Zasada reprezentacji politycznej

Sposoby kreowania organów

państwowych



Metody: wybory, nominacja, powołanie



Parlament zastosowanie znajduje zasada wyboru przedstawicieli w

drodze powszechnego głosowania, podobnie w przypadku organów

stanowiących samorządu terytorialnego (wybory powszechne i

bezpośrednie)



Rząd tworzony jest w drodze powołania, w których to

czynnościach występuje współdziałanie głowy państwa

(prezydenta) i parlamentu (Sejmu).



Głowa państwa - w drodze wyboru, może przyjmować bądź to

formę wyborów przez parlament (np. według Konstytucji z 1921

r.), bądź w wyborach powszechnych i bezpośrednich, jak to się

dzieje w Polsce od 1990 r.



Podstawy prawne:

KONSTYTUCJA

USTAWA z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu

Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,

Dz.U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360 ze zm.

USTAWA z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 47, poz. 544 ze zm.

USTAWA z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin,

rad powiatów i sejmików województw, Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz.

1547 ze zm.

USTAWA z dnia 23 stycznia 2004 r. Ordynacja wyborcza do

Parlamentu Europejskiego, Dz.U. Nr 25, poz. 219 ze zm.

Prawo wyborcze i jego

funkcje



Pojęcie:

- w znaczeniu przedmiotowym - normy prawne określających

procedurę wyborczą, a więc regulujące sposób wyboru Sejmu,

Senatu, prezydenta i organów stanowiących samorządu

terytorialnego.

- w znaczeniu podmiotowym -ogół norm prawnych obejmujących

uprawnienia obywateli do udziału w wyłanianiu organów

pochodzących z wyborów powszechnych i bezpośrednich



System wyborczy

- ogół zasad i norm prawnych regulujących

tryb przygotowania oraz przeprowadzania wyborów, łącznie ze

sposobem ustalania wyniku wyborów i dokonywaniem podziału

mandatów.



Podstawowa funkcja wyborów

– kreowanie składu

personalnego organu



Funkcje wyborów parlamentarnych:

a) udzielania rządzącym legitymacji do sprawowania władzy,

b) stworzenia wyborcom okazji do wyrażenia swej woli w

przedmiocie poparcia dla określonego programu politycznego,

c) możliwie najwierniejszego odtworzenia obrazu zróżnicowania

opinii publicznej,

d) wyłonienia stabilnej większości rządowej

Konstytucyjne zasady

prawa wyborczego w

Polsce



Katalog konstytucyjnych zasad prawa wyborczego

wyraża z reguły pięcio- lub czteroprzymiotowy system

wyborczy



Sejm -pięcioprzymiotnikowe, oparte są bowiem na

zasadach powszechności, równości, bezpośredniości,

tajności głosowania i proporcjonalności



Senat - na zasadach powszechności, bezpośredniości i

tajności głosowania. Nie ma zastosowania zasada

równości



Prezydent – na zasadach: powszechności, rów ności,

bezpośredniości i tajności głosowania



Organy stanowiące samorządu terytorialnego - na

zasadach: powszechności, równości, bezpośredniości i

tajności głosowania, w odniesieniu do rozdziału

mandatów przyjęto model mieszany. W małych gminach

(do 20 tys. mieszkańców) obowiązuje zasada

większościowa, zaś w gminach powyżej 20 tys.

mieszkańców ma zastosowanie zasada proporcjonalności.

Zasada powszechności



Artykuł 62 Konstytucji uzależnia posiadanie prawa

wyborczego tylko od:

a) ukończenia, najpóźniej w dniu głosowania, 18 lat,

b) posiadania obywatelstwa polskiego,

c) dysponowania pełnią praw publicznych.



Nie posiadają osoby, które zostały:

a) ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem

sądu,

b) pozbawione praw publicznych, wobec których sąd

orzekł karę dodatkową w tej postaci,

c) pozbawione praw wyborczych orzeczeniem

Trybunału Stanu.

