Wtorek i piątek

Wtorek i piątek

Opowiadanie  zaczyna  się,  gdy  Korzeniowski  wraca  do
Warszawy.  Jest  podenerwowany,  gdyż  następnego  dnia  mają
wystawiać  jego  sztukę.  Gdy  więc  spotyka  dawnego  kolegę,
cieszy  się  ze  spotkania  i  z  możliwości  zajęcia  czymś  myśli.
Idą  do  Ogrodu  Saskiego.  Spacerując  po  parku,  mijają
mężczyznę,  który  chodzi  cały  czas  po  tej  samej  uliczce,  od
czasu  do  czasu  zatrzymuje  się  i  przysiada  na  ławeczce,
wzdycha.  Przyjaciel  Korzeniowskiego  mówi  mu,  że  to  jego
dawny przyjaciel, pan Michał. Prosi, by zeszli mu z drogi, bo
Michał nie lubi spotykać znajomych. Przysiadają na ławce w
bocznej  alejce  i  przyjaciel  obiecuje  Korzeniowskiemu,  że
opowie  mu  historię  Michała,  jeśli  ten  jej  nie  spisze.
Korzeniowski stwierdza, że nie może tego obiecać. Przyjaciel
mówi  mu:  :Kiedy  wam,  autorom,  niebezpiecznie  powierzać
takie  rzeczy.  Co  tylko  pochwycicie,  zaraz  czym  prędzej
rzucacie  na  papier.  Co  najgorsza  stroicie  proste  opowiadanie
waszymi dodatkami i… - Psujemy. – Zgadłeś. Rzadko który z
was  potrafi  opowiadać  tak,  żeby  nie  było  widać  waszych
własnych  łatek,  którymi  szpecicie  jednostajną  materią,
dostarczoną  wam  przez  naturę.  Wam  się  zdaje,  że  trzeba
koniecznie  rzeczy  nadzwyczajnych,  jakich  wypadków
niespodziewanych,  kiedy  tymczasem  Zycie  jest  to  rzecz
niezmiernie  prosta,  a  wszystko,  co  nas  w  jego  obrazie
interesuje,  zamyka  się  w  głowie  i  sercu  ludzi,  których
malujecie.”  Korzeniowski  stwierdza,  że  powieści  trzeba
ubarwiać, żeby czytelnik był  zainteresowany i  się nie nudził.
Ale  obiecuje,  że  spisze  historię  Michała  bez  dodawania
czegokolwiek.  Przyjaciel  Korzeniowskiego  i  Michał  znali  się
z  biura,  gdzie  razem  pracowali.  Przyjaciel  opowiada,  jak
pewnego  dnia  Michał  spacerując  po  parku  spostrzegł  piękną
młodą  brunetkę  w  czarnym  kapeluszu.  Spodobała  mu  się  tak

bardzo, że śledził ją, ale na gwarnej ulicy zgubił. Następnego
dnia  nie  znalazł  jej  w  parku,  ale  przyszło  mu  do  głowy,  że
może  spotka  ją  w  kościele.  Obszedł  wszystkie  warszawskie
kościoły. Znalazł. Modliła się i płakała. Śledził ją po wyjściu z
kościoła, ale uciekła mu przed podwórko pewnej kamiennicy.
Michał  nie  mógł  jej  jednak  zapomnieć.  Następnym  razem
spotkał  ją  w  parku,  gdy  spacerowała  ze  starym  majorem.
Obserwował  ich,  a  kiedy  do  majora  podszedł  przyjaciel  i
poprosił  o  chwilę  rozmowy  na  osobności,  przysiadł  się  do
młodej  kobiety.  Powiedział,  że  jest  w  niej  zakochany.  Ona
stwierdziła, że pozwoli na spotkania, ale ma jej nie pytać, jak
się nazywa i  gdzie  mieszka. Zgodził się i odtąd spotykali się
na ławce w parku do wtorek i piątek. Kiedy jednak zaczęła się
zbliżać  jesień,  Michał  obawiając  się  złej  pogody,  zaczął
nagabywać  Marynię,  by  powiedziała  mu  gdzie  mieszka.
Wtedy  ona  stwierdziła,  że  więcej  nie  przyjdzie.  W  tym
momencie opowieści, przyjaciel Korzeniowskiego pyta, co  w
tym  momencie  zrobiłby  jego  bohater,  gdyby  Korzeniowski
pisał  o  Michale.  „-  Naturalnie  pobiegłby  za  nią,  odszukałby,
wyśledził  jej  mieszkanie,  dowiedział  się  od  sąsiadów…  -
Byłoby to po francusku. Nie darmo zarzucają mi, żeś się rzucił
na francuskich pisarzów i przenosisz z nich wszystko żywcem
do  swoich  dramatów.  Otóż,  nie  zgadłeś  mój  łaskawco,
naprzód  bo  Michał  nie  Francuz…”.  Michał  chodził  nadal  do
parku.  Przyszła  po  tygodniu,  zabrała  go  ze  sobą  do
mieszkania.  Okazało  się,  że  ma  dwuletnią  córkę.  Kazała
Michałowi  zdecydować,  czy  chce  się  z  nią  żenić.  Miał  jej
obwieścić  decyzję  w  piątek,  podczas  spotkania  w  parku.  Ale,
że Michał był melancholik, to gdy się dowiedział, że ukochana
ma  nieślubne  dziecko,  ciężko  się  pochorował  i  przegapił
piątkowe  spotkanie.  Gdy  się  wychorował,  podbiegł  do  jej
domu, ale tamci już się wyprowadzili. Zapłacił dług majora u
gospodyni  domu,  kupił  meble  z  mieszkania.  „-  I  nie  szukał

