MAPA I JEJ PODSTAWOWE ELEMENTY
POJĘCIE MAPY
Mapą nazywamy dwuwymiarowy
rysunek posiadający cechy
kartometryczne,
- przedstawiający zgeneralizowany i
zmniejszony
obraz powierzchni Ziemi lub jej części,
- wykonany według przyjętych zasad
matematycznych,
tj. w odpowiedniej skali oraz
odwzorowania
kartograficznym,
- prezentujący za pomocą
symbolicznych znaków
umownych rozmieszczenie i stan
różnych obiektów
oraz zjawisk geograficznych.
Cechy mapy:
• zgeneralizowany obraz – tzn.
uproszczony do
szczegółów, które ze względu na
zmniejszenie obrazu
dadzą się jeszcze narysować w skali,
• kartometryczność – oznacza możliwość
wykonywania
na mapie pomiarów liniowych i
powierzchni,
• dwuwymiarowa – wskazuje na
przekształcenie
niepłaskiej przestrzeni w obraz na
płaszczyźnie,
• obraz zmniejszony – według przyjętej
skali co
prezentowane jest na mapie za pomocą
podziałki
• obraz symboliczny – tzn. prezentujący
zjawiska
i przedmioty na powierzchni Ziemi za
pomocą
określonych środków graficznych
(sygnaturami,
literami, barwnymi liniami i plamami)
.
Mapy geograficzne
I Mapy
ogólnogeograficzne
II Mapy tematyczne
topograficzn
e
wielkoskalo
we
topograficzne
średnioskalo
we
topograficz
ne
małoskalow
e
społeczno-
gospodarcz
e
przyrodnicz
e
Mapy tematyczne
Społeczno gospodarcze
przyrodnicze
gospodarcz
e
społeczne
fizjograficz
ne
sozologiczn
e
mapa
zasadnicz
a
demografic
zne
geologiczn
e
zagrożenie
środowiska
rzeźby
terenu
ochrony
środowiska
Podstawowym elementem mapy jest jej
skala.
Definiuje się ją jako stosunek dwóch
wielkości liniowych: tej na mapie i
odpowiadającej jej terenowej długości
zredukowanej do poziomu !!!.
Znajomość tej definicji ma znaczenie przy
mierzeniu odcinków na powierzchniach
nachylonych (stokach) !
Skala mapy wyrażona jest zależnością
1:M, gzie M to mianownik skali mapy
określający zmniejszenie obrazu
D
terenowe
= d
mapowe
∙ M
skąd dla wielkości dwuwymiarowych,
np. powierzchni działki: P
terenowa
=
p
mapowa
∙ M
2
a przestrzennych: V
rzeczywiste
= v
w skali
∙
M
3
PODZIAŁ MAP I ICH
PRZEZNACZENIE
Powszechnie stosowanym odwzorowaniem
przy opracowaniu map jest odwzorowanie
Gaussa – Krügera. Jest to odwzorowanie
konforemne walcowe, poprzeczne, w którym
punkty kolejnych pasów południkowych o
różnicy długości geograficznej 3
o
lub 6
o
rzutuje się na pobocznicę
walca o osi prostopadłej
do osi obrotu Ziemi
i stycznego do południka
środkowego takiego pasa.
Z kierunkiem południka środkowego
każdego pasa w takim odwzorowaniu
związane są mapowe układy współrzędnych
prostokątnych x,y. Os x-ów skierowana jest
na północ, a oś y-ów na wschód. Wynika z
tego, że tyle ile wybrano pasów tyle mamy
układów współrzędnych x,y.
Dla map w skalach 1:10 000 i mniejszych,
obejmujących jednolitym układem
współrzędnych cały kraj – przyjęto jeden pas
10-cio stopniowy; układ na nim utworzony
oznaczono symbolem „1992”,
Dla mapy zasadniczej, stanowiącej
podstawowy dokument geodezyjny
gospodarczego życia kraju, przyjęto cztery
pasy południkowe 3-stopniowe, co
spowodowało wystąpienie czterech
niezależnych układów współrzędnych,
oznaczonych wspólnym symbolem „2000”.
