1
Pieniądz
Co to jest pieniądz?
Definicja przez funkcje:
–
miernik wartości
–
ś
rodek transakcji (płatniczy)
–
ś
rodek tezauryzacji (przechowywania wartości)
Definicje statystyczne
–
pieniądz utożsamiany z miernikiem jego ilości
Pieniądz to nie tylko gotówka w naszych
portfelach!
Agregaty pieniężne
M0 (baza monetarna, pieniądz wielkiej mocy):
gotówka w obiegu (z kasami banków) + środki na
rachunkach banków komercyjnych w banku
centralnym
M1: gotówka (poza kasami banków) + depozyty na
żą
danie
M2: M1 + depozyty z terminem pierwotnym do 2 lat
M3: M2 + dłużne papiery wartościowe z pierwotnym
terminem wykupu do 2 lat + niektóre inne
instrumenty finansowe
Indeksy Divisia
2
Miary pieniądza w Polsce, 1996-
2009
100
200
300
400
500
600
700
1
2
-1
9
9
6
6
-1
9
9
7
1
2
-1
9
9
7
6
-1
9
9
8
1
2
-1
9
9
8
6
-1
9
9
9
1
2
-1
9
9
9
6
-2
0
0
0
1
2
-2
0
0
0
6
-2
0
0
1
1
2
-2
0
0
1
6
-2
0
0
2
1
2
-2
0
0
2
6
-2
0
0
3
1
2
-2
0
0
3
6
-2
0
0
4
1
2
-2
0
0
4
6
-2
0
0
5
1
2
-2
0
0
5
6
-2
0
0
6
1
2
-2
0
0
6
6
-2
0
0
7
1
2
-2
0
0
7
6
-2
0
0
8
1
2
-2
0
0
8
6
-2
0
0
9
m
ld
z
ł
M0
M1
M2
M3
Kreacja pieniądza depozytowego
Współcześnie: kredytowa emisja pieniądza
K ⇒
⇒
⇒
⇒
D
Przykład:
–
banki komercyjne muszą utrzymywać w banku
centralnym rezerwę w wysokości 10% wkładów
depozytowych
–
klient składa w banku depozyt w wysokości 100
–
bank chce udzielić na tej podstawie jak najwięcej
kredytów
Kreacja pieniądza depozytowego
100 – pierwotny wkład gotówkowy
Rezerwa w banku centralnym - 10
Udzielone kredyty - 90
Bilans systemu bankowego
Udzielone kredyty są
wykorzystywane do
płatności – pojawiają się
depozyty innych
podmiotów
3
Kreacja pieniądza depozytowego
100 – pierwotny wkład gotówkowy
Rezerwa w banku centralnym - 10
Udzielone kredyty - 90
Bilans systemu bankowego
90 – dodatkowe depozyty
Rezerwa w banku centralnym - 9
Udzielone kredyty - 81
Kreacja pieniądza depozytowego
100 – pierwotny wkład gotówkowy
Rezerwa w banku centralnym - 100
Udzielone kredyty - 900
Bilans systemu bankowego
900 – dodatkowe depozyty
Proces jest kontynuowany aż pierwotny
wkład gotówkowy w całości przekształci się w
rezerwę utrzymywaną przez banki
komercyjne w banku centralnym
Mnożnik pieniężny
B – pieniądz kreowany przez bank centralny („baza
monetarna”)
G – gotówka w obiegu (w posiadaniu podmiotów
niebankowych)
D – depozyty na żądanie
R – rezerwy banków komercyjnych na rachunkach w
banku centralnym
B = G + R
M = G + D (pieniądz) (M1)
M = m * B
m – mnożnik
4
Od czego zależy wielkość
mnożnika?
Struktura podaży pieniądza (relacja gotówki i
depozytów) – k
Stopa rezerw (obowiązkowej itp.) – r
R
G
D
G
B
M
m
+
+
=
=
D
G
k =
D
R
r =
r
k
k
m
+
+
=
1
Zmiany mnożnika w Polsce, 1996-
2009
1,5
1,8
2,1
2,4
2,7
3,0
3,3
3,00
3,50
4,00
4,50
5,00
5,50
6,00
6,50
7,00
7,50
8,00
1
2
-1
9
9
6
6
-1
9
9
7
1
2
-1
9
9
7
6
-1
9
9
8
1
2
-1
9
9
8
6
-1
9
9
9
1
2
-1
9
9
9
6
-2
0
0
0
1
2
-2
0
0
0
6
-2
0
0
1
1
2
-2
0
0
1
6
-2
0
0
2
1
2
-2
0
0
2
6
-2
0
0
3
1
2
-2
0
0
3
6
-2
0
0
4
1
2
-2
0
0
4
6
-2
0
0
5
1
2
-2
0
0
5
6
-2
0
0
6
1
2
-2
0
0
6
6
-2
0
0
7
1
2
-2
0
0
7
6
-2
0
0
8
1
2
-2
0
0
8
6
-2
0
0
9
M3/M0
M1/M0 (prawa skala)
Mechanizm transmisji impulsów
polityki pieniężnej
5
Stopy procentowa a inwestycje
r
K
MPK
Stopy procentowa a konsumpcja
Ko
n
s
u
m
p
c
ja
ju
tr
o
Konsumpcja dziś
Efekt wzrostu stóp procentowych
Mniejsze inwestycje
–
wyższy koszt kapitału
–
oczekiwane spowolnienie gospodarki
mniejsza konsumpcja
–
większy koszt kredytów konsumpcyjnych
–
wyższy zwrot z oszczędności
mniejsza wartość majątku
–
ceny nieruchomości, fundusze inwestycyjne,
fundusze emerytalne,…
6
Mechanizm transmisji impulsów
polityki pieniężnej (MTM)
Opis wpływu banku centralnego na inflację
–
Zmiana instrumentu banku centralnego (stóp
procentowych)
–
Zmiana poziomu aktywności gospodarczej
–
Zmiana tempa inflacji
Różnorodne skutki zmiany poziomu stóp
procentowych –
kanały transmisji
Rola polityki pieniężnej
Presja inflacyjna
Luka popytowa
Problem neutralności
W wyniku istnienia sztywności nominalnych w
krótkim okresie polityka pieniężna nie jest neutralna
– ma wpływ na poziom aktywności gospodarczej
Odchylenia faktycznego PKB od potencjału (luka
popytowa) są istotnym czynnikiem wpływającym na
inflację
Stabilizacja PKB na poziomie potencjału może
sprzyjać stabilizacji inflacji
W długim okresie polityka pieniężna jest neutralna –
sama z siebie nie może bezpośrednio zwiększyć
tempa wzrostu produktu potencjalnego
7
Mechanizm transmisji
Ź
ródło: Bank of England
Kanały mechanizmu transmisji
Kanał stopy procentowej
Kanał cen aktywów
–
Wycena firm
–
Kanał majątkowy
Kanał kredytowy
–
Kanał kredytów bankowych
–
Kanał bilansowy
Kanał kursowy
Kanał stopy procentowej
Bank centralny kontroluje krótkoterminowe
nominalne stopy procentowe
Nominalne sztywności powodują możliwość
wpływania na realne stopy procentowe
Poprzez oczekiwania – wpływ na
długoterminowe stopy procentowe
Realne stopy wpływają na konsumpcję,
inwestycje – i ostatecznie na PKB
8
Kanał cen aktywów
Efekt Q-Tobina – jeśli wycena rynkowa firm
jest wysoka w stosunku do wyceny księgowej,
to pozyskanie finansowania z rynku
kapitałowego względnie tanie
Kanał majątkowy – zmiany stóp procentowych
wpływają na majątek (poprzez wycenę
aktywów finansowych i niefinansowych)
–
Większy majątek – większe wydatki konsumpcyjne
–
Lepsze zabezpieczenie pod kredyty
Kanał kredytowy
Kanał kredytów bankowych
–
Po wzroście stóp procentowych kredytowanie
bardziej ryzykowne (spadek aktywności
gospodarczej, wyższy koszt finansowania)
–
To może ograniczać skłonność banków do
udzielania kredytów
Kanał bilansowy
–
Wyższy stopy procentowe to niższa wartość majątku
przedsiębiorstw – mniejsza wartość potencjalnego
zabezpieczenia kredytu (jak efekt majątkowy)
Kanał kursowy
Wzrost stóp procentowych może prowadzić do
aprecjacji kursu walutowego
–
Towary importowane dla nas tańsze
–
Nasz eksport droższy dla zagranicy
–
Poprawa sytuacji importerów, pogorszenie sytuacji
eksporterów
–
Niższy eksport netto
Niższa „inflacja importowana” (np. ceny paliw i
innych surowców)
9
Reakcja polskiej gospodarki na
przejściowy wzrost stóp – PKB
Ź
ródło: model ECMOD
Reakcja polskiej gospodarki na
przejściowy wzrost stóp – inflacja
Ź
ródło: model ECMOD
Reakcja gospodarki brytyjskiej
Ź
ródło: Bank Anglii (1999)
10
Wnioski z badań empirycznych
Reakcja sfery realnej (przedsiębiorstw i
gospodarstw domowych) na zmiany
realnych stóp procentowych
Wpływ na inflację
późniejszy niż na PKB
Różny horyzont czasowy oddziaływania
poszczególnych kanałów
Największe oddziaływanie – po około 6-8
kwartałach od wygaśnięcia impulsu
Projekcje inflacji
Prognoza
warunkowa – co by się działo z
inflacją, gdyby
stopy procentowe pozostały
na obecnym poziomie
Publikowane przez wiele banków
centralnych, szczególnie tych stosujących
strategię bezpośredniego celu inflacyjnego
Ważne narzędzie komunikacji
Niektóre banki centralne uwzględniają
dodatkowe scenariusze
Niepewność w mechanizmie transmisji
Wykres wachlarzowy
Wpływ banku centralnego na inflację
–
z opóźnieniem
–
może być modyfikowany przez szoki
Projekcja inflacji NBP, październik 2009 r.
11
Projekcja PKB
Projekcja PKB NBP, październik 2009 r.
Projekcje – Bank Anglii
Projekcja inflacji – co zrobić?
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
4,5
5,0
2
0
0
7
:Q
1
2
0
0
7
:Q
2
2
0
0
7
:Q
3
2
0
0
7
:Q
4
2
0
0
8
:Q
1
2
0
0
8
:Q
2
2
0
0
8
:Q
3
2
0
0
8
:Q
4
2
0
0
9
:Q
1
2
0
0
9
:Q
2
2
0
0
9
:Q
3
2
0
0
9
:Q
4
2
0
1
0
:Q
1
12
Projekcja inflacji – co zrobić?
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
4,5
5,0
2
0
0
7
:Q
1
2
0
0
7
:Q
2
2
0
0
7
:Q
3
2
0
0
7
:Q
4
2
0
0
8
:Q
1
2
0
0
8
:Q
2
2
0
0
8
:Q
3
2
0
0
8
:Q
4
2
0
0
9
:Q
1
2
0
0
9
:Q
2
2
0
0
9
:Q
3
2
0
0
9
:Q
4
2
0
1
0
:Q
1