jej?  –  Widno,  że  piszesz  dramata  i  czym  prędzej  dążysz  do
końca,  jakbyś  miał  przed  sobą  kilkuset  głodnych  spektaklu,
którzy  nie  czekając  rozwiązania  powstaną  i  wyjdą.  W
opowiadaniu  to  co  innego.  Powieść  czyta  się  zwykle  do
poduszki  lub  po  obiedzie,  w  ten  czas  czytelnik  nie  śpieszy  i
owszem,  gniewa się, gdy wszystko leci  do końca piorunem.”
Ale,  że  pan  Michał  i  przyjaciel  pracowali  w  Komisji  Spraw
Wewnętrznych  to  postawili  na  głowie  wszystkie  gminy  i
dziewczynę  znaleźli.  Niestety,  gdy  Michał  zajechał  na
Lubelszczyznę, Marynia już nie żyła. Wywalił jej marmurowy
pomnik  i  co  roku  urządzał  sobie  tam  pielgrzymki.  Trzy  lata
później,  wracając  właśnie  z  takiej  pielgrzymki,  usłyszał  w
zajeździe, jak młody oficer chwali się zbałamuceniem Maryni
–  ślicznej  brunetki,  którą  przekonał,  że  ją  kocha,  a  kiedy
nadarzyła się okazja i dziewczyna była sama w domu i do tego
źle się czuła, to… Michał zażądał satysfakcji i zabił drania w
niby-pojedynku.  Żandarmi  go  złapali  i  chcieli  wsadzić  do
pierdla, ale przyjaciel załatwił panu Michałowi papiery, że jest
wariatem  i  dali  go  do  czubków  na  dwa  lata.  A  jak  go
wypuścili  to  już  był  wariatem  i  teraz  tak  sobie  chodzi  po
parku. Opowiadanie kończy się tym, że po Michała do parku
przychodzi

młoda

dziewczyna.

Przyjaciel

mówi

Korzeniowskiemu, że to córka Maryni.

Przedmiot do powieści
Rozpoczyna  się  od  rozważań  Korzeniowskiego-narratora  nad
ówczesną sytuacją powieści. Przypomina dyskusję toczącą się
na  temat  powieści  na  łamach  „Gazety  Warszawskiej”.
Korzeniowski wspomina, iż wziął w niej udział Kraszewski i
wygłosił pogląd, że teraz wszyscy piszą, każdy może napisać
powieść i  dlatego wszystkie są na jedno kopyto. Rozważania
te  przerywa  wejście  służącego,  który  oznajmia,  że  przybył
gość.  Korzeniowski,  który  jest  jeszcze  w  szlafroku,  bo  była

