Totalitaryzm
Totalitaryzm
w ZSRR
w ZSRR
Totalitaryzm
Totalitaryzm
w ZSRR
w ZSRR
Rewolucja październikowa
Rewolucja październikowa
W dniu
W dniu
7 listopada 1917
7 listopada 1917
r.
r.
wybuchła w Rosji
wybuchła w Rosji
rewolucja. Po szturmie i opanowaniu Pałacu
rewolucja. Po szturmie i opanowaniu Pałacu
Zimowego w Piotrogrodzie, będącego siedzibą
Zimowego w Piotrogrodzie, będącego siedzibą
rządu Aleksandra Kiereńskiego, władzę w kraju
rządu Aleksandra Kiereńskiego, władzę w kraju
przejął
przejął
Ogólnorosyjski Zjazd Delegatów
Ogólnorosyjski Zjazd Delegatów
Robotniczych i Żołnierskich
Robotniczych i Żołnierskich
, który proklamował
, który proklamował
utworzenie Republiki Radzieckiej. Zjazd
utworzenie Republiki Radzieckiej. Zjazd
powołał nowy rząd
powołał nowy rząd
Radę Komisarzy Ludowych
Radę Komisarzy Ludowych
pod kierownictwem
pod kierownictwem
Włodzimierza Lenina
Włodzimierza Lenina
,
,
przewodniczącego partii bolszewickiej.
przewodniczącego partii bolszewickiej.
Lenin
Lenin
nie brał bezpośredniego
nie brał bezpośredniego
udziału w rewolucji. Działał z ukrycia
udziału w rewolucji. Działał z ukrycia
jako teoretyk i inspirator. Powrócił
jako teoretyk i inspirator. Powrócił
dopiero po zwycięstwie bolszewików,
dopiero po zwycięstwie bolszewików,
a jego autorytet w gronie towarzyszy
a jego autorytet w gronie towarzyszy
partyjnych zapewnił mu stanowisko
partyjnych zapewnił mu stanowisko
przewodniczącego nowego rządu -
przewodniczącego nowego rządu -
Rady Komisarzy Ludowych
Rady Komisarzy Ludowych
.
.
Zmiany wprowadzone przez
Zmiany wprowadzone przez
Lenina:
Lenina:
Wszystkie decyzje w państwie były
Wszystkie decyzje w państwie były
zależne od opinii wodza
zależne od opinii wodza
Likwidacja opozycji
Likwidacja opozycji
Centralizacja władzy
Centralizacja władzy
Jednopartyjny system sprawowania
Jednopartyjny system sprawowania
władzy
władzy
Zakaz swobody druku i mowy
Zakaz swobody druku i mowy
W latach
W latach
1917-1922
1917-1922
uformowała
uformowała
się struktura organizacyjna partii.
się struktura organizacyjna partii.
Najwyższą władzę stanowił zjazd
Najwyższą władzę stanowił zjazd
partii, który wybierał Komitet
partii, który wybierał Komitet
Centralny.
Centralny.
Coraz większe znaczenie nabierał
Coraz większe znaczenie nabierał
aparat partyjny
aparat partyjny
Władzę aparatu umocniło
Władzę aparatu umocniło
wprowadzenie w
wprowadzenie w
1922
1922
stanowiska
stanowiska
sekretarza generalnego KC RKP(b).
sekretarza generalnego KC RKP(b).
Stanowisko to objął
Stanowisko to objął
Józef Stalin
Józef Stalin
.
.
1922
1922
- Józef Stalin
- Józef Stalin
został wyznaczony przez
został wyznaczony przez
Lenina na sekretarza
Lenina na sekretarza
generalnego partii
generalnego partii
bolszewickiej
bolszewickiej
Testament Lenina
Testament Lenina
Lenin w swoich zapiskach
Lenin w swoich zapiskach
charakteryzował, pod kątem
charakteryzował, pod kątem
predyspozycji do kierowania RKP(b),
predyspozycji do kierowania RKP(b),
sześciu czołowych przywódców
sześciu czołowych przywódców
bolszewickich:
bolszewickich:
Trockiego, Zinowiewa,
Trockiego, Zinowiewa,
Kamieniewa, Bucharina, Piatakowa i
Kamieniewa, Bucharina, Piatakowa i
Stalina
Stalina
. Lenin nie wskazał
. Lenin nie wskazał
jednoznacznego następcy, dostrzegając w
jednoznacznego następcy, dostrzegając w
każdym z wymienionych zarówno zalety,
każdym z wymienionych zarówno zalety,
jak i wady, testament jednak najbardziej
jak i wady, testament jednak najbardziej
zagrażał Stalinowi, którego Lenin radził
zagrażał Stalinowi, którego Lenin radził
usunąć ze stanowiska. Testament
usunąć ze stanowiska. Testament nigdy
na Zjeździe nie został odczytany.
