Eksperymentalne 

badania kliniczne

 

 

Eksperymentalne 

badanie 

kliniczne 

(clinical trial)

 

Każda  Forma  zaplanowanego  eksperymentu 
przeprowadzanego  na  pacjentach,  którego 
celem jest  wybór  najlepszego sposobu leczenia 
danej 

choroby. 

Charakterystyczną 

cechą 

takiego  doświadczenia  jest  to,  że  wnioski 
formułowane  na  podstawie  próby  chorych 
uogólnia  się  na  wszystkich  podobnych  pod 
względem  klinicznym  pacjentów,  którzy  będą 
wymagać leczenia w przyszłości. 

 

Brzeziński i wsp.

 

 

Fazy eksperymentalnych badań klinicznych:
 Badania eksperymentalne I fazy – dotyczą 

one  głównie  bezpieczeństwa  stosowania  leków. 
Wykonywane  są  zazwyczaj  na  ochotnikach.  Ich 
podstawowym  celem  jest  określenie  takiej 
pojedynczej dawki, która nie będzie powodować 
poważnych skutków ubocznych. Ta faza badania 
dotyczy także prac nad metabolizmem leku oraz 
jego biodostępnością;

•

Badania eksperymentalne II fazy  – są to 

podejmowane na niewielką skalę badania 
dotyczące zarówno skuteczności jak i 
bezpieczeństwa leku;

 

 

Fazy 

eksperymentalnych 

badań 

klinicznych c.d.:

  Badania  eksperymentalne  III  fazy  – 

polegają  one  na  porównywaniu  skuteczności 
nowego  leku  z  standardowym  specyfikiem 
stosowanym  w  leczeniu  danej  jednostki 
chorobowej  (lub  z  placebo).  Można  uznać, 
że  termin  „eksperyment  kliniczny”  jest 
synonimem badań III fazy;
  Badania  eksperymentalne  IV  fazy  – 

dotyczą one licznych zabiegów prowadzących 
do  dopuszczenia  danego  leku  do  obrotu 
rynkowego 

takich 

jak: 

monitorowania 

skutków 

ubocznych, 

dodatkowych 

długookresowych 

badań 

nad 

zachorowalnością i umieralnością. Do tej fazy 
zaliczane 

są 

także 

niektóre 

działania 

promocyjne 

zwracające 

uwagę 

lekarzy 

(zwłaszcza lekarzy poz) na nowy lek;

 

 

Podstawę  każdego  eksperymentalnego  badania 
klinicznego stanowi protokół, w którym powinny 
zostać  zawarte  wszystkie  szczegóły  dotyczące 
planowania,  prowadzenia  oraz  proponowanej 
analizy  otrzymanych  danych.  Protokół  powinien 
zostać 

sporządzony 

przed 

rozpoczęciem 

eksperymentu  a  wszelkie  późniejsze  zmiany  w 
nim 

dokonane 

powinny 

być 

szczegółowo 

udokumentowane wraz z podaniem ich przyczyn. 
Protokół klinicznego badania eksperymentalnego 
powinien  być  opatrzony  podpisami  personelu 
odpowiedzialnego za  prowadzenie badań (w tym 
również  statystyka)  wraz  z  datami.  Rolą 
statystyka jest potwierdzenie, iż protokół zawiera 
odpowiednie 

elementy 

oraz 

terminologię 

statystyczną. 

 

 

Podstawowe cele eksperymentalnych badań 
klinicznych 
nowych leków:

 udowodnienie,  że  dawka  oraz  sposób  podawania  leku 

są    –  z  punktu  widzenia  ryzyka  i  korzyści  –  skuteczne  i 
bezpieczne.  W  praktyce  skuteczność  leku  jest  wyraźnie 
widoczna w sytuacji gdy lek okazuje się czymś więcej niż 
placebo,  a  własność  ta  powinna  być  dodatkowo 
potwierdzona w badaniu porównawczym wskazującym, że 
dany 

lek 

jest 

także 

skuteczniejszy 

od 

leku 

porównawczego; 
 zdefiniowanie docelowej grupy pacjentów, którzy maja 

korzystać z danego leku;
  opracowanie  swoistych  wskazań  stosowania  danego 

specyfiku;
  wykrycie  skutków  ubocznych  danego  leku  (badania 

eksperymentalne  III  fazy  rzadko  wystarczają  aby  je 
wykryć lecz należy monitorować tą zmienną) 

 

 

Ostateczną  odpowiedź  dotyczącą  skuteczności 
danego 

leku 

dostarczają 

badania 

potwierdzające  (confirmatory  studies).  W  tego 
typu  badaniach  początkowo  jest  określana 
kluczowa  hipoteza  badawcza,  która  potem 
odpowiada 

hipotezie 

testowanej 

po 

zakończeniu  badania.  Ponadto  w  badaniach 
tego  typu  ważne  jest  oszacowanie  skutków 
stosowania  badanego  leku  oraz  wskazanie  jego 
klinicznego znaczenia.