dziewiąta  rano,  kazał  poprosić,  by  gość  przyszedł  później.
Jednakże  do  pokoju  władowuje  mu  się  bezceremonialnie
kobieta,  stwierdzając,  że  musi  mu  opowiedzieć  własną
historię,  gdyż  jest  to  dobry  temat  na  powieść.  Katarzyna
stwierdza: „Pan piszesz powieści. Z tych, które znam jest kilka
wcale interesujących i przedstawiających strony naszego życia
z  prawdą.  Szkoda  tylko,  że  pan  sam  koponujesz  sobie
przedmioty,  co  zawsze  jest  źle,  a  nie  bierzesz  ich  z  życia  i  z
natury.” Korzeniowski stwierdza, że to nie tak łatwo, bo mimo
wszystko  trzeba  zainteresować  czytelnika  opowieścią.
Katarzyna zdejmuje rękawiczki i kapelusz, rzuca na pobliskie
krzesło i stwierdza, że jest wariatką. Korzeniowski z początku
nie chce wierzyć. Kobieta zaczyna opowiadać o swoich dwóch
braciach i siostrze, którzy z chciwości postanowili pozbawić ją
majątku.  Przekonali  matkę,  że  wioska,  w  której  mieszka,  a
która  ma należeć do Katarzyny jest zadłużona i  trzeba wziąć
na nią kredyt. Gdy Katarzyna podpisała stosowne dokumenty i
przyszły  pieniądze,  rodzeństwo  jej  je  zabrało.  Potem  zaczęli
sprowadzać  lekarzy  i  podawać  jej  lekarstwa,  by  przekonać
wszystkich, że jest wariatką. Ale Katarzyna się stawiała, więc
rodzeństwo  przekonało  matkę  (o  schłabym  charakterze,  jak
twierdzi bohaterka), że należy zamknąć ją w domu wariatów.
Matka pod pozorem spotkania się z adwokatami i dawną swą
znajomą  i  daleką  krewną,  przełożoną  sióstr  miłosierdzia
zabrała ją do Żytomierza. Poszły na wizytę do siostry, chwilę
gawędziły,  matka  poprosiła,  by  Katarzyna  chwilę  została
sama,  gdyż  musi  porozmawiać  z  siostrą.  Wyszły,  zamknęły
Katarzynę na  klucz. Kobieta  wyjrzała przez okno. Zobaczyła
na  podwórku  ludzi  w  szlafrokach  i  domyśliła  się,  że  to  dom
wariatów.  W  momencie  Korzeniowski  zaczyna  na  dobre
powątpiewać  w  jej  opowieść.  Stwierdza,  że  musiałby  być
podstawy  do  tego,  by  rodzina  tak  łatwo  przekonała  jej
otoczenie, że jest wariatką. Katarzyna opowiada mu wtedy, że

istniały,  gdyż  zakochała  się  w  nauczycielu  muzyki,  który
dawał  lekcje  Basi  z  sąsiedztwa.  jeździła  tam,  spotykała  się  z
nim.  Kiedy  jednak  rodzina  zwąchała  niebezpieczeństwo  i
zwołała  naradę,  Katarzyna  oświadczyła,  że  wyjdzie  za  niego
za  mąż.  jednak,  gdy  wieczorem  czekała  na  niego  w
umówionym  miejscu,  nie  przyszedł.  Zobaczyła  go  jakiś  czas
później  przez  ołtarzem  z  inną.  Po  tej  opowieści  Katarzyna
zrywa  się,  stwierdza,  że  upał  jej  szkodzi  i  rozdrażniona
wybiega. Mimo, że obiecała, iż wróci nie wraca. Po 10 dniach
podczas  rannego  spaceru  po  parku,  Korzeniowski  widzi
Katarzynę, jak chodzi w tę i powrotem parkową alejką i rzuca
przed siebie kłębek włóczki. W końcu ze złością urywa nitkę i
odchodzi.  narrator  cieszy  się,  że  już  nie  wróciła.  Ma  już
pewność,  że  ma  do  czynienia  z  wariatką.  Jednakże  po  kilku
dniach  Katarzyna  znów  go  odwiedza.  Jest  rozdrażniona.
Opowiada  mu  historię,  jak  znanemu  lekarzowi  powybijała
kamieniami

wszystkie okna, bo podczas konsultacji

zasugerował  jej  kurację  w  szpitalu  dla  wariatów.  Potem
wspomina jeszcze, że spotkała swą sąsiadkę Basię i jej matkę i
zaproponowały,  że  urządzą  dla  niej  koncert.  Odchodzi,
pośpiewując.  Opowiadanie  kończy  się  tym,  iż  Korzeniowski
stwierdza,  iż  dowiedział  się,  że  od  tamtego  momentu
Katarzyna przebywa w szpitalu dla wariatów.

