• Terapia systemowa (źródło: L. Grzesiuk (red): Psychoterapia)

• Rozwój nurtu systemowego (interakcyjnego) - Stany Zjednoczone, przełom lat 40/50-tych; zmiany kulturowe w społeczeństwie (napływ imigrantów i ich trudności adaptacyjne, zwrócenie uwagi na znaczenie więzi społecznych w rozwoju zaburzeń i ich leczeniu

• Zainteresowanie klinicystów interakcjami społecznymi (relacje małżeńskie, rodzicielskie, towarzyskie, zawodowe

• 1940r. - początek terapii rodzinnej. D. Levy - rola matki nadopiekuńczej, 1948 - F. Fromm - Reichman - „matka schizofrenogenna”, 1955 - R. Spitz - dzieci z choroba sierocą.

• Zainteresowanie relacja mąż - żona jako czynnikiem patogennym w rozwoju zaburzeń u dziecka, uwzględnienie wzajemnego oddziaływania członków rodziny traktowanej jako całość.

• T. Szasz - negował istnienie patologii indywidualnej. Rodzina jest źródłem patologii, etykietuje swoich członków jako „dewiantów” by lepiej sprawować nad nimi kontrolę.

• L. Von Bertalanffy - teoria systemów: Systemem jest układ wyższego rzędu, składający się ze zbioru wzajemnie na siebie oddziałujących elementów. Oddziaływanie ma charakter cyrkularny. Cechy systemu: dynamizm (elementy ulegają przekształceniom), zróżnicowanie (wielość elementów), organizacja i zdolność do homeostazy (istnieją mechanizmy samoregulacyjne, dostosowujące system do zmian)

• W psychopatologii - jednostka jest elementem różnych systemów, stanowi część podsystemów, aktywnie oddziałuje na osoby z którymi wchodzi w interakcje i sama polega oddziaływaniom.

• Oddziaływanie zachodzi za pośrednictwem zachowań komunikacyjnych i ma charakter cyrkularny. Zachowanie podmiotu jest reakcją na uprzednie zachowanie partnera, stanowiąc równocześnie wzmocnienie i bodziec do kolejnych reakcji. Zachowania jednostki należy rozważać w kontekście społecznym.

• Uwaga klinicystów koncentruje się na procesie komunikacji między ludźmi.

• Terapia dotyczy obserwowalnych, aktualnie występujących zachowań i ich skutków. W kontekście poszukuje się patologii.

• Terapia ma charakter dyrektywny, krótkoterminowy, zorientowana jest na zgłaszany aktualnie problem. Jej celem jest zmiana systemu w nim, nie jednostki.

• Szkoła komunikacyjna

• Szkoła strukturalna

• Szkoła strategiczna

Podejście komunikacyjne (Szkoła z Palo Alto i Szkoła Mediolańska)

• Watzlawik - teoria zaburzeń w kategoriach komunikacyjnych

• Każde zachowanie jest komunikatem. Symptomy chorobowe ujmowane sa jako komunikaty.

• W każdej komunikacji odbywa się definiowanie relacji jej uczestników. Każdy komunikat ma dwa poziomy:

• Treściowy - dotyczy treści, werbalny, wyrażany wprost, świadomy

• Relacyjny - metawiadomość, sygnały o tym, jak przekazywane treści powinny być odczytywane, stosunek nadawcy do własnej osoby i partnera, nie jest świadomy, niewerbalny

• W komunikacji zaburzonej przeważa aspekt relacyjny. W konflikcie - wykorzystywany do stałej walki o naturę związku (np. zgoda na poziomie treściowym, niezgoda na relacyjnym)

• Inny rodzaj patologii - brak potwierdzenia odbioru cudzych komunikatów.