Droga do władzy
Droga do władzy
Po śmierci Włodzimierza Lenina, Józef
Po śmierci Włodzimierza Lenina, Józef
Stalin stopniowo wyeliminował swych
Stalin stopniowo wyeliminował swych
konkurentów do władzy
konkurentów do władzy
. W latach 1924-
. W latach 1924-
1926 sprzymierzył się z
1926 sprzymierzył się z
Grigorijem
Grigorijem
Zinowiewem i Lwem Kamieniewem przeciwko
Zinowiewem i Lwem Kamieniewem przeciwko
Lewowi Trockiemu
Lewowi Trockiemu
. Następnie zawarł sojusz
. Następnie zawarł sojusz
przeciwko swym niedawnym
przeciwko swym niedawnym
sprzymierzeńcom z
sprzymierzeńcom z
Nikołajem Bucharinem i
Nikołajem Bucharinem i
Aleksiejem Rykowem
Aleksiejem Rykowem
, których ostatecznie
, których ostatecznie
wyeliminował dzięki swemu wpływowi na
wyeliminował dzięki swemu wpływowi na
dobór kadr partyjnych.
dobór kadr partyjnych.
Podstawowymi cechami
Podstawowymi cechami
stalinizmu były:
stalinizmu były:
Pełne jedynowładztwo Stalina, jako czerwonego cara.
Pełne jedynowładztwo Stalina, jako czerwonego cara.
Ciągła kontrola wszystkiego i wszystkich zmierzająca
Ciągła kontrola wszystkiego i wszystkich zmierzająca
do totalizmu.
do totalizmu.
Ciągły i stale narastający terror, który przez cały
Ciągły i stale narastający terror, który przez cały
czas zagrażał wszystkim oprócz samego Stalina.
czas zagrażał wszystkim oprócz samego Stalina.
Ekonomia oparta na ścisłym, centralnym planowaniu
Ekonomia oparta na ścisłym, centralnym planowaniu
wszelkich inwestycji i centralnej dystrybucji wszelkich
wszelkich inwestycji i centralnej dystrybucji wszelkich
dóbr.
dóbr.
Jedynie państwowe i spółdzielcze środki produkcji z
Jedynie państwowe i spółdzielcze środki produkcji z
praktyczną likwidacją sektora prywatnego.
praktyczną likwidacją sektora prywatnego.
Jednopartyjna władza
Jednopartyjna władza
Przełomowym punktem w rozwoju
Przełomowym punktem w rozwoju
totalitaryzmu w Rosji była rezolucja
totalitaryzmu w Rosji była rezolucja
"O jedności partii", wygłoszona w marcu
"O jedności partii", wygłoszona w marcu
1921
1921
roku podczas X zjazdu RKP(b).
roku podczas X zjazdu RKP(b).
Zabraniała ona między innymi tworzenia
Zabraniała ona między innymi tworzenia
innych frakcji politycznych. I właśnie
innych frakcji politycznych. I właśnie
dzięki tej uchwale możliwe słało się
dzięki tej uchwale możliwe słało się
zlikwidowanie przeciwników politycznych,
zlikwidowanie przeciwników politycznych,
w tym "eserowców", czy niedawnych
w tym "eserowców", czy niedawnych
partyjnych kolegów - "mienszewików"
partyjnych kolegów - "mienszewików"
Ideologia
Ideologia
Kontrola środków masowego przekazu
Kontrola środków masowego przekazu
Zakaz przenikania nowych prądów
Zakaz przenikania nowych prądów
myślowych z zewnątrz
myślowych z zewnątrz
Świat kultury, nauki i sztuki pozostawał
Świat kultury, nauki i sztuki pozostawał
pod wpływem partii komunistycznej
pod wpływem partii komunistycznej
KULT JEDNOSTKI
KULT JEDNOSTKI
Jako wielki miłośnik człowieka
Jako wielki miłośnik człowieka
Mit Stalina jako troskliwy ojciec narodu
Mit Stalina jako troskliwy ojciec narodu
Imię Stalina nosiły zakłady pracy, np.