Bierne prawo wyborcze

- aby mieć bierne prawo

wyborcze, należy dysponować prawem czynnym oraz

określony wiek (Sejm -21, Senat -30, prezydent – 35,

wybory samorządowe – 18).

Gwarancja prawna

– spis wyborców i jego weryfikacja

Zasada równości



Równość w znaczeniu formalnym-

każdemu

wyborcy przysługuje tyle samo głosów.

Przeciwieństwem są wybory pluralne



Równość w sensie materialnym

jednakowa, równa siła głosu każdego wyborcy.



Nie obowiązuje w wyborach do Senatu, gdyż

według ordynacji wyborczej (z 2001 r.) podział

mandatów senatorskich między okręgi

wyborcze jest dokonywany bez stosowania

jednolitej w skali kraju normy

przedstawicielstwa.

Zasada bezpośredniości



Istota - wyborca głosuje bezpośrednio na

kandydata, że to jego głos bezpośrednio decyduje o

ostatecznym wyniku wyborów (wybory

jednostopniowe).



Zaprzeczeniem takich wyborów są wybory

pośrednie, inaczej zwane dwu- lub

wielostopniowymi.



W Polsce wszystkie wybory są przeprowadzane na

zasadzie bezpośredniości.



Wzmocnieniem zasady bezpośredniości jest w

przypadku wyborów do Sejmu przyjęty sposób

głosowania, który wymaga od wyborcy, aby swe

preferencje określił za pomocą znaku „x"

postawionego przed nazwiskiem jednego z

kandydatów popieranej listy. Oznacza to, że głos

oddany został na daną listę, a spośród

zamieszczonych na niej kandydatów wyborca

szczegól nego poparcia udzielił jednemu z nich.

Zasada tajności

głosowania



Odnosi się do jednego tylko etapu

wyborów - do samego aktu głosowania.



Cel - zapewnienie wyborcy pełnej swobody.



Gwarancje:

-obowiązek komisji wyborczej

zabezpieczenia w lokalu, w którym odbywa

się głosowanie, odpowiednich pomieszczeń

osłoniętych

- protesty wyborcze do SN

- obowiązek wyborcy głosowania „w sposób

tajny”

Zasady dotyczące rozdziału

mandatów



Zasada proporcjonalności albo większości.



Zasada proporcjonalności

jest stosowana do wyboru

posłów, w wyborach samorządowych w gminach liczących

powyżej 20 tys. Mieszkańców, w wyborach do rad powiatów i

sejmików województw



Zasada większości:

bezwzględnej

jest stosowana w przypadku wyboru

Prezydenta RP

względnej

(zwykłej)- senatorów, oraz w wyborach do

organów samorządu terytorialnego w gminach do 20 tys.

mieszkańców.

Wady systemu większościowego.

W okręgach

jednomandatowych, partia wygrywająca wybory w danym

okręgu zyskuje mandat, zaś partie przegrane, mimo

otrzymania nawet szerokiego poparcia wyborców, nie

zdobywają mandatu.

Zaleta

- ułatwia wybór parlamentu, w którym istnieje

wyraźna większość zdolna do stabilizowania sceny

politycznej, stanowiąca mocne oparcie dla rządu.

Zasada

proporcjonalności



Może być stosowana tylko w warunkach:

istnienia okręgów wielomandatowych,

występowania kilku partii politycznych

rywalizujących, zgłoszenie w okręgu

kilku list kandydatów reprezentujących

partie rywalizujące,



Przyjęcie zasady proporcjonalności

oznacza, że partie biorące udział w

wyborach otrzymują reprezentację

parlamentarną odpowiadającą stopniowi

poparcia, jakiego udziela im

społeczeństwo.

Przykład

proporcjonalnego

rozdziału mandatów



Jeśli w okręgu wyborczym przewidziano do podziału sześć

mandatów, a głosowało 120 tys. wyborców, zaś rywalizowały

ze sobą trzy listy: A, B i C, otrzymując: lista A - 60 tys.

głosów, B - 40 tys. i C - 20 tys., to należy sumę 120 tys.

głosów podzielić przez 6. Otrzymujemy iloraz 20 tys.

