Biologia roślin zbożowych
Dr inż. Dorota Dec
Biologia roślin zbożowych
Dr inż. Dorota Dec
Grupę roślin zbożowych potocznie
zwanych zbożami w 80 % tworzą
rośliny z rodziny traw klasa
jednoliściennych – Poaceae, oraz w
20% zboża rzekome, które
zaliczamy do klasy dwuliściennych i
wyróżniamy w tej klasie dwie
rodziny: Rdestowate (Fagopyrum) i
Szarłowate (Amaranthaceae).
Systematyka botaniczna zbóż właściwych z
rodziny traw
Rodzina – Trawy (Poaceae)
Podrodzina – Wiechlinowe (Poaideae)
Plemię
Pszeniczne (Triticeae)
Podplemię
Pszenicowe (Triticeae)
Rodzaj
Pszenica (Triticum)
Żyto (Secale)
Pszenżyto (Triticale)
Jęczmieniowe (Hordeineae)
Rodzaj
Jęczmień (Hordeum)
Systematyka botaniczna zbóż właściwych z
rodziny traw
Podrodzina – Prosowe (Panicoidae)
Plemię
Ryżowe (Oryzenae)
Prosowe (Paniceae)
Sorgowe (Andropogoneae)
Majsowe (Maydeae)
Podplemię
Ryżowe (Oryzinae)
Rodzaj
Ryż (Oryza)
Prosowe (Panicinae)
Proso (Panicum)
Sorgowe (Andropogoninae)
Sorgo (Sorghum)
Kukurydzowe (Zeainae)
Kukurydza (Zea)
Systematyka botaniczna zbóż rzekomych
Klasa – Dwuliścienne
(Dicotyledones)
Rodzina – Rdestowate (Fagopyrum)
Rodzaj – Gryka (Fagopyrum)
Rodzina – Szarłowate (Amaranthaceae)
Rodzaj – Szarłat (Amaranthus)
Łuska gryki
Kwiatostany zbóż: a) jęczmień, c)
pszenica, d) żyto – kłosy; b) owies -
wiecha
Bródka
Okrywa owocowo
nasienna
Warstwa
aleuronowa
Bielmo
Tarczka
Korzeń
Stożek wzrostu
Czapeczka
korzenia
Epiblast
Pochwa liściowa
Pączek
Pod względem budowy anatomicznej ziarno zbóż
składa się z: zarodka, bielma i okrywy
owocowo-nasiennej.
W zarodku, który pod względem fizjologicznym
stanowi najważniejszą część ziarna rozróżnia się
część embrionalną, w której mieści się stożek
wzrostu, łodyżka, korzonek i tarczka.
Bielmo jest magazynem substancji zapasowych i
dzieli się na bielmo środkowe tzw. mączne,
stanowiące główny składnik mąki oraz zewnętrzną
warstwę komórek aleuronowych, w praktyce
zaliczaną do okrywy owocowo-nasiennej i
przechodzącą w czasie przemiału do otrąb. Pszenica
zawiera około83% bielma, żyto 78%, a owies 58%.
Warstwa aleuronowa – stanowi obok bielma rodzaj
magazynu składników odżywczych, a ponadto jest
źródłem wielu witamin i enzymów. W czasie
kiełkowania uzupełnia rolę tarczki przekazując
zarodkowi składniki odżywcze z bielma.
Stosunek ilościowy poszczególnych
części ziarna:
Okrywa owocowa - 5,5 %
Okrywa nasienna - 2,5 %
Bielmo ogółem - 89,5 %
W tym:
Warstwa komórek aleuronowych - 7,0 %
Bielmo środkowe - 82,5 %
Zarodek - 2,5 %
caryopsis – ziarniak łuszczki
1 glume – plewa zewnętrzna osadka kłoska
2 glume – plewa wewnętrzna
lemma – plewka dolna
palea – plewka górna
rachilla – osadka kłosa
floret - pylniki (kwiaty)
Fazy rozwojowe zbóż
Faza rozwojowa
Kod dwucyfrowy Skala
Zadoksa
kiełkowanie
ziarniaki suche
początek pęcznienia
wyrastanie korzonka zarodkowego
wyrastanie koleoptile
00
01
05
07
wschody
koleoptile (piórkowanie)
faza pierwszego liścia
faza dwóch liści
faza trzech liści
10
11
12
13
krzewienie
początek krzewienia
pełnia krzewienia
koniec krzewienia
21
25
29
strzelanie w źdźbło
początek strzelania
pierwsze kolanko
drugie kolanko
rozwinięty liść flagowy
pękanie pochwy liścia flagowego
30
31
32
39
49
kłoszenie
początek kłoszenia
pełnia kłoszenia
koniec kłoszenia
51
55
59
kwitnienie
początek kwitnienia
pełnia kwitnienia
koniec kwitnienia
61
65
69
dojrzewanie
tworzenie ziarniaków
dojrzałość mleczna
dojrzałość mleczno-woskowa
dojrzałość woskowa
dojrzałość pełna
dojrzałość martwa
71
75
85
87
91
92
Fazy rozwojowe
01.Warunki: woda, ciepło i dostęp tlenu.
