Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

Rozdział II

Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

?Duch Święty [?] powołuje w Kościele proroków, poucza nauczycieli, prowadzi języki, daje moce i
uzdrowienia, czyni cudowne dzieła, daje rozróżnianie duchów, przydziela władzę kierowania, podsuwa rady,
porządkuje i zestawia wszelkie inne dary, jakie tylko są wśród charyzmatów?

[1]

(Nowacjan, zginął w prześladowaniach ok. 257)

2.1. ABC doświadczenia charyzmatów w IV wieku: Atanazy, Bazyli i Cyryl

Kiedy dzięki lekturze pism starożytnych autorów przenosimy się w IV wiek chrześcijaństwa, paradoksalnie od
razu znajdujemy się w środowisku podobnym do naszego. Wtedy przecież, po początkowych
prześladowaniach, Kościół zaczyna działać w warunkach wolności religijnej. Dlatego właśnie lektura dzieł
pasterzy IV wieku dostarcza zupełnie niezwykłego rodzaju emocji duchowej. Szczególnie pasjonujące jest to,
jak chrześcijanie tego okresu przeżywali działanie Ducha Świętego w niezwykłych charyzmatach.

Na początku przyda się nam ważna uwaga. W tym czasie wprost imponująca jest ilość miejsca poświęcana
przez pasterzy Kościoła sakramentowi chrztu. Bardzo wiele pouczeń znajdziemy też na temat bierzmowania i
Eucharystii. Całe tomy zawierają nauczanie wiary według kolejnych artykułów

Credo

oraz najrozmaitsze

dyskusje dogmatyczne, które z tego wynikały. Natomiast nadzwyczajne charyzmaty w tym czasie, zupełnie
podobnie jak w poprzednich wiekach, w teologicznych dyskusjach i nauczaniach pełnią raczej skromną rolę.
Są wspomniane tu i ówdzie, ale ? tak jak w wieku I, II i III ? na pewno nie zajmują jakiegoś centralnego
miejsca. Taki obraz Kościoła wyłania się z autentycznych tekstów, a więc z wiarygodnych źródeł, z których
możemy poznać wspólnotę wierzących tamtych wieków. Nie znaczy to, że temat charyzmatów jest nieobecny.
Wielu autorów przytacza biblijne nauczanie o nich, wyraźnie odnosząc to do swojej współczesności. Tak czyni
na przykład św. biskup Hilary (żyjący w latach 315-367) w pięknym tekście, który warto przytoczyć w całości:

?Dar Ducha przejawia się tam, gdzie

mądrość

przemawia i słowa życia dają się słyszeć, i gdzie jest wiedza

pochodząca z wejrzenia danego przez Boga [?];

dar Ducha przejawia się też przez

wiarę

w Boga, abyśmy ? nie wierząc w Ewangelię Bożą ? nie byli poza

Ewangelią;

albo przez dar

uzdrawiania

, byśmy przez leczenie chorób dawali świadectwo o Tym, który takich rzeczy

udziela;

albo przez czynienie

cudów

, by to, co czynimy, rozumiano jako moc Bożą;

albo przez

proroctwo

, aby przez nasze rozumienie nauczania jawne było, że przez Boga jesteśmy pouczeni;

albo przez

rozeznanie duchów

, byśmy nie byli niezdolni do rozróżnienia, czy ktoś mówi z Ducha Świętego, czy

przewrotnego;

albo przez różne

rodzaje języków

, by znak języków mógł być udzielony jako znak daru Ducha Świętego;

albo przez

tłumaczenie języków

, by wiara tych, którzy słuchają, nie była zagrożona, gdyż tłumacz języka

wyjaśnia język tym, którzy go nie znają?

[2]

Tyle tytułem wstępu do tematu charyzmatów przeżywanych i doświadczanych w IV wieku chrześcijaństwa. A
teraz przejdźmy do dokładniejszego omówienia kilku przykładów zapowiedzianych tekstów starożytnych
Ojców Kościoła. Zaczniemy od biskupa Aleksandrii, Atanazego, który około roku 360 napisał

Żywot św.

Antoniego

, słynnego mnicha egipskiego. Później przydatne dla nas okaże się bardzo praktyczne nauczanie z

roku 350, kiedy to biskup Jerozolimy, Cyryl, wygłosił ciąg katechez do katechumenów i do nowo
ochrzczonych. A na koniec znakomitym uzupełnieniem będzie dzieło uczonego biskupa Cezarei w Kapadocji,
św. Bazylego, który w roku 375 napisał traktat

O Duchu Świętym

. Mamy więc przed sobą świadectwa ludzi,

którzy żyjąc w przybliżeniu równocześnie, widzieli i opisali Kościół starożytny, w którym oni sami poznali
Jezusa Chrystusa i moc Jego Duchu Świętego.

a. Atanazy o charyzmatycznej mocy i ortodoksyjnym nauczaniu

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

1 z 14

2011-03-06 22:34

Wiek IV to czas rozkwitu zdumiewającego ruchu przebudzenia wiary, mianowicie ruchu monastycznego.
Najbardziej autentycznym źródłem powołania mnichów była Ewangelia zrozumiana w sensie zupełnie
dosłownym przez prostych ludzi. Książka

Żywot św. Antoniego

, którą napisał Atanazy w połowie IV wieku,

opisuje syna rodziny koptyjskiej, który rozważał biblijne teksty z

Dziejów Apostolskich

o pierwszych

chrześcijanach. Jego uwagę zwrócił szczególnie jeden szczegół biblijnego opisu: sprzedawali wszystko, co
mieli.

?[Antoni] pogrążony w takich myślach wszedł do domu Bożego, gdzie wtedy właśnie czytano Ewangelię, i
usłyszał głos Pana, który mówił bogaczowi: ?Jeśli chcesz być doskonały, idź, sprzedaj wszystko, co masz, i
rozdaj ubogim. Potem przyjdź i pójdź za mną, a będziesz miał skarb w niebie? (Mt 19,21) [?]; wyszedłszy
natychmiast, całą posiadłość oddał chłopom ze swojej wsi i sprzedał wszystkie ruchomości, a uzyskane
pieniądze dał biednym?

[3]

Św. Antoni udał się wtedy na pustynię jako mnich, a właściwym celem jego tam pobytu było przygotowanie
się do napełnienia mocą Ducha Świętego. Pełen Ducha stał się ojcem duchowym odnowy całego
ówczesnego chrześcijaństwa egipskiego. Po dwudziestu latach ścisłej ascezy w opuszczonym forcie wyszedł
do ludzi, jak odnotowuje Atanazy, wprowadzony już w tajemnice wiary i napełniony Duchem Bożym.
Czynione przez niego charyzmatyczne znaki służyły kerygmatycznej ewangelizacji:

?Wielu obecnych uleczył Pan za jego pośrednictwem z chorób ciała, a innych uwolnił od demonów; udzielił
także Antoniemu daru słowa, tak że pocieszał smutnych, zwaśnionych doprowadzał do przyjaźni i wzywał:
?On, który nawet własnego Syna nie oszczędził, za nas wszystkich Go wydał? (Rz 8,32)?

[4]

Opisując żywot Antoniego, św. Atanazy komentuje te zdumiewające fakty obecności darów
charyzmatycznych w wielkim świętym:

?Nie powinniśmy być nieufni, jeśli tak wielkie cuda dokonywały się za pośrednictwem człowieka, bo tak
zapowiedział Zbawiciel [?]. On powiedział uczniom i wszystkim, którzy w Niego wierzą: ?Chorych
uzdrawiajcie, wyrzucajcie czarty; darmoście wzięli, darmo dawajcie??

[5]

Atanazy, słynny biskup Aleksandrii, był wielkim teologiem i znanym autorem trudnych dzieł teologicznych.
Zdarzało się, że omawiając w swoich pismach problemy teologii teoretycznej, poruszał problem działania
Ducha Świętego w człowieku na sposób charyzmatyczny. ?Dary, których Duch wszystkim udziela, pochodzą
od Ojca i rozdawane są za pośrednictwem Słowa?

[6]

. Ale ów wielki teolog nie pozostawał na płaszczyźnie

intelektualnych tylko spekulacji, widział też praktyczną realizację idei chrześcijańskich, zwłaszcza w wielkim
bohaterze wiary, mnichu Antonim.

Prosty mnich Antoni, który może nawet był analfabetą, stał się w oczach wielkiego uczonego Atanazego
podziwianym uosobieniem charyzmatycznej mocy i jednocześnie wzorem wierności wobec nauczania Kościoła
katolickiego. W osobie Antoniego i w jego życiu zrealizowało się praktycznie to, czego Atanazy z naciskiem
nauczał w kwestii nieodzownej wierności Kościołowi katolickiemu: ?Zaufajcie Pismom, a jeśli nie umiecie
udzielić odpowiedzi, uczcie się!?, gdyż jeśli porównamy naukę heretyków z nauką odziedziczoną przez nas po
poprzednich pokoleniach chrześcijańskich, to odkryjemy, że ?nie taka jest wiara Kościoła? ? ?to bowiem, co
jest przekazane w wierze, należy przyjmować bez zbędnych dociekań?