• W nieprzerwanej sekwencji zdarzeń zachodzących w interakcji społecznej jej uczestnicy mają skłonność do dostrzegania tylko pewnych zdarzeń. Widza je ze swojej perspektywy - komunikacja jest „przerywana”. W rzeczywistości - jest ciągła, każde zachowanie jest bodźcem dla następnego, reakcją na poprzednie i wzmocnienie, ponieważ przebiega na zasadzie sprzężenia zwrotnego.

• Zachowania w interakcjach są:

• Symetryczne

• Komplementarne - oba rodzaje patologiczne gdy sztywne i eskalujące

• Psychoterapia zorientowana na zmianę patogennych wzorców komunikowania się

• Stosowanie paradoksów komunikacyjnych

• Paradoks „podwójnego wiązania” eliminują możliwość podejmowania decyzji o własnym zachowaniu.

• Przepisywanie symptomu - każde z przyjętych rozwiązań prowadzi do współpracy z terapeutą.

• Wprowadzanie nowych reguł komunikowania się w systemie

• Posługiwanie się językiem performatywnym, zachęcającym pacjenta do działania

• Terapia dyrektywna

• Szkoła Mediolańska - Selvini - Palazzoli: podstawę stanowią systemowe założenia dotyczące relacji międzyludzkich

• Negowanie znaczenia intrapsychicznych przeżyć jednostki w rozwoju patologii

• Źródła zaburzeń w specyficznych regułach określających transakcje komunikacyjne

• Wzajemny wpływ członków rodziny - wielostronny i cyrkularny (żaden element nie wpływa sam na inne)

• Wykrycie fundamentalnej reguły celem pracy terapeutyczne - modyfikacja tej reguły powoduje (cyrkularnie) zmianę pozostałych reguł i modyfikację jakości interakcji.

• Zmienia się nie „graczy” a reguły gry

• Pozytywna konotacja - zmniejsza opór rodziny przed zmianą, odwraca jej uwagę od zjawisk negatywnych

• Nakazy paradoksalne przepisywania symptomów

• Terapia strukturalna Minuchina (lata 70 - te)

• Dotyczy wyłącznie rodzin.

• Życie psychiczne jednostki uzależnione od środowiska społecznego

• Najważniejszą grupą jest rodzina. Zmiany w strukturze rodziny wywołują zmiany w jednostce

• Gdy terapeuta pracuje z systemem - jego zachowanie staje się częścią kontekstu społecznego

• Symptomy jednego z członków rodziny traktowane są jako przejaw dysfunkcjonalności całego systemu rodzinnego. Etykietowanie członka rodziny jako pacjenta służy utrzymaniu sztywnej, nieadekwatnej struktury rodziny

• Na nieadekwatność składają się niezmienne wzorce transakcji komunikacyjnych oraz brak lub sztywne granice

• Konieczna jest hierarchia rodziny

• W zdrowiej rodzinie w pewnych warunkach wzorce ulegają przekształceniom

• Zmiana wzorców transakcyjnych wywołana jest przez wydarzenia zakłócające homeostazę wewnątrzrodzinną. W zdrowiej rodzinie - plastyczność. Rodzina zaburzona - utrzymuje sztywno wypróbowane wzorce komunikacji, lub tez rozpada się.

• Zaburzenie granic między systemami: sztywne granice - słabo zintegrowana, zatarte - mały stopień zróżnicowania i niewielki dystans. Dominuje poczucie przynależności, lecz nie sprzyja samodzielności i autonomii.

• Terapia ukierunkowana na zmianę struktury rodzinnej - pozycji poszczególnych członków rodziny, zdefiniowane relacji określających tożsamość, indywidualność jednostki, wyznaczenie granic

• Terapeuta włącza się w rodzinę z pozycji lidera, ocenia strukturę i warunki pozwalające przekształcać te strukturę

• Wejście terapeuty rozbija dotychczasową strukturę

• Analizuje w jaki sposób się komunikują (nie tylko werbalnie - zachowanie to komunikat)

• Analizuje się sekwencje rodzinnych konfliktów z rożnych punktów widzenia