Najpierw następuje pęcznienie (pobieranie
wody), co uruchamia enzymy w tarczce.
Rozkładają one substancje zapasowe na
proste, przyswajalne dla zarodka cukry,
aminokwasy, itd. Procesy biologiczne
podczas kiełkowania polegają na podziale
komórek stożka wzrostu, korzonka i kiełka.
W wyniku tego następuje ich wydłużenie i
przerwanie okrywy owocowo-nasiennej.
10.Pojawienie się pierwszego liścia określa
termin wschodów. Jest on zależny od
temperatury i głębokości siewu.
Fazy rozwojowe
21.Rozpoczyna się z chwilą
pojawienia się3-go liścia. Przebiega
na jednym z podziemnych węzłów,
zwanym węzłem krzewienia
(najniższy lub drugi węzeł w
zależności od gatunku).
Fazy rozwojowe
30.Rozpoczyna się po ukazaniu się
pierwszego węzła nad powierzchnią
gleby. Charakteryzuje się on
szybkim wzrostem rośliny. Polega na
stopniowym wydłużaniu się
międzywęźli ukształtowanych pod
koniec krzewienia. Najdłuższe jest
ostatnie międzywęźle zwane
dokłosiem.
Fazy rozwojowe
51.Przesuwanie się ku górze zawiązku kłosa. U
form ościstych najpierw z pochwy liścia
flagowego wysuwają się ości, a u form
bezostnych, wierzchołki kłosów.
71.Po zapyleniu następuje kiełkowanie
łagiewki pyłkowej, która kieruje się do zalążni.
Łagiewka dostaje się do woreczka
zalążkowego. Łagiewka niesie dwie gamety
męskie. Jedna kieruje się do komory jajowej i
tworzy zarodek. Druga łączy się ze
środkowym jądrem woreczka zalążkowego
daje początek bielmu. Z osłonek zalążka i
ośrodka zalążka powstaje okrywa nasienna.
Ziarniak rozpoczyna swój wzrost, a po jego
zakończeniu zaczyna dojrzewać, pozbywając
się wody (do poziomu poniżej 20%).
Jarowizacja, jaryzacja,
wernalizacja – procesy
biochemiczne zachodzące pod
wpływem niskich temperatur u
roślin ozimych, wieloletnich i jarych
wpływające na ich zakwitanie.
Rośliny te bez okresu chłodu mogą
rozwijać się tylko wegetatywnie, nie
tworząc kwiatów i owoców.
Średnia zawartość niektórych składników
chemicznych w ziarnie zbóż
Rodzaj
ziarna
Wod
a
Białk
o
Tłuszc
z
Węglowoda
ny ogółem
Cukr
y
prost
e
Skrob
ia
Błonni
k
Popiół
Pszenic
a
ozima
14,0 11,6
1,6
68,7
2,6
53,7
2,4
1,7
Pszenic
a jara
11-
14
13,5
1,9
78,0
2,6
52,4
3,9
2,0
Pszenic
a
durum
14,0 12,5
1,9
67,5
2,1
54,9
3,4
1,7
Żyto
11-
14
13,0
1,8
80,0
3,5
54,0
2,6
2,1
Owies
13,5 10,1
4,7
57,8
1,2
36,1
10,7
3,2
Jęczmi
eń
14,0 11,5
2,0
65,8
3,6
50,1
4,3
2,4
Pszenż
yto
11-
15
14,8
1,5
78,0
2,6
53,5
3,1
2,0
Pszenica zwyczajna (Triticum vulgare)
Największy udział w strukturze
zasiewów występuje w tzw.
"zagłębiu pszenicznym" - regionie
wałbrzyskim i legnickim gdzie
osiąga 42%, w rejonach Żuław,
Zamościa, Chełmna, i Opola.