Instynkt
Opowiadanie  zaczyna  się  stwierdzeniem  narratora,  że  będzie
opowiadał  prawdziwe  wydarzenia  z  1823  roku,  bez
upiększania  (usłużna  BN  komentuje  zaraz,  że  w  żadnej
gazecie  nie  ma  wiadomości  o  takim  morderstwie  w  roku  23,
ale  że  Korzeniowski  mógł  się  zainspirować  morderstwem  z
53).  Opowiadanie  zaczyna  się  od  tego,  że  Magdalena
(nazywana  też  Michałową,  bo  była  żoną  Michała)  próbuje
nakłonić  parobka,  by  wyszedł  na  śnieg  i  mróz  i  przyniósł  z

miasteczka owsa dla koni, bo się kończy. Bartek nie chce, ale
w  końcu  idzie,  bo  ma  dosyć  jej  ględzenia.  Michałowa,  gdy
zostaje  sama,  oddaje  się  rozmyślaniom,  jak  to  ma  ciężko,  że
musi prowadzić karczmę, do której prawie nikt nie zajeżdża i
że  trzeba  było  rodziców  słuchać,  bo  nie  chcieli  żeby
wychodziła  za  Michała,  bo  to  nieudacznik  –  wydzierżawił
miasteczko  to  mu  się  spaliło,  zasiał  zboże  to  zaraza  przyszła
(no  ma  facet  pecha  w  życiu,  no  ).  Wraca  Michał,  mówi
żonie,  że  szwagier  nie  zgodził  się  przedłużyć  mu  pożyczki  i
jeśli  za  15  dni  nie  odda  mu  2600  zł.  to  pójdą  z  torbami.
Zaczynają  sobie  nawzajem  wygadywać,  ona  jemu,  że  jest
nieudacznik,  on  jej,  że  jej  rodzice  ją  wydziedziczyli  jak  za
niego  poszła.  Pod  karczmę  zajeżdżają  sanie.  Wysiada  z  nich
młoda  panienka  i  Żyd.  panienka  chce  się  najeść  i  ogrzać,  bo
straszna zawieja. Gdy Żyd wyjawia jej, że nie dowiezie jej w
tym  dniu  do  Przedborza,  dziewczyna  decyduje  się  zostać  na
noc w karczmie. Gdy zostają sami dziewczyna rozgaduje się,
że ma ze sobą pieniądze (2600 zł.), które wiezie dla matki, bo
dowiedziała  się  o  jej  kłopotach  finansowych.  Magdalena
zaprowadza  ją  do  sąsiedniej  Sali,  gdzie  podróżna  kładzie  się
spać.  Potem  wraca  do  męża,  który  już  zastanawia  się,  czy
dziewczynie kasy nie gwizdnąć (bo skoro ma dokładnie tyle,
ile  potrzebują  to  musi  być  znak!),  żona  utwierdza  go  w
przekonaniu.  Mówi,  że  jak  dziewczyna  uśnie,  ukradną  jej
pieniądze  (bardzo  są  oboje  „inteligentni”  tak  swoją  drogą).
Zabierają  jej  kasę,  ale  dziewczyna  się  budzi,  więc  Michał  ją
zadusił. Ledwo udało mi się ukryć trupa w stajni, bo właśnie
zajeżdżają  bogaty  pan,  Bartek  (parobek,  którego  Magdalena
na początku posłała po owies) i żandarm. Magdalena i Michał
udają zaspanych, ale czujnemu oku bogatego pana nie umyka,
że  coś  jest  nie  tak.  Magdalena  zostawiła  na  soli  w  głównej
izbie  woreczek  denatki,  ale  mówi  panu,  ze  to  jej  szczotki.
Zapytana o dziwne zachowanie męża, mówi, że jest pijany, bo

było  zimno  i  sobie  wypił.  Twierdzi,  że  jest  niezdrów.
rzeczywiście,  Michał  zachowuje  się  jak  lady  Makbet  –
wszędzie widzi zamordowaną dziewczynę, ledwo ją zabił cały
się  trząsł,  ciągle  przeżywał,  twierdził,  że  diabeł  go  podkusił.
Gdy  Magdalena  wychodzi  nakarmić  konie,  pan  znajduje  na
ziemi  bilet  podróżny  Marianny(zamordowanej).  Wraca  jego
sługa  i  mówi,  że  konie,  które  do  tej  pory  zawsze  były
spokojne, dziwnie się zachowują. Nie chcą wejść do boksu, a
do sąsiedniego wchodzą bez problemu. Pan, żandarm i Bartek
idą  do  stajni  i  znajdują  tam  trupa.  Stwierdzają,  że  gdyby  nie
koński  instynkt,  zbrodnia  mogłaby  nie  wyjść  na  jaw.
Przesłuchują Michała, który przyznaje się do winy. W czasie,
gdy  go  wypytują,  Magdalena  się  wiesza.  Michał  zostaje
związany i zawieziony przed sąd, a Bartek odcina Magdalenę,
zamyka się w sąsiedniej izbie na klucz. Stwierdza, że całemu
nieszczęściu  winne  były  pieniądze,  które  Michał  i  jego  żona
zbytnio lubili.

