenektomii,
osoby do 6 miesięcy po splenektomii,
pacjenci przyjmujący duże dawki (powyżej
pacjenci przyjmujący duże dawki (powyżej
20 mg dziennie) kortykosteroidów,
20 mg dziennie) kortykosteroidów,
pacjenci onkologiczni w trakcie leczenia
pacjenci onkologiczni w trakcie leczenia
immunosupresyjnego,
immunosupresyjnego,
oraz osoby z wszczepionymi sztucznymi
oraz osoby z wszczepionymi sztucznymi
zastawkami serca,
zastawkami serca,
a w niektórych przypadkach pacjenci z
a w niektórych przypadkach pacjenci z
endoprotezami.
endoprotezami.
Chorobą najczęściej wywoływaną na
Chorobą najczęściej wywoływaną na
skutek zabiegów stomatologicznych i
skutek zabiegów stomatologicznych i
odogniskowego zakażenia z
odogniskowego zakażenia z
pierwotnych ognisk zapalnych
pierwotnych ognisk zapalnych
w obrębie jamy ustnej jest
w obrębie jamy ustnej jest
bakteryjne
bakteryjne
zapalenie wsierdzia (endocarditis).
zapalenie wsierdzia (endocarditis).
Choroby i stany kliniczne, które wg American
Choroby i stany kliniczne, które wg American
Heart Association wymagają profilaktycznego
Heart Association wymagają profilaktycznego
zastosowania antybiotyku oraz te, które nie
zastosowania antybiotyku oraz te, które nie
stanowią wskazań do osłony antybiotykow
stanowią wskazań do osłony antybiotykow
ej.
ej.
Konieczność profilaktycznego podania antybiotyku przed
Konieczność profilaktycznego podania antybiotyku przed
zabiegiem wg AHA:
zabiegiem wg AHA:
•
•
Schorzenia z grupy WYSOKIEGO ryzyka
Schorzenia z grupy WYSOKIEGO ryzyka
wystąpienia endocarditis:
wystąpienia endocarditis:
–
–
przebyte zapalenie wsierdzia w wywiadzie;
przebyte zapalenie wsierdzia w wywiadzie;
–
–
protezy zastawkowe serca (biologiczne lub
protezy zastawkowe serca (biologiczne lub
mechaniczne) oraz pacjenci w oczekiwaniu na
mechaniczne) oraz pacjenci w oczekiwaniu na
zabieg implantacji protez zastawkowych;
zabieg implantacji protez zastawkowych;
–
–
złożone, sinicze wady serca (np. tetralogia Fallota)
złożone, sinicze wady serca (np. tetralogia Fallota)
oraz chirurgiczne połączenie systemowo-
oraz chirurgiczne połączenie systemowo-
płucne;
płucne;
–
–
zwężenie i niewydolność zastawek aorty;
zwężenie i niewydolność zastawek aorty;
–
–
koarktacje aorty.
koarktacje aorty.
•
•
Schorzenia z grupy umiarkowanego
Schorzenia z grupy umiarkowanego
ryzyka wystąpienia endocarditis:
ryzyka wystąpienia endocarditis:
–
–
wady zastawkowe serca nabyte
wady zastawkowe serca nabyte
(najczęściej pochodzenia reumatycznego);
(najczęściej pochodzenia reumatycznego);
–
–
choroby układu sercowo-naczyniowego
choroby układu sercowo-naczyniowego
niesinicze, tj: przetrwały przewód tętniczy,
niesinicze, tj: przetrwały przewód tętniczy,
ubytek w przegrodzie międzykomorowej,
ubytek w przegrodzie międzykomorowej,
ASD typ I, dwupłatkowa zastawka aortalna.
ASD typ I, dwupłatkowa zastawka aortalna.