Największe plony uzyskuje się na
Pomorzu Żuławach i Warmii oraz na
Opolszczyźnie.
Najważniejsze obecnie gatunki to:
pszenica zwyczajna (Triticum
vulgare), rozpowszechniona obecnie
na całym świecie w ogromnej liczbie
odmian uprawnych oraz pszenica
twarda (Triticum durum), zwana też
pszenicą makaronową (ponieważ jej
mąka jest najlepsza do produkcji
makaronów), również występująca w
dużej liczbie odmian.
Obecnie pszenica ozima ma
dominujące znaczenie w uprawie
zbóż (ponad 1,8 mln ha), natomiast
powierzchnia uprawy pszenicy jarej
zmniejszała się od prawie 750 tys. ha
w 1998 r. do 460 tys. ha w roku 2003.
W ostatnich latach bardzo zmniejszył
się popyt na kwalifikowany materiał
siewny wszystkich zbóż,
Wartość gospodarcza odmian pszenicy, a także
innych zbóż wyznaczana jest przez wiele cech i
właściwości, z których do podstawowych należą:
wielkość plonu,
jakość plonu.
Zasadniczym kryterium wyboru odmiany do
uprawy jest przeznaczenie produkowanego ziarna.
Odmiany przeznaczane na paszę - oczekiwana
będzie wysoka plenność oraz korzystne cechy
rolnicze i niektóre użytkowe,
Odmiany na cele młynarsko-piekarskie (do wypieku
chleba czy ciastek) - odpowiednie właściwości
przemiałowe ziarna oraz wypiekowe mąki,
decydujące o jakości ciasta i pieczywa, istotne
znaczenie mają również korzystne cechy rolnicze.
Użytkowanie
Pszenica jest uprawiana na
ziarno, które jest zużywane w
następujący sposób: 50 % do
spożycia, 40 % na spasanie, ok.8
% na materiał siewny i 2 % to
straty. Głównym kierunkiem
użytkowania ziarna pszenicy jest
przerób na mąkę.
W przemyśle spożywczym
zastosowanie mąki jest wielorakie.
Wykorzystuje się ją w piekarnictwie,
cukiernictwie, w produkcji makaronów
oraz wyrobów kulinarnych. Ziarno jest
też wykorzystywane do produkcji
kaszy manny, płatków śniadaniowych,
znajduje zastosowanie w produkcji
skrobi, słodu browarniczego oraz
suchego glutenu.
W czasie przerobu ziarna na mąkę
czy kasze otrzymuje się cenny
produkt uboczny - otręby pszenne,
źródło wielu wartościowych
składników odżywczych oraz
substancji balastowych, uważanych
za czynnik zapobiegający i łagodzący
skutki niektórych chorób
cywilizacyjnych. Wykorzystuje się
wiec je zarówno jako produkt
spożywczy jak i surowiec paszowy.
Klimat
Pszenica ma wymagania wodne na
poziomie 200- 240 mm przez cały okres
wegetacji, z czego na czerwcowy okres
(faza strzelania w źdźbło) powinno
przypadać 30% sumy opadów. Te dość
wysokie wymagania wodne
spowodowane są tym, że pszenica ma
wysoki współczynnik transpiracji (450-
500), będący wynikiem bogatego
rozwoju masy liściowej.
Pszenica ozima charakteryzuje się średnią
i niską wrażliwością na niskie temp. znosi
mrozy do -20°C.
Pszenica jara jest szczególnie podatna na
wpływ temperatury - wczesną wiosną
korzystnie reaguje na niewielkie
przymrozki, które są jej potrzebna do
jarowizacji, natomiast na skutek
nadmiernego wzrostu temperatury latem
reaguje obniżką plonów. Zarówno forma
jara jak i ozima są roślinami dnia długiego.
Gleba
Ma największe wymagania glebowe ze
wszystkich zbóż, dlatego uprawia się ją
kompleksach 1 i 2.
Na pozostałych glebach wysokość i jakość
plonu jest ściśle powiązana z warunkami
atmosferycznymi:
na kompleksie 3 istnieje niebezpieczeństwo niskich
plonów w latach suchych i zimnych,
na kompleksie 4 - żytnim bardzo dobrym- może
plonować wysoko pod warunkiem odpowiedniego
pH (optymalne 6,5). Pszenica jest wrażliwa na
niedobory jonów wapnia oraz nadmiar jonów glinu i
manganu.
