11, 12, 13, 14. NEDERLANDSE AUTERUS VAN DE 18DE EEUW

1. Pieter Langendijk

• veel humor met verrasende wendingen

• hij schreef vooral kluchten en blijspelen

• aan de ene kant waarschuwt hij tegen blinde nabootsing van andere bekende schijvers (bv. Molier) maar aan de andere kant schrijft hij op dergelijke manier

• heel maakt gebruik van humor om niet te moraliserend te klinken

• Wederzijds huwelijks bedrog: de historie van de geliefden die elkaar bedriegen dat ze rijker en belangrijker zijn; waarschuwing tegen bedrog, oppervlakkigheid maar tegelijk ook een komedie

2. Justus van Effen en de Nederlandse Pers (JEDEN Z TEMATÓW)

• De Hollandsche Spectator: gebasseerd op een gelijk tijdschrift in Engeland

• uitgegeven door Justus van Effen

• 1731 - 1735: eerst tygodnik maar dan dwutygodnik

• de voornaamste doel: opvoeding van de Nederlandse burgers

• dat was om te creeren van de goede smaak

• daarmee werden de burgers op de hoogte van de nieuews gesteld

• in de Spectator werd er nabootsing van de Franse mode heftig bekritiseerd

• het tijdschrift stond voor de religieuze tolerantie en de popularisering van onderwijs

• het tijdschrift bevatte veel van eseje die vaak naar de alledaagse situaties verwijsden

• vaak kwamen ook wat langere verhalen voor

• het einde van Spectator kwam met de dood van Effen maar de traditie werd later voortgezet in de moderne literarie tijdschriften

3. Aagje Deken, Beetje Wolff Sara Burgerhart, Nederlandse briefroman

• briefwisselingroman: roman in brievenvorm, daarmee konden de auteurs de gevoelens van personages rechstreeks weergeven, de lezer kreeg een indruk van betrokkenheid bij de gebeurtenissen, verschillende gezichtspunten zonder tussenkomst van de verteller, "waarschijnlijkheid" verhoogd, directheid en stijldiversiteit

• Sara: een meisje van 19, ze onderhoudt een briefwisseling met haar vriedin Anna

• werkelijkheidsillusie: het is geen werkelijk gebeurde geschiedenis, maar de pogingen van de schrijfster om de illusie te geven van waarschijnlijkheid

• kalendertijd en tijdsduur: omstreeks 1780, de briefwisseling van periode ongeveer 6 jaar, het grootste gedeelte speelt zich af binnen enkele maanden

• plaatsvan handeling: meestal Amsterdam, aan de ene kant vaag maar er zijn veel verwijzingen naar de echte plaatsen in Amst.

• personages van de roman: drie types namen (allegrosiche namen, realistisiche namen en met intiaal angeduid); sommige personges zijn rechlijnig en statisch de anderen evolueren wel maar ook volstrekt rechtlijnig (behalve Sara) -> geen spoor van innerlijke strijd tegen zedelijk paternalisme; het statische in de karakters wordt benadrukt door telkens terugkerende epitheta

• Sara: mooi, intelligent maar fysieke beschrijving van haar is alleen schetsmatig

• de rol van contrast in karakterisering: tegenstellingen soms op basis van innerlijkovereenkomsten

• bedoelingen van roman: 1) de eerste Nl roman waarin de nieuwontdekte mogelijkheden van het genre ten volle werdenn uitgedrukt, het waren twee vrouwen die de vernieuwing teweegbrachten (voor het eerst in de geschiedenis) 2)de vrouwen zijn aantrekkelijker gekaraktersieerd wat maakt van hen mooie personages die meer warme gevoelens van de lezer krijgen -> emancipatie, positie van vrouw 3) de wereld is boosaardiger dan Sara dacht, dus soms sasie deugdbetrachting is beter dan leifdesaffaires 4) opvoeding: ontwikkeling van de vermogens van hoofd, hart en geweten die nodig waren voor de burgerideaal

• publiek: de leeftijdgenoten van hoofdpersonages, ouders, voogden, levenswijze vrienden

• paradox: de vrouw kreeg een maatschappelijke functie maar tegelijk werd haar ruimte beperkt tot slechts alleen tot huis

4. Hieronimus van Alphen

• Kleine gedigten voor kinderen

• de bedoeling: als vader van kinderen in de leeftijd van vijf tot tien iets nuttigs en tegelijk bevattelijks en plezierigs te lezen geven -> niet eerder bekend in Nederland

• voor het boek: het Groot ABC-boek, catechismus, oude fabels van Aesopus, reisverslagen van Bontekoe, bijbelse prentenboeken, goedkope en primitieve houtneden herdrukken van laat-middeleeuwse volksboeken

• dat was een ontspanningslectuur, gericht op jongere kinderen met voor hen verstaanbare manier

• de nieuwe pedagogie: nauka poprzez zabawę

• Verlichte pedagogie: 1) John Locke 2) Rousseau 3) Inheimse opvoedingstradities: Cats, van Effen (het kind gezien als een met zachte dwang te formeren plantje); een streng-gereformeerde (volle nadruk op zondigheid van de mens) -> in beide benaderingen: de zorg en ook liefde voor het kind centraal

• De vorm van gedichten: pregnante vorm, dichterlijke vertellingen, samenspraken op rijm, de aansprak, lyrische gedichten, een beetje verwant aan het embleem (prentjes med de tekst); ook experiment met rijmloze poezie -> bedriegelijk eenvoudig want de auteur wykazał się niesamowitą zdolnością posługiwania się prostym językiem przy różnorodności form, rymów itp

• kinderwereld in de gedichten: blijmoedigheid, vrolijk, de vader is een beste vriend, tevredenheid voor elke les -> leesplezier; het gezinsverband staat centraal

• het boek stond tegenover maatschappelijk conservatisme, de God voorgesteld als een liefdevolle vader, ook liefde voor vaderland

5. Rhijnvis Feith

• Julia

• over de tragische liefde, de liefde is geidealisseerd, alleen gevoelens, als er tot lichamelijke voltooing komt -> tragedie!; liefde moet puur zijn

• heel op de geestelijke gericht (lichamelijke is een bedreigin voor de liefde), lefde als iets dat zeer pijnlijk en moeilijk is (soms tragisch), miłość jako coś angażującego i pochłaniającego całego kochanka

• heel veel elementen van de natuur

• in zijn werken: heel veel van melachnolie, geheimzinnigheid

• miłość pojmowana jako uczucie czyste, które w pełni rozwija się w samotności (gdy w Julii Juleczka kopnęłą w kalendarz, chłopaczek zaszył się w opuszczonym dworku by tam rozpaczać i beczeć po nocach)

• głęboka religijnośc w pojmowaniu miłości

• nieżyciowe

SENTIMENTALISME -> Feith + Aagje Deken/Wolff, oraz trochę Alphena też

BRIEFROMAN -> Burgerhart