Dla ich rozróżnienia wprowadzono numerację
odpowiadającą wynikowi dzielenia długości
geograficznej południka osiowego przez 3
o
.
Uzyskana z tego dzielenia liczba umieszczana
jest na początku każdej współrzędnej y,
natomiast sama współrzędna y powiększana
jest o wartość 500 km.
Obraz równika jest linią o równaniu x = 0 m, a
obraz południka osiowego linią o równaniu:
y = 5 500 000 m dla L
o
= 15
o
,
y = 6 500 000 m dla L
o
= 18
o
,
y = 7 500 000 m dla L
o
= 21
o
,
y = 8 500 000 m dla L
o
= 24
o
.
Wyróżniamy mapy:
-
wielkoskalowe,
do których zalicza się mapy w
skalach od 1:250 do 1:5000 (w geodezji nie opracowuje się
map w większych skalach).
UWAGA: mniejszy mianownik to większa skala) ,
-
średnioskalowe,
do których zalicza się mapy w
skalach od 1:10000 do 1:50000,
-
drobnoskalowe,
do których zalicza się mapy w
skalach od 1:100000 do 1:1000000.
W procesie inwestycyjnym - dla opracowania założeń
techniczno-ekonomicznych - mają zastosowanie mapy
średnioskalowe, natomiast dla rozwiązań szczegółowych stosuje
się mapy wielkoskalowe, w tym przede wszystkim mapę
zasadniczą.
Znaki umowne (legenda mapy)
stanowią
rodzaj słownika objaśniającego poszczególne
znaki i napisy zastosowane w redakcji mapy.
Istnieją różne formy znaków umownych.
Ich znaczenie (legenda) umieszczane jest
na
każdej
mapie
przeznaczonej
do
użytkowania jednostkowego. Jeżeli mapa
jest częścią albumu, np. atlasów, to
legenda drukowana jest oddzielnie, jedna
dla wszystkich map w tym albumie. Jeżeli
mapa jest częścią systemu mapowego, jak
to jest w przypadku „podstawowej mapy
kraju – nazywanej mapą zasadniczą”, to
legenda wydrukowana jest w formie
oddzielnej książki, np. dla mapy zasadniczej
– instrukcja kartograficzna K1.
Jednostki miar stosowane w
obliczeniach
i pomiarach wielkości na mapach
Jednostki długości:
-
metr (m)
– podstawowa jednostka układu SI i
jej części:
milimetr (mm), centymetr (cm), hektometr
(hm), kilometr (km).
Jednostki kąta:
podstawowa jednostka układu
SI:
- radian (Rad)
- podstawowa jednostka układu
SI – kąt pełny zawiera 2π radianów
Pomocnicze jednostki kątowe dopuszczone do
użytkowania:
- stopień (
o
)
-
kąt pełny zawiera 360 stopni;
-
minuta
kątowa
(‘)
– 1/60 stopnia;
-
sekunda
kątowa
(”)
– 1/60 minuty;
-
grad
kątowy
(
g
)
– kąt pełny zawiera 400
gradów,
-
centygrad (
c
)
– 1/100 grada,
-
centycentygrad (
cc
)
– 1/100 centygrada,
Jednostki pola
– pochodne jednostki układu
SI:
-
milimetr kwadratowy (mm
2
),
-
centymetr kwadratowy (cm
2
),
- metr kwadratowy (m
2
),
-
ar (a) = 100 m
2
,
- hektar (ha) = 100 arów = 10 000 m
2
,
- kilometr kwadratowy (km
2
), = 100
hektarów = 1 000 000 m
2
.
MAPA
ZASADNICZA
I JEJ
CECHY
PRACA KONTROLNA nr 1
Na załączonym wyrysie mapy zasadniczej, w
granicach wkreślonego wielokąta,
przedstawić w kolorach występującą
infrastrukturę techniczną oraz określić pole
tego wielokąta.