Wartość technologiczna odmian pszenicy
jest ujęta w pięć grup:
E – elitarna,
A – jakościowa,
B – chlebowa,
K – na ciastka i
C – pozostała, w tym paszowa.
Odmiany z grup E, A, B są przydatne do
wypieku chleba, przy czym formy z grupy
E należy traktować jako poprawiacze.
Oceny przydatności ziarna do
wypieku chleba oraz grupowania
odmian dokonuje się w oparciu o
osiem podstawowych wskaźników.
Agrotechnika
Pszenica ozima:
Może wchodzić na stanowiska zwolnione przez
późno schodzące przedplony. Uprawia się po
rzepaku ozimym, roślinach strączkowych,
(zwłaszcza po grochu siewnym i bobiku),
okopowych, nawet po późnych ziemniakach,
czy wcześnie zbieranych burakach cukrowych.
Również może zająć miejsca zwolnione przez
zboża jare, ale nie powinna nigdy przychodzić
na stanowisko zwolnionym przez rzepak (i
odwrotnie), ponieważ oba gatunki są silnie
atakowane przez choroby podstawy źdźbła.
Uprawa roli klasyczna, po okopowych
wystarczy kultywator i brona, nie musi być orki
siewnej. Pszenica nie wymaga odleżałej gleby.
Agrotechnika
Pszenica jara:
Przychodzi po późno schodzących
roślinach takich jak: wieloletnie
motylkowe, kukurydza, burak cukrowy.
Najlepszymi przedplonami są okopowe
na oborniku jak również i strączkowe,
najgorszymi natomiast są rośliny
zbożowe, zwłaszcza pszenica ozima i
jęczmień.
Agrotechnika
Sposób uprawy zależy od przedplonu.
Po okopowych wystarczy kultywatorowanie,
po zbożach wchodzimy z pełnym zestawem
uprawek pożniwnych, po motylkowych
najpierw płytko niszczymy darń, a następnie
stosujemy podorywkę.
Pola po strączkowych należy stalerzować i
rozdrobnić a pod koniec października zaorać
na głębokość 20-25 cm i pozostawić w ostrej
skibie. Wiosenna uprawa powinna być
wykonana jak najwcześniej na głębokość nie
większą niż 5 cm, aby nie przerwać podsiąku
w warstwie ornej. Na polu bez orki zimowej
agregat uprawowy musi mieć w swoim
składzie dodatkowo kultywator lub aktywną
bronę.
Nawożenie
Pszenica ozima:
Wyłącznie mineralne w stosunku
N : P : K - 1 : 0,8 : 1
- azotem: na glebach słabszych można
zastosować nawożenie intensywne - 120-150 N
kg/ha, na glebach dobrych wystarczy 60-80 kg N/
ha.
Przedsiewnie jesienią stosujemy niewielkie dawki
ok. 20-30 kg/ha, albo wcale. Resztę wysiewamy
wiosna w 1 lub w 3 dawkach, zależnie od ilości
nawozu który chcemy wysiać. Pierwszą dawkę
stosujemy w momencie ruszenia wegetacji, drugą
cześć w okresie krzewienia i strzelania w źdźbło,
trzecią - przed kłoszeniem. Wszystkie dawki poza
pierwszą można stosować dolistnie.
Nawożenie azotowe ma większy wpływ na plonowanie.
Zaleca się stosowanie niewielkiej dawki na jesieni po
słabych przedplonach, a większości na wiosnę w
wyższych dawkach w dwóch terminach:
I termin – na początku ruszenie wegetacji (dawka
regeneracyjna – zasadnicza ok. 50-60kg/ha, wpływa na
liczbę kłosów na jednostkę powierzchni)
II termin – na początku fazy strzelania w źdźbło
(dawka dopełniająca, wpływa na liczbę ziarniaków w
kłosie)
Przy dawkach powyżej 100kg/ha można stosować
trzecią dawkę przed kłoszeniem (dawka kwalifikacyjna,
powoduje wzrost zawartości białka)
Podział dawki:
I termin: 50%
II termin: 35%
III termin 15%
Nawożenie
-fosforem: 40-80 kg P
2
O
5
: stosuje się z reguły
jesienią, przedsiewnie. Jednak na glebach na
kompleksach słabszych dawkę dzieli się na
dwie równe części, stosując przedsiewnie
oraz w czasie ruszenia wegetacji. Górną
dawkę stosujemy wówczas gdy przedplonem
były rośliny uprawiane na ziarno lub nasiona.
