Wyk!ad :
„Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?”
INTERAKCJE
dr Dariusz Rosi$ski
•
termin INTERAKCJA wypiera okre%lenia: zachowanie, stosunki
mi"dzyludzkie, stosunki spo!eczne, postawy? (por. Krzemi$ski)
•
interakcja to inaczej: „wzajemna reakcja”, „wzajemne reagowanie”,
„wzajemne dzia!anie na siebie”, „wspó!reakcja”; (inter-
„wewn"trzno%&”)
•
przyjmujemy za!o'enie, 'e w ludzkim do%wiadczeniu istnieje taka
strefa, która realnie mie%ci si" „pomi"dzy” nami - nie jest pusta i nie
jest tylko fizyczna - jest wype!niana przez wzajemne:
•
oczekiwania, symbole
Interakcja
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
teoria naturalnej wymiany G.C. Homansa
•
teoria interakcji - to teoria wymiany (pierwotna wymiana podstaw(
stosunków spo!ecznych - pierwotne zachowanie spo!eczne jest aktualne,
rzeczywiste, spontaniczne - „na poziomie pierwotnego zachowania
spo!ecznego nie ma 'adnego )yda, Greka ani barbarzy$cy, ale tylko
cz!owiek” (Social behavior)
•
ma!a grupa - pole bada$ pierwotnych zachowa$ spo!ecznych
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
Homans wyja%niaj(c prawa, które rz(dz( pierwotnymi zachowaniami
spo!ecznymi - korzysta z dwóch rodzajów ogólnych twierdze$:
•
twierdze" psychologii behawioralnej (czy te' ogólnej teorii uczenia
si")
•
twierdze" „elementarnej ekonomii”
•
organizm dokonuje transakcji z otoczeniem
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
co to znaczy (wg Homansa), 'e interakcja si" rozwija?
1.
je'eli w przesz!o%ci pojawienie si" sytuacji bod#cowej sta!o si" okazj( do nagrodzenia czyjej% konkretnej
aktywno%ci (zachowania), to wówczas im bardziej obecna sytuacja bod#cowa przypomina dawn(, tym
bardziej jest prawdopodobne, 'e ten kto% zachowa si" tak samo lub podobnie
2.
im cz"%ciej w danym okresie kto% swoim dzia!aniem nagradza aktywno%& drugiego, tym cz"%ciej ten drugi
b"dzie przejawia! t" aktywno%&
3.
im wi"ksz( warto%& ma dla kogo% jednostka aktywno%ci, któr( daje mu drugi, tym cz"%ciej b"dzie si"
zachowywa! w sposób nagradzany przez aktywno%& drugiego
•
z kombinacji dwóch ostatnich twierdze$ wynika, 'e -
cz#sto$% interakcji
zale&y od cz#sto$ci wzajemnych nagród oraz od warto$ci, jak'
dla ka°o z pozostaj'cych w interakcji ludzi ma aktywno$%
otrzymywana od drugiego („kurs wymiany” wg Homansa)
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
„kurs wymiany” zachowa" - jego miar( mo'e by& liczba
zachowa$ przejawianych w danym czasie przez uczestników
interakcji
•
problem ekwiwalentnej (równowa!nej) wymiany - warunek rozwoju
interakcji - bilans wzajemnych stosunków pozytywny
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
stabilny zysk staje si" na d!u'sz( met" jakby mniej atrakcyjny (jego
koszt ro%nie); aby interakcja si" rozwija!a, partnerzy musz(:
•
cz"#ciej wymienia$ nagrody
•
konieczna jest zmiana rodzaju nagród (zmiana warto%ci
poszczególnych zachowa$ uczestnicz(cych w wymianie)
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
distributive justice (zasada sprawiedliwego podzia!u) -
„kto% kto pozostaje w stosunku wymiany z innym, b"dzie oczekiwa!,
'e ka'demu przypadnie nagroda proporcjonalna do jego kosztów -
tym wi"ksza nagroda, im wi"ksze koszty - i 'e nagroda ka'dego, czyli
zysk netto, b"dzie proporcjonalna do jego nak!adów - im wi"ksze
nak!ady, tym wi"kszy zysk”
•
zasada sprawiedliwo%ci nie jest u Homansa norm( moraln(, lecz raczej regu!(
dzia!ania naturalnego mechanizmu
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
moralno$% w jego koncepcji jest traktowana relatywistycznie -
jest spraw( umowy mi"dzy lud#mi
•
sprawiedliwo$% u Homansa oznacza prawo do wi"kszego zysku,
je%li ponios!o si" wi"ksze nak!ady, oraz zasadno%& oczekiwa$, 'e
b"dzie si" mia!o wi"kszy zysk, je%li wi"cej si" zainwestuje
•
koncepcja warto$ci i zasada sprawiedliwego podzia!u to
najbardziej kontrowersyjne punkty teorii Homansa; np. Blau - zarzut
o przeniesienie „'ywcem” ekonomicznej koncepcji sprawiedliwej
ceny w dziedzin" stosunków mi"dzyludzkich
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
rozum i uczucia w teorii Homansa
•
wyró'niaj(c zachowania emocjonalne jako „wyra'aj(ce uczucia”, Homans
wprowadza miernik wszystkich innych typów zachowa$ wymienianych mi"dzy
lud#mi -
wyra&enie lubienia lub nielubienia jest dobrem
ekwiwalentnym wobec wszelkich innych zachowa"
przynosz'cych jednostce zyski
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
ulega zatarciu problem specyfikacji emocji, powstaj( pytania typu:
•
dlaczego wyra!anie aprobaty ma moc nagradzaj%c% i
karz%c%?
•
jak% potrzeb" zaspokaja lubienie, skoro mo!e stanowi$
wyp&at" w interakcji mi"dzy lud'mi?
•
Homans sugeruje, 'e
lubienie jest elementem ca&ego &a(cucha
wymiany dóbr - wyra'enie aprobaty jest tylko %rodkiem do uzyskania
rzeczowych nagród
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
co z racjonalno$ci'?
•
naturaln( w!asno%ci( ludzi jest
kierowanie si# zasad' zysku w
interakcjach z innymi
•
warunkiem utrwalenia si" interakcji mi"dzy danymi osobami jest
zachodz'ca mi#dzy nimi zyskowna wymiana - poj"cie warto%ci
nieco komplikuje ten schemat - nie chodzi o to, aby otrzymywa& potrzebne
nam dobra od innych, ale o to, aby otrzymywa& dobra bardziej cenione
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
kto jest nieracjonalny?
•
ten kto
nie uzyskuje potrzebnych mu nagród
•
cz!owiek jest nieracjonalny, gdy przyj"ta przez niego
hierarchia
warto$ci przez d!u&szy czas nie przynosi mu zysków -
•
„(le kalkuluje?” - z!udzenia na temat partnerów interakcji
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
Homans wspomina o dwóch tendencjach rz(dz(cych naszym post"powaniem w
relacjach z innymi:
1. d('enie do podejmowania wymiany i tworzenia wi"zów spo!ecznych z
osobami podobnymi, równymi - zapewnia nam
równowa&no$% wymiany
2. odwrotna tendencja sk!ania nas do podejmowania wymiany
z tymi, którzy
s' od nas lepsi, s' „wy&ej”, maj' wy&sz' pozycj# - daje nam
mo'liwo%& uzyskania szczególnie cennych nagród, ale równolegle podnosi
nak!ady
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
kwestia w!adzy:
•
przywódc' zostaje ten, kto potrafi lepiej nagrodzi%
wi#ksz' liczb# osób
•
pos!usze$stwo jest tym wi"ksze, im wi"cej nagród mo'na dzi"ki
niemu uzyska& oraz im s( one cenniejsze
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
ukryte za!o'enie Homansa:
•
op!aca si# by% uczciwym w wymianie
- pozwala to zarówno na uzyskanie
wi"kszej liczby cenniejszych nagród, jak i lepiej zabezpiecza w sytuacjach niespodziewanych
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
teoria interakcji jako model spo!ecze"stwa
•
schemat zaproponowany przez Homansa odnosi si" do zjawisk zachodz(cych
w ma!ych grupach - do warstwy 'ycia okre%lanej jako
pierwotna
•
uznawa!, 'e wszystkie komplikacje i ca!a z!o'ono%&, p!yn(ca przede wszystkim
z instytucjonalizacji 'ycia s( czym%
wtórnym wobec pierwotnych
prawid!owo%ci
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
instytucje a pierwotne zachowania spo!eczne:
•
instytucja jest zorganizowan(, wtórn( warstw( 'ycia, która
wp!ywa na nasze post"powanie inaczej ni' to si" dzieje w
bezpo%rednich, spontanicznych stosunkach mi"dzy osobami
•
charakterystyczne cechy instytucji:
•
pos!ugiwanie si"
wtórnymi nagrodami, czy te' uogólnionymi
wzmocnieniami; np. pieni(dze, formalne wyrazy aprobaty spo!ecznej (lub
te' konwencjonalne %rodki karania)
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
instytucja wymaga od swych cz!onków przystosowania si" do ogólnej normy -
wed!ug niej powinni%my post"powa& we wzajemnych stosunkach
•
przestrze$ praktycznej interakcji spo!ecznej jest wype!niona dwoma rodzajami
stosunków:
formalnymi i nieformalnymi
•
ze wzgl"du na fakt, 'e prawid!owo%ci które rz(dz( nieformalnymi s(
pierwotne i fundamentalne dla formalnych, nie ma takiej instytucji, w ramach
której nie odbudowywaliby%my sfery bezpo%redniej wymiany
•
konflikt mi#dzy formalnym a nieformalnym planem &ycia mo'e
by& rozwi(zany tylko przez przystosowanie instytucji do wymogów
spontanicznej wymiany interakcyjnej mi"dzy lud#mi
•
je%li instytucja nie spe!nia takich wymaga$ -
rozpada si#; instytucje z natury
s' funkcjonalne - s!u'( lepszemu zaspokajaniu potrzeb ludzi (Krzemi$ski)
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
W co graj' ludzie (i dlaczego)? - Analiza Transakcyjna Erica
Berne’a
•
oryginalna teoria stosunków mi"dzy lud#mi - rodzaj teorii wymiany (wraz ze
wspó!pracownikami stworzy! tak'e szczególn( odmian" terapii - analiz"
transakcyjn()
•
transakcje dokonywane mi"dzy lud#mi, ich przebieg i uwarunkowania
•
Berne uwa'a!, 'e odkryta przez niego forma interakcji mi"dzyludzkiej - GRA -
ma cechy uniwersalne - to szczególny rodzaj wymiany „g!asków”
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
centralnym tematem analizy transakcyjnej jest to-co-si"-dzieje-
pomi"dzy-lud#mi
•
forma wymiany zachowa$ mi"dzy lud#mi rozpatrywana jest w
%wietle ich do%wiadcze$ z okresu dzieci$stwa, kszta!tuj(cych
osobowo%& - jest to swoista koncepcja socjalizacji
•
transakcja to akt wymiany zachodz(cy mi"dzy dwiema osobami (lub
wi"ksz( ich liczb(). Wymiana dotyczy wzajemnych zachowa$ (racjonalnych i
irracjonalnych).
Wymiana bod'ców – zachowa( i reakcji – zachowa$
jest w AT nierozerwalnie zwi(zana z procesami komunikacyjnymi
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
•
Zgodnie z za!o'eniami AT u cz!owieka mo'na wyró'ni& stany ego („system
uczu& po!(czony z odpowiadaj(cym mu zestawem wzorów zachowania”).
Zgodnie z przyj"t( przez Berne’a typologi( mo'emy wyró'ni& stany ego:
1. takie, które s( na%ladownictwem wzorów rodzicielskich
(Rodzic - R)
2. stanowi( samodzielnie wypracowane wzory, oparte na obiektywnej ocenie
rzeczywisto%ci zarówno psychologicznej, jak i spo!ecznej
(Doros!y - D)
3. takie, które reprezentuj( archaiczne, instynktowne oraz utrwalone we
wczesnym dzieci$stwie do%wiadczenia ego
(Dziecko - Dz)
Co si" dzieje mi"dzy lud#mi?
Stany ego mo&na opisa%:
•
Model funkcjonalny – opisuje jak kto% funkcjonuje w
danym momencie i danej interakcji, jak przebiega proces
•
Model strukturalny – opisuje co jest zawarte w
strukturach „JA” (ego), jaka jest tre%& do%wiadcze$
Model funkcjonalny stanów Ja (ego)
RODZIC
DZIECKO
DOROS!Y
Dzs
Rch
Rn
D
Dzz
Dzp
RODZIC NORMATYWNY (Rn)
DZIECKO SPONTANICZNE (Dzs)
DZIECKO ZBUNTOWANE (Dzz)
DZIECKO PODPORZ"DKOWANE (Dzp)
RODZIC CHRONI"CY (Rch)
Model strukturalny stanów Ja (ego)
DOROS!Y
D
DZIECKO
Dziecko w Dziecku
Doros#y w Dziecku
Rodzic w Dziecku
Dz
1
D
1
R
1
RODZIC
R
np. dziadek, babcia
R
R
R
D
Dz
D
D
D
Dz
Dz
Dz
np. nauczyciel, ksi$dz, trener itp..
np. inna wa%na osoba
np. ojciec, matka
Ukryte komunikaty i sprowokowane odpowiedzi
W tre%& komunikatu, stanowi(cego pozornie zwyczajow( wypowied# Doros!ego
skierowan( do Doros!ego, mo'e by& wpleciony, %wiadomie lub nie%wiadomie dla
nadawcy – komunikat Doros!ego zwracaj(cego si" do Dziecka odbiorcy albo
Dziecka zwracaj(cego si" do Dziecka odbiorcy. Odpowied# tylko pozornie mo'e
by& reakcj( Doros!ego – mo'e w niej doj%& do g!osu (%wiadomie b(d# nie), ten
stan ego, do którego kierowa! komunikat inicjuj(cy wymian", a wi"c stan Dziecka
kieruj(cy si" do Rodzica partnera (transakcja skrzy'owana) albo Dziecka
odpowiadaj(cego na zaproszenie do zabawy Dziecku rozmówcy (transakcja
ukryta podwójna, np. typowo flirt).
Formy strukturalizacji czasu (formy ludzkiej interakcji)
Zgodnie z koncepcj( AT do transakcji dochodzi w ró'nych obszarach 'ycia
osoby. Rozwi(zanie jakie musi znale#& ka'dy cz!owiek, !(czy& powinno trzy
aspekty:
materialny, spo&eczny i indywidualny. Mo'na powiedzie&, 'e
dysponujemy (pos!ugujemy si") kilkoma formami strukturalizacji czasu.:
1.
aktywno$% – praca – aspekt „materialny”
Formy strukturalizacji czasu
„Program spo!eczny” (aspekt spo!eczny) to z jednej strony formy
najprostsze, mniej skomplikowane i mniej nagradzaj(ce ni' procedury (praca), z
drugiej - formy znacznie bardziej od nich skomplikowane. Pierwsze to rytua!y,
drugie to rozrywki czasu wolnego:
2. rytua!y
3. rozrywka
4. gry
5. intymno$%
6. wycofanie
Gry transakcyjne (psychologiczne)
Przebieg gier
nie jest w pe!ni $wiadomie kontrolowany
przez partnerów interakcji – dzi"ki temu gra pozwala na osi(gni"cie
szczególnych zysków, na których zale'y osobom wchodz(cym ze sob(
w interakcje.
Gry transakcyjne (psychologiczne)
Transakcja u Berne’a jest bez porównania bardziej skomplikowana ni' u Homansa
(u którego nie jest mo'liwe by jedna jednostka zachowania nios!a ze sob( wi"cej
jednostek znaczenia, np. uprzejme s!owa wypowiadane niegrzecznym, ironicznym
tonem).
U Homansa okre%lone zachowanie (
jednostka zachowania) ma okre%lone
znaczenie, jest jednoznaczne: odwzorowuje ono jednostk" znaczenia
(
jednostk# informacji); je%li okre%lone zachowanie niesie ze sob( sprzeczne
znaczenia - mamy do czynienia z
szumem informacyjnym (brakiem
informacji lub informacj( o niekompetencji komunikacyjnej nadawcy komunikatu)
Gry transakcyjne (psychologiczne)
U Berne’a na analiz" zas!uguj( transakcje odbywaj(ce si" na ró'nych
poziomach.
Ten sam znak (zachowanie, wypowied#) mo'e nie%& ze sob( ró'ne
komunikaty, apelowa& do ró'nych stanów ego odbiorcy i wywo!ywa&
odmienne reakcje, z których ka'da b"dzie odpowiedzi( na z!o'ony
bodziec.
Sama z!o'ono%& nadawanego komunikatu mo'e sta& si" przedmiotem
transakcji, np. w terapii transakcyjnej
Gry transakcyjne (psychologiczne)
Najg!"bszym motywem naszej potrzeby kontaktu („cz!owiek - istota spo!eczna”)
czy stosunku spo!ecznego, jego podstawow( tre%ci(,
jest zaspokojenie g!#bokiej potrzeby bod(ców
emocjonalnych
Gry transakcyjne (psychologiczne)
Wymiana bod#ców (zachowa$) jest zgodnie z uj"ciem Berne’a przede wszystkim
przep!ywem emocji mi#dzy lud(mi. G!ód bod#ców, fizjologiczny czy
motoryczny jest tu g!odem psychicznym, g!odem emocjonalnym.
Potrzebujemy g!asków (stroke) – prototypem jest tu macierzy$skie
przytulanie, ogólnie dotyk wyra'aj(cy silny !adunek emocjonalny. G!aski to nie
tylko dotyk.
Pierwotna potrzeba stymulacji ró&nicuje si# –
zamieniaj(c si" w bardziej symboliczny i wtórny:
g&ód uznania
g&ód struktury
Gry transakcyjne (psychologiczne)
Nawet najprostsza gra sk!ada si" z szeregu pojedynczych transakcji, prowadz(cych
do dalszego, na ogó! ukrytego celu. Ka'da gra ma zewn"trzny, fasadowy,
pozorowany wymiar oraz wymiar wewn"trzny, ukryty, prawdziwy (te wymiary
to poziomy, które mo'na przedstawi& na diagramach).
Transakcje dokonywane s( na poziomie Doros!ego (tzn. Doros!y ma udzia! w
ka'dej z!o'onej transakcji) –
jest to poziom spo!eczny.
Komunikaty Doros!ego dla Doros!ego zawieraj( ukryte tre%ci, apeluj(ce do innych
stanów ego rozmówców np. do ich Dzieci –
jest to poziom
psychologiczny
Gry transakcyjne (psychologiczne)
W grze wst#pne transakcje to rodzaj prowokacji
Wszelka gra zmierza do zdobycia specyficznych
wyp&at w szczególnej walucie,
jak( s( g!aski
Paradoks gry polega na tym, 'e pozwala ona unikn(& wej%cia w intymno%&, do
której d('enie uruchamia ca!y ten proces wymiany
Dzi"ki grze mo'emy podst"pnie uzyska& odpowiedni( porcj" g!asków, czyli
intensywn( stymulacj" emocjonaln(
Gry transakcyjne (psychologiczne)
czasem wymuszamy na partnerze g!aski, np. w grze
Awantura czy w grze Gwa&t
do wymuszania konieczne jest
oszustwo - na ogó! jednak ofiary naszych
matactw bior( jednocze%nie na nas satysfakcjonuj(cy je odwet
paradoks:
d('enie do intymno%ci (nadzieja na intymno%&) jest w pewnym momencie
zast"powane innymi typami pobudze$ (gra dostarcza zast"pczych pobudze$
afektywnych?)
Przewrotny sens gier
dlaczego tak si" dzieje?
w jaki sposób d('enie do mo'liwie satysfakcjonuj(cego kontaktu z innymi
przybiera przewrotn( form" gry?
Wyp!aty w grze s( czym% z!o'onym - musz( nie%& silny !adunek afektywny
„procedury mog( by&
udane, rytua!y skuteczne, a rozrywki korzystne, lecz
wszystkie one s( z definicji
szczere; mog( wci(ga& we wspó!zawodnictwo, ale
nie w konflikt, a ich zako$czenie mo'e by& sensacyjne, lecz nie dramatyczne.
Ka'da gra jest natomiast zasadniczo nieuczciwa, a
jej wynik ma dramatyczny,
a nie tylko ekscytuj%cy wyd'wi"k” (W co graj! ludzie?, Berne)
Przewrotny sens gier
Wyp!ata musi uwzgl"dnia& z!o'on( struktur" potrzeb afektywnych danych osób.
St(d mo'emy wyró'ni&:
nagrody spo!eczne
nagrody psychologiczne
nagrody biologiczne
nagrody egzystencjalne
gra niesie ze sob'
bogaty pakiet wyp!at!
dziel( si" na
nagrody zewn"trzne i nagrody
wewn"trzne; kryterium: fakt czy uzyskana gratyfikacja
dotyczy stosunku jednostki do niej samej („wewn"trzna”),
czy stosunku jednostki do innych ludzi („zewn"trzna”)
Przewrotny sens gier
Twoje (nasze) „ulubione” gry zale'( od scenariusza 'yciowego - o tym za chwil".
Scenariusz przes%dza o tym jakie gry konstruujemy w ci%gu !ycia i w
jakie b"dziemy sk&onni da$ si" wci%ga$
Gra to w pewnym sensie wynik wewn"trznego konfliktu cz!owieka z samym
sob(, rozwi(zywanego za pomoc( - i przez uczestnictwo - innych ludzi.
Skrypt (scenariusz)
)ycie osoby (tak'e funkcjonowanie w grupie) – wyznaczone jest skryptem i
przyzwoleniami
Plan &ycia oparty na przyzwoleniach – DzS rodziców – pozawerbalne,
emocjonalne potwierdzenie rozwojowo ujawniaj(cych si" potrzeb, praw dziecka,
emocji oraz ich ekspresji. W 'yciu doros!ym osoba jest zdolna do:
autonomii –
zale&no$ci, intymno$ci i spontaniczno$ci
Skrypt (scenariusz) – plan realizowania w!asnego 'ycia, oparty na decyzjach
podj"tych we wczesnym okresie rozwoju w odpowiedzi na w!asn( interpretacj"
zewn"trznych wydarze$, w tym g!ównie przyzwole$ i zakazów ze strony
rodziców lub osób znacz(cych
Skrypt (scenariusz)
Skrypt kszta!tuj(:
ZAKAZY – DzS, DzU, DzZ rodziców – maj( one charakter pozawerbalny,
emocjonalny jako wyraz napi"cia pojawiaj(cego si" w okre%lonej sytuacji – cz"sto
niezgodne ze %wiadom( intencj( rodziców
NAKAZY – RN rodziców – przekazywane najcz"%ciej %wiadomie i werbalnie
(drivery) – popychaj( do okre%lonych form b(d# sposobów realizacji
podejmowanej aktywno%ci:
*
*
- b(d# doskona!y (jaki%/jaka%)
*
*
- b(d# silny (nie czuj)
*
*
- sprawiaj innym przyjemno%& (po%wi"caj si")
*
- staraj si" (wysilaj si")
*
*
- spiesz si"
Skrypt (scenariusz)
Skrypt kszta!tuj' c.d.:
PROGRAMY - przekazywane ze struktury D1 rodziców do struktury D1
dziecka. S( to przekazy dotycz(ce tego co i jak nale'y robi& aby by& w porz(dku,
jak poradzi& sobie w 'yciu uwzgl"dniaj(c zakazy i przyzwolenia. +ród!o
programów to identyfikacja i na%ladownictwo rodziców.
Przewrotny sens gier
dlaczego ludzie, których naj'ywszym i najwa'niejszym pragnieniem jest intymny
kontakt z innymi - graj(, zamiast otwarcie si" komunikowa&?
g!ówn( przeszkod( s( tu
tre$ci scenariuszy &yciowych (rodzicielskie
oddzia!ywania, które wymuszaj( na jednostce zachowania zgodne z zewn"trznymi
wobec niej standardami, a nie z jej w!asnymi odczuciami i z jej wyczuciem dobra)
to, co najbardziej po'(dane i niezb"dne do 'ycia - wi('e si" zarazem ze
szczególnym
l#kiem
scenariusz &yciowy - w szczególno%ci pozycja, jak( wyznacza on
cz!owiekowi w relacjach z innymi lud#mi, z góry pozbawia jednostk"
rzeczywistej autonomii
Przewrotny sens gier
patrzymy na %wiat tak, jak 'yczyli sobie tego inni (przede wszystkim nasi rodzice),
i boimy si" na$ spojrze& w!asnymi oczami
gdy spotykamy drug( osob" - przypisujemy jej okre%lone motywy lub cechy, nie
staraj(c si" zawierzy& spontanicznemu rozumieniu jego post"powania
interakcje przybieraj( paradoksaln( i bolesn( form" gier - decyduje o tym l"k
przed spontanicznym „byciem sob(”
wyzwolenie cz!owieka -
intymno$% (kontakt oparty na szczero%ci i otwarto%ci
be z warunków wst"pnych),
autonomia (cz!owiek autonomiczny nie musi gra&)