Mandaty dzieli się następująco:

- lista A (60 tys.) - otrzyma trzy mandaty,

- lista B (40 tys.) - otrzyma dwa mandaty,

- lista C (20 tys.) - otrzyma jeden mandat.



Zaleta

wyborów proporcjonalnych - wpływają korzystnie na

realizację zasady równości wyborów, pozwalając na

pełniejsze odzwierciedlenie w składzie parlamentu

faktycznie istniejącego w kraju układu sił politycznych.



Słabością

może być zjawisko dużego rozczłonkowania

parlamentu. Aby temu zapobiec wprowadza się

klauzule

zaporowe

(ustalenie minimum niezbędnego poparcia

wyborców do uzyskania reprezentacji parlamentarnej).

Protesty wyborcze

Podstawę do wniesienia protestu

może stanowić dopuszczenie

się przestępstw przeciwko wyborom, naruszenie przepisów

ustawy dotyczących:

1) głosowania,

2) ustalenia wyników głosowania,

3) ustalenia wyników wyborów.

Na podstawie ustawy lustracyjnej z 1997 r. Sąd Lustracyjny

został upoważniony do

weryfikowania prawdziwości oświadczeń

składanych przez kandydatów na posłów i senatorów oraz na

prezydenta w sprawie współpracy ze służbami specjalnymi w

latach 1944-1990. Sankcją za złożenie nieprawdziwego

oświadczenia jest zakaz piastowania określonego mandatu

Jeżeli protest wyborczy dotyczy ważności wyborów w całym

kraju, może go wnieść każdy wyborca, jeśli dotyczy okręgu

wyborczego, może go złożyć wyborca wpisany do spisu

wyborców w jednym z obwodów głosowania na terenie okręgu.

Prawo wniesienia protestu przysługuje również

przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej oraz

pełnomocnikowi komitetu wyborczego.

Protest składa się na piśmie w okresie siedmiu dni od daty

ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyników wyborów

parlamentarnych i w ciągu trzech dni od opublikowania w

Dzienniku Ustaw wyników wyborów prezydenckich.

Rola Sądu Najwyższego



Na podstawie rozpatrzonych przez składy

orzekające wyników prote stów i w oparciu o

materiały Państwowej Komisji Wyborczej, Sąd

Najwyższy w składzie całej Izby Pracy,

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

rozstrzyga o ważności mandatu, ważności wyboru

w okręgu lub ważności wyboru Prezydenta RP

Uwzględniając protest, Sąd Najwyższy może

stwierdzić wygaśnięcie mandatu lub unieważnić

wybory. Unieważnienie wyborów do Sejmu lub

Senatu upoważnia Prezydenta RP do zarządzenia

nowych wybo rów. W przypadku unieważnienia

wyboru Prezydenta RP ponowne wybory od

początku zarządza Marszałek Sejmu.

Wygaśnięcie i obsadzenie

mandatu w trakcie kadencji

Przyczyny wygaśnięcia mandatu

1) utrata prawa wybieralności,

2) pozbawienie mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybunału

Stanu,

3) zrzeczenie się mandatu,

4) śmierć posła (senatora),

5) zajmowanie w dniu wyborów stanowiska lub funkcji, których,

stosownie do przepisów Konstytucji lub ustaw, nie można łączyć

z mandatem,

6) powołanie w toku kadencji na stanowisko lub powierzenie

funkcji, których, stosownie do przepisów Konstytucji i ustaw, nie

można łączyć ze sprawowaniem mandatu parlamentarnego,

7) sprawowanie przez parlamentarzystę albo powołanie go na

stanowisko lub funkcję: wójta lub członka zarządu powiatu i

zarządu województwa, bądź też w radzie regionalnej albo

branżowej kasie chorych,

8) złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego.

Document Outline