•
•
Wypadanie płatka zastawki mitralnej z jej
Wypadanie płatka zastawki mitralnej z jej
niedomykalnością
niedomykalnością
•
•
Kardiomiopatia przerostowa
Kardiomiopatia przerostowa
Nie ma konieczności profilaktycznego
Nie ma konieczności profilaktycznego
podania antybiotyku przed zabiegiem wg
podania antybiotyku przed zabiegiem wg
AHA
AHA
•
•
Schorzenia układu sercowo-naczyniowego bez
Schorzenia układu sercowo-naczyniowego bez
szczególnego ryzyka wystąpienia endocarditis:
szczególnego ryzyka wystąpienia endocarditis:
–
–
kardiomiopatia niedokrwienna (
kardiomiopatia niedokrwienna (
dusznica
dusznica
bolesna
bolesna
,
,
nadciśnienie tętnicze, przebyty zawał
nadciśnienie tętnicze, przebyty zawał
serca
serca
);
);
–
–
izolowany typ ASD typ II (ubytek przegrody
izolowany typ ASD typ II (ubytek przegrody
międzyprzedsionkowej);
międzyprzedsionkowej);
–
–
wypadanie płatka zastawki mitralnej
wypadanie płatka zastawki mitralnej
bez jej
bez jej
niedomykalności;
niedomykalności;
–
–
fizjologiczne, czynnościowe szmery serca;
fizjologiczne, czynnościowe szmery serca;
–
–
przebyta choroba reumatyczna bez dysfunkcji
przebyta choroba reumatyczna bez dysfunkcji
zastawek;
zastawek;
–
–
wszczepione by-passy;
wszczepione by-passy;
–
–
wszczepiony układ stymulujący serce
wszczepiony układ stymulujący serce
(
(
rozrusznik
rozrusznik
);
);
–
–
kardiomiopatie nieobstrukcyjne;
kardiomiopatie nieobstrukcyjne;
–
–
obwodowe zapalenie naczyń żylnych lub
obwodowe zapalenie naczyń żylnych lub
tętniczych;
tętniczych;
–
–
sześć lub więcej miesięcy po zabiegu
sześć lub więcej miesięcy po zabiegu
operacyjnym
operacyjnym
z powodu :
z powodu :
1. podwiązania przewodu tętniczego,
1. podwiązania przewodu tętniczego,
2. autogenicznego przeszczepu naczyniowego,
2. autogenicznego przeszczepu naczyniowego,
3. chirurgicznego zamknięcia defektu
3. chirurgicznego zamknięcia defektu
przedsionkowego lub przegrodowego
przedsionkowego lub przegrodowego
Podział procedur stomatologicznych ze
Podział procedur stomatologicznych ze
względu na konieczność stosowania
względu na konieczność stosowania
profilaktyki antybiotykowej u osób z grup
profilaktyki antybiotykowej u osób z grup
ryzyka wystąpienia endocarditis według AHA
ryzyka wystąpienia endocarditis według AHA
Zabiegi wymagające profilaktyki antybiotykowej
Zabiegi wymagające profilaktyki antybiotykowej
•
•
Ekstrakcja zęba
Ekstrakcja zęba
•
•
Zabiegi chirurgiczne związane z nacięciem
Zabiegi chirurgiczne związane z nacięciem
błony śluzowej jamy ustnej lub gardła
błony śluzowej jamy ustnej lub gardła
•
•
Zabiegi na przyzębiu (takie jak scaling, root
Zabiegi na przyzębiu (takie jak scaling, root
planing)
planing)
•
•
Wszczepienie implantu
Wszczepienie implantu
•
•
Reimplantacja wybitego zęba
Reimplantacja wybitego zęba
•
•
Leczenie endodontyczne
Leczenie endodontyczne
•
•
Chirurgia tkanek okołowierzchołkowych (np.
Chirurgia tkanek okołowierzchołkowych (np.