[7]

b. Bazyli o darach duchowych

Bazyli z Kapadocji był pasterzem Kościoła równie uczonym, jak Atanazy, i tak jak on interesował się nie tylko
teologią teoretyczną, ale również tym, jak wcielała się ona w praktyczne życie Kościoła. Szczególnie mocne
działanie Ducha Świętego odczytywał w jednostkach wybitnie otwartych na Boga w modlitwie, na przykład w
Grzegorzu Cudotwórcy, biskupie Neocezarei Pontyjskiej (? ok. 270). Widział w nim przykład prawdziwego
charyzmatyka:

?Dzięki współpracy Ducha miał straszliwą władzę nad demonami; otrzymał wielki dar słowa w celu

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

2 z 14

2011-03-06 22:34

wywołania w narodach posłuchu dla wiary; [?] zmieniał nawet bieg rzek, rozkazując im w potężne imię
Chrystusa [?]. Jego zapowiedzi przyszłości były tak znamienne, że nie brakło im niczego z wielkich proroctw
[?]; dzięki mocy, znakom i niezwykłym zjawiskom został nazwany drugim Mojżeszem?

[8]

Św. Bazyli w swoim słynnym dziele

O Duchu Świętym

zestawił całą listę charyzmatów, choć posłużył się

nazwami nieco odmiennymi od tych, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Najpierw przypomniał, że
największe nawet obdarowanie duchowe jest świadectwem wielkości nie człowieka, ale działającego w nim
Boga: ?Podobnie jak ciała jasne i przejrzyste, kiedy pada na nie promień, stają się lśniące i błyszczą [?], tak
samo dusze niosące Ducha [?] stają się duchowe i łaskę przekazują innym?. Potem zaś wyliczył praktyczne
skutki takiej obecności Bożego Ducha w sercu: ?Stąd pochodzi przewidywanie tego, co będzie w przyszłości,
rozumienie tajemnic, pojmowanie rzeczy ukrytych, rozdział darów łaski, niebiańskie obywatelstwo, korowód
taneczny z aniołami, radość nieskończona, trwanie w Bogu, podobieństwo do Boga [?]?

[9]

Właściwa droga ubiegania się o charyzmaty to paradoksalnie nie modlitwa wprost o nie, ale raczej staranie
się o świętość, gdyż ?Duch Święty zarządza według własnej woli rozdziałem charyzmatów według godności
człowieka?

[10]

Bazyli   był   świadomy   nie   tylko   apostolskiego   nauczania   o   charyzmatach,   ale   także   biblijnej   zasady
podporządkowania   charyzmatyków   tym,   na   których   spoczywa   odpowiedzialność   pasterska   przekazana   im
przez   Apostołów.   Bóg   przewidział   potrzebną   organizację   dla   Kościoła,   stawiając   na   pierwszym   miejscu
Apostołów i ich następców, potem proroków, dalej nauczających wiary i na końcu wreszcie osoby obdarzone
niezwykłymi i cudownymi charyzmatami:

?Czy organizacja Kościoła nie urzeczywistnia się wyraźnie i niezaprzeczalnie przez Ducha? On przecież, jak
mówi Paweł, dał Kościołowi ?naprzód apostołów, po wtóre proroków, po trzecie nauczycieli, a następnie
tych, co mają dar czynienia cudów, łaskę uzdrawiania, wspierania pomocą, rządzenia oraz przemawiania
rozmaitymi językami? (1 Kor 12,28). Ten porządek jest ustalony według różnorodności darów Ducha?

[11]

Zasada   ta   pomagała   w   przywracaniu   porządku   w   czasach,   kiedy   Kościół   jawił   się   Bazylemu   jako   łódź
zagrożona burzą na morzu świata, atakowana przez fale dezorganizacji, herezji, kłótni i rozłamów. Jeśli nie
tracił   nadziei,  to  tylko  dlatego,  że   wiedział   o  niezawodnym   źródle  prawdy,  do  którego  jako  chrześcijanie
mamy  łatwy  dostęp.  Tym   źródłem   jest  Objawienie  Boże  zawarte  w   Biblii,  która  czytana  jest  i   rozumiana
zgodnie z Tradycją Kościoła. Jest to zasada, z którą często spotkamy się w charyzmatycznej wędrówce przez
pierwsze wieki chrześcijaństwa i która w IV wieku oczywiście brzmi tam samo jak w wiekach poprzednich:
?Pismo   natchnione   przez   Boga   pomaga   w   dziele   pośredniczenia,   a   Tradycja   apostolska   rozstrzyga   we
wzajemnych dysputach?

[12]

Treść

Słowa Bożego przychodzi do nas na kartach Pisma Świętego, ale przecież

także

sposób

rozumienia

tego Pisma jest objawiony przez Boga: jest to ?słowo, które przyszło do nas od

ojców, a które my [?] stale odnajdujemy w niespaczonych Kościołach?

[13]

Jako przykłady Tradycji wiary zachowanej w Kościele Bazyli przytacza kolejno słowa wielkich mężów Bożych:
Klemensa z Rzymu, ?który mówił w sposób najbardziej pierwotny?; Ireneusza, ?który był bliski Apostołom?;
Grzegorza Wielkiego-Cudotwórcy, ?którego wypowiedzi umieścimy z apostołami i prorokami?, gdyż ?żył takim
samym duchem jak i tamci?; Orygenesa i Euzebiusza. Bazyli był pewny prawdziwości swojej wiary właśnie z
tego tytułu, że trwał w jednym i apostolskim Kościele, którego Duch Święty nigdy nie opuścił. Powołuje się
przy tym jak najsłuszniej na słowa samej Biblii: ?Trzymajcie się tradycji, o których zostaliście pouczeni bądź
żywym słowem, bądź za pośrednictwem listu? (2 Tes 2,15); i dodaje: ?ci, którzy wprowadzili [tradycję] na
początku i przekazują swoim następcom [?], dzięki długotrwałym zwyczajom zakorzenili ją w Kościołach?

[14]

c. Cyryl Jerozolimski i jego katechezy

Chociaż Atanazy i Bazyli powoływali się na postacie wybitnych i słynnych charyzmatyków: św. Antoniego i
św.   Grzegorza,   nie   powinniśmy   ulec   wrażeniu,   że   w   IV   wieku   zapomniano   o   charyzmatach   udzielanych
zwykłym wiernych. Ważnym świadkiem tego nurtu nauczania jest św. Cyryl Jerozolimski, ponieważ zachowały
się   katechezy,   jakie   wygłosił   około   350   roku   kandydatom   do   chrztu.   Pouczył   ich   przy   tej   okazji   o
oczekiwanych skutkach napełnienia Duchem Świętym. Wołał więc do katechumena: ?w przyszłości zamieszka
w   tobie   Duch   Święty   i   duszę   twą   uczyni   Bożym   mieszkaniem?.   Zapewniał   też,   że   Duch   Boży   będzie
wewnętrznym nauczycielem wspomagającym głoszone słowo wiary: ?gdy będziesz słuchał tego, co napisano
o tajemnicach, pojmiesz, czego nie rozumiałeś; nie sądź, że to, co otrzymujesz, jest małe?

[15]

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

3 z 14

2011-03-06 22:34

Największym darem Ducha jest oczywiście odpuszczenie grzechów przez obmycie chrzcielne. Jest ono takie
samo dla wszystkich, gdyż przecież zawsze jest całkowite. Natomiast dodatkowe dary obecności Ducha
udzielane są inaczej, mianowicie w zależności od miary otwartości serca. Miarą tą jest wiara i dlatego należy
usilnie modlić się o rozszerzenie serca: w chrzcie ?odpuszczenia grzechów dostępują wi wreszcie innemu
łaska tłumaczenia języków? (1 Kor 12,8-10), Jan Chryzostom wyjaśnia go tak:

?Czym jest słowo mądrości? Tym co miał Paweł, co miał i Jan, syn gromu. A słowo poznania? Tym co
większość wiernych posiadała, zaiste [sama] posiadając wiedzę, choć nie po to, aby nauczać albo łatwo
przekazywać innym, co wiedziała [?].

Czym jest rozeznawanie duchów? Wiedzą, kto jest duchowy, a kto nie; kto jest prorokiem, a kto
zwodzicielem.

[Dano] innym różne rodzaje języków, a innym tłumaczenie języków. Gdyż jedna osoba wiedziała sama, co
mówi, ale nie umiała przekazać tego innym, podczas gdy inna miała oba te dary albo tylko ten drugi. Wielki
to dar, gdyż oba posiedli Apostołowie na początku, a i większość Koryntian otrzymała go?

[64]

Niezmiernie pouczający jest też jego komentarz do fragmentu biblijnego ?dary duchowe proroków niechaj
zależą od proroków!? (1 Kor 14,32). Daje tu bardzo jasny opis swojego rozumienia trwałej obecności
charyzmatów w Kościele i tego, jak należy je rozumieć:

?W owych dniach [na początku Kościoła] Bóg dawał wszystkim ochrzczonym pewne znamienite dary, a dary
te zwano duchami. Gdyż ? mówi ? ?duchy proroków niech zależą od proroków?. A jeden miał dar proroctwa i
przepowiadał rzeczy przyszłe; inny ? mądrości, i uczył wielu; inny ? uzdrawiania, i uzdrawiał chorych; inny ?
cudów, i wskrzeszał umarłych; inny ? języków, i przemawiał różnymi językami. A pośród nich był i dar
modlitwy, który także nosił nazwę ducha [?].

Skoro nie wiemy, co jest dla nas z pożytkiem, i prosimy o rzeczy, które nie są dla nas pożyteczne, dar
modlitwy przychodził na pewną osobę danego dnia, by wyznaczony ów człowiek modlił się o to, co było
pożyteczne dla wszystkich, dla całego Kościoła, i innych o tym pouczał [?].

A do dzisiaj znakiem tego jest diakon, kiedy ofiarowuje modlitwy za lud. To właśnie Paweł miał na myśli,
kiedy mówił: ?sam Duch przyczynia się za nami w błaganiach, których nie można wyrazić słowami??