 

 

Badania  potwierdzające  powinny  opierać  się 
na 

wcześniejszej 

pracy 

klinicznej 

podejmowanej 

w 

badaniach 

poszukiwawczych  (exploratory).    Ich  cele 
operacyjne,  w  przeciwieństwie  do  badań 
potwierdzających, 

nie 

koniecznie 

muszą 

prowadzić 

do 

testowania 

wcześniej 

określonych  hipotez.  Badania  poszukiwawcze 
stanowią 

bardziej 

elastyczny 

rodzaj 

eksperymentalnych 

badań 

klinicznych, 

umożliwiających  wprowadzanie  zmian  w 
trakcie  gromadzenia  danych.  Tym  niemniej 
badania  te  nie  mogą  samodzielnie  stanowić 
miarodajnego  dowodu  na  skuteczność  danego 
leku. 

 

 

Każde eksperymentalne badanie kliniczne może 
zawierać zarówno elementy potwierdzające jak 
i  poszukiwawcze.  To  które  fragmenty  badania 
będą  dotyczyły  dowodu  potwierdzającego 
powinno być dokładnie określone w protokole.

 

 

Schematy badań klinicznych:

 

•Schemat grup równoległych

Pacjenci  randomizowani  są  do  jednego  z 
dwóch  lub  więcej  ramion,  z  których  każde 
reprezentuje inny typ leczenia.

np.  nowy  badany  lek  w  jednej  lub  więcej 
dawkach  oraz  jedna  lub  więcej  terapii 
kontrolnych  (placebo  lub/i  pewien  lek 
porównawczy)

 

 

•Schemat naprzemianległy (cross-over)

Każdy  pacjent  jest  randomizowany  do 
następujących  po  sobie  dwóch  lub  więcej 
terapii,  w  wyniku  czego  w  trakcie 
porównywania stanowi sam swoją kontrolę. 

Plus:

•znaczące 

zmniejszenie 

liczebności 

grupy 

pacjentów 

niezbędnych do przeprowadzenia badania

Minus:

•efekt  przeniesienia  (carry-over)  –  resztowy  wpływ 
poprzedniej  kuracji  na  kolejną.  W  celu  jego  wyeliminowania 
należy  zastosować  tzw.  wash-out,  czyli  każda  z  kolejno 
następujących  po  sobie  terapii  musi  być  oddzielona  od 
poprzedniej  okresem  potrzebnym  na  eliminację  pierwszego 
leku z organizmu

 

Schemat  naprzemianległy  jest  zazwyczaj  stosowany  w 
przypadku demonstrowania równoważności dwóch postaci tego 
samego  leku  u  zdrowych  ochotników.  Powinien  on  być 
ograniczony  tylko  do  tych  sytuacji  kiedy  oczekiwana  liczba 
pacjentów straconych z obserwacji będzie mała.

 

 

•Schemat czynnikowy (factorial)

Polega  na  porównywaniu  dwóch  lub  więcej  terapii  przy 
jednoczesnym  stosowaniu  ich  różnych  kombinacji. 
Najprostszym  przykładem  jest  schemat  czynnikowy  2x2, 
w  którym  pacjenci  są  losowo  rozmieszczeni  do  jednej  z 
czterech  możliwych  kombinacji  dwóch  leków  A  i  B. 
Powstają w ten sposób następujące cztery grupy:
      tylko lek A
      tylko lek B
      Zarówno lek A jak i B
      Ani lek A ani lek B (placebo)
Celem  stosowania  tego  typu  badania  jest  zazwyczaj 
zwiększenie  wydajności  badania  klinicznego,  jednakże 
warunkiem  powodzenia  tego  podejścia  jest  brak 
interakcji  pomiędzy  lekiem  A  i  B.  Schemat  ten  jest 
stosowany  w  dużych  badaniach  dotyczących  np. 
umieralności oraz badaniach mających na celu określenie 
dawki leku oraz reakcji na lek w leczeniu połączonym.

