LEKI WYKRZTUŚNE I SEKRETOLITYCZNE

Leki wykrztuśne i

sekretolityczne



Ułatwiają oczyszczanie dróg oddechowych z

zalegającej wydzieliny



Sprawiają że wydzielina staje się bardziej

płynna co zmniejsza jej lepkość



Bez podaży płynów leki te mają niewielką

skuteczność



Także nawadnianie drogą wziewną –

inhalacje



Kinezyterapia oddechowa

DZIAŁANIE LEKÓW

WYKRZTUŚNYCH

Leki wykrztuśne poprzez swój

mechanizm drażniący pobudzają

gruczoły oskrzelowe do wydzielania

płynnej wydzieliny,którą łatwiej usunąć

w odruchu kaszlowym niż lepką

wydzielinę zapalną.

LEKI SEKRETOLITYCZNE

Leki te najczęściej upłynniają samą

wydzielinę zapalną.Obecnie leki

sekretolityczne (mukolityczne) jako

bardziej skuteczne i wykazujące

mniej działań niepożądanych są

częściej podawane niż klasyczne leki

wykrztuśne.

Wydzielinę można upłynnić nie tylko

stosując leki,ale również przez obfite

nawadnianie dróg oddechowych.Można

to uzyskać zwiększając ilość płynów

podawanych doustnie,najlepiej w

postaci wód mineralnych.

Należy pamiętać,że bez

odpowiedniej podaży płynów ,tzn.

około 2-3l/24h większość leków z

tej grupy ma niewielka

skuteczność!

W niektórych sytuacjach natomiast

obfite podawanie płynów drogą

doustną może być

przeciwwskazane,np.



W zaawansowanej niewydolności krążenia



Ciężka niewydolność nerek

Nawadnianie dróg oddechowych można

skutecznie przeprowadzić droga

wziewną.Woda podana w postaci inhalacji

bardzo dobrze zmniejsza lepkość

wydzieliny i odczyn zapalny błony

śluzowej

Inhalacje wykonywane przy pomocy

inhalatorów ultradzwiękowych

umożliwiają nawadnianie

najdrobniejszych oskrzelików.

Wziewanie pary wodnej jest mniej

skuteczne,ponieważ jest ona grubo

kropelkowa i dociera najwyżej do

tchawicy i dużych oskrzeli.Nawadnianie

dróg oddechowych w przebiegu stanów

zapalnych jest szczególnie ważne dla

małych dzieci,u których odruch

kaszlowy nie jest tak efektywny jak u

ludzi dorosłych.

KINEZYTERAPIA

ODDECHOWA

Jest to gimnastyka oddechowa,

oklepywanie powierzchni nad płucami

i odpowiednie ułożenie chorego.

Zapewnia ona prawidłowy drenaż

oskrzeli i ma duże znaczenie przy

oczyszczaniu dróg odechowych.

PODZIAŁ LEKÓW

WYKRZTUŚNYCH

Biorąc pod uwagę działanie leków

wykrztuśnych dzieli się je na kilka grup.

Ze względu na ich słabe działanie są

stosowane w mieszankach, które

zawierają leki z różnych grup. W skład

niektórych mieszanek wchodzi

EFEDRYNA

, skuteczność tych mieszanek

w dużej mierze wynika z jej działania.

EFEDRYNA

Jako sympatykomimetyk zmniejsza:

przekrwienie błony śluzowej

rozkurcza mięśnie gładkie oskrzeli

działając na OUN poprawia

samopoczucie chorego

w preparatach wykrztuśnych,

najczęściej dostępnych bez recepty

znajduje się w syropie TUSSIPECT

(przeciwskazane dla ludzi z chorobami

serca, ponieważ mogą wystąpić

zaburzenia rytmu serca!)

LEKI WYKRZTUŚNE O

DZIAŁANIU ODRUCHOWYM



Leki tej grupy po podaniu doustnym

drażnią błonę śluzową żołądka, wywołując

na drodze odruchowej wzrost wydzielania

wodnistego śluzu przez gruczoły

oskrzelowe



Środki o takim mechanizmie działania nie

powinny być stosowane u chorych z

choroba wrzodową,ponieważ mogą

wywołac dolegliwości bólowe.