[65]

Bardzo interesujący jest pewien tekst Jana Chryzostoma pochodzący z jego homilii na temat Pierwszego Listu
św. Pawła Apostoła do Koryntian. Kaznodzieja przyrównuje tu Kościół do zubożałej kobiety: niegdyś posiadała
wspaniałe skarby działającej łaski Bożej, a dziś ma tylko wiele gestów i rytuałów, które są jak skarbce i
szkatułki ? ale pozbawione dawnych kosztowności. Jako że fragment ten jest przytaczany niekiedy jako tekst
mówiący głównie o charyzmatach nadzwyczajnych

[66]

, to warto przytoczyć go tu w całości. Jest to dość

długi urywek, ale znakoszyscy jednakowo, Duch Święty jednak dawany jest każdemu według wiary; kto mało
pracuje, mało otrzymuje; kto wiele pracuje, ma wielką nagrodę!?

[16]

. Jest to miłe Bogu, gdyż Duch ?chodzi

dokoła i szuka godnego, szuka, komu by udzielić darów?

[17]

Kandydatów na chrześcijan Cyryl pouczał także o konkretnych darach. W swoich wyjaśnieniach zatrzymał się
na przykład przez chwilę na

darze wiary

(odmiennym od wiary wspólnej wszystkim chrześcijanom):

?Jest jeszcze drugi rodzaj wiary ? dar łaski Chrystusa: ?Jednemu dany jest przez Ducha Świętego dar
mądrości słowa, drugiemu umiejętność poznawania według tego samego Ducha, innemu jeszcze dar wiary
w tymże Duchu, innemu łaska uzdrawiania? [?]. Kto posiada tę wiarę drugiego rodzaju, powie tej górze:
?Przesuń się stąd tam, i przesunie się?. Kto z wiarą mówi tak w przekonaniu, że to się stanie, i nie wątpi w
sercu swoim, otrzymuje łaskę?

[18]

Wzorem całej chrześcijańskiej starożytności uprzywilejowane miejsce pośród darów duchowych zajmował w
nauczaniu Cyryla dar

bezżeństwa

: ?gdy w wolnym czasie przyszła ci myśl o czystości lub dziewictwie, wiedz,

że to była nauka Ducha Świętego?

[19]

Doświadczenie niedawnych prześladowań stawiało przed oczami chrześcijan oczywisty dowód

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

4 z 14

2011-03-06 22:34

bezpośredniego działania Ducha we wnętrzu człowieka, czyli heroizm

męczenników

. ?Męczennicy stają się

nimi przez moc Ducha Świętego [?]; niemożliwe jest, aby kto inaczej jak przez Ducha Świętego stał się
męczennikiem dla Chrystusa?

[20]

Cyryl nie zapomniał też o darze

proroctwa

. Nie jest on oczywiście powszechny, uczył o tym jasno Apostoł

Paweł (1 Kor 12,7-10), ale należy jednak oczekiwać, że niekiedy będzie się pojawiać.

?Jeżeli masz wiarę, nie tylko otrzymasz odpuszczenie grzechów, ale dokonasz rzeczy nadludzkich. Obyś stał
się godny nawet daru proroctwa! [?] Bóg wszechrzeczy, który w Duchu Świętym mówił przez proroków [?],
niech i teraz ześle Go na was [?], niech i nam wszystkim pozwoli uczestniczyć w Jego darach, abyśmy zawsze
wydawali owoce Ducha Świętego?

[21]

Podobne jak wcześniej tacy wielcy pisarze Kościoła, jak Justyn, Ireneusz i Orygenes, także Cyryl wspomniał o
możliwości doświadczenia posługi

egzorcysty

. ?Niejednokrotnie szatan, przez wielu żelaznymi łańcuchami

niezwiązany, został ujarzmiony słowami modlitwy człowieka, dzięki mieszkającemu w nim Duchowi
Świętemu?. Nie trzeba do tego żadnych spektakularnych okrzyków ani gestów, co byłoby charakterystyczne
raczej dla pogańskich wypędzaczy złego ducha. ?Zwykłe tchnienie egzorcysty działa na niewidzialnego
szatana jak ogień?

[22]

Bardzo pouczające są

listy darów

omawiane przez Cyryla w jego katechezach dla kandydatów do chrztu.

Jedna z nich jest szczególnie rozbudowana i zawiera porównanie Ducha Świętego z deszczem spadającym na
rozmaite rośliny. Choć różne drzewa i krzewy są tak odmienne, to ten sam deszcz ma moc udzielić sił do
potrzebnego wzrostu każdej roślinie: podobnie jeden i ten sam Duch Boży w różnych osobach sprawia
odmienne skutki. Przytoczona lista jest o tyle interesująca, że nie ogranicza się do dwunastego rozdziału 1
Listu św. Pawła do Koryntian (jak to nazbyt często zdarza się w naszych czasach). Cyryl doskonale wie, że
nauka o charyzmatach zawarta jest u Pawła także w 1 Kor 7,7, Rz 12, 6-8, 1 Tm 4,14 i 2 Tm 1,6.

?Deszcz  inaczej jest obecny  w  palmie,  inaczej  w  winnym   krzewie  [?].  Podobnie też wprawdzie  jeden   jest
Duch Święty, jednego rodzaju i niepodzielny, ale każdemu udziela łaski, jak chce [?]. U jednego posługuje
się językiem ku mądrości, u drugiego oświeca duszę w proroctwie, innemu daje moc wypędzania demonów,
jeszcze  innemu   udziela  daru  wykładania  Bożego  Pisma.  Jednego  umacnia  we  wstrzemięźliwości,  drugiego
uczy   miłosierdzia,   innego   ?   postów   i   umartwienia,   jeszcze   innego   ?   wzgardy   ziemskich   pragnień,   lub
przygotowuje do męczeństwa?

[23]

?Pomyśl o biskupach, kapłanach, diakonach, mnichach i dziewicach, i świeckich każdego narodu! I patrz na
wielkiego Przewodnika i Dawcę łask. W całym świecie udziela On jednemu czystości, drugiemu stałego
dziewictwa, innemu miłosierdzia, dobrowolnego ubóstwa lub daru wypędzania złych duchów. Jak światło
jednym promieniem oświeca wszystko, tak i Duch Święty oświeca tych, którzy mają oczy?

[24]

Ta lista jest szczególnie godna przypomnienia w naszych czasach, gdyż harmonijnie zestawia wszystkie
miejsca biblijnego nauczania o charyzmatach. Z tego tytułu może stać się znakomitym lekarstwem na
niepokojącą manierę, bardzo dziś rozpowszechnioną, zaczynania i kończenia lektury Nowego Testamentu w
kwestii charyzmatów na trzech biblijnych wersetach (1 Kor 12,6-8).

Kandydaci do chrztu byli pouczani o

pełnej

biblijnej prawdzie na temat znaków i cudów. Przygotowywano ich

serca na wewnętrzne działanie Ducha, ale także uczono, aby nie przywiązywali nieproporcjonalnie dużej wagi
do rozmaitych nadzwyczajności. Nie one są kryterium prawdy, ale raczej odwrotnie: to kościelny wykład
Ewangelii będzie oceniał wartość tego, co nadzwyczajne. Cyryl wspomina więc najpierw ?Montanusa z jego
dwiema rzekomymi prorokiniami, Maksymillą i Pryscyllą? i zaznacza, że ?montaniści, choć niesłusznie, wraz z
nami nadają sobie nazwę ?chrześcijan??

[25]

. Idąc za Jezusem Chrystusem i Jego Apostołami, Cyryl obszernie

poucza, aby nie doszukiwać się ostatecznych argumentów wiary w nadzwyczajnych znakach:

?Przyjdzie Antychryst [?]. Oszukańczą sztuką czarnoksięską będzie działał znaki i cuda [?]. Ojciec kłamstwa
będzie usiłował czynić dzieła kłamstwa na sposób iluzji, tak że tłum uwierzy, iż widzi wskrzeszenie umarłego,
choć nie będzie wskrzeszenia, chromych chodzących i ślepych wzrok odzyskujących, choć takich uzdrowień
nie będzie [?]; złośliwa pokusa działać będzie zarówno przez strach, jak i przez oszustwo, ?tak by, jeśli

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

5 z 14

2011-03-06 22:34

można, zwieść i wybranych??

[26]

Nowo ochrzczony nie będzie jednak pozostawiony na łaskę domysłów i prywatnych spekulacji w kwestii
pewności wiary. Cyryl wyłożył jasno i precyzyjnie ewangeliczne zasady chrześcijańskiego życia, które znajdują
się nie gdzie indziej, ale w Kościele katolickim:

?Przestrzega   cię   wyznanie   wiary,   każąc   ci   wierzyć   ?w   jeden,   święty,   powszechny   Kościół?   i   unikać
zgromadzenia   heretyków,   a   trzymać   się   zawsze   wiernie   świętego,   powszechnego   Kościoła,   w   którym   się
odrodziłeś.  Gdy  więc  przychodzisz  do  jakiegoś miasta,  nie  pytaj zwyczajnie: Gdzie  jest  dom   Boży?  [?] Nie
pytaj też prosto:  Gdzie  jest kościół?,  lecz: Gdzie jest  kościół  katolicki? Bo  to jest  właściwa nazwa  naszego
świętego Kościoła, naszej wspólnej Matki, Oblubienicy Pana naszego, Jezusa Chrystusa?