 

 

Badania wieloośrodkowe

Plusy badań wieloośrodkowych:
  zwiększenie  wydajności  badania  poprzez  zwiększenie 

liczby  pacjentów  biorących  udział  w  eksperymencie  w 
krótkim okresie czasu;
  uogólnienie otrzymanych wyników;
 uzyskanie 

większej 

liczby 

opinii 

klinicznych 

dotyczących testowanego leku;

Trudności:
  Procedury, 

kryteria 

oceny 

oraz 

schematy 

postępowania  we  wszystkich  ośrodkach  powinny  być 
wystandaryzowane  –  spotkania  oraz  szkolenia  badaczy, 
uważne monitorowanie;
  W każdym ośrodku powinna być porównywalna liczba 

pacjentów;
  Randomizacja 

pacjentów 

powinna 

być 

przeprowadzona centralnie

 

 

Badania równoważnościowe (equivalence)

 

Polegają one na porównywaniu terapii nowym 
lekiem z terapią standardową, czyli taka która 
jest szeroko stosowana, a jej skuteczność przy 
określonych 

wskazaniach 

została 

jednoznacznie  udowodniona  na  podstawie 
eksperymentów  klinicznych  z  grupą  kontrolna 
przyjmująca 

placebo. 

Protokół 

badania 

klinicznego 

powinien 

jednoznacznie 

stwierdzać 

czy 

zastosowanie 

badania 

równoważnościowego było zamierzone.

 

 

Badania dotyczące wielkości dawek

Badanie tego typu mają na celu: 

•potwierdzenie skuteczności leku;
•zbadanie  kształtu  i  położenia  krzywej 
opisującej dawkę leku i reakcję na nią;

•oszacowanie 

odpowiedniej 

dawki 

początkowej;

•określenie  dawek  dostosowanych  do 
potrzeb indywidualnych pacjentów;

•określenie dawki maksymalnej;

 

 

Schemat sekwencyjny

 

Pozwala  na  monitorowanie  wyników  i  przebiegu 
eksperymentu  w  czasie  jego  trwania.  Umożliwia  to  na 
zatrzymanie badania w przypadku:

•wystąpienia  wyraźnych  dowodów  skuteczności 
danego leku;

•wystąpienia nie dających się zaakceptować skutków 
ubocznych;

•stwierdzenia  iż  są  małe  szanse  na  wykazanie 
wartościowych korzyści klinicznych;

 

Utrudnieniem  w  przypadku  zastosowania  tego  typu 
schematu  jest  potrzeba  zatrudnienia  niezależnego 
komitetu 

monitorującego 

oraz 

wcześniejszego 

określenia wszystkich procedur statystycznych. Schemat 
tego  typu  najlepiej  nadaje  się  do  prowadzenia 
eksperymentów  długookresowych  (np.  badających 
umieralność)

 

 

Ślepa próba

 

Podstawowy 

celem 

jej 

stosowania 

jest 

zapobieganie 

identyfikacji 

rodzaju 

zastosowanego 

leczenia 

u 

konkretnego 

pacjenta.  Optymalnym  rozwiązaniem  jest 
zastosowanie  podwójnie  ślepej  próby.  W 
niektórych  sytuacjach  możliwe  jest  jednak 
zastosowanie jedynie pojedynczej ślepej próby 
lub  nawet  otwartego  eksperymentu.  W  każdej 
z  tych  sytuacji  zalecane  jest  jednak  aby 
badanie  kliniczne  pacjenta  przeprowadzane 
było 

przez 

personel 

medyczny 

nie 

zaangażowany  bezpośrednio    w  leczenie 
pacjenta  i  nieświadomy  rodzaju  zastosowanej 
terapii. 

 

 

Randomizacja (losowy dobór pacjentów)

 

Wprowadza  konieczny  element  „ślepego 
losu”  w  trakcie  przypisywania  danego 
rodzaju 

leczenia 

do 

pacjentów 

uczestniczących w eksperymencie;

Pozwala  na  ilościowa  ocenę  dowodów 
związanych z badanymi skutkami leczenia;

Pozwala  na  utworzenie  grup  pacjentów  o 
podobnych 

rozkładach 

czynników 

prognostycznych;

 

 

Pierwotna podstawowa zmienna 

(zmienna celu, podstawowy punkt 

końcowy)

Powinna  to  być  cecha,  która  może  dostarczyć 
najlepszych  i  najbardziej  czytelnych  dowodów 
potwierdzających pierwotny cel badania. 