PRZEDSTAWICIELE LEKÓW

WYKRZTUŚNYCH O DZIAŁANIU

ODRUCHOWYM



KORZEŃ WYMIOTNICY (Ipecacuanhae

radix)



SAPONINY



BENZOESAN SODOWY

KORZEŃ WYMIOTNY



Lek roślinny



Nazwa pochodzi od zawartości w nim

alkaloidu emetyny, która w większych

dawkach wykazuje działanie wymiotne



Podawany najczęściej z innymi lekami

wykrztuśnymi



Maksymalna dawka terapeutyczna

0,05g może wywołać już nudności i

wymioty



Preparaty:

ipecacuanhae radix

ipecacuanhae extracum siccum

ipecacuanhae tinctura-do form

recepturowych mieszanek

wykrztuśnych

SAPONINY



Występują w wielu roślinach



Wykazują działanie podobne do emetyny

występującej w korzeniu wymiotnicy



Występują w takich roślinach jak:

korzeń senegi

korzeń pierwiosnka

korzeń żywokostu



Stosowane są w postaci preparatów

złożonych, mieszanek ziołowych oraz

syropów



Preparaty i dawkowanie:

sirupus symphiti

(syrop

żywokostowy) podawany 3razy/24h,

łyżka stołowa

pectosol

- wyciąg płynny z korzenia

omanu, porostu islandzkiego,korzenia

mydlnicy białej ,ziela hyzopu,ziela

macierzanki psiankowej- podawany

3razy/24h 20-30 kropli

species pectorales(pectosan)

mieszanka

ziół do sporzadzenia

odwarów o

składzie:korzeń omanu,liście

szałwi, liście

prawoślazu,liście

podbiału,owoce kopru

włoskiego

bronchicum

-nalewka,syrop,tabletki,

zawiera wyciągi z:ziela

tymianku,korzenia

mydlnicy

białej,korzenia biedrzeńca, korzenia

pierwiosnka,ziela grindelii i olejki

eteryczne

eukaliptusowy,miętowy

BENZOESAN SODOWY



Ma mechanizm podobny do wymiotnicy



Podany doustnie drażni błonę śluzową żołądka



Odruchowo powoduje wzrost wydzielania

gruczołów oskrzelowych



Wykazuje słabe działanie antyseptyczne



Powoduje dolegliwości bólowe u osób z

chorobą wrzodową z powodu obecności

benzoesanu sodu jako środka konserwującego

LEKI WYKRZTUŚNE

DZIAŁAJĄCE BEZPOŚREDNIO

NA GRUCZOŁY

OSKRZELOWE



Leki te podane doustnie wydzielają się przez

gruczoły oskrzelowe,pobudzając je do

zwiększonego wydzielania płynnego śluzu



Drażnią błonę śluzową dróg oddechowych co

dodatkowo zwiększa wydzielanie płynnego śluzu



Działanie te jest najwidoczniejsze przy stosowaniu

ich drogą wziewną



Zwiększenie ilości płynnej wydzieliny ułatwia jej

przesuwanie w świetle oskrzeli i ułatwia

wyksztuszenie

PRZEDSTAWICIELE LEKÓW

WYKSZTUŚNYCH

DZIAŁAJĄCYCH BEZPOŚREDNIO

NA GRUCZOŁY OSKRZELOWE



JODEK POTASU



ZWIĄZKI KREOZOTU



OLEJKI ETERYCZNE

JODEK POTASU



Jeden z najbardziej skutecznych leków

wykrztuśnych



Po podaniu doustnym bezpośrednio działa

na gruczoły oskrzelowe oraz wykazuje

działania odruchowe podobne do emetyny



Przy dużej skuteczności ma jednak wiele

działań niepożądanych:

może wywołać bolesny obrzęk ślinianek

(zwłaszcza przyusznych)