[27]

Ponieważ w IV wieku istniało wielkie zamieszanie co do tego, która z konkurencyjnych grup wyznaniowych
jest prawdziwym Kościołem chrześcijan, Cyryl przypomniał to, czego uczniowie dowiedzieli się od Apostoła
już kilka wieków wcześniej: istnieje hierarchia obdarowań w Kościele, a na straży porządku i prawowierności
wiary stoją Apostołowie i ich następcy, biskupi. Dopiero po nich przychodzą podporządkowani im nauczyciele
wiary oraz charyzmatyczni prorocy i czyniący cuda. ?Ustanowił Bóg w powszechnym Kościele ? jak mówi
Paweł ? najpierw apostołów, po wtóre proroków, po trzecie nauczycieli, a następnie tych, co mają dar
uzdrawiania, wspierania pomocą, rządzenia oraz przemawiania rozmaitymi językami?

[28]

2.2. Charyzmatycy od A do Z, czyli od Augustyna do Złotoustego Jana

?W jakiej mierze ktoś kocha Kościół Chrystusa, w takiej ma Ducha Świętego?

[29]

(św. Augustyn)

a. Augustyn

? zaliczka Ducha Świętego

Czeka nas teraz doprawdy niezwykły etap wędrówki z pismami ojców Kościoła  w ręku. Przez  pewien czas
poprowadzi nas sam święty Augustyn, jeden z największych doktorów Kościoła w całej historii. Pamiętajmy
jednak,   że   ciągle   wybieramy   tylko   te   nieliczne   teksty,   w   których   został   poruszony   temat   niezwykłych
charyzmatów.   W   rzeczywistości   jest   to   w   dziele   Augustyna   temat   poboczny,   podobnie   jak   w   dorobku
wszystkich   innych   pisarzy   Kościoła   starożytnego.   Wątek   obdarowań   charyzmatycznych   zdecydowanie
ustępuje takim tematom, jak nowe narodzenie przez sakrament chrztu czy zagadnienie pasterzy stojących na
straży porządku w Kościele, czy harmonia prawd chrześcijańskich zawartych w

Credo

, to jest w

Wyznaniu

wiary

. Zaobserwowaliśmy to, czytając wszystkie pozabiblijne teksty pierwotnego chrześcijaństwa, od

Didache

począwszy, i to samo odnosi się oczywiście także do pism Augustyna.

Pisząc o udzielaniu Bożego Ducha w Kościele, Augustyn zauważa, że tylko Jezusowi Chrystusowi został On
dany bez miary ? tak czytamy w Ewangelii Janowej (?z niezmierzonej obfitości udziela [mu] Ducha? ? J
3,34). Natomiast uczniom Jezusa, chrześcijanom, Duch jest udzielany w pewnej mierze; miara ta rośnie wraz
z wiarą, aż osiągnie stopień doskonałości przewidziany dla każdego przez Boga (?według miary, jaką Bóg
każdemu w wierze wyznaczył? ? Rz 12,3). Tak właśnie udzielane bywają charyzmaty

[30]

. Dlatego dobrze jest

rozszerzać wiarę w Boże obietnice, gdyż w ten sposób rozszerza się też duchowa pojemność serca. ?Każdy
człowiek otrzymuje Ducha Świętego, ale na tyle, na ile pozwala rozmiar naczynia wiary, z którym podchodzi
do źródła i Go czerpie?

[31]

Według Augustyna obecność Ducha Świętego w człowieku na pewno powinna być również doświadczeniem
praktycznym, a nie tylko teologiczną teorią. Skąd o tym wiemy? Ponieważ do takiego doświadczenia wyraźnie
się odwoływał:

?Kiedy ludzie podpisują kontrakt z zobowiązaniem do wypłacenia pewnej kwoty, dają zwykle zaliczkę albo
zadatek, który jest gwarancją, że cała kwota zostanie później wpłacona; Chrystus dał nam zaliczkę Ducha
Świętego, przez którą chciał nas upewnić o spełnieniu swojej obietnicy?

[32]

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

6 z 14

2011-03-06 22:34

Podobny wniosek możemy wysnuć z jego komentarzy do Psalmów. Komentarze te powstały od 392 aż do 416
roku ? i wtedy właśnie Augustyn odwoływał się do doświadczenia działania Ducha w Kościele: ??Nurty rzeki
rozweselają miasto Boże? [?]. Co to są nurty rzeki? Owo zroszenie Duchem Świętym, o którym mówił
Pan?

[33]

Kiedy Augustyn pisze o darach Ducha Świętego, to zwykle ma na myśli obietnicę siedmiu darów z Księgi
Izajasza (Iz 11,2-3): ?Siedem odnosi się do łaski Ducha Świętego, dzięki której to łasce wypełnia się
przykazania?

[34]

. Za największy z tych darów uważał zdecydowanie dar mądrości: ?Izajasz zaczyna

wyliczanie od wyższych darów ? [?] od mądrości?

[35]

. Zaraz po tym darze Augustyn umieszczał dar

poznania. Nie rozumiał jednak pod tym pojęciem, jak to często dziś bywa, chwilowych natchnień dotyczących
na przykład odgadnięcia stanu czyjegoś zdrowia. Miał na myśli raczej dar poznawania prawd wiary i Bożych
tajemnic zbawienia objawionych przez Jezusa Chrystusa i Jego Apostołów. Dar mądrości z tego właśnie
powodu porównał ze słońcem, a umiejętność poznawania według Ducha ? z księżycem. Inne zaś dary miały
wartość mniejszą, porównał je więc z gwiazdami:

?Następnie   uważam,   że   zostały   wspomniane   gwiazdy   przez   słowa:   ?innemu   jeszcze   dar   wiary   w   tymże
Duchu,   innemu   łaska   uzdrawiania   przez   tego   samego   Ducha,   innemu   dar   czynienia   cudów,   innemu
proroctwo,   innemu   rozpoznawanie   duchów,   innemu   dar   języków   i   wreszcie   innemu   łaska   tłumaczenia
języków??

[36]

Jakie były kryteria wartościowania darów i układania ich w hierarchię od mniej do bardziej ważnych? Otóż
myśl Augustyna biegnie zawsze ku celowi największemu ? ku wiecznemu zbawieniu człowieka. W tej
perspektywie poznanie drogi zbawienia przez dar mądrości i dar poznania musi jawić się jako coś
centralnego w zestawieniu z rozmaitymi dodatkowymi pomocami modlitewnymi albo cudami.

Ten ostatni przykład pokazuje nam jeszcze inny aspekt nauczania Augustyna o charyzmatach. Widzimy, że
czasem powoływał się na inne listy darów niż Izajaszowa, zwłaszcza na listy sporządzone przez św. Pawła
Apostoła. ?Poprzez objawienie się Ducha ku pożytkowi jednemu Duch Święty dał dar mądrości, innemu dar
umiejętności wedle tegoż Ducha, innemu dar wiary, innemu dar uzdrawiania w tymże Duchu?

[37]

Pęd   do  posiadania  darów   duchowych   musiał   być   w   IV   wieku   równie  silny  jak  dzisiaj,  gdyż  w   nauczaniu
Augustyna   jak   refren   powraca   regularnie   temat   względnej   wartości   darów   duchowych.   Doktor   Kościoła
nieustannie przypomina biblijne nauczanie Jezusa Chrystusa i Jego Apostołów, że charyzmatyk bez miłości, w
tym   również  niezachwianej  miłości  przeżywanej  w   nienaruszonej  jedności  Kościoła,  nie  jest  na  drodze  do
królestwa Bożego:

?Powinniśmy się cieszyć, że Bóg zna nasze imiona: [?] Nie powinniśmy się cieszyć innymi dobrami, ani nawet
jakimiś  darami  duchowymi.  [?]  W  Kościele  jest  wiele  darów,  jak  powiedział  Apostoł:  ?Jednemu   dany  jest
przez Ducha Świętego dar mądrości słowa, drugiemu umiejętność poznawania według tego samego Ducha,
innemu   jeszcze  dar   wiary  w   tymże  Duchu,  innemu   łaska  uzdrawiania  przez  tego  samego  Ducha,  innemu
rozeznawanie   duchów?,   to   znaczy   żeby   potrafił   rozróżnić   duchy   dobre   od   złych,   ?innemu   dar   języków,
innemu proroctwo?. [?]

Wielu używających tego rodzaju darów źle, posłyszy na końcu: ?Nie znałem was?. [?]

Jakiż to wielki dar mówić językami ludzi i aniołów! Jednak [Apostoł] powiada: ?gdybym miłości nie miał,
stałbym się jak miedź brzęcząca??

[38]

Pytanie o dary charyzmatyczne, zwłaszcza dar czynienia cudów, powraca w bardzo ciekawy sposób w
opasłych tomach książki św. Augustyna

Państwo Boże

. ?Dlaczego to, tak nieraz zapytują, nie dzieją się teraz

owe cuda, jakie działy się, gdy nawracano się przez przepowiadanie Ewangelii?? ? pyta Augustyn,
nawiązując do księgi Dziejów Apostolskich. W odpowiedzi pisze: ?I dzisiaj dzieją się cuda w imię Chrystusowe
bądź to przez sakramenty Jego, bądź przez modlitwy, bądź przez relikwie świętych Jego, lecz nie bywają one
teraz tak rozgłaszane?