Cechy charakterystyczne:
 Zmienna  ta  powinna  mieć  naukowe  podstawy 

dostępne  we  wcześniejszych  badaniach  lub/i 
dostępnym piśmiennictwie
 Powinny  istnieć  wystarczające  dowody,  iż  ta 

zmienna jest wrażliwa na skutki leczenia w dobranej 
do badania populacji;
 W sytuacji gdy skutek kliniczny ma być mierzony 

więcej  niż  jednym  miernikiem  należy  jeden  z  nich 
określić  jako  zmienna  podstawową,  lub  gdy  nie  jest 
to  możliwe  połączyć  kilka  mierników  w  jedną 
zmienną;

 

 

Formularz przypadku (case report form)

Podstawowe cechy:

•Jego treść powinna być dokładnie opisana w protokole 
oraz zaplanowana przed rozpoczęciem badania;

•Powinien  zawierać  jedynie  te  dane  które  zostaną 
poddane analizie i uwzględnione w raporcie końcowym;

•Zakresy danych powinny być tak zaplanowane aby móc 
odróżnić wartości zerowe od braku danych lub braku 
danej cechy;

•W  przypadku  zastosowania  skali  słownej  powinna  ona 
być czytelna oraz rozłączna;

•Bezpieczniejszym  jest  notowanie  absolutnej  wartości 
danej  cechy  niż  jej  zmiany  w  stosunku  do  punktu 
wyjściowego;

•Formularz  powinien  być  wypełniany  na  bieżąco  w 
czasie  trwania  eksperymentu  i  opatrzony  odpowiednimi 
datami;

 

 

Analiza danych

•Plan analizy powinien być udokumentowany 
w czasie projektowania badania;

•Plan  analizy  powinien  określać  populację 
pacjentów 

uwzględnioną 

w 

badaniu. 

Minimum  stanowi  dokumentacja  wszystkich 
pacjentów, 

w 

stosunku 

do 

których 

zainicjowano  procedury  dotyczące  badania  i 
którzy  wyrazili  pisemną  zgodę  na  to  badanie 
(dane  demograficzne,  dane  dotyczące  stanu 
chorobowego);

•Plan  analizy  powinien  obejmować  wszystkie 
przewidywane 

problemy, 

które 

mogą 

zaistnieć  w  trakcie  badania  (np.  „zniknięcie” 
pacjenta  w  trakcie  badania)  oraz  stwierdzać 
w jaki sposób te trudności mogą wpływać na 
podjętą analizę . 

 

 

Zasada „zamiaru leczenia” (intention to 

treat)

 

Wszyscy  zrandomizowani  pacjenci  powinni 
zostać włączeni do analizy

 

 

Strategia per protocol (zasadne 

przypadki, populacja skuteczności, 

pacjenci dający się ocenić)

Są to ci zrandomizowani pacjenci którzy:

•Poddali 

się 

określonemu 

wcześniej 

minimalnemu  poziomowi  narażenia  na  dany 
lek;

•Mają wyniki pomiarów zmiennej pierwotnej 
we  właściwych  i  wcześniej  ustalonych 
okresach badania;

•Spełniają  kryteria  uczestnictwa  w  badaniu 
ze 

względu 

na 

posiadanie 

charakterystycznych  cech  określonych  w 
protokole;

 

 

Raport

 Podstawy tworzenia:

•Każdy  pacjent  powinien  być  dokładnie 
opisany w raporcie;

•Powinien  zostać  w  nim  zanalizowany 
wpływ  wszystkich  strat  pacjentów  lub 
danych, rezygnacji z leczenia, odstępstw od 
protokołu

•Pacjenci, 

którzy 

„zniknęli” 

z 

pola 

obserwacji  powinni  być  dokładnie  opisani 
wraz  z  podaniem  przyczyn  ich  wypadnięcia 
z  badania  oraz  następstw  dla  skutku 
zdrowotnego;

•Odpowiednie 

prezentacje 

graficzne 

(wykresy, 

tabele) 

powinny 

wyraźnie 

ilustrować  ważne  własności  analizowanych 
zmiennych;

 

 

 

Badania 

nieeksperymentalne

 

 

Są to badania stosowane w sytuacji gdy nie można 
dowolnie zaaranżować warunków eksperymentu 
np. gdy nie jest to etyczne. 