wyciek z nosa

zaburzenia żołądkowo-jelitowe

dość często występują objawy

uczuleniowe najczęściej w postaci

wyprysku

skórnego



Stosowanie związków jodu zmniejsza

czynność tarczycy



Jodku potasowego nie wolno stosować u

chorych z gruzlicą(zaostrzenie procesu

chorobotwóczego) oraz przed badaniami

labolatoryjnymi tarczycy



Ze względu na higroskopijność podawany

jest w roztworach wodnych 3-5%



W odróżnieniu od innych leków

wykrztuśnych jodku potasowego nie

należy stosować w mieszankach z

innymi lekami



Związki jodu są stosowane również w

postaci inhalacji jodowych i

solankowo-jodowych w przewlekłych

chorobach dróg oddechowych

ZWIĄZKI KREOZOTU



Produkt destylacji smoły z drzewa

bukowego



Oleisty płyn o piekącym smaku



Ma podwójny mechanizm działania

wykrztuśnego



Po podaniu doustnym drażni błonę

śluzową żołądka i odruchowo zwiększa

wydzielanie gruczołów dróg

oddechowych



Kreozot wykazuje skuteczność

wykrztuśną i słabe działania odkażające



Zalecany jest w ostrych stanach

zapalnych oskrzeli



Działa słabiej niż jodek potasowy ale

ma znacznie mniej działań

niepożądanych:

u niektórych chorych mogą wystąpić

dolegliwości ze strony układu

pokarmowego



Stosowanie jest ograniczone niezbyt

dobrym smakiem wszystkich syropów

zawierających związki kreozotu



Preparaty i dawkowanie:

sulfogwajakol

-w postaci syropów

(Apipulmol,Apitussic) 3 razy/24h

łyżka

stołowa,tabletki 0,5 i pastylki

wykrztuśne (zawierające

sulfogwajakol

i wyciąg z korzeni

lukrecji) 3-4razy/24h

gwaiafenezyna

(Guajazyl,Wik Formul

44L syrop wykrztuśny lub tabletka

0,1)

stosowana 3razy/24h

OLEJKI ETERYCZNE



Występują u wielu roślin



Są lotne,aromatyczne i zawierają głównie

terpeny



Po podaniu doustnym są częściowo

wydalane przez drogi oddechowe



Drażnią błonę śluzową oskrzeli zwiększając

wydzielanie bardziej płynnej wydzieliny

łatwiejszej do wykrztuszenia



Wykazują słabe działanie odkażające i

odwadniające



Olejki eteryczne w postaci syropów mają

niewielką skuteczność



Niektóre syropy zawierają dodatkowo efedrynę

lub kodeinę



Stosowane są również w postaci

cukierków,pastylek do ssania w stanach

zapalnych błony śluzowej górnych dróg

oddechowych,łagodząc nieprzyjemne dolegliwości



Olejki eteryczne są najbardziej skuteczne w

postaci

inhalacji



do wziewania stosowane są najczęściej

mieszaniny olejków:

sosnowego

eukaliptusowego

tymiankowego

terpentynowego

miętowego



W warunkach domowych stosuje się

5-10kropli na szklankę wrzącej wody do

wdychania przez 10min



Produkowane są również w postaci maści dla

dzieci do wcierania w skórę klatki piersiowej w

ostrych stanach zapalnych dróg oddechowych



Preparaty i dawkowanie:

Sirupus

Pini compositus

(syrop

sosnowy

złożony)-zawiera również kodeinę

Tussipect

-syrop i drażetki

zawierają:wyciągz

ziela

tymianku,saponiny,efedrynę

olejki lub maści

do inhalacji lub wcierania w

skórę(np.Amol,Inhalol,Olbas

LEKI WYKRZTUŚNE

ZMIENIAJĄCE ODCZYN(pH)

WYDZIELINY GRUCZOŁÓW

OSKRZELOWYCH



Zmiana pH wydzieliny gruczołów

oskrzelowych powoduje jej upłynnienie

co ułatwia wykrztuszenie



Do leków o takim działaniu należą sole



Skuteczność tych leków jest niewielka



Podawane są w mieszankach z innymi

lekami wykrztuśnymi

PRZEDSTAWICIELE LEKÓW

WYKRZTUŚNYCH

ZMIENIAJACYCH

ODCZYN(pH) WYDZIELINY

GRUCZOŁÓW

OSKRZELOWYCH



WODOROWĘGLAN SODOWY



CHLOREK AMONOWY

WODOROWĘGLAN SODOWY



Po podaniu doustnym alkalizuje wydzielinę

oskrzeli,co powoduje jej upłynnienie i

łatwiejszą eliminację



Silnie alkalizuje również sok żołądkowy i mocz



Przy długim stosowaniu może usposabiać do

kamicy nerkowej i ułatwić zakażenie dróg

moczowych



Podawany jest łacznie z innymi środkami o

odmiennym mechanizmie działania

wykrztuśnego



Występuje w sztucznych i naturalnych

wodach mineralnych np.(Mieszko,Vichy,

Józefina)podawanych doustnie lub w postaci

inhalacji w długich stanach zapalnych dróg

oddechowych



Preparaty i dawkowanie:

Sal Ems artificiale

(sól Ems sztuczna)

tabletki zawierające: wodoroweglan

sodowy,bromek sodowy,chlorek

sodowy,

fosforan sodowy i siarczan

potasu

Sal Vichi artificiale

(sól Vichy

sztuczna)tabletki

zawierające:wodoroweglan

sodowy,chlorek

sodowy,fosforan i siarczan

sodowy

CHLOREK AMONOWY



Po podaniu doustnym wchłania się szybko i

powoduje zakwaszenie



Wydala się przez gruczoły oskrzelowe



Upłynnia wydzielinę poprzez jej

zakwaszenie ,pobudza ośrodek oddechowy



Po podaniu doustnym drażni błonę śluzową

żołądka i może nasilić dolegliwości bólowe

uchorych z choroba wrzodową



W większych dawkach wykazuje działanie

moczopędne



Stosowany jest w postaci mieszanek z

innymi lekami

LEKI SEKRETOLITYCZNE



Upłynniają wydzielinę oskrzeli

podobnie jak leki wykrztuśne,ale nie

poprzez zwiększanie ilości płynnej

wydzieliny ale poprzez zmianę jej

składu

LEKI MUKOLITYCZNE



Mają obecnie większe zastosowanie

kliniczne niż leki wykrztuśne



MECHANIZM DZIAŁANIA

polega na zmniejszeniu zawartości

mukoprotein w wydzielinie dróg

oddechowych



Najsilniejsze działanie przy

miejscowym stosowaniu do drzewa

oskrzelowego lub pozajelitowo



Ich skuteczność zależy od dawki leku

i podaży wody

Leki mukolityczne

POCHODNE CYSTEINY



ACETYLOCYSTEINA



KARBOCYSTEINA



Leki te zmniejszają lepkość wydzieliny

dróg oddechowych poprzez rozrywanie

wiązań dwusiarczkowatych w

polipeptydach śluzu



Skuteczność ich jest wyrazna przy

podawaniu leków drogą wziewną lub we

wlewkach dooskrzelowych



Działanie środka podanego miejscowo

występuje w ciągu 10min



Wskazania

do stosowania drogą

inhalacyjną pochodnych cysteiny są

stany chorobowe z obecnością

wydzieliny o dużej lepkości:

np.mukowiscydoza



Działania niepożądane

nieprzyjemny smak(zaleca się

płukanie

jamy ustnej po inhalacji)

podrażnienie błon śluzowych nosa

gardła

sporadyczne wymioty i nudności



Acetylocysteina wykazuje dużą aktywność

chemiczną,reaguje z gumą, metalami,

tlenem co stwarza dodatkowe trudności w

jej zastosowaniu np.konieczność używania

rurek tracheotomijnych plastikowych,a nie

metalowych



Preparaty podane drogą doustną mają

skuteczność znacznie mniejszą i podawane

są zamiennie z lekami wykrztuśnymi



Ich skuteczność zależy od dawki i stopnia

nawodnienia chorego



Leki te szybko wchłaniają się z przewodu

pokarmowego



Maksymalne stężenie w surowicy krwi

obserwowane jest po 2-3h od ich podania



Maksymalne stężenie w tkance

płucnej widoczne jest po 5h,dlatego

leku nie należy podawać wieczorem

przed snem,tylko w ciągu dnia



Preparaty i dawkowanie:

Acetylcysteina

-acetylocysteina:

ACC-100,-200,-600-tabletki

musujące,kapsułki,granulat

Mucosolwin(ampułki 0,2/2ml) do

podania za pomocą inhalatora

Tussicom 100,200-granulat, saszetki

Carbocysteine

-karbocysteina

Mucodyna-kapsułki, syrop

Mucopront-kapsułki, syrop

Mukolina-syrop

Karbocistein-kapsułki, syrop

MESNA



Mechanizm działania leku jest podobny

do pochodnych cysteiny,ale wykazuje

mniej działań niepożądanych



Mesna podawana jest miejscowo w

postaci aerozolu za pomocą inhalatora

lub bezpośrednio we wlewie



Stosowana jest we wszystkich

chorobach dróg oddechowych,którym

towarzyszy trudna do wykrztuszenia

lepka wydzielina



Działania niepożądane:

może wywołać podrażnienie błony

śluzowej nosa i gardła

niekiedy nudności i wymioty

u chorych z astmą oskrzelową

może

wywołać napad duszności



Ma nieprzyjemny zapach i smak



Nie należy jej podawać jednocześnie

z antybiotykami

aminoglikozydowymi,ponieważ

osłabia ich aktywność bakteryjną



Preparaty i dawkowanie:

Mesna

Mistabron

20%płyn w

ampułkach(do

inhalacji,wlewek),należy użyć zaraz

ich otworzeniu(dłuższy

kontakt z

powietrzem powoduje

unieczynnienie

leku),aerozol do nosa

Mucofluid

-aerozol do nosa

BROMHEKSYNA



Złożony mechanizm działania



Działa wykrztuśnie w mechanizmie

odruchowym i poprzez działanie

bezpośrednio na gruczoły oskrzelowe



Zmniejsza zawartość mukopolisacharydów

i albumin w śluzie



Zwiększa wytwarzanie substancji

powierzchniowo czynnej-SURFAKTANTU



Może być podawana doustnie,w

inhalacjach i dożylnie



Ulega metabolizmowi w wątrobie do

czynnego metabolitu,który jest stosowany

jako lek-AMBROKSOL



Skuteczność jest związana z odpowiednią

dawką leku,stanem nawadniania dróg

oddechowych



Skuteczność jest największa przy miejscowym

podawaniu za pomocą aparatów

inhalacyjnych



W napadzie astmy jest podawana dożylnie



Działanie niepożądane:



występują rzadko,mogą to być zaburzenia

żołądkowo jelitowe oraz napady kaszlu



Preparaty i dawkowanie:



Bromhexine

Bisolvon-tabletki 0,004 ampułki 0,004/2ml,płyn

wziewny 0,2%

Flegamina-tabletki 0,008, syrop,ampułki 0,004/2ml

AMBROKSOL



Czynny metabolit bromheksyny



Mechanizm działania jest podobny do

bromheksyny



Pobudza syntezę i wydzielanie surfaktantu



Zwiększa częstotliwość ruchu rzęsek

nabłonka oddechowego



Zwiększa wydzielanie wydzieliny surowiczej



Szybko się wchłania po podaniu dosutnym



Max stężenie surowicy we krwi osiąga po 2h



Biodostępność wynosi 70%



Ulega metabolizmowi w wątrobie i wydalany

jest z moczem



Działania niepożądane:

występują rzadko,najczęściej jest to

zwiększenie wydzieliny z nosa

u chorych z chorobą wrzodową może

wywołać dolegliwości bólowe



Czynna postać choroby wrzodowej jest

przeciwwskazaniem do podawania leku!



Preparaty i dawkowanie:

AMBROXOL

Ambroksol-syrop 0,015/5ml

Aflegan-ampułki 0,0015/2ml do

podawania dożylnie,domięśniowo i

podskórnie

Deflegmin-tabletki 0,03,kapsułki

0,075,krople 0,75%

DETERGENTY

SURFAKTANT



Lek zwany BERAKTANTEM



Naturalna substancja wytwarzana w

pęcherzykach płucnych



Stosowana profilaktycznie bezpośrednio po

porodzie u noworodków niedojrzałych



Stosowane dawki 25-200mg/kg



Podanie kolejnych dawek w odstępach 8-12h



Podaje się bezpośrednio do dróg

oddechowych przez rurkę intubacyjną w

powolnym wlewie kroplowym przez

wyszkolony personel medyczny



Może byś podawany łącznie z ambroksolem



Preparaty i dawkowanie:

BERAKTANT(Alveofact,Curosurf,

Survanta)-fiolki,należy

przechowywać

w tem.2-8

stopniC,nie wolno

wstrząsać,

ponieważ grozi powstaniem

piany.

Document Outline