Imię Stalina nosiły zakłady pracy, np.
fabryka samochodów w Moskwie
fabryka samochodów w Moskwie
wiersze i różne pochlebne określenia
wiersze i różne pochlebne określenia
dotyczące przywódcy, np. "słońce narodów",
dotyczące przywódcy, np. "słońce narodów",
"człowiek ze stali", czy "uniwersalny geniusz"
"człowiek ze stali", czy "uniwersalny geniusz"
patronem miast, ulic i instytucji
patronem miast, ulic i instytucji
budowano liczne pomniki
budowano liczne pomniki
Zbrodnie stalinowskie
Zbrodnie stalinowskie
Kuropaty
Kuropaty
Czystki
Czystki
Wielki głód na Ukrainie
Wielki głód na Ukrainie
Gułag
Gułag
Zbrodnia katyńska
Zbrodnia katyńska
Represje ZSRR wobec Polaków i
Represje ZSRR wobec Polaków i
obywateli polskich 1939-1946
obywateli polskich 1939-1946
Powstanie węgierskie 1956
Powstanie węgierskie 1956
Kuropaty
Kuropaty
- kompleks leśny na
- kompleks leśny na
przedmieściach Mińska, miejsce
przedmieściach Mińska, miejsce
rozstrzelania i pochówku ofiar
rozstrzelania i pochówku ofiar
stalinowskiego socjalizmu
stalinowskiego socjalizmu
narodowego na Białorusi. W okresie
narodowego na Białorusi. W okresie
rewolucji ofiary chowano na
rewolucji ofiary chowano na
Komarówce, gdzie obecnie znajduje
Komarówce, gdzie obecnie znajduje
się hala targowa. Oblicza się, że w
się hala targowa. Oblicza się, że w
Kuropatach zginęło od 30 tysięcy do
Kuropatach zginęło od 30 tysięcy do
200 tysięcy przedstawicieli polskiej i
200 tysięcy przedstawicieli polskiej i
białoruskiej inteligencji oraz kapłanów
białoruskiej inteligencji oraz kapłanów
katolickich, prawosławnych i
katolickich, prawosławnych i
żydowskich.
żydowskich.
Czystki
Czystki
Na ławie oskarżonych zasiedli najbliżsi
Na ławie oskarżonych zasiedli najbliżsi
współpracownicy Lenina- Grigorij Zinowiew i Lew
współpracownicy Lenina- Grigorij Zinowiew i Lew
Kamieniew. Oskarżono ich o zabójstwo 1 grudnia
Kamieniew. Oskarżono ich o zabójstwo 1 grudnia
1934r. członka Politbiura- Korowa, próbę zamachu
1934r. członka Politbiura- Korowa, próbę zamachu
na życie samego Stalina i zagarnięcia władzy Sąd
na życie samego Stalina i zagarnięcia władzy Sąd
skazał ich na rozstrzelanie.
skazał ich na rozstrzelanie.
W roku 1937 rozpoczął się drugi potężny proces
W roku 1937 rozpoczął się drugi potężny proces
polityczny, tym razem skierowany przeciw wrogom
polityczny, tym razem skierowany przeciw wrogom
Stalina – Lewowi Trockiemu. Skazano również m.in.
Stalina – Lewowi Trockiemu. Skazano również m.in.
byłego komisarza Aleksego Rykowa i ulubieńca
byłego komisarza Aleksego Rykowa i ulubieńca
partii- Bucharina.
partii- Bucharina.
Stalin pozbył się również niewygodnych generałów
Stalin pozbył się również niewygodnych generałów
m.in. Tuchaczewskiego.
m.in. Tuchaczewskiego.
W latach 1925-1939 przeprowadzono 6 czystek,
W latach 1925-1939 przeprowadzono 6 czystek,
wskutek czego zlikwidowana została partia Lenina.
wskutek czego zlikwidowana została partia Lenina.
Powstała natomiast partia Stalina.
Powstała natomiast partia Stalina.