-potasem: 70-120 kg K
2
O: fosfor i potas
można zastosować w nawozach pojedynczych
bądź kompleksowych o proporcjach
najbardziej zbliżonych do zapotrzebowania.
Nawozy potasowe stosuje się w tych samych
terminach co fosforowe. Po okopowych
stosujemy najwyższą dawkę potasu.
Nawożenie
Pszenica jara
Jest średnio wrażliwa na niedobory fosforu i
potasu. Na glebach o pH niższym od 5,6
bardzo korzystnie reaguje na wapnowanie.
-azotem: dawki nieco mniejsze niż w
przypadku pszenicy jarej. Na glebach
lepszych będzie to ok. 50-80 kg/ N/ ha, na
słabszych 80-100 kg N/ha. W przypadku
małych dawek stosujemy je jednorazowo w
całości, przedsiewnie, natomiast duże
dzielimy na dwie części. Pierwszą, 2/3
całości dawki, stosujemy przedsiewnie a
1/3 pogłównie w fazie strzelania w źdźbło.
Nawożenie
-fosforem: 50-70 kg P
2
O
5
na glebach
mocniejszych możemy zastosować nawóz
już jesienią, natomiast na glebach słabszych
przedsiewnie, wiosną.
-potasem: 70-120 K
2
O fosfor i potas można
zastosować w nawozach pojedynczych bądź
kompleksowych o proporcjach najbardziej
zbliżonych do zapotrzebowania na nie.
Nawozy potasowe stosuje się w tych samych
terminach co fosforowe. Po okopowych
stosujemy najwyższą dawkę potasu.
Pod pszenice mogą być stosowane wszystkie
rodzaje pojedynczych nawozów mineralnych.
Nawożenie
Wapnowanie – najlepiej stosować pod
przedplon. Bezpośrednio pod
pszenicę nie później niż pod orkę
siewną.
Pszenica jara wyraźnie ujemnie
reaguje na kwaśny odczyn gleby.
Wapnować należy gleby lżejsze przy
pH poniżej 6, a gleby mocniejsze przy
pH 6,5.
Siew
Materiał siewny powinien być zaprawiony
zaprawami o szerokim spektrum działania.
pszenica ozima
Znaczne opóźnienie siewu ma niekorzystny
wpływ na czynniki decydując o wielkości
plonu: liczbę kłosów, liczbę ziaren i masę
1000 ziarniaków. Optimum wysiewu
ziarniaków wynosi 450-500 szt./m
2
na glebach
lepszych i 550-600 szt./m
2
na glebach
gorszych. Masa wysiewu wynosi wtedy 200-
265 kg/ha, a odległość rzędów dla obsady
400 szt./m
2
wynosi 15 cm, dla 500 szt./m
2
11cm, a dla 600 szt./m
2
- 9 cm.
Siew
Pszenica jara
Wymaga siewu bardzo wczesnego, wtedy
plonuje najwyżej i najwierniej. Ilość ziarna
do wysiewu waha się w granicach 180-240
kg/ha, w zależności od kompleksu
glebowego. Na glebach najlepszych
wystarczy obsada 400 szt./m
2
wtedy
odległość rzędów od siebie wynosić
powinna 15cm. Na słabszych wysiewamy
więcej ziarniaków ok.500-600 szt./m
2
, w
rzędach oddalonych os siebie o ok. 11 cm.
Pielęgnacja
CHOROBY PSZENICY
Przenoszone przez materiał siewny
We wczesnych fazach rozwojowych
Podstawy źdźbła
Liści lub źdźbła
Kłosów
Śnieć cuchnąca pszenicy
Pałecznica zbóż i traw
Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła
Septorioza paskowana liści pszenicy
Septorioza plew pszenicy
Pielęgnacja
Głownia pyląca pszenicy
Pleśń śniegowa zbóż i traw
Łamliwość źdźbła zbóż
Mączniak prawdziwy zbóż i traw
Fuzarioza kłosów zboża
Zgorzel siewek
Zgorzel podstawy źdźbła
Rdza brunatna pszenicy
Sporysz zbóż i traw
Rizoktonioza zbóż
Rdza żółta zbóż i traw
Szkodniki występujące na zbożach mogą
obniżyć plon ziarna o 2 – 20 dt/ha. Do
najważniejszych, jesiennych gatunków
szkodników zbóż występujących na
terenie Polski i wymagających zwalczania
metodami chemicznymi należą:
drutowce, rolnice, lenie, łokaś garbatek,
śmietka ozimówka i mszyce jako wektory
chorób wirusowych.