W przypadku doświadczenia (badania 
eksperymentalnego) badacz sam określa 
specyfikę danego narażenia (np. poprzez podanie 
testowanego leku) natomiast w badaniach 
nieeksperymentalnych narażenie jest określone z 
góry.

 

 

Typy badań nieeksperymentalnych:
 
 
 
Badania kohortowe

Badania kliniczno - 

kontrolne
 
 
Powyższy podział stanowi pomost pomiędzy 
staromodnym i wychodzącym z użycia podziałem 
badań nieeksperymentalnych na prospektywne 
i retrospektywne a stanowiącymi (być 
może.... ) niedaleką przyszłość badaniami 
prognostycznymi, diagnostycznymi, quasi-
eksperymentalnymi oraz meta-
eksperymentalnymi.

 

 

Badania kohortowe (follow-up):

 

Polegają one na obserwacji dwóch lub więcej grup 

(kohort), u których początkowo brak jest badanej 

choroby. W/w grupy różnią się pod względem stopnia 

narażenia na dany czynnik ryzyka, będący potencjalna 

przyczyną choroby (np. palenie tytoniu ). Po upływie 

określonego czasu obserwacji badanie tego typu dostarczy 

danych na temat zapadalności na daną chorobę (np. rak 

płuc) w każdej z badanych grup ryzyka (np. palacze, bierni 

palacze i niepalący)

Ważnym elementem charakterystycznym dla badań 

kohortowych jest fakt, że przyczyna musi egzystować 

przed  obserwowanym skutkiem. W związku z tym badanie 

to musi obejmować okres od czasu kiedy pojawia się dane 

narażenie (rozpoczęcie palenia, regularnego przebywania 

w towarzystwie palaczy). Z drugiej strony uważa się, że 

należy również uwzględnić okres indukcji (okres 

pomiędzy wystąpieniem narażenia a wystąpieniem 

pierwszych zmian w organizmie) oraz okres latencji 

(okres pomiędzy wykryciem pierwszych zmian a 

pojawieniem się choroby). 

 

 

Badania kohortowe pozwalają na badanie wielu 

chorób związanych z pojedynczym czynnikiem 

ryzyka oraz wielu czynników ryzyka dotyczących 

jednej choroby. 

W przeszłości badania tego typu nazywano 

badaniami prospektywnymi lecz w dzisiejszych 

czasach wobec  wyodrębnienia retrospektywnych 

badań kohortowych nazwa ta wychodzi z użytku

.

Badanie kohortowe populacji generalnej – 
do  badania  wchodzi  cała,  zróżnicowana  pod 
względem  czynników  ryzyka,    populacja  którą 
obserwujemy przez pewien, określony czas;

 

 

Badania  kliniczno  –  kontrolne  (case  – 
control, case - referent)

W  tym  typie  badania  porównujemy  zapadalność 
na  daną  chorobę  wśród  grupy  osób  narażonych 
na  dany  czynnik  oraz  w  grupie  kontrolnej,  która 
została  wybrana  z  populacji.  Jeżeli  w  grupie 
kontrolnej  występują  jednakowe  proporcje  osób 
narażonych i nienarażonych, możemy oszacować 
zapadalność  dla  obu  tych  grup.  W  praktyce 
jednak  rzadko  znamy  tę  wartość  i  w  efekcie 
możemy  oszacować  jedynie  ich  wzajemne 
proporcje (ryzyko względne). 

