M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
1
Polityka pieniężna NBP
Warunki początkowe:
• hiperinflacja ponad 250% średniorocznie w 1989 r.
• niedobory na rynku
• załamanie produkcji
• niskie zaufanie do złotego
• gospodarka zdolaryzowana
01.01.1990
• Kurs sztywny wzgl. USD; 9500 zł/USD
Cel: dostosowanie kursu do sytuacji rynkowej; nominalna
kotwica; stabilizacja oczekiwań inflacyjnych oraz cen
importowych.
• Polityka dodatnich realnie stóp procentowych.
Cel: Zwiększenie oszczędności, zmniejszenie akcji kredytowej.
Problem: nierynkowe zachowanie podmiotów gospodarczych.
• Podatek od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń
(popiwek)
Cel: przerwanie spirali inflacyjnej przy płacach. Szczególnie
istotne w przypadku miękkiego ogranicznie budżetowego.
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
2
• Dewaluacja (05.1991). Kurs sztywny wzgl. koszyka walut
(USD 45%; DEM 35%; GBP 10%; FRF 5%; CHF 5%) 11.100
zł/USD.
Cel: Osłabienie realnej aprecjacji złotego.
• System pełzającej dewaluacji (crawling peg – 10.1991).
Stopniowe zmniejszanie tempa dewaluacji z 1.8% do 1.2%
miesięcznie w lutym 1995.
Cel: kompromis pomiędzy tłumieniem inflacji a ochroną realnej
sfery gospodarki (eksport). Dostosowanie koszyka do struktury
eksportu.
Od 1995
Nowe uwarunkowania: znaczący napływ kapitału zagranicznego
i przyrost rezerw walutowych oraz bazy monetarnej. Pojawia się
nadpłynność. Sterylizacja na krajowym rynku pieniężnym.
0
5000
10000
15000
20000
25000
30000
35000
1990
1992
1994
1996
1998
2000
oficjalne aktywa rezerwowe, do 1997 rezerwy oficjalne brutto
Źródło: NBP
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
3
Wprowadzenie dopuszczalnego pasma wahań wokół parytetu
(crawling band – 05.1995). Dalsze stopniowe zmniejszanie
tempa dewaluacji z 1.2% do 0.3% miesięcznie oraz rozszerzanie
pasma wahań z +/- 7% do +/- 15%.
Cel: zwiększenie niepewności wśród inwestorów portfelowych;
zmniejszenie napływu kapitału krótkoterminowego.
Polityka niespójna wewnętrznie. NBP zostaje dłużnikiem netto
sektora bankowego. Wysoki koszt sterylizacji. Ale też znaczące
obniżenie inflacji:
Średnie w miesiącu saldo podstawowych operacji otwartego rynku
w latach 1998-2004
0
5 000
10 000
15 000
20 000
25 000
30 000
sty 9
8
kw
i 9
8
lip
9
8
pa
ź 98
sty 9
9
kw
i 9
9
lip
9
9
pa
ź 99
sty 0
0
kw
i 0
0
lip
0
0
pa
ź 00
sty 0
1
kw
i 0
1
lip
0
1
pa
ź 01
sty 0
2
kw
i 0
2
lip
0
2
pa
ź 02
lu
t 0
3
ma
j 0
3
si
e
0
3
lis 0
3
lu
t 0
4
ma
j 0
4
si
e
0
4
lis 0
4
ml
n
z
ł
bony pieniężne NBP
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
4
100
120
140
160
180
200
1991 1992 1993 1994
1995 1996 1997 1998
CPIYOY
Lata 1998 - 2000
• 1998: Strategia BCI, cel średniookresowy na 2003: CPI
poniżej 4%
• Stopniowa zmiana systemu kursowego. Kurs płynny od
04.2000.
• W 1999 r. nagły wzrost inflacji i zacieśnienie polityki
pieniężnej
Cel: Przywrócenie spójności polityki pieniężnej, usunięcie
inflacjogennego mechanizmu kursowego, stabilizacja
oczekiwań, likwidacja nadpłynności
Lata 2001 - 2003
• Szybka dezinflacja okupiona spowolnieniem gospodarczym
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
5
Stopa referencyjna
0
5
10
15
20
25
30
sty-
98
kwi
-9
8
lip-
98
pa
ź-9
8
sty-
99
kwi
-9
9
lip
-99
pa
ź-9
9
sty-
00
kw
i-0
0
lip
-0
0
pa
ź-0
0
sty-
01
kw
i-0
1
lip
-0
1
pa
ź-0
1
sty-
02
kwi
-0
2
lip
-0
2
pa
ź-02
Źródło: NBP
-4%
-2%
0%
2%
4%
6%
8%
I 98
I 99
I 00
I 01
I 02
PKB
Popyt krajowy
Źródło: GUS
• Doprowadzenie inflacji do poziomu krajów rozwiniętych
• Zrealizowanie średniookresowego celu polityki pieniężnej
– inflacja w 2003 r. poniżej 4%
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
6
100
105
110
115
01/98
01/99
01/00
01/01
01/02
01/03
Inflation
Band
Band
Target
Źródło: GUS
Polityka pieniężna po 2003 roku:
Zakończenie dezinflacji umożliwia przyjęcie Strategii Polityki
Pieniężnej po 2003 r:
• ciągły cel inflacyjny 2,5% z dopuszczalnym przedziałem
wahań +/- 1 punkt procentowy
• płynny kurs do wejścia do systemu ERM II
Cel: stabilizacja inflacji na niskim poziomie, wprowadzenie
Polski do strefy euro
• 2004: wstrząs inflacyjny wywołany przystąpieniem Polski
do UE
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
7
• reakcja banku centralnego – zaostrzenie polityki pieniężnej
zapobiegające wystąpieniu efektów drugiej rundy
100
101
102
103
104
105
01/0404/0407/0410/0401/0504/0507/0510/0501/0604/0607/0610/0601/0704/0707/0710/0701/0804/0807/0810/08
Inflacja
Dolna granica
Górna granica
Cel
Źródło: GUS
Stopa referencyjna
3
3,5
4
4,5
5
5,5
6
6,5
7
7,5
8
sty-
03
m
aj-
03
wr
z-0
3
sty-
04
m
aj-
04
wr
z-0
4
sty-
05
m
aj-
05
wr
z-0
5
sty-
06
m
aj-
06
wr
z-0
6
sty-
07
m
aj-
07
wr
z-
07
sty-
08
m
aj-
08
wr
z-
08
Źródło: NBP
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
8
Od 2004 r. NBP publikuje projekcje inflacji. Projekcje mają
charakter warunkowy (założenie stałej stopy) – pomagają
stwierdzić co się stanie, jeśli bank centralny nie będzie reagował.
Źródło: NBP
• 2006-07: szybki wzrost gospodarczy prowadzi do wzrostu
presji popytowej. Ponadto wzrost cen paliw i żywności.
Czynniki te prowadzą do wzrostu inflacji. NBP zaostrza
politykę pieniężną.
• 2008: światowy kryzys finansowy zaczyna wpływać na
sytuację w Polsce:
- problemy z płynnością na rynku międzybankowym
- banki ograniczają podaż kredytu
- recesja w USA i w strefie euro zaczyna wpływać na sytuację
w Polsce
Reakcja NBP:
- działania na rzecz zapewnienia bankom dostępu do
płynności: swapy walutowe, operacje REPO
- łagodzenie polityki pieniężnej
M.Brzoza-Brzezina Polityka pieniężna: Polityka pieniężna NBP
9
Źródło: NBP