Narożna kamienica
Korzeniowski-narrator  wychodzi  na  spacer,  gdyż  nie  może
znaleźć  w  sobie  weny,  nie  bardzo  wie,  o  czym  ma  pisać.
Usłużna  BN  podaje,  iż  opisując  swój  stan  („szukałem  bajki,
która  przyjść  nie  chciała”)  odwołuje  się  do  Krasickiego.
Wychodzi  na  spacer,  przygląda  się  życiu  w  narożnej,
oświetlonej kamienicy – na parterze sklep z materiałami, obok
szynk, piętro wyżej  bal, na drugim  w oknie płacząca kobieta
ubrana  na  czarno,  nad  nią  grupa  szyjących  kobiet.  Narrator
wraca  do  domu.  Czuje  się  źle,  ma  ataki  duszności,  bierze
lekarstwo.  Ale  chyba  wziął  trochę  za  dużo,  bo  odlatuje.  W
śnie znów jest na spacerze. Tylko, że to jest trochę taki lepszy
świat  –  kobiety  mają  spódnice,  które  nie  kłują  swym
żelastwem (autentyk, tak jest napisane), studenci nie chodzą

po chodniku po czterech pod rękę, spychając starszych, kiedy
pada  wszyscy  trzymają  parasol  nad  głowami  innych.  Znów
widzi narożną kamienicę. Parzy w okna – sklep z materiałami,
kobiety  biją  się  o  sukienki,  obok  szynk  –  młodzi  mężczyźni
piją  i  piszą  coś  zawzięcie,  piętro  wyżej  bal,  jeszcze  jedno
wyżej kobieta i mężczyzna w oknie, najwyżej szyjące kobiety.
Podchodzi  do  niego  mężczyzna,  proponuje  zwiedzanie  od
środka.  Korzeniowski  zląkł  się  strasznie,  ale  czuje,  że  nie
może za nim nie pójść. W sklepie widzi kobiety pchające się
do  kontuaru  i  wydzierające  sobie  materiały.  Na  ladzie  siedzi
próżność. Gdy wzrok jednej z kobiet spotyka się ze wzrokiem
towarzysza  Korzeniowskiego,  pada  zemdlona.  Szynk  –  poeci
piją zdrowie największego z wieszczów, który napisze ponad
sto  tomów,  zanim  w  ogóle  posiwieje.  Wieszcz  unosi  puchar,
chce pić, ale gdy widzi towarzysza Korzeniowskiego, zaczyna
krzyczeć, że jeszcze nie, pada zemdlony. Piętro wyżej na balu,
podsłuchują  młodzieńca,  który  mówi  koledze,  wskazując  na
piękną dziewczynę siedzącą na kanapie ze starcem, że jeszcze
miesiąc  temu  wyznawała  mu  miłość,  a  teraz  wychodzi  za
starucha

żeby

być

księżną.

Wzrok

towarzysza

Korzeniowskiego spotyka się ze wzrokiem dziewczyny, pada
zemdlona. Piętro wyżej widzą dwie służące, które plotkują, że
pani natychmiast po śmierci męża wyjdzie ponownie za mąż.
W  mieszkaniu  kobieta  i  mężczyzna  oraz  grono  lekarzy  przy
łóżku  umierającego.  Mężczyzna  mówi  kobiecie,  że  nie  może
się  doczekać,  aż  mąż  się  przekręci  żeby  z  nią  być.  Ona
stwierdza, że to straszne, co powiedział, ale sama nie wie, czy
chciałaby,  żeby  mąż  wyzdrowiał,  czy  żeby  umarł.  Lekarz
oznajmia,  że  choremu  się  poprawiło.    Oczy  spotykają  się  z
oczami nieznajomego i pada zemdlona. Lekarz obwieszcza, że
umarła. Wtedy Korzeniowski ucieka, ale nieznajomy dopędza
go.  Okazuje  się,  że  i  kobieta  na  balu  i  wieszcz,  i  kobieta  ze
sklepu także umarli. Nieznajomy radzi  Korzeniowskiemu, by