Badanie  przekrojowe  –  obejmuje  całą  populację  bez 
uwzględnienia  czynnika  czasu.  Jest  to  kliniczno  –  kontrolny 
odpowiednik kohortowego badania populacji generalnej;

 

 

Zalety i wady badań nieeksperymentalnych

         Badania  kohortowe  są  pożyteczne  dla  oceny 

wielu  chorób  związanych  z  pojedynczym  czynnikiem 
ryzyka  (analizy  wielu  czynników  związanych  z  jedną 
chorobą);
         Badania  kliniczno  –  kontrolne  dostarczają 

informacji tylko o jednej jednostce chorobowej;
        Rzadkie schorzenia bada się za pomocą badań 

kliniczno-kontrolnych,  gdyż  w  przypadku  badań 
kohortowych  wymagałoby  to  przyjęcia  b.  dużej, 
kosztownej kohorty;
         Badania  kliniczno-kontrolne  są  mało  wydajne 

jeżeli chodzi o rzadko występujące czynniki ryzyka;
         W  badaniach  kohortowych  należy  śledzić  losy 

badanego  od  momentu  wystąpienia  choroby  (nawet 
przed)  aż  do  powstania  ostatecznego  skutku 
zdowotnego;

 

 

        

W badaniach kliniczno-kontrolnych informacje 

te  najczęściej  pochodzą  od  badanych,  co  ułatwia  ich 
klasyfikacje  i  obserwacje  ale  doprowadza  tez  do 
powstania  licznych  błędów  związanych  z  procesem 
zbierana danych;
        Badania kliniczno-kontrolne są bardziej podatne 

na występowanie błędów. Są one jednak spowodowane 
złym  przeprowadzaniem  a  nie  samą  koncepcją  tego 
typu badania;
        

Badania 

kliniczno-kontrolne 

wymagają 

mniejszej grupy kontrolnej i w związku z tym są mniej 
kosztowne;
         W  badaniach  kohortowych  czynnikiem 

decydującym o włączaniu (wyłączaniu) do badania jest 
czynnik  chorobowy  a  w  badaniach  kliniczno-
kontrolnych choroba;

Zalety i wady badań nieeksperymentalnych c.d.

 

 

Metaanaliza

 

 

Metaanaliza  -  pojęcie  z  zakresu  analizy 
danych, 

określające 

wtórne 

odkrywanie 

wiedzy 

metodą 

uogólniania 

informacji 

zawartych  w  publikacjach  czy  źródłach 
pierwotnych.

Najczęściej  metaanaliza  przybiera  postać 
przeglądu  systematycznego  piśmiennictwa  z 
pewnego  obszaru,  wzbogaconego  o  analizę 
(najczęściej 

statystyczną) 

uzyskanych 

wcześniej 

wyników, 

wnioskowanie 

i 

podsumowanie.  Uważa  się,  że  metaanaliza 
stanowi  samodzielny  i  pełnoprawny  rodzaj 
badania 

naukowego 

(z  ang.  integrative  research  lub  literature-
based discovery).

W 

metaanalizie 

obserwowana 

jest 

nie 

indywidualna  jednostka  ale  indywidualny 
eksperyment.

 

 

Przyczyny powstania metaanalizy:

•Duża  liczba  badań  eksperymentalnych  dotyczących 
tych samych zagadnień ;

•Różne wyniki badań eksperymentalnych;
•Różna precyzja obliczeń;
•Różnice w przyjętej metodyce;
•Zapotrzebowanie 

na 

syntetyczne, 

zbiorcze 

opracowania dotyczące danego zagadnienia;

Celem  metaanalizy  jest    zwiększenie  precyzji 
pojedynczych  wyników  doświadczeń  dotyczących  tych 
samych zagadnień poprzez agregacje danych.

Zakładanym  przedmiotem  obliczeń  jest  efekt 
zdrowotny 

a 

ewentualne 

różnice 

w 

nim 

zaobserwowane  wynikać  mogą  jedynie  ze  zmienności 
losowej.  

 

 

Wymogi 

dotyczące 

poszczególnych 

badań 

eksperymentalnych wchodzących w skład  metaanalizy:

 

•Porównywalność pod względem zastosowanej terapii;
•Porównywalność  pod  względem  kryteriów  włączania  i 
wyłączania pacjentów;

•Porównywalność obserwowanych efektów zdrowotnych;
•Zastosowanie randomizacji oraz ślepej próby;
•Podobne 

kryterium 

wybierania 

poszczególnych, 

pojedynczych  eksperymentów  do  metaanalizy  (np.  na 
podstawie bazy MEDLINE);

•Podobna  metodologia  wyrażania  wyników  (np.  za 
pomocą ilorazu szans);

•Użycie podobnych modeli statystycznych;

 

W  przypadku  identycznej  mocy  naukowej  danych  badań 
ich wyniki mogą być łączone.

 

 

Dziękuje za 

uwagę....................