resekcja)
resekcja)
•
•
Zakładanie stałych aparatów
Zakładanie stałych aparatów
ortodontycznych
ortodontycznych
•
•
Miejscowe znieczulenie śródwięzadłowe
Miejscowe znieczulenie śródwięzadłowe
•
•
Profilaktyczne czyszczenie zębów bądź
Profilaktyczne czyszczenie zębów bądź
implantów z przewidywanym krwawieniem
implantów z przewidywanym krwawieniem
•
•
Zabiegi odtwórcze z wykorzystaniem nici
Zabiegi odtwórcze z wykorzystaniem nici
retrakcyjnych
retrakcyjnych
•
•
Zabiegi odtwórcze z zakresu stomatologii
Zabiegi odtwórcze z zakresu stomatologii
zachowawczej lub protetyki związane z
zachowawczej lub protetyki związane z
krwawieniem (np. szlifowanie zębów pod
krwawieniem (np. szlifowanie zębów pod
uzupełnienia stałe)
uzupełnienia stałe)
Zabiegi nie wymagające profilaktyki
Zabiegi nie wymagające profilaktyki
antybiotykowej
antybiotykowej
•
•
Zabiegi odtwórcze z zakresu stomatologii
Zabiegi odtwórcze z zakresu stomatologii
zachowawczej i protetyki niezwiązane ze
zachowawczej i protetyki niezwiązane ze
znacznym krwawieniem bądź zakładaniem nici
znacznym krwawieniem bądź zakładaniem nici
retrakcyjnych
retrakcyjnych
•
•
Miejscowe znieczulenie inne niż śródwięzadłowe
Miejscowe znieczulenie inne niż śródwięzadłowe
•
•
Zakładanie koferdamu
Zakładanie koferdamu
•
•
Pooperacyjne usunięcie szwów
Pooperacyjne usunięcie szwów
•
•
Zakładanie ruchomych aparatów ortodontycznych
Zakładanie ruchomych aparatów ortodontycznych
lub protez
lub protez
•
•
Pobieranie wycisków
Pobieranie wycisków
•
•
Fluoryzacja zębów
Fluoryzacja zębów
•
•
Wykonywanie diagnostyki radiologicznej
Wykonywanie diagnostyki radiologicznej
•
•
Dopasowywanie stałych aparatów ortodontycznych
Dopasowywanie stałych aparatów ortodontycznych
•
•
Usuwanie zębów mlecznych ze znaczną resorpcją
Usuwanie zębów mlecznych ze znaczną resorpcją
korzeni
korzeni
Podstawowy schemat postępowania
Podstawowy schemat postępowania
I.Amoksycylina
I.Amoksycylina
Dorośli: 2000 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dorośli: 2000 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 50 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 50 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
II.
II.
Brak możliwości przyjęcia doustnego
Brak możliwości przyjęcia doustnego
amoksycyliny –
amoksycyliny –
Ampicylina
Ampicylina
Dorośli: 2000 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dorośli: 2000 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
Dzieci: 50 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dzieci: 50 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
III.
III.
Alergia na penicyliny-
Alergia na penicyliny-
Klindamycyna
Klindamycyna
Dorośli: 600 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dorośli: 600 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 20 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 20 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Cefaleksyna/ Cefadroksyl
Cefaleksyna/ Cefadroksyl
Dorośli: 2000 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dorośli: 2000 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 50 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 50 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Azytromycyna /Klarytromycyna
Azytromycyna /Klarytromycyna
Dorośli: 500 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dorośli: 500 mg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 15 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
Dzieci: 15 mg/kg p.o.(1h przed zabiegiem)
IV.
IV.
Alergia na penicyliny przy braku możliwości
Alergia na penicyliny przy braku możliwości
przyjęcia doustnego leku
przyjęcia doustnego leku
Klindamycyna
Klindamycyna
Dorośli: 600 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dorośli: 600 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
Dzieci: 20 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dzieci: 20 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
Cefazolina
Cefazolina
Dorośli: 1000 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dorośli: 1000 mg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
Dzieci: 25 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
Dzieci: 25 mg/kg i.v. lub i.m. (30 minut przed
zabiegiem)
zabiegiem)
Amotaks
Amotaks
Duomox
Duomox
Amoksiklav
Amoksiklav
Augmentin
Augmentin
Forcid
Forcid
Duracef
Duracef
Biofuroksym
Biofuroksym
Zinnacef
Zinnacef
Zinnat
Zinnat
Erythromycinum
Erythromycinum
Klacid
Klacid
Sumammed
Sumammed
Dalacin C/ Clindamycin MIP
Dalacin C/ Clindamycin MIP
Doxycyclinum / Unidox Solutab
Doxycyclinum / Unidox Solutab
Metronidazol
Metronidazol
Biseptol
Biseptol
Nystatyna
Nystatyna
Ketonal/ Nimesil
Ketonal/ Nimesil
Paracetamol
Paracetamol