HISTORIA PARKU I ARBORETUM W KÓRNIKU
The History of the Castle Park and the Kórnik Arboretum
Tomasz BOJARCZUK
Polska Akademia Nauk, Instytut Dendrologii, ul. Parkowa 5, 62-035 Kórnik
Biuletyn Ogrodów Botanicznych, 11: 7–8, 2002
O historii parku kórnickiego i arboretum pi-
sali: Celichowski (1906), Stecki i Kulesza
(1925), Wróblewski (1928, 1933), Bia∏obok
(1960), Bojarczuk (1970 a, b), Buga∏a, Bojar-
czuk (1998), Buga∏a, Bojarczuk, Dolatowski
(1990), Dolatowski (1997 a, b), Kàsinowska
(1998, 2001).
Park wKórniku ma ponad 300-letnià histo-
ri´, bowiem na tyle lat szacuje si´ wiek najstar-
szych lip rosnàcych walei, która prowadzi do
Zamku Kórnickiego. Najstarsze inwentarze
„klucza kórnickiego” z 1653 r. mówià tylko
o sadzie graniczàcym z zabudowaniami tzw.
„prowentu”. Dopiero w po∏owie XVIII w. sà
wzmianki o ogrodzie w∏oskim. „Regestr zió∏
ogrodowych” z 1762 r. i 1764 r. dotyczàcy „fi-
garni”, gdzie uprawiano drzewa cytrusowe i zio-
∏a, wspomina jedynie o posadzonych orzechach
w∏oskich i kasztanowcach. Kilka lat póêniej,
w1771 r., znajdujemy wzmianki o ja∏owcach,
cisach, Êwierkach i cedrach, a nast´pnie (w 1783
r.) o bukszpanach, jaÊminowcach i kokornaku.
Najstarsze za∏o˝enia ogrodowe, oprócz
wspomnianej alei lipowej, pochodzà z czasów
Teofili Szo∏drskiej-Potulickiej, s∏ynnej „Bia∏ej
Damy”, która w po∏owie XVIII w. za∏o˝y∏a
ogród barokowy, widoczny na szczegó∏owym
planie parku wykonanym na zlecenie Tytusa
Dzia∏yƒskiego w1827 r. Z tego okresu zacho-
wa∏y si´ szpalery grabowe, które wyros∏y w du-
˝e drzewa, oraz kamienna rzeêba lwa i kamien-
na misa – fragmenty fontanny. WczeÊniejsze
plany z 1780 r. i 1801 r. przedstawia∏y jedynie
zarysy granic ogrodów i parku.
ARBORETUM
TYTUSA I JANA DZIA¸Y¡SKICH
Czasy Tytusa Dzia∏yƒskiego, od roku 1820,
to stopniowe przekszta∏canie ogrodu barokowe-
go wpark krajobrazowy przeznaczony na Arbo-
retum, do którego sprowadza∏ nasiona i sadzon-
ki drzew i krzewów z wielu zak∏adów szkó∏kar-
skich i firm nasiennych z Europy Zachodniej.
Z tego okresu do naszych czasów zachowa∏y
si´: tulipanowiec, cypryÊniki b∏otne, magnolia
drzewiasta, orzechy czarne i mi∏orz´by.
Dzie∏o tworzenia kolekcji drzew obcego po-
chodzenia kontynuowa∏ syn Tytusa – Jan, który
by∏ tak˝e twórcà parku w Go∏uchowie. Sprowa-
dza∏ z najbardziej znanych zak∏adów ogrodni-
czych Anglii, Francji, Holandii i Niemiec na-
siona i sadzonki drzew i krzewów, wydatkujàc
na ten cel powa˝ne kwoty. Zatrudnia∏ dobrych
ogrodników i projektantów ogrodów, mi´dzy
innymi C. Jamme. Pozostawi∏ bogatà korespon-
dencj´, Êwiadczàcà o jego zami∏owaniach den-
drologicznych oraz znajomoÊci zasad introduk-
cji i aklimatyzacji drzew i krzewów. Z czasów
Jana Dzia∏yƒskiego pozosta∏o wiele drzew igla-
stych m.in. jod∏y greckie, daglezje, sosny czar-
ne, sosny wejmutki i wiele innych.
Ostatni w∏aÊciciel Kórnika, W∏adys∏aw Za-
moyski, przebywajàcy przez wiele lat na emigra-
cji, stara∏ si´ przez swoich zarzàdców utrzymy-
waç arboretum i przed Êmiercià, w 1924 r. prze-
kaza∏ dobra kórnickie i zakopiaƒskie narodowi
polskiemu jako fundacj´ „Zak∏ady Kórnickie”.
ARBORETUM
ANTONIEGO WRÓBLEWSKIEGO
W roku 1927 dyrektorem Ogrodów Kórnic-
kich zosta∏ A. Wróblewski, botanik i dendrolog,
który wciàgu 17 lat pracy doprowadzi∏ arbore-
tum do rozkwitu. Przebudowa∏ on i na nowo
urzàdzi∏ niektóre cz´Êci Arboretum, prowadzi∏
szczegó∏owà dokumentacj´ kolekcji. Rozwinà∏
szkó∏ki, w których produkowano wiele uni-
katowych drzew i krzewów. Utworzy∏ Zak∏ad
Badania Drzew i Lasu. Kolekcje drzew i krze-
wów liczy∏y wówczas blisko 3000 taksonów.
7