Pielęgnacja
Słabo konkuruje z chwastami. Na czystych
stanowiskach po okopowych można ją
uprawiać bez herbicydów, zabieg
odchwaszczania ograniczając do zabiegów
mechanicznych. W przeciwnym wypadku
należy bardziej intensywnie zwalczać.
Przy wysokim poziomie nawożenia
azotem istnieje zagrożenie wylegania,
dlatego wtedy wskazane jest stosowanie
antywylegaczy.
Zbiór
Ziarno zbieramy w pełnej dojrzałości
woskowej, z reguły jednoetapowo.
Tylko na terenach podgórskich,
pagórkowatych, a także wtedy gdy
zboże wyległo lub będzie
użytkowane w sposób specyficzny,
zbioru dokonuje się dwuetapowo.
www.basf.pl
www.wrp.pl/gazeta/21/str1
1.pdf
· Przed przystąpieniem do zabiegu
należy zapoznać się z treścią etykiety
– instrukcji stosowania środka ochrony
roślin znajdującej się na opakowaniu w
celu ograniczenia ryzyka dla ludzi i
środowiska. W szczególności należy
ściśle przestrzegać dawek preparatów,
terminów stosowania, okresów
prewencji (ochrona pszczoły miodnej) i
karencji.
W komunikatach wyszczególniono tylko
przykładowe środki ochrony roślin i
możliwe jest również stosowanie do
zabiegów wszystkich pozostałych środków
ochrony roślin, dopuszczonych do obrotu i
stosowania przy zwalczaniu danego
organizmu szkodliwego. Szczegółowe
informacje o środkach ochrony roślin
dopuszczonych do stosowania w Polsce są
dostępne na stronie internetowej
Ministerstwa Rolnictwa pod adresem;
www.minrol.gov.pl> Informacje
branżowe> Produkcja roślinna> Ochrona
roślin
Posiadacze gruntów, na których
prowadzone są zabiegi ochrony
roślin są zobowiązani do
prowadzenia ewidencji
wykonywanych zabiegów i
przechowywania jej przez okres co
najmniej 2 lat od wykonania zabiegu
[art.71 pkt.1,2 i 3 Ustawy z dnia 18
grudnia 2003 r. o ochronie
roślin( Dz.U. Nr.11, poz.94 ze zm.)]
Pszenica orkisz
PSZENICA ORKISZ (Triticum
spelta)
Orkisz pszenny (pszenica ozima) był gatunkiem
zboża popularnym w średniowieczu, a w
czasach współczesnych spotykany jedynie w
górzystych okolicach Szwajcarii, Hiszpanii,
Niemiec. Obecnie jest uprawiany coraz częściej
w gospodarstwach ekologicznych Europy.
Orkisz posiada kłos ościsty lub bezostny, człony
osadki kłosowej długości 6-8 mm, w kłosku
zazwyczaj 2 ziarna. Dotychczas uprawiane
odmiany orkiszu
nie wymłacały się. Obecnie w Polsce trwają
prace hodowlane nad nowymi odmianami tego
gatunku, które w 80-90% wymłacają się
podczas zbioru kombajnowego.
Pszenica orkisz cieszy się
coraz większym
zainteresowaniem wśród
rolników również dlatego
że jest możliwość uprawy
tej rośliny w warunkach
ekstensywnych
szczególnie
w gospodarstwach
ekologicznych. Jest
odporny na choroby i nie
wymaga stosowania
fungicydów.
Orkisz zawiera 56 % skrobi, 11,6 % białka,
2,7 % tłuszczu i 2 % składników mineralnych.
W białku, które zawiera są zawarte wszystkie
istotne dla człowieka aminokwasy oraz
nienasycone kwasy tłuszczowe. Witamin i soli
mineralnych zawiera więcej niż inne ziarna
pszeniczne. W dojrzałym orkiszu są znaczne
ilości kwasu krzemowego, który roślina
wyciąga z mineralnych gleb. Kwas krzemowy
jest ważny dla skóry, włosów i paznokci,
rozjaśnia umysł wzmacniając aktywność
mózgu i koncentrację.
DZIĘKUJĘ
ZA UWAGĘ