[39]

Cuda więc trwają, chociaż obecnie są mniej rozgłaszane, gdyż po prostu nie słyszy się o nich we wszystkich
zgromadzeniach, tak jak to się dzieje z opisami cudów Kościoła apostolskiego, o których przecież czyta się w
Biblii. Dlatego cuda współczesne Augustynowi ?są znane [tylko] tam, gdzie się zdarzają?. Na przykład ?w

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

7 z 14

2011-03-06 22:34

Mediolanie,   za   naszego   tam   przebywania,   ujrzał   światło   dzienne   pewien   ślepy,   pozbywszy   się   dawnych
ciemności?; stało się to za pomocą relikwii męczenników Protazego i Gerwazego. Przykłady takie Augustyn
może mnożyć. ?A któż wie o uzdrowieniu w Kartaginie patrona prefektury Innocencjusza? Przebywałem tam
wówczas  i   działo  się   to  na   moich   oczach?,  relacjonuje   Augustyn,  podając   dalej   opis  całego  wydarzenia:
?Zaczęliśmy  się  modlić.  Padliśmy,  jak  zwykle,  na  kolana,  a  potem   na  twarz;  [?]  chory  również  zaczął  się
modlić?.   Kiedy   modlitwa   o   zdrowie   chorego   dobiegła   końca,   ?powstaliśmy   wreszcie   i   otrzymawszy
błogosławieństwo  od   biskupa,  rozeszliśmy  się?.  Zaistnienie  cudu   stwierdził   później   specjalista:  oto  ?lekarz
znajduje doskonale zagojoną bliznę!?

[40]

Następny  przykład   dotyczył  pobożnej  niewiasty  imieniem   Innocencja,  chorej  na  raka.  ?Otrzymała  we  śnie
polecenie,   aby   przy   baptysterium   pierwsza   spotkana   przez   nią   ochrzczona   osoba   przeżegnała   jej   chore
miejsce znakiem Chrystusowym?, czyli znakiem krzyża. Poruszona tym objawieniem Innocencja ?tak uczyniła,
i   natychmiast  zdrowie  odzyskała?.  Augustyn   opisuje   też  wiele  innych   uzdrowień   związanych   z  przyjęciem
sakramentu chrztu, z relikwiami albo z uczestniczeniem w Eucharystii

[41]

. Podsumowuje: ?Dzieją się teraz

liczne cuda za sprawą Boga; dzieją się, przez których On chce i tak jak chce?

[42]

Co  nas powinno  szczególnie zaintrygować  w  opisach   podanych  przez Augustyna,  to  fakt,  że  żadna  z  jego
relacji  nie  kieruje  zainteresowania  czytelnika  na  jakąś  konkretną  osobę  uzdrowiciela.  Myśl  Augustyna  przy
omawiania współczesnych mu cudów nie biegnie w stronę charyzmatyków obdarzonych darem uzdrawiania,
ale w stronę mocy sakramentów, relikwii i siły modlitwy. Nie wspomina, aby ta modlitwa musiała płynąć z
ust  jakiegoś  określonego  charyzmatyka,  a  nie  po  prostu   jakiegokolwiek  wiernego.  Bóg   uzdrawia,  ?tak  jak
chce?, a katalizatorem Jego działania i wiary człowieka może być równie dobrze sakrament czy wspólnotowa
modlitwa,   jak   relikwie   przechowywane   w   kościele.   W   tych   opisach   nie   ma   śladu   fascynacji   słynnymi
uzdrowicielami, co często zdarza się w naszych czasach.

Ważne więc, by nieustannie wracać do sedna Augustynowego pojmowania charyzmatów. Nie podkreśla on
ich nadzwyczajności, ale raczej harmonijne działanie Ducha Świętego na wszystkich płaszczyznach życia
Kościoła. ?Kościół Boży przez jednych świętych czyni cuda, przez drugich strzeże dziewictwa, przez innych
zachowuje skromność małżeńską; u jednych sprawia to, u drugich ? tamto?

[43]

? co jest najważniejsze?

Pamiętamy, że już 200 lat przed św. Augustynem, za czasów Tertuliana, pojawili się ludzie twierdzący, że po
pierwszym   wylaniu   Ducha   Świętego  na   Apostołów   oto  przychodzi   drugie   i   ostateczne   wylanie,  a   po  nim
nastąpi koniec. Głosicieli takiej wizji historii chrześcijaństwa nigdy nie brakowało ani przedtem, ani potem, i
pewnie każde stulecie miało swoich proroków głoszących, że Duch Boży tylko ich napełnił i że to właśnie jest
znakiem   zbliżającego   się   powrotu   Chrystusa   i   końca   świata.   Augustyn   polemizował   z   takimi   poglądami
szczególnie   u   manichejczyków.   Ich   przywódca,   Mani   twierdził,   że   jego   relacja   z   Duchem   Świętym   jest
zupełnie szczególna

[44]

Augustyn, podobnie jak wszyscy poprzedzający go wielcy nauczyciele starożytnego chrześcijaństwa,
przypominał, że pogoń za darami może prowadzić na manowce, jeśli nie złączy się z solidnym
zakorzenieniem w katolickiej wierze. ?Wszyscy głoszą, że posiadają [prawdę], i jej nauczają [?]. Tak głoszą
wszyscy heretycy, a jednocześnie w szczególny sposób oskarżają Kościół katolicki?

[45]

. Przestrogi Augustyna

wygłaszane w takich sytuacjach od razu zdradzają, że wśród chrześcijan musiały zdarzać się sytuacje
niepewności: skoro niektórzy nakłaniają w imię Chrystusa do odstąpienia od jedności z Kościołem katolickim,
skoro nieustannie wznoszą przy tym modlitwy: ?Panie, Panie!?, to gdzie znaleźć pewność wiary? Zwłaszcza
jeśli wszystko to dzieje się w otoczce znaków i cudów?

?Należy najstaranniej się wystrzegać, abyśmy dążąc do mądrości, którą można znaleźć jedynie w Chrystusie
[?], nie zostali oszukani nawet imieniem Chrystusa przez heretyków lub jakichkolwiek ludzi źle rozumiejących
Pismo i kochających ten świat [?]. [Nie sądźmy, [że po tym poznamy], jeśli ktoś mówiłby Panu naszemu:
?Panie, Panie!?, i że po tym może on wydawać się nam dobrym drzewem?

[46]

Wielokrotnie w najróżniejszych pismach Augustyna odnajdziemy powrót do biblijnej nauki o charyzmatach i
proroctwach, o znakach i cudach oraz o ich właściwym miejscu w życiu chrześcijanina:

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

8 z 14

2011-03-06 22:34

?Żebyśmy nie dali się uwieść [?] nie tylko przez tych, którzy mają imię [chrześcijanina], a nie mają czynów,
lecz także jakimiś faktami, a nawet cudami. Pan dodaje [przecież]: ?Wielu powie mi w owym dniu: ?Panie,
Panie, czy nie prorokowaliśmy mocą Twojego imienia, i nie czyniliśmy wielu cudów mocą Twojego imienia??.
Wtedy oświadczę im: Nigdy was nie znałem??

[47]

Człowieka kuszonego do nadmiernej fascynacji nadzwyczajnymi zjawiskami i skłonnego do stawiania ich
ponad wszystko doktor Kościoła z Hippony zachęca: ?niech czyta, co sam Pan mówi o fałszywych prorokach:
?Jeśliby kto wam powiedział: ?Oto tu jest Mesjasz? albo ?Tam? ? nie wierzcie! Przyjdą bowiem fałszywi
mesjasze i fałszywi prorocy i działać będą wielkie znaki i cuda, by w błąd wprowadzić, jeśli to możliwe, także
wybranych??

[48]

Znany osobiście Augustynowi, choć nie równie słynny autor imieniem Quodvultdeus (żyjący do 453 roku
biskup Kartaginy) opisał nawet lokalne przypadki takich fałszywych cudów:

?Byliśmy świadkami przybycia do miasta rzekomego mnicha, który twierdził, że dokonuje cudownych
uzdrowień. Wykonywał wokół osób ślepych i kulawych jakieś fantastyczne ruchy i namaszczał oliwą [?].
[Chorzy] sądzili, że przywrócił sprawność ich oczom i nogom, lecz w rzeczywistości odchodzili nadal dotknięci
tymi samymi ułomnościami, co przedtem?

[49]

Augustyn przestrzega, by nie przypisywać nadmiernego autorytetu człowiekowi tylko dlatego, że Bóg użył
kogoś do swoich dzieł. ?Nawet jeśli ktoś raz wyprorokował, wcale jeszcze nie musi być zaliczony między
proroków?

[50]

, gdyż ?może się zdarzyć, że nawet jacyś niegodni życia wiecznego i królestwa niebieskiego

mogą być zroszeni niektórymi darami Ducha Świętego?. Ten fragment swojego wywodu Augustyn kończy
zdaniem, które warto zapamiętać jako niezawodny klucz do rozeznawania duchów: ?Bowiem proroctwo bez
miłości nie prowadzi do królestwa Bożego, natomiast miłość bez proroctwa oczywiście prowadzi?

[51]

. Na

dowód Augustyn przytacza słowa Pisma Świętego: ?Gdybym miał dar prorokowania, a miłości bym nie miał,
byłbym niczym? (por. 1 Kor 13,2).