Kolektywizacja Rolnictwa
Kolektywizacja Rolnictwa
W latach 1930-1933 kolektywizacja
W latach 1930-1933 kolektywizacja
doprowadziła do załamania cyklu
doprowadziła do załamania cyklu
produkcyjnego w rolnictwie na Ukrainie,
produkcyjnego w rolnictwie na Ukrainie,
gdzie zwiększone kontyngenty żywnościowe
gdzie zwiększone kontyngenty żywnościowe
nałożone na wieś i represje władz,
nałożone na wieś i represje władz,
spowodowały bojkot kołchozów sowieckich
spowodowały bojkot kołchozów sowieckich
przez ukraińskich chłopów. W odwecie
przez ukraińskich chłopów. W odwecie
oddziały OGPU, działająca w ZSRR w latach
oddziały OGPU, działająca w ZSRR w latach
1922 -1934.niszczyły gospodarstwa i zbiory,
1922 -1934.niszczyły gospodarstwa i zbiory,
blokując dostawy żywności w rejony wiejskie,
blokując dostawy żywności w rejony wiejskie,
co w efekcie wywołało klęskę głodu.
co w efekcie wywołało klęskę głodu.
GUŁAG
GUŁAG
- system obozów pracy
- system obozów pracy
przymusowej w ZSRR, którego
przymusowej w ZSRR, którego
więźniami byli zarówno przestępcy
więźniami byli zarówno przestępcy
kryminalni, jak i osoby uznawane za
kryminalni, jak i osoby uznawane za
społecznie niepożądane lub
społecznie niepożądane lub
politycznie podejrzane.
politycznie podejrzane.
Bilans stalinizmu
Bilans stalinizmu
Terror, którego ofiary w latach 1929-1953 szacuje się
Terror, którego ofiary w latach 1929-1953 szacuje się
na ok. 30 milionów ludzi w ZSRR i krajach satelickich.
na ok. 30 milionów ludzi w ZSRR i krajach satelickich.
Zniszczenie dziedzictwa kulturowego kilkunastu
Zniszczenie dziedzictwa kulturowego kilkunastu
narodów w wyniku masowych przesiedleń i rusyfikacji.
narodów w wyniku masowych przesiedleń i rusyfikacji.
Śmierć ok. 10 mln żołnierzy radzieckich podczas II
Śmierć ok. 10 mln żołnierzy radzieckich podczas II
wojny światowej.
wojny światowej.
Całkowite zablokowanie wymiany wolnej myśli i
Całkowite zablokowanie wymiany wolnej myśli i
związana z tym atrofia kultury i twórczych badań
związana z tym atrofia kultury i twórczych badań
naukowych.
naukowych.
Zniszczenie środowiska naturalnego
Zniszczenie środowiska naturalnego
na ogromnych
na ogromnych
obszarach
obszarach
Upadek totalitaryzmu
Upadek totalitaryzmu
Stopniowy
Stopniowy
odwrót od stalinizmu
odwrót od stalinizmu
rozpoczął się po
rozpoczął się po
śmierci jego twórcy w 1953, a ostatecznie po XX
śmierci jego twórcy w 1953, a ostatecznie po XX
Zjeździe KPZR w 1956, na którym Nikita S. Chruszczow
Zjeździe KPZR w 1956, na którym Nikita S. Chruszczow
skrytykował w referacie kult jednostki.
skrytykował w referacie kult jednostki.
Odstąpiono od dotychczasowych represji,
Odstąpiono od dotychczasowych represji,
zrehabilitowano ofiary, n
zrehabilitowano ofiary, n
ie zmieniono jednak
ie zmieniono jednak
podstaw ustroju
podstaw ustroju
, w którym nadal partia o nazwie
, w którym nadal partia o nazwie
"komunistyczna" spełniała kierowniczą rolę.
"komunistyczna" spełniała kierowniczą rolę.
W końcu lat 60-tych XX wieku proces destalinizacji
W końcu lat 60-tych XX wieku proces destalinizacji
został zahamowany.
został zahamowany.
Ostateczny rozpad dziedzictwa stalinizmu nastąpił u
Ostateczny rozpad dziedzictwa stalinizmu nastąpił u
schyłku lat 80-tych XX wieku, jednak nowa władza była
schyłku lat 80-tych XX wieku, jednak nowa władza była
równie autorytarna jak poprzednia, wprowadziła tylko
równie autorytarna jak poprzednia, wprowadziła tylko
pozory demokracji.
pozory demokracji.
Stalinizm w jego łagodniejszej ideologicznie i ustrojowo
Stalinizm w jego łagodniejszej ideologicznie i ustrojowo
formie wprowadził
formie wprowadził
Mao Tse-tung
Mao Tse-tung
(Mao Zedong) w
(Mao Zedong) w
Chinach
Chinach