Zajęcia nr 14 - 16 stycznia 2014

KONSERWAJACJA ZAPOBIEGAWCZA ZASOBU ARCHIWALNEGO – ODKAWASZANIE ARCHIWALIÓW, ZWALCZANIE OWADÓW W ARCHIWUM DEZYNSEKACJA

1.Odkwaszanie papieru

-papier powinien mieć pH neutralny około 7,0. Archiwalne papiery często są zakwaszone wskutek zastosowania do produkcji złej jakości surowców (np. ścieru drzewnego) i działania kwaśnych zanieczyszczeń papieru (np. SO2)

-odkwaszanie papieru polega na nadaniu mu neutralnego pH poprzez wprowadzenie związków zasadowych (potas, wapń, magnes)

2.Podstawowe cele masowego odkwaszania

-skutecznie zneutralizować substancje kwaśne w papierze

-pozostawić w papierze rezerwę zasadową (2%)

-wzmocnienie papieru

-nie spowodować żadnych efektów ubocznych w odkwaszanych materiałach – blok i oprawa

-nie stwarzać zagrożenia dla środowiska i człowieka

3.Odkwaszanie książek metodą Bookkeeper (MgO w perfloroheptanie) – masowe odkwaszanie stosuje Biblioteka UJ.

Odkwaszanie pojedynczych arkuszy metodą C900 firmy Neschen – Biblioteka Narodowa w Warszawie

4.Dezynsekcja archiwum

-zwalczanie owadów w drewnianych meblach

1.Xi-Rein

-preparat rozpuszczalny owadobójczy i owadochronny do drewna

-zawiera pyretroid ,syntetyczną permetrynę

-stosowany metodą pędzlowania, kąpieli obiektów lub strzykiwianie do otworów wylotowych strzykawką lekarską

-związki boru – boraks , kwas borowy-

-insektycydy o działaniu pokarmowym dla owadów

-związki boru są zawarte w szeregu preparatów o działaniu owadochronnym

-stosowany do zwalczania między innymi rybika cukrowego

-dodawany do pułapek przyrządzanych z mąki i cukru (¼ mąki + ¼ cukru + ¼ boraksu lub kwasu borowego

-pułapki

-owady nie giną od razu

2.Metoda biologiczna – pułapki feromonowe

-feromon nie są toksynami, lecz związkami wpływającymi na zachowanie i rozwój owadów

-jako przynęty w pułapkach feromonowych służą syntetyczne feromony płciowe owadów np. kołatka domowego, mrzyka muzealnego , mola włosienniczka, szubaka dwukropka

-przynęta z feromonem jest sprzężona ze zwykłą pułapką np. lejkiem lub lepem

-przy pomocy pułapek feromonowych można ograniczać populacje danego gatunku owada i prowadzić kontrolę ilości owadów w pomieszczeniu

-feromony płciowe są specyficzne gatunkowo i mało stabilne (pułapkę trzeba wymieniać po 2 tygodniach do 3 miesięcy)

• metoda jest całkowicie bezpieczna dla człowieka, środowiska, zabytków

-koszt jednego opakowania pułapek (10 sztuk – 150-250 euro)

3.Gazowanie gazami obojętnymi N lub CO2

-na czas dezynsekcji obiekt umieszcza się w nieprzepuszczalnej dla powietrza komorze stalowej lub zbudowanej ze specjalnej folii

-stężenie tlenu w komorze musi być utrzymywane na poziomie poniżej 0,5% , azotu na poziomie powyżej 99, 5%

-dezynsekcja polega na uduszeniu owadów, które giną z powodów braku tlenu

-dezynsekcja trwa około 6 do 8 tygodni (owady niszczące drewno wykazują wybitnie wysoką tolerancję wobec atmosfer ubogich w tlen

4.Metody fizyczna – zamrażanie

-obiekty powinne być szczelnie zamknięte w plastikowej folii, w małych porcjach, do torby włożyć materia pochłaniający wilgoć np. rolkę papieru toaletowego

-torby z obiektami włożyć do zamrażarki (najlepiej jest szybkie zamrożenie do -18stopni C lub niżej do -30sotpni C

-zamrożenie powinno trwać od 3 dni dla -30 stopni do 7 dni do -25 stopni lub do 14 dla -18

-po zabiegu obiekty wyjąć z torby, gdy osiągną temperaturę pokojową

5.Metody fizyczne – promieniowanie gamma – efekt biobójczy

-do dezynfekcji i dezynsekcji radiacyjnej wykorzystuje się promieniowanie gamma emitowany przez promieniotwórczy izotop kobal 60

-promieniowanie gamma jest zdolne penetrować obiekty o grubości 1 m i niszczyć owady i mikroorganizmy w całości napromieniowanej objętości

-promieniowanie gamma uszkadza cząstki DNA (geny) oraz RMA (odpowiedzialne za prawidłową syntezę białek)

*owady -0,1 do 3 kGy

*pleśń 18,20 kGy

Maksymalne dawki promieniowania gamma dopuszczalne dla różnych materiałów

-skóra i pergamin – 10 kGy a nawet do 18 kGy

-drewno polichromowane – 10-50 kGy

-papier – od dawki 0,5 kGy wzwyż występują zmiany w stopniu polimeryzacji celulozy

od 2 do 3 kGy depolimeryzacja i utleniania celulozy

6.Odstraszanie owadów – repelenty

-zapach olejków - goździkowego, lawendowego odstrasza owady

-olejki mogą być stosowane wyłącznie profilaktycznie tzn. do odstraszania nie do zwalczania