W natłoku religijnych nurtów i grup pretendujących do schedy po Apostołach chrześcijanie IV wieku nie byli
pozostawieni na pastwę domysłów i niepewności. Augustyn przypominał starą zasadę pochodzącą z czasów
pierwszych chrześcijan: prawda Boża trwa w Kościele, który właściwie rozumie słowa Boże, gdyż działa w
nim Duch Święty. Prawdziwe zgromadzenie wiernych jest możliwe tylko w Duchu Świętym. Dlatego właśnie
koniecznie powinno się należeć do jednego, świętego, apostolskiego Kościoła katolickiego, gdyż Duch Święty
nie jest podzielony przeciw samemu sobie. Jeśli natomiast jakaś wspólnota wyłamuje się z jedności z całością
Kościoła katolickiego, to ci, którzy się w ten sposób gromadzą ? nawet w imię Chrystusa! ? w ogóle nie
zasługują na miano zgromadzenia wiernych: ?wszystkie inne zgromadzenia, choć lepiej byłoby powiedzieć:
rozproszenia wiernych, które ogłaszają się kościołami Chrystusa, podczas gdy są podzielone między sobą, [?]
mają [tylko] pozór przynależności do Niego?. Pełna wspólnota wiernych nie jest możliwa w chrześcijaństwie
podzielonym: ?należeliby do wspólnoty wiernych tylko wtedy, gdyby Duch Święty, mocą którego jednoczy się
Kościół, sam w sobie był podzielony?

[52]

Najlepszą szkołą nauki o jedności Kościoła, jaką otrzymujemy od św. Augustyna, jest paradoksalnie ten sam
fragment jego dzieł, w którym bardzo obszernie uczy o charyzmatach. Nie jest to, prawdę mówiąc, nawet
jakaś specjalnie  oryginalna myśl Augustyna, ale po prostu pewien  cytat z Nowego Testamentu. Natomiast
sposób   jego   przedstawienia   jest   niezwykle   cenny  i   odkrywczy.   Cytat   pochodzi,   jak  łatwo   się   domyślić,   z
dwunastego rozdziału Pierwszego Listu św. Pawła do Koryntian. Tajemnica geniuszu Augustyna polega na
tym, że nie zatrzymał się na cytowaniu 1 Kor 12,8-10 (co jest niestety nagminne w dzisiejszej praktyce). Nie
ograniczył   się  nawet   do  rozszerzenia   tego  tekstu   o  sąsiednie,  ulubione   przez  dzisiejszych   charyzmatyków
wersety (1 Kor 12,4-11). Nie zadowoliło go rozpatrywanie nawet całej ?charyzmatycznej?, początkowej części
tego rozdziału (1 Kor 12,1-11).

Augustyn   dostrzegł   to  samo,  co  po  wiekach   z  całą  oczywistością  narzuciło  się  św.  Teresie  z  Lisieux:  cały
rozdział  dwunasty  jest  nierozłączną całością,  czyli  że nauczanie o charyzmatach  byłoby  pozbawione sensu
bez   nauczania   o   jedności   Ciała   Chrystusa.   Ponieważ   Bóg   rozdaje   charyzmaty,   dlatego   istnieją   pokusy
odchodzenia od jedności: człowiek obdarowany popada w pychę z powodu swojego wyróżnienia. Ponieważ
zaś  jedność   Kościoła  jest  tak  absolutna  jak  jedność   ciała  człowieka,  dlatego  odchodzenie  od   jedności  jest
takim  skandalem, jak gdyby oko  człowieka powiedziało jego ręce:  nie  jesteś  mi potrzebna. Owszem, ciało

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

9 z 14

2011-03-06 22:34

kościelnego  organizmu   bez  ożywczego  działania  Ducha  staje  się  bezwładne  i  bezwolne;  ale  przyjmowanie
charyzmatycznego tchnienia Ducha kosztem jedności równa się okaleczeniu Chrystusa i jest zdradą miłości.
Swój obszerny cytat z Apostoła Pawła (cały rozdział: 1 Kor 12,1-31) Augustyn zaczyna słowami: ?chociaż jest
to   tekst   nieco   przydługi,   jednak   jest   bardzo   pożyteczny?,   a   kończy:   ?Jeśli   zgoła   posiadacie   choć   trochę
rozumu,   dostrzeżecie   to  jako   rzecz  oczywistą,  [?]   jak   jest   to  prawdziwe   i   pewne?

[53]

? mając na myśli

konieczność połączenia charyzmatów z wiernością jednemu, katolickiemu Kościołowi. Nie ma lepszej ilustracji
niż 1 Kor 12 do Augustynowej tezy: ?Proroctwo bez miłości nie prowadzi do królestwa Bożego, natomiast
miłość bez proroctwa oczywiście prowadzi?

[54]

b. Cyryl Aleksandryjski

Niezmiernie   pouczającym   świadectwem   z  tego  czasu   na   temat   przeżywania   charyzmatów   w   starożytnym
Kościele   jest   teologiczna   analiza   rozmaitych   Bożych   obdarowań   spisana   przez   św.   Cyryla   (ok.   380-444),
patriarchę   Aleksandrii.   W   oczach   Cyryla   charyzmaty   są   właśnie   tym   bogactwem,   którym   Chrystus  chciał
napełnić swój Kościół. ?Chrystus po to przebywał wśród nas w ubóstwie, abyśmy dzięki Jego ubóstwu stali
się   bogaci,   my   ?   którym   brakowało   Bożych   charyzmatów?,   dlatego   ?Kościół   jest   bogaty   pełnią
przychodzących  z nieba  różnorodnych   charyzmatów?

[55]

. Omawiając Pierwszy List św. Pawła Apostoła do

Koryntian, Cyryl zauważa w nim dwie grupy charyzmatów: pierwsza to dary mowy, a drugą nazywa
?charyzmatami zdziwienia?.

Dary mowy to te charyzmaty, które należą do łaski nauczania (

charisma didaskalikon

), a ta przejawia się w

słowie mądrości i słowie poznania (1 Kor 12,8), a także w rozeznawaniu duchów i w proroctwie (1 Kor
12,10).

Słowo mądrości (

logos sofias

) ? jest to w opisie Cyryla Aleksandryjskiego ?piękna i łatwo płynąca mowa,

trzymająca się bez wysiłku Bożych nauk, przejawiająca się w ?otworzeniu ust? (Ef 6,19)?. Dar ten posiada
więc człowiek, który naucza w Kościele i czyni to z łatwością.

Słowo poznania (

logos gnoseos

) ? to dar udzielony tym, którzy ?nie tak łatwo operują żywym słowem, którym

jednak dano wnikliwe i subtelne zrozumienie słów Pisma Świętego?. Człowiek taki ?ma wprawdzie głębokie
zrozumienie znaczenia Pisma Świętego, ale niekoniecznie łączy się to z umiejętnością jego wyjaśniania?.

Proroctwo   ?   to   umiejętność   zrozumienia   i   przekazywania   treści   Pisma   Świętego   (Biblia   jest   jedynym
?proroctwem?   w   pełnym   tego   słowa   znaczeniu).   Skoro   prorokowanie   w   sensie   biblijnym   polega   na
przekazywaniu   woli  Bożej   słuchaczowi  oraz  na  uświadomieniu   mu   jego  zobowiązań   stąd   wynikających,  to
charyzmat  proroctwa  musi   przejawiać   się  w   przemawianiu   mającym   te  właśnie  dwa  oblicza:  zrozumienie
orędzia Bożego i skuteczne przelanie go w serca słuchaczy.

Łatwo zauważyć, że słowo mądrości i słowo poznania oraz prorokowanie to charyzmaty dobrego i
skutecznego kaznodziei. Głosiciel taki dobrze rozumie sens Objawienia i umie przekazać go swoim
słuchaczom.

Dary mowy uzupełnia charyzmat rozeznawania duchów (

diakrisis pneumaton

): jest to dar ?rozeznawania

głoszonej nauki wiary co do jej poprawności?

[56]

. Te cztery pierwsze dary, które można określić jako dary

rozumienia Biblii i nauczania prawd w niej zawartych, są z natury rzeczy konieczne do wykonywania funkcji
pasterza i zwierzchnika w Kościele.

Druga grupa to charyzmaty ?budzące zdziwienie? (

ta charismata ta paradoksa

). Są to dary, które w tak

widoczny sposób wykraczają poza ramy codzienności, że zmuszają świadków do szukania Bożej przyczyny ich
zaistnienia. Są to: (charyzmatyczna) wiara, mówienie językami i tłumaczenie języków.

Wiara to dar pozwalający na ?pełnienie sprawiedliwości, umiłowanie życzliwości i pokorne obcowanie z
Bogiem swoim? (Mi 6,8). Nie jest to jedynie intelektualne przyjęcie za prawdę tego, co głosi się w Kościele,
ale zaufanie na tyle głębokie, że człowiek waży się na życie w pełnej zgodności z Ewangelią. Skutkiem jest
postępowanie zdumiewające innych ludzi, które odzwierciedla nauki Ewangelii.

Mówienie językami (

to glossais lalein

) jest nieoczekiwaną zdolnością posługiwania się obcym językiem w

głoszeniu innym ludziom Dobrej Nowiny. Języka takiego człowiek nie uczył się wcześniej i sam go nie
rozumie, chyba że posiada jednocześnie kolejny charyzmat ? tłumaczenia języków (

hermeneia ton glosson

Taki dar języków posiadali, według Cyryla Aleksandryjskiego, przez całe swoje życie ? od Pięćdziesiątnicy
począwszy ? Apostołowie

[57]

. Zdumiewający skutek takiego daru jest oczywisty, podobnie jak uzdrowienie

lub inny cud.

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

10 z 14

2011-03-06 22:34

Cyryl uważał, że charyzmaty nieprzerwanie trwają w Kościele, a za swojego życia obserwował je zwłaszcza
wśród mnichów. Wyjątkiem był dar mówienia obcymi językami, którego nie zauważał wśród swoich
współczesnych, dlatego też sądził, że był to dar przeznaczony tylko dla pierwszych uczniów.

c. Złotoustego złote myśli o charyzmatach

Także inni ojcowie Kościoła tego okresu zajmowali się zagadnieniem nadzwyczajnych charyzmatycznych
darów duchowych. Wielu z nich zauważało przywiązywanie nadmiernej wagi do darów i czuło się w
obowiązku przypominać, że choć są one pożytecznym instrumentem danym przez Boga dla dobra wspólnoty,
to jednak same w sobie nie są dobrem najwyższym. Czyż Jezus nie uczył: ?Wielu powie Mi w owym dniu:
?Panie, Panie, czy nie prorokowaliśmy mocą Twego imienia i nie wyrzucaliśmy złych duchów mocą Twego
imienia, i nie czyniliśmy wielu cudów mocą Twego imienia??. Wtedy oświadczę im: Nigdy was nie znałem.
Odejdźcie ode Mnie wy, którzy dopuszczacie się nieprawości!? (Mt 7,22-23)?

Tę  właśnie  linię  nauczania  kontynuuje  wielki  nauczyciel  wiary,  Jan   Chryzostom   (ok.  350-407).  Przydomek,
który   zyskał,   znaczy   ?Złotousty?,   bowiem   zasłynął   wśród   słuchaczy   jako   natchniony   mówca.   W   swoich
homiliach uczył  też  o tym,  skąd pochodzą  charyzmaty w życiu  chrześcijanina: udziela  ich  Duch  Święty od
momentu  sakramentu   chrztu.  Przecież  w  porównaniu  z  obmyciami Żydów  i z chrztem   Jana  ?nasz  chrzest
daleko  więcej   znaczy,  zawiera   bowiem   wielkie   bogactwo  łaski;  uwalnia   z  grzechów,  czyni   duszę   czystą  i
wyposaża ją w dary Ducha Świętego?

[58]

Pisał na przykład o charyzmacie nauczania (

charisma didaskalikon

), który przysługuje w różnym stopniu

rozmaitym   członkom   wspólnoty   chrześcijańskiej.   W   świetle   ewangelicznej   przypowieści   o   talentach   (Mt
25,14-30)   Jan   Chryzostom   wyjaśnia   to   tak:   wiele   talentów   otrzymali   ci,   których   charyzmat   nauczania
wykorzystywany   jest   do   nauczania   całej   wspólnoty.   W   tym   sensie   to   pasterze   Kościoła   mają   najwięcej
talentów i dlatego też są zobowiązani, by równie wiele przynieść ?w zysku?: skoro nauczają wielu ludzi, to
wielu powinno zmieniać swoje życie pod wpływem ich charyzmatu. Natomiast człowiek świecki ma okazję do
nauczania zwykle niewielkiego grona osób, na przykład tylko członków swojej rodziny. Czasem jest to tylko
jedna osoba: współmałżonek, przyjaciel, sąsiad. W tym sensie człowiek taki ma tylko jeden talent, ale ma
przynieść w zysku ów talent pomnożony o następny: ?Masz dziecko, masz sąsiada, masz przyjaciela, masz
brata, masz krewnego ? [?] tych możesz nauczać prywatnie?

[59]

. Każdy więc chrześcijanin ma modlić się o

charyzmat nauczania.

Generalnie  jednak  Jan   Chryzostom   nie  za  wiele   mówił   i   pisał   o  aktualnej   obecności   charyzmatów   wśród
takiego   ludu   Bożego,   jakiego   był   świadkiem   w   swoich   czasach.   Raczej   wkładał   wysiłek   w   wyjaśnienie,
dlaczego   cudowne   znaki   są   o   wiele   słabiej   widoczne   za   jego   dni   niż   przy   początku   chrześcijaństwa.   W
homiliach wygłoszonych w roku 390 mówi wprost: ?Bóg przestał czynić znaki? ? tak uderzająca jest w jego
oczach różnica między Kościołem opisanym w Dziejach Apostolskich a tym Kościołem, który Jan widzi wokół
siebie w Antiochii. ?Czyż żądacie znaków, jakie czynili tamci [tj. Apostołowie], gdy przychodzili: oczyszczania
trędowatych,   wypędzania   złych   duchów,   wskrzeszania   umarłych?   Przecież   to   jest   największym   znakiem
waszej   szlachetności   i   waszej   miłości,  że  nawet   bez  rękojmi   wierzycie   w   Boga.  Przestał   On   czynić   znaki
zarówno z tej, jak i z innej przyczyny?

[60]

. Tą drugą przyczyną jest słabość współczesnych mu chrześcijan:

?Jeśli wtedy, gdy cuda się nie dzieją, ci, którzy zostali hojnie wyposażeni w inne dary ? jak mądrość słowa
czy znakomita pobożność ? uganiają się za próżną sławą, wynoszą się nad innych, są poróżnieni między sobą,
to czyż nie powstałyby odszczepieństwa, gdyby działy się cuda? A o tym, że słowa moje nie są
przypuszczeniem, świadczą Koryntianie, którzy wskutek tego podzielili się na wiele stronnictw?

[61]

Nie można jednak zredukować nauczania Jana Chryzostoma do tezy, że według niego charyzmaty po prostu
przeminęły. To prawda, że z jednej strony słyszano go mówiącego w kazaniu: ?A gdzie jest teraz Duch
Święty? Wtedy bowiem słusznie można było powiedzieć, iż był, gdy działy się cuda, wstawali umarli,
trędowaci byli oczyszczeni?

[62]

. Ale jest też prawdą, że innym razem zapewniał, iż dary charyzmatyczne są

normalnym i codziennym wyposażeniem Kościoła Bożego. ?Przez Ducha Świętego mamy chóry kapłanów,
zastępy nauczycieli. Z tego źródła płyną dary objawień, łaski uzdrowień i wszystko inne, co stanowi
zwyczajną ozdobę Bożego Kościoła. Wszystko to sprawia jeden i ten sam Duch, udzielając każdemu tak, jak
chce?

[63]

Komentując fragment Apostoła Pawła: ?Jednemu dany jest przez Ducha dar mądrości słowa, drugiemu
umiejętność poznawania według tego samego Ducha [?], innemu rozpoznawanie duchów, innemu dar

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

11 z 14

2011-03-06 22:34

języków micie ilustruje z jednej strony pragnienie doświadczania działania Ducha Świętego przez wielkiego
biskupa z IV wieku, a z drugiej ? zaświadcza o jasnej hierarchii wartości darów. Nadzwyczajne charyzmaty są
tu oczywiście, według nauki Jezusa Chrystusa i Jego Apostołów, podporządkowane wymogom
chrześcijańskiego stylu życia, z opisanym przez św. Pawła (1 Kor 7,7) charyzmatem bezżeństwa na czele.
Skarby, za którymi tęskni Niewiasta Kościół, to przede wszystkim skarby świętości i żarliwej modlitwy.

?Kościół był wtedy [za czasów apostolskich] niebem, gdy Duch wszystkim zarządzał i poruszał każdym z
kierujących. A teraz zachowujemy tylko symbole tych darów.

Teraz też mówimy po dwóch lub trzech po kolei, a kiedy jeden milknie, drugi zaczyna. Ale to są tylko znaki i
pamiątki tamtych rzeczy. Kiedy zaczynamy mówić, lud odpowiada ?i z duchem twoim?, wskazując, że za
dawnych czasów przemawiali nie z własnej mądrości, ale poruszeni przez Ducha. Ale teraz już tak nie jest
(przynajmniej o sobie mogę tak powiedzieć). [?]

Obecny Kościół jest jak kobieta, dla której minęły dni dawnej świetności: zachowuje pod wieloma względami
tylko symbole tej dawnej świetności, pokazując nawet skarbce i szkatułki po złotych ozdobach, ale
pozbawiona jest swego bogactwa: taką właśnie niewiastę przypomina dzisiejszy Kościół.

A nie mówię tego o darach

, gdyż nie byłoby niczym zadziwiającym, gdyby tylko one były [obecne w

Kościele], ale także o życiu i cnotach. [?]

Także teraz mamy wdowy i dziewice, ale szczególnym znakiem dziewic jest troska tylko o sprawy Pana i
czekanie na Niego bez roztargnienia; a znakiem wdów winno być nie tyle szukanie powtórnego małżeństwa,
co raczej między innymi gościnność, trwanie na nieustannej modlitwie, wszystko to, o czym Paweł pisał do
Tymoteusza [?].

Czy mam mówić o innym skarbcu, również opróżnionym z dziedzicznej wspaniałości? [?] Teraz w kościele
wielki jest hałas, wielkie zamieszanie, a nasze zgromadzenia nie różnią się niczym od winiarni, tak głośny jest
śmiech, tak wielu przeszkadza; jak w łaźni, jak na rynku ? wszędzie krzyki i tłok. A tylko u nas [tj. w
Antiochii] tak jest, bo gdzie indziej nie wolno się nawet odezwać do sąsiada w kościele?

[67]

Nawet wielkie i zadziwiające dary charyzmatyczne, jeśli pozostaną bez miłości i wierności, wciąż na pewno
mogą   służyć   innym,   ale   dla   człowieka   obdarowanego   charyzmatyczną   mocą   staną   się   raczej   źródłem
potępienia   niż   błogosławieństwa.   ?Wielu   spośród   tych,   którzy   uwierzyli,   otrzymało   dary,   na   przykłada
wyrzucania   demonów,   a   przecież  nie   naśladowali   [Jezusa].   Taki   był   Judasz,   bo   i   on,   choć   zły,   posiadał
dar?

[68]

. Jan Chryzostom przypomina oczywiste fakty z Ewangelii: Judasz był jednym z posłanych, aby

uzdrawiali chorych, wyrzucali złe duchy i głosili Dobrą Nowinę. A jednak dla niego samego przygoda wiary
zakończyła się katastrofą.

2.3. Powstaje pierwszy ruch odnowy

Cofnijmy się raz jeszcze o dwieście lat i powróćmy do Orygenesowych homilii do Księgi Psalmów, tym razem
jednak  w   wydaniu  przetworzonym   już  przez  św.  Hieronima  (ok.  347-420).  Tak  zinterpretowane  po  dwóch
wiekach   homilie  wielkiego  Aleksandryjczyka  są  niezwykłym   znakiem   czasu:  podczas  gdy  Orygenes  odnosił
obietnice   darów   Ducha   Świętego   do   zgromadzenia   chrześcijan   w   ogólności,   to   Hieronim   stosował   je   do
węższej   wspólnoty,   do   mnichów   żyjących   radami   ewangelicznymi.   Można   na   to   zawężenie   interpretacji
patrzeć   negatywnie,  jako  na  zapowiedź  swoistego  relegowania  darów   duchowych   z  szerokiej   społeczności
wszystkich   wiernych   do  ?duchowego  rezerwatu?  pewnej  ekskluzywnej   mniejszości   w   Kościele,  mianowicie
mniejszości monastycznej. Ale można też spojrzeć na to pozytywnie: wraz z pojawieniem się monastycyzmu
w   wydaniu   św.   Antoniego   Egipskiego   i   wielu   jego   naśladowców,   pojawia   się   w   Kościele   nowa
charyzmatyczna jakość. Jest to pierwszy w historii ruch odnowy Kościoła.

Kościół stał się na tyle liczny, że oczywiście zaczęły występować u wielu wierzących symptomy letniości i
zniechęcenia. W tych nowych warunkach gorliwy chrześcijanin jest wezwany, aby być znakiem sprzeciwu już
nie tylko

jako chrześcijanin wobec świata

, wobec zewnętrznego środowiska pogańskiego, ale także

jako

gorliwy chrześcijanin wobec letnich chrześcijan

? wobec ospałych współbraci w wierze. Na takie dwa

sposoby ?mnich walczy z diabłem, który jest władcą tego świata?

[69]

. W III wieku Orygenes mówił o

potrzebie wyjścia z duchowego Egiptu, którym był pogański świat. W V wieku istnieje duchowy Egipt już nie
tylko w postaci pogaństwa wrogiego chrześcijaństwu, ale także

Egipt wewnątrz Kościoła

, w postaci

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

12 z 14

2011-03-06 22:34

chrześcijaństwa nominalnego. Stąd, oprócz

powołania do Kościoła

, zaczyna się zauważać także

powołanie

wewnątrz Kościoła

: ?dziś, wierny mnichu, gdy zostajesz wyprowadzony z Egiptu, rozdziela się morze i w ten

sposób zostajesz przeprowadzony?

[70]

. Tak powstał ruch monastyczny, pierwszy ruch eklezjalny. Motywacją

było   zastosowanie   niezmiennych   biblijnych   wezwań   do   przeciwstawiania   się   duchowi   tego   świata   w
zmienionych   warunkach   historycznych.   Nic   dziwnego,   że   ruch   ten   stał   się   uprzywilejowanym   miejscem
przeżywania   charyzmatów   Ducha   Świętego

[71]

. Ale charyzmaty przeżywane w nowej, monastycznej

duchowości, to już temat następnego rozdziału.

[1]

Nowacjan,

O Trójcy

, XXIX, za: S.M. Burgess,

The Spirit and the Church?

, dz. cyt., s. 79.

[2]

Hilary,

O Trójcy Świętej

, VIII, 30.

[3]

Atanazy Wielki,

Żywot św. Antoniego

, 2.

[4]

Atanazy Wielki,

Żywot św. Antoniego

, 14.

[5]

Atanazy Wielki,

Żywot św. Antoniego

, 83.

[6]

Atanazy Wielki,

Listy do Serapiona

, I, 30.

[7]

Por. Atanazy Wielki,

Listy do Serapiona

, IV, 3-6.

[8]

Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XXIX (79).

[9]

Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, IX (23).

[10]

Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XVI (38).

[11]

Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XVI (39).

[12]

Por. Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XXX (77).

[13]

Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XXVII (67).

[14]

Por. Bazyli Wielki,

O Duchu Świętym

, XXIX (71-74).

[15]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza wstępna

, 6.

[16]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 1

, 5.

[17]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

19.

[18]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 5

11.

[19]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

19.

[20]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

21.

[21]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 17

37-38.

[22]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

19.

[23]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

12.

[24]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

22.

[25]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 16

[26]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 15

12.14.17.

[27]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 18

26.

[28]

Cyryl Jerozolimski,

Katecheza 18

27.

[29]

Augustyn,

Homilie na Ewangelię i Pierwszy List św. Jana

, 32,7.

[30]

Augustyn,

Komentarz do Ewangelii św. Jana

, 74,3.

[31]

Augustyn,

Homilie na Ewangelię św. Jana

, 32,7.

[32]

Augustyn,

Sermones

, 378,1.

[33]

Augustyn,

Objaśnienia Psalmów

, 45,8.

[34]

Augustyn,

Objaśnienia Psalmów

, 49,9.

[35]

Augustyn,

O Kazaniu Pana na Górze

, 4,11.

[36]

Augustyn,

Objaśnienia Psalmów

, 135,8.

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

13 z 14

2011-03-06 22:34

[37]

Augustyn,

Objaśnienia Psalmów

, 67,17.

[38]

Augustyn,

Objaśnienia Psalmów

, 146,10.

[39]

Augustyn,

Państwo Boże

, XXII, VIII.

[40]

Augustyn,

Państwo Boże

, XXII, VIII.

[41]

Augustyn,

Państwo Boże

, XXII, VIII.

[42]

Augustyn,

Państwo Boże

, XXII, VIII.

[43]

Augustyn,

Kazanie

267

, 4.

[44]

Por. Augustyn,

O pożytku wiary

, 8, w: Augustyn,

Pisma przeciw manichejczykom

, Warszawa 1990, s. 38,

przypis 12.

[45]

Augustyn,

O pożytku wiary

, 21.

[46]

Augustyn,

O Kazaniu Pana na Górze

25,82.

[47]

Augustyn,

O Kazaniu Pana na Górze

25,84.

[48]

Augustyn,

O Kazaniu Pana na Górze

25,85.

[49]

Quodvultdeus,

Księga obietnic i zapowiedzi Bożych

Cuda Antychrysta

, VI, 11.

[50]

Augustyn,

Do Symplicjana o różnych problemach

1,2.

[51]

Augustyn,

Do Symplicjana o różnych problemach

1,8.

[52]

Augustyn,

Sermones

, 71,23.37.

[53]

Augustyn,

Przeciw Faustusowi

XXI, 8.

[54]

Augustyn,

Do Symplicjana o różnych problemach

1,8.

[55]

Cyryl Aleksandryjski,

Komentarz do Listu do Hebrajczyków

, 1,1; oraz:

Objaśnienia do Psalmów

, 23,2, za:

A.M. Ritter,

Charisma im Verständnis des Johannes Chrysostomos und seiner Zeit

, Göttingen 1972, s. 173.

[56]

Por. A.M. Ritter,

Charisma im Verständnis?

, dz. cyt., s. 179.

[57]

Cyryl z Aleksandrii,

Komentarz do 1 Listu do Koryntian

, 12,9, za: A.M. Ritter,

Charisma im Verständnis?

dz. cyt., s. 180.

[58]

Jan Chryzostom,

Kazanie na Epifanię

, 2-4, w:

Karmię was, czym sam żyję

, red. M. Starowieyski, rok C,

Warszawa 1984, s. 46-47.

[59]

Jan Chryzostom,

Homilia 3 na List do Hebrajczyków

, 9.

[60]

Jan Chryzostom,

Homilie na Ewangelię według św. Mateusza

, cz. 1, XXXII, 7.

[61]

Jan Chryzostom,

Homilie na Ewangelię według św. Mateusza

, cz. 1, XXXII, 7.

[62]

Jan Chryzostom,

Pierwsze kazanie na Zielone Świątki

, 3.

[63]

Jan Chryzostom,

Drugie kazanie na Zielone Świątki

, 1.

[64]

Jan Chryzostom,

Homilia 29 na 1 List do Koryntian

[65]

Jan Chryzostom,

Homilia 14 na List do Rzymian

[66]

Por. K. McDonnell, G.T. Montague,

Inicjacja chrześcijańska a chrzest w Duchu Świętym. Świadectwa z

pierwszych ośmiu wieków

, Kraków 1997, s. 354-357.

[67]

Jan Chryzostom,

Homilie na 1 List do Koryntian

, XXXV, 7-8.

[68]

Jan Chryzostom,

Homilie na Ewangelię według św. Mateusza

, cz. 1, XXIV, 1.

[69]

Orygenes ? Hieronim,

Homilie o Księdze Psalmów

, CIII.

[70]

Orygenes ? Hieronim,

Homilie o Księdze Psalmów

, LXXVII.

[71]

Orygenes ? Hieronim,

Homilie o Księdze Psalmów

, CXLIII.

Rozdział II Dary Ducha czasów wielkich ojców Kościoła

http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?view=article&catid=46:dary-du...

14 z 14